Skip to main content

Full text of "De vroedschap van Amsterdam, 1578-1795, met een inleidend woord van den archivaris der stad Amsterdam Mr. W.R. Veder"

See other formats


M.L, 

929.19 
EMd 

v.l.pt.1 
1334272 


ÖEN£/^OGY  CCLLECTION 


3  1833  00855  6687 


OHAN    R     E  LI  AS, 

I 

DE 


VROEDSCHAP 


\'AN 


AMSTERDAM 


1578-1795 


±LJjld 


MKT  KEN   INI.l'.IDl'.NI)  WOOKI)  VAN   DKN   A  kCH  l\A  RIS  DI'.K  SI  All 
AMSTKKDAM   Mk.  W.    K.   VI'.DI'.R. 


EERSTE    DEEL. 


HAARLEM.    —    VINCENT    LOOS  J ICS.    —    Mix  CC( 


1834272 


dp:  vroedschap  van  amstkrdam, 


^i:,r't 


3  Elias.  Johan  E,  ■  -  ^  •  ..-:  ."' 

^3-iS  ••■  !»'■  vnKMl_.rlKi^^^  van  Ani^tcr.hini.   i:,7v-l  Tü.-,.  mei   ,vn   in 

.25  Ici.k.ml    «("iTTil    van   .lm   archivaris   ,].■,-   -ta>l    AuHler.laiu    Mi 

W,  ]f.  V.'J.M-  ...     Ilaarlrin.  V.  L,„,-j,....  lüO:;^!):.. 


lu  dit   werl;   j.'e- 


.■iis  (Irr  Aiii^tcril.iiii.'^i-lie  \  rociisi-lia 


:      i 


m 


H 


^ 


,1       ,ni     H:;;.ll.:ï/ 


DE  VROEDSCHAP 

'.  ..    ,..    VAN      ■■■■■  -  '■■■ 

Amsterdam 

7 1^70-1795  ../....^ 


'''■•■"'•  *''"^''  :         DOOR 


ft^ 


JOHAN  E.  Eli  AS. 


ê 


^w^^wwww^^w^wwwm^llwwl^»^^^l^^^^M^l^^ll^^^^l^^^l^^lliu\^l^^mmTTTrïï1 


LI  ü  II  II  gy 


f 


f 


UITGEGEVEN  TC  HAARLEM  DOOK  VINCENT  LOOSJES 


t 


¥ 


<m\\\\\\\v\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\w\\\\\\\\m^^^^^ 


Innl^Vy 


il; 


\MS7 J:I</)AM,  Juli    190.S. 


Toen  Iht  tcy\-incooydig  gebouw  van  liet  Ond-.\riIiiif  .Icer  stad  :oas  betrokken 
en  omstreeks  1891  de  installatie  was  voltooid,  werd  de  lieer  Jolian  li.  F.lias  in  ons 
midden  werk-eaam.  Mijn  vooroanger  mr.  N.  de  Koever,  die  niet  lielitvaardig  met 
liet  aanbod  van  volontairen  arbeid  instemde,  selieen  het  reeds  spoedig  toe  dat  de 
niemve,  jeugdige  arbeider  in  sijn  wijngaard,  iets  meer,  althans  iets  anders  -vertoonde 
dan  de  velen,  die,  als  de  heer  lïlias,  door  lust  naar  genealogiseli  oniler::oek  gedreven, 
gelijk  op  coo  menig  arehief,  korter  of  langer  tijd  rjieh  aan  hun  persoonlijke  lief- 
hebberij wijden. 

Met  de  verJiuizing  naar  het  nieuive  gebouw  ::ag  de  Koever  tevens  zijn  lang- 
jarigen wenseh  vervuld,  dat  alle  doelen  van  het  Oud-Arehief,  waarvan  verseheidene 
elders  waren  geborgen,  nu  rechtstreeks  onder  zijn  centraal  archiefbeheer  zonden 
worden  gebracht.  En  zoo  was  dan  ook  het  onrvangri/ke  en  tot  in  de  1 5''  eeino 
teruggaande  archief  van  de  Weeskamer  in  het  nieuive  depot  opgenomen,  liet  loas 
dit  archief  -waarop  de  Koever  de  werkzaamheid  van  zijn  ijverigen  volontair  aanwees, 
inzonderheid  om  te  re-e/en  tot  praktisch,  i  1  uikbaarluid  de  aioi  m.  massa  nog 
ongekende  boedelpapieren   in  dit  archief  aanwezig. 

De  keuze  van  dit  arbeidsveld,  zij  kon  wel  niet  doeltreffender  zijn  geweest 
om  weldra  de  meening  van  den  archivaris  te  bevestigen  hoezeer  wetenschappelijke 
zin  en  doortastende  ijver  hier  gelegenheid  vonden   tot  krachtige  ontwikkeling. 

Niet  lang  helaas  was  het  de  Koever  gegund  den  gang  van  dit  -werk  te  volgen 
en  er  zich  in  te  verbijden.  Doch  vast  staat  bf  mij  de  overtuiging  dat  hij  de  beste 
ver-,vachtingen    van  den  ernstigen  aanleg  van  den   heer   I'Jias  heeft  gekoesterd  en  ik 


lub  reden  te  vcioiidershth-n  dat  de  redue/ite  luin  zetjs  niet  vreemd  is  oeieeest,  dat 
tiieiis  lust  in  i;enea/ei;i.u7t  om/erzeek  zieh  kraehtens  dien  aanleid;  zon  ontieikkelen  en 
leiden  naar  een  tot  nn  te  u'einig  i^ekejid  terrein  -ean  histeriselt  materiaal,  '^eaarvan 
de  unti^inninj^  uitkomsten  zon  geven  die  in  l/ooge  mate  de  kennis  onzer  gese/iiedents 
zouden  'vermeerderen. 

Noo-  <•<•//  viertal  Jaren  na  de  Roevers  verse/ieideji,  Heef  de  arbeid  in  liet 
Weeskanter-arehief  voortgezet.  Bij  honderdtallen  voerden  de  testamenten,  transporten, 
scheidingen,  vonnissen  en  andere  beseheiden  gelezen,  met  de  strengste  naiiiokenrigheid 
gecatalogiseerd  en  de  daarin  voorkomende  namen  bij  dnizemien  lexieographisch 
geordend  tot  een  collectie,  die  sedert  bij  voortduring  veel  archiefonderzoek  ten  goede 
is  gekomen.  Voor  den  beioerker  zelf  kon  het  loel  niet  anders  of  niet  alleen  de 
omvang  en  verscheidenheid  van  het  bearbeide  materiaal,  maar  ook  de  verkregen 
methode  van  werken,  loaren  de  rijke  uitkomsten  die  omstreeks  1.S97  bij  hem  het 
plan  deden  rijpen  tot  den  opbonio  van  het  immense  werk,  loaarvan  nn  nog  slechts 
liet  eerste  der  beide  deelen   voor  mij  ligt  en  straks  het  publiek  zal  bereiken. 


Onder  weinigen  mag  ik  mij  noemen  aan  wien  liet  voorrecht  te  beurt  viel 
gedurende  de  toen  volgende  jaren  getuige  te  zijn  geweest  van  den  energiscl/en  drang 
ivaarmcdc  deze  arbeid  is  tot  stand  gekomen,  een  drang  te  hooger  geioaardeenl  waar 
vaak  lichamelijke,  soms  ernstige,  stoornis  tot  matiging  en  rust  dwong.  Reeds  een 
oppervlakkige  inzage  van  het  ïverk  doet  onmiddellijk  zien  hoe  daarin  de  vruchten 
zijn  vergaard  van  een  onderzoek  over  de  gansche  uitgestrektheid  van  Amsterdams 
archief  in  al  zijn  schnilhoekcn,  daarenboven  vermeerderd  met  gegevens,  nage.spoord, 
vergeleken  en  naar  hun  waarde  bepaald  uit  tal  van  andere  bronnen,  nimmer  te 
voren  in  V  licht  gesteld. 

Het  ligt  natuurlijk  niet  in  het  kader  van  dit  inleidend  woord  om  over  de 
beleekenis  van  dit  werk  uit  te  :oijden  en  zij:i  -waarde  te  schatten.  Meer  bevoegden 
dan  ik  zullen  het  hebben  te  beoordeelen.  Doch  dit  schijnt  mij  buiten  twijfel  dat  wat 
hier  is  saamgebracht  voortaan  in  niet  geringe  mate  zich  zal  laten  gelden  bij  den 
gang  van  het  onderzoek  in  de  historie  onzer  Republiek,  waarvan  immers  Hol- 
land en,  in  dit  gewest  zelf,  Amsterdam  weer  de  leidende  kracht  bij  uitstek 
vertegenivoordigde.  Want  de  vraag  schijnt  mij  niet  onredelijk  oj  de  kennis  der 
familieverhoudingen  —  tot  nu  gering  en,  voor  .zoo-eer  beschikbaar,  meer  als 
toevallige   bijdrage   aanvaard  in  het  oorzakelijk  verband  eener  staatkundige  gebeur- 


ti'iiis  dan  ivel  als  iiioi^r/ijk  iii/i^aiigspiiiit  van  haar  oitlwikkclinc;  —  of  die  L-cnnis 
zvel  ooit  van  die  belcckcnis  werd  gcacltt  dat  zij  oiis  den  gronds/ag  van  liet  ganse/ie 
regeeringsbestel  zon  doen  aanse/ionwen,  gtdijk  men  nn  gedwongen  wordt  te  ei  ke)i)ien 
door  deze  verzameling  van  %vel  geordende  en  gedoenmentcerde  feiten :  een  opnUnte 
se/iat  gegevens,  die  ons  niet  a/leen  de  genealogiselie  betrekkingen,  doelt  daarbij  tot 
in  vele  bijzonderheden  de  viaatscJiappelijke  en  speeiaal  eeonomisehe  wording  der 
familie n  ontvomven. 

In  een  historisehe  iiileiding  heeft  de  heer  lUias  over  meerdere  politieke 
gebeurtenissen  de  nitkomsten  van  zijn  onderzoekingen  reeds  doen  liehten  en  in  zijn 
voorrede  stelt  hij  zijn  petitie,  dat  men  zijn  werk  niet  moet  aehten  berekend  te  zijn 
op  de  ijdelheid  van  het  nageslaeht.  Neen  i'oorioaar,  doeh  eveinnin  heeft  zijn  ernstige 
arbeid  kunnen  leiden  tot  versterking  van  het  ideeele  standpnnt  waarop  onze  gesehie- 
denis  nog  door  velen,  waaronder  gezaghebbende  voorgangers,  wordt  aansehoniod,  ja 
met  de  beste  bedoelingen  soms  -wordt  beneveld. 

Mogen  velen  de  nitkomsten  van  zijn  onderzoekingen  met  hooge  waardeering 
aanvaarden,  ook  daar  waar  deze  moehten  d\oingen  een  hnn  geliefde  traditie  als 
onhondbaar  te  erkennen. 

„\)V.  VKni:i,S(UAi'  v.\.\  Amsii;u|)Am"  waarborgt  den  sehrijver  dat  zijn  naam 
zal  voortleven  als  die  van  Hagenaar  en  ter  (,'onw ;  ik  breng  hem  mijn  eerbiedige 
hnltle,  ik  verzeker  hem  dat  het  mij  een  ware  voldoening  was  met  deze  regelen  zijn 
glorieusen  arbeid  te  mogen  inwjden. 

n.'   i:n„eciitc-.lrehi;,un. 
Mr.    ir.    A'.     ;•/■/)  AA'. 


VOORRRDK. 


VOORREDE. 


De  vraag  of  tic  genealogie  wetenscliappelijk  nut  l^an  slichten,  acliten  velen  nog 
onupgelust.  In  menig  ui)/.iclit  moet  de  geslaclukunde  nog  loonen  wal  zij  praesleeien 
kan.  Terecht  merkt  Lorenz  op:  „Die  (ie.schichle  dar!'  von  tier  (ïeneah.gie  Aufkla- 
ningen  erwarlcn,  tlie  vielleiclit  noch  mehr  nach  dem  zu  beiiilheileii  sind,  wab  sich 
als  Aufgabe  darstellt,  als  was  darin  bcreits  gcleistet  worden  sein  mag"  ').  I\ïaar 
zij  is  thans  op  den  goeden  weg.  De  zich  in  steeds  wijder  kring  verbreidende  be- 
langstelling in  deze  hulpwetenschap  heeft  in  de  laatste  jaren  reeds  de  jniblicatie 
van  menigen  arbeid  op  dit  gebied  uitgelokt,  liet  is  hier  niet  de  plaats  <im  in  eene 
beoordeeling  van  deze  uitgaven  te  treden  ;  alleen  «il  ik  er  op  w  ijzen,  dat  zij  de  rol, 
welke  de  genealogie  len  opzichte  van  de  geschiedenis  vervullen  m.id,  m.i.  nog  niet 
op  afdoende  wij/.e  in  'L  licht  gesteld  hebben.  Door  tlil  werk  heb  tk  niij  niel  alleen 
voorgesteld  eene  leemte  in  de  bestaande  genealogische  litteratum-  aan  te  \ullen, 
maar  ook  metterdaad  aan  te  toonen  welke  belangrijke  diensten  de  geneah.igie  ten 
onzent  aan  de  vaderlantlsche  geschiedenis  bewijzen  kan.  Hierbij  heeft  mij  altijd 
het  woord  van  Rahlenbeck  voor  oogen  gestaan:  „La  genealogie,  si  elle  veut  eire 
prise  au  serieu.\  et  justil'ier  sa  pretention  d'étre  l'Lme  des  branches  tic  l'hi^loire, 
duit  se  luiter  de  reparer  les  bré-chcs  faites  a  sa  repulalicm.  11  fiut  qu'elL-  preune 
des  alhn-es  serieuses  et  (lu'elle  sinl  enfm  rien  de  plus  (pie  l'luunble  seivante  de 
la  verité"    '0. 

Tot  onderwerp  van  mijne  stutlie  koos  ik  de  genealogisi:he,  politieke  en  econo- 
mische geschiedenis  van  het  Amslerdamsche  regentenixitriciaat  getlurende  het  tijd- 
[lerk  van  de  lve|)ubliek.  Zoodoende  was  ik  in  de  gelegenheid  een  welafgcrond 
geheel   bijeen   te   brengen,   dat,   binnen   zekere  -reuzen,  aan  alle  eischeu  beantwoordt, 

derde  eene  practische  inkleeding  en  eene  passende  omlijsting  ;  het  eerste  dezer  Leide 
vereischten  zocht  ik  te  bereiken  door  een  zuiver  genealogischen  opzet,  het  laatst- 
genoemde door  eene  chroni.>logische  naamlijst  der  Kai.len  in  de  Vroedschap  als 
grondslag  voor  de  indeeling  aan  te  nemen.  Met  het  volste  recht  kunnen  wij  de 
Vroedschap  als  de  fundanienteele  instelling  van  het  stedelijke  regceringswczcn 
gedurende  het   „ancien   regirne"  en  als  het  hechtste  bolwerk  van  den  oligarchischen 

I)  Prof.   Dr.  o.  Lorenz,  l.elubuch  iler  i;L'a;uiinitcn   wibsenscliafllichen  Clencalogie,  JJerlin    189S,  p.   II. 


regeeringsvorm  beschouwen.  De  „Hcereii  XXXVI'-'n",  zooals  de  Vrocdsjhappcii 
genoemd  werden,  waren  in  principe  de  dragers  van  de  souvcrciue  inachl  binnen 
de  stad;  zij  vulden  zelf  de  in  hun  niitlden  untstaanilc  vacaUircs  iian,  en  \\ari_ii 
onafzetbaar.  Het  genealogische  bewustzijn  was  in  dit  college  zeer  slcrk  ontwikkcUl : 
juist  het  consequente  doorvoeren  van  den  regel,  (.lat  een  Raad  zoii\cel  umgclijk 
door  een  lii.1  van  zijn  eigen  familiekring  moest  opgL'Volgd  wonlcn,  maakt  du  Vrocd- 
scliap  tot  een  bij  uitstek  gesclukte  basis  vcuievn  werk  a'ls  dit.  Maar  enkel  als  basis 
(l.iet  de  lijst  lier  Vroedschappen  dienst:  het  d..el,  dat  ik  mij  gesteld  heb,  is  het 
nagaan  en  vaststellen  van  den  onderliiigen  graad  vau  blued-  en  aanverwantschap 
niet  alleen  van  de  Amsterdamschc  regenten  die  in  di^t^  \\,u[t\  hebben  gezeten,  m.iar 
ook  van  alle  andere,  ilie  als  Schout,  ]5urgemeester,  .Sehepe-n,  Commiss.iris,  1'ensio- 
naris  en  Secretaris,  deel  uitgemaakt  hebben  van  het  ,, corpus  der  regeeiing", 
zonder  in  de   Vroedschap  zitting  te  hebben  gehad. 

Als  uitgangspimt  om  tot  mijn  doel  te  geraken  heb  ik  dus  de  naamlijst  der 
Raadsleden  genomen.  In  deze  naamlijst  \<un\[  elke  Raad  in  de  Vmedschai)  onder 
een  volgnummer  voor,  dat  verwijzing  van  den  een  naar  den  ander  mogelijk  maakt. 
Achter  zijn  naam  volgen  vooreerst  alle  bijzonderheden  aangaande  zijne  ambtelijke 
loopbaan  en  hetgeen  er  van  zijne  private  omstandighetlen  bekend  is^  dan  opga\'eii 
betreffende  zijn  huwelijk  en  zijne  kinderen  en  nakomelingen,  voor  zoo\er  deze  \'oor 
het  gegeven  onderwerp  van  belang  zijn.  Zoo  hij  de  eerste  \an  zijn  geslacht  is,  die 
in  de  Vroedschap  heeft  zitting  genomen,  worden  in  eene  ,,a  a  n  t  e  e  k  e  n  i  n  g"  zijne 
voorvaderen  vermeld,  te  beginnen  met  die  generatie-,  welke  zich  het  eerst  te  .\ni- 
stcrdam  gevestigd  heeft.  Genealogieën  van  familien,  wier  lellen  wel  te  .\mslerdam 
regceringsposten  bekleed,  doch  niet  in  ile  \'ioedsch,ip  gezeten  hebben,  zijn  als 
„bijlagen"  ingelascht  ter  plaatse  waar  ik  tlit  het  geschiktste  oordeelde.  Jironnen- 
opgaven,  benevens  biographische  en  andere  aanteekeningen,  waarvoor  in  den  tekst 
zelf  geen  plaats  was,  zijn  als  noten  aan  den  voet  van  elk,  écMi  Vroedschapslid 
behandelend,  artikel  geplaatst. 

De  massale  omvang  van  de  in  de  volgenile  bladzijden  beliamleldc  stof  maakte 
een  leiddraad  in  dit  genealogische  doolhof  voor  velen  onontbeerlijk:  zoo  ontstond 
de  ,,ge  SC  h  i  ed  k  u  n  d  i  ge  inleiding",  waarin  ik  een  koit  o\erzicht  geef  van  de 
staalkundige  geschiedenis  van  Amstertlam  geilui'enile  het  lijdx.dv  van  de  Republiek, 
en  waarin  ik  tevens  de  meestbelangrijke  gegevens  van  ilen  genealogisclien  tekst  heb 
N'crwerk't.  lic  heb  daar  de  oi)komst,  bloei  en  verwording  van  het  Amsterdamsche 
regcntenpatriciaat  in  enkele  trekken  trachten  te  schetsen,  en  de  mannen,  die  ach- 
tereenvolgens aan  't  hoofd  ervan  gestaan  hebben,  met  hunne  familien  behandeld. 
ne;'e  vormen  de  kern  van  het  patnci.uit,  >!ie  men  bij  de  beschnivmg  v,in  de 
geschiedenis  .Ier  sl.id  sleeds  in  hel  oog  moet  houden,  en  w.iar  alle  andere  gesl.ich- 
ten  zich  om   heen  groepeeren.  f^l 

Het    is    verder    mijn    voornemen    om    achter    in    het    tweede  deel,   behalve  een  {.ij 

uitvoerig    naamregister,    ook    nog    een    vijftal   ,,a  p  [je  n  d  i  ces"   te  voegen.    Daarvan  (j 

zal    het    eerste    (A)    genealogische    opgaven    be\'atten  aangaande  enkele  regenten,  tji 

ilie,    voorzoover    nagegaan    kon    worden,    aan    geen    enkele    regeeringsfamilie    naLiw  j  "j 

verwant     waren.     \n    het     tweede     (11)     stel     ik    nnj     voor    de    bijzonderheden     van  -N 

econoniischen    e.    a.    aartl,    die    ik    betreffende    sommige    Amsterdam.sche    regenten-  j| 

geslachten   bij   mijn  onderzoek   zoo   in   't  Gem. -archief  te  .Amsterdam  als  elders  vond, 


in  alphabetische  volgorde  bijeen  te  verzamelen.  Voornainelijk  omtrent  die  familiiii, 
welke  in  de  \-j^  en  lS<--  eeuw  in  den  handel  naam  -emaakl  lichben,  wil  ik  in 
deze  afdeeling  eenige  bijdragen  geven,  tlie  de  o\er  tlit  onderwerp  niet  oNcitah  ijk' 
voorhandene  gegevens  eenigszins  zidlen  kunnen  aanvullen,  liet  d  e  r  tl  e  aanhangsel 
(C)  zal  gewijd  zijn  aan  de  beschrijving  van  de  wapens  der  Amslerdamsche  \  roctl- 
schapsfamiliën,  terwijl  in  het  vierde  (D)  een  alpliaheliseli  register  op  de  in  dit 
werk  voorkomemle  .Amsterdauisclie  luiisnauicn  en  een  deigelijk  legistei  op  de 
patricische  buitenplaatsen,  en  in  het  v  ij  file  (\l)  eene  lijst  van  de  namen  der  in 
den   tekst  genoemde   handelslirma's  oijgenomen   zullen   worden. 

Dit  wat  betreft  doel,  strekking  en  mdeeling  van  dit  werk:  nu  nog  een  wocnd 
over  de  daarvoor  gebruikte  bronnen,  liet  zal  ieder  duidelijk  zijn,  dat  voor  een 
arbeitl  als  deze  uitgebreide  en  nauwkeurige  bronnenstudie  een  hoofdvereischte  is. 
In  de  eerste  plaats  heb  ik  \üor  het  bijeenbrengen  van  de  noodige  gegevens  gebruik 
gemaakt  van  het  uitgebreide  documenteele  mateiiaal  in  hel  Gemeente-archief  te 
Amsterdam  aanwezig,  waarvan  het  doorwerken  mij  steeds  op  allerlei  wijze  door 
den  gemeente-archivaris  I\Ir.  \\'.  ]\.  Veder  werd  vergemakkelijkt.  Hierachter  zal 
ik  een  overzicht  geven  van  de  bewerkte  bouwstoffen:  hier  mogen  alleen  de  twee 
voornaamste  bronnen,  die  te  Amsterdam  bij  genealogisch  onderznek  in  aiinnieiking 
komen,  aangestipt  worden  ;  het  archief  der  weeskamer  en  tle  collectie  oude  doop-, 
ondertrouw-,  trouw-  en  bcgraafregisters.  liet  spreekt  vanzelf  dat  de  laatstgenoemde 
een  rijken  oogst  van  belangrijke  gegevens  opleverden;  deze  icgisters  zullen  altijd 
den  grondslag  vormen  voor  de  wetenschajipL-lijk  oi)gevatte  geslachtkunde.  Minder 
bek-end  en  toch  niet  minder  belangrijk  ilan  deze  zijn  de  registers  en  losse  papieren, 
uitmakende  het  archief  der  voormalige  weeskamer.  ]Jeze  verzameling,  die  \-an  het 
jaar  1468  af  nagenoeg  volledig  bewaard  gebleven  is,  bevat,  behalve  de  bi'cking 
van  iX'iw  inbreng  der  nagelaten  goederen  van  xrijwel  iedercn  .Imsterrlammer  — 
ten  minste  tot  op  het  begin  der  ij^--  eeuw:  later  werd  de  weeskamer  meestal  bij 
testament  uitgesloten  —  die  met  achterlating  van  miiulerjarige  kinderen  overleden 
is,  ook  eene  menigte  familie-  en  boedelpapieren,  als  retroacta  bij  tle  boekingen  in 
de  inbrengregisters  dienende  en  die  e\-enals  deze  een  schat  van  wetenswaarilighedcii 
bevatten. 

Hoewel  ik  bij  voorkeur  uit  authentieke  bronnen  geiHit  heb,  zijn  daarom  de 
niet-olïiciecle  gegevens,  bestaande,  behalve  uil  den  inhoud  iler  vaktijdschriften,  uit 
m.  s.  aanteekeningen  en  medeileelingen  van  ondcrscheitlene  genealogen  uit  ver- 
schillende tijden,  door  mij  niet  verwaarloosd.  X'ooral  bij  het  gebruik  van  deze 
diende  de  meeste  omzichtiglieiLl  in  acht  genomen  en  de  betrouwbaarheid  van  deze 
opga\-en  voortdurend  a.iu  de  \oorliandene  documenteele  gcge\-ens  getoetst  te  worden. 
Met  inachtneming  \an  deze  voorzorgsmaatregelen  bracht  de  studie  van  de  genea- 
logische nakiteiischap  van  Willem  liacker.  Mr.  (ierard  .Schaep  1'ietersz.,  1'ieter  de 
Graeff  en  Mr.  Ilarman  ]5erewout,  de  \ier  voornaamste  mannen,  ilie  op  dit  gebied 
te  Amsterdam  werkzaam  geweest  zijn,  zeer  veel  belangrijks  aan  het  licht.  Men 
veroorloüve  mij  met  eene  kleine  critische  uitweiding  over  het  werk  van  deze  vier 
genealogen  dit  voorwoord   te  besluiten. 

Van  Willem  Jlacker  (1595  — 1''5-),  Jïurgemeester  van  Amsterdam,  is  een  band 
met  hoogstbelangrijke  genealogische  aanteekeningen  betreffende  15^,  16^  en  xj"^ 
eeuwsche   Amsterdamsche   regenlenfamilien   bewaard  gebleven,  die  zich  thans  in  het 


zijn   -^ 

o.  a. 

in 

't 

van   't  L 

euoot 

,ch; 

1' 

.  Mr.  C. 

II.  i;. 

èke 

r, 

het  arcl 

ief  va 

1  de 

n 

mij   te 

ver   V( 

)cre 

1. 

,  -ctitcl 

1  „Ma 

.;nu 

n 

berust, 

en    vo 

ov   t 

e 

lilieil   v\ 

n  bijz 

.uci 

:r 

et   bevat 

,    Ove 

r    h 

Jt 

i;.  kie 

tstap 

in   i 

e 

te   snre 

keu  : 

illee 

n 

\IV 

familie-archief  van  Jlir.  Mr.  C.  II.  Hacker,  te  Ainslenlani,  bevindt.  Zoüai.s  mij  bleek, 
heeft  burgemeester  Hacker  bij  de  .sauien.slelliuL;  van  dit  m.  s.  u;cbruik  t;eniaakt  van 
authentieke  bescheiden,  o.  a.  van  de  regi.stei'.s  der  \\'re.sl<anier.  I{ven  nauwgezet  als 
Hacker  ging  ook  de  Scheiien  Mr,  ("icrard  Schaep  l'icter.sz,  (1599 — 1655)  te  wcik, 
die  zoovvat  al  wat  in  do  oude  Amsterdamsche  geslachten  van  zijn  tijd  nog  aan 
oude  brieven  en  documenten  over  was,  onder  de  oogen  gehad  en  gebruikt  heeft 
bij  het  schrijven  van  tic  lijvige  handschriften,  die  tot  den  huldigen  dag  getuigenis 
afleggen  van  zijn  rusteloozen  ijver  in  het  verzamelen  van  genealogische  aantecke- 
ningcn  over  Amsterdamsche  [)atricische  familien.  l'^ene  opsomming  van  Schac])'s 
tallooze  nog  aanwezige  manuscripten,  tlie  thans  verstrooid  geraakt  en  in  verschil- 
lende particuliere  en  openbare  verzamelingen  te  land  gekomen 
Gemeente-archief  te  Amsterdam  {7  banden),  in  de  boekerij  \ 
„de  Amsteilciing"  aldaar  (1  b.),  en  in  't  familie-archief  \'an  jhr 
mede  aldaar  (1  b.),  in  de  Koninklijke  Hibliotheek  (1  b.)  en  in 
Müogen  Raad  van  ;\del  (i  b.),  beide  te  's-Gravenhagc  —  zou 
Alleen  wil  ik  hier  met  een  enkel  woord  vermelden  het  folio  deel 
Manuscriptum",  dat  in  het  archief  van  den  Raad  \'an  Adel 
kennis  van  de  i6e  en  1 7^=  eeuwschc  deftige  Amsterdamsche  fan 
belang  is  door  het  groote  aantal  fragment-genealogieën,  ikit  Ik 
bekende  interessante  handschrift  in  de  Koninkl.  liibl.,  tloor  J. 
Herald.  Hibl.  1873  uitgegeven,  behoef  ik  hier  niet  uitvoerig 
komt  het  mij  voor  ilat  Schaep  er  zijne  anecd(jten  wel  eens  wat  al  te  sterk  kleurt. 
Op  céne  lijn  met  lie  aanteekeningcn  van  Hacker  en  Schaep  staan,  wat  lietrouw- 
baarheid  en  degelijkheid  aangaat,  die  van  Pieter  de  (iraeff  (K'.^S-  1707),  welke  in 
't  familiearchief  van  Jhr.  1).  de  Graeff  te  '.s-IIage,  berusten,  en  waarvan  de  Heer 
W.  Croückewit  te  Rotterdam  de  vriendelijkheid  had  mij  een  afschrift  ter  bestudee- 
ring af  te  staan.  In  tegenstelling  met  de  17^  eeuw  is  de  lo'^  te  Amsterdam  arm 
geweest  aan  bekwame  genealogen.  Jan  van  Wieringen  (lijsbertsz.  en  Mr.  Reiniei 
van  Heemskerk  noem  ik  bloot  pro  memorie;  het  waren  copiisteu  van  de  gewxme 
soort,  die  gedachteloos  rijp  en  groen  dooreenmeiigen.  Alleen  de  stadssecretaris 
Mr.  Harman  lïerewout  (1693 — 1751)  komt  voor  eene  luulere  vermelding  in  aan- 
merking. Hij  gebruikte  bij  zijn  arbeid  vooral  de  ondertrouwregisters,  maar  daar 
deze  niet  altijd  de  gegevens  bevatten,  noodig  om  den  samenhang  tusschen  de 
personen  en  gencratien  goed  te  vatten,  liet  hij  zich  wel  eens  tot  het  trel:ken  van 
minder  juiste  conclusien  verleiden,  die  aan  de  betrouwbaarlieitl  van  zijn  werk- 
afbreuk  doen.  (^in\-an;.>i  ijkc  handschriften  \'an  ?.iine  hand  zijn  in  't  bezit  van  het 
tienieento-.irchiel  te  Amsuad.im  en  \.ui  den  lleei  Jacoh  keepmaker  te  Rotterdam, 
Grooten  dank  ben  ik  verschukligd  a.m  de  velen,  arehivarisscn  en  p.irliculieren 
in  't  binnen-  en  in  't  buitenland,  die  mij  door  hunne  mededeelingen  en  door  het 
verlcenen  van  inzage  van  de  onder  hen  berustende  bescheiden  menigmaal  het  pad 
geeftend  hebben.  Vooral  ben  ik  erkentelijk  voor  de  medeA\'erking  en  voorlichting 
die  ik  mocht  ondervinden  van  de  Heeren  :  Jhr.  D.  Rutgers  van  Rozenburg,  secre- 
taris van  den  Hoogen  Raad  van  Adel  te  's-Gravenhage,  die  mij  bij  mijn  onderzoek 
steeds  met  onuitputtelijke  welwillendheid  ter  zijde  stond;  Mr.  \V.  R.  Veder,  wiens 
vriendschappelijke  omgang  mij  den  jarenlangen  arbeid  op  het  (ïemeente-archief  te 
Amsterdam    vergemakkelijkte    en    veraangenaamde,    en    die    zich    op  mijn  verzoek 


m 


i) 


bereid  toonde  met  een  waardeeieaci  wDord  mijn  aibviil  in  te  leiden;  l)r.  [dli,  C. 
Jirccn,  adjuncl-arcliivaiis  van  Anistcrdani,  een  vriend,  tlie  mij  \aak  „mijne  leilen 
toonde";  Prof.  Dr.  G.  \V.  Kenikamp,  hooirjeeraar  te  Amstertlani.  tlie  van  zijne 
belangstelling  voor  mijn  werk  blijk  gaf  door  menigen  HLittigen  wenk  en  mij  tioor 
het  nazien  der  drukproeven  van  de  „inleiding"  ten  hoogste  aan  zich  verplichtte. 
Ten  slotte  spreek  ik  de  hoop  uit,  dat  mijn  werk  —  hoevele  onvolkomenheden 
het  ook  mogen  aankleven  —  aan  geschiedkundigen  en  genealogen  tot  nut  zal 
strekken.  Ook  voor  het  nageshicht  der  familicn  aan  wie  de  volgende  bladzijden 
gewijd  zijn,  is  dit  boek  geschrevi:n  ;  op  L>evreiliging  der  ijdelheid  is  het  niet 
berekend:  wie  o])  den  eerenaam  \Mn  .Amslenlamsch  iialricier  aanspraak  kan  maken, 
behoeft  zich  ile  onopgesmukte  historische  waarheid  omtrent  zijne  voorvaderen  niet 
te  schamen 


OVKRZiriIT    VAN     Dl'.    l?l<:oNN' I'N,    IWl    D!'    S  A  M  l'.NS'ir:  1  I .  I  \  ( i    \a: 

DIT    W'I'l^K    (;i-.inU'IK'r,     All-.r    OlGAX-'r:    VAN     1)1', 

GI'.HI'.ZIGDI':    Al''Ki)inL\(]i:.\. 


Overzicht  van  de  bronnen,  bij  de  samenstelling  van  dit  weriv  j^cbruikt, 
met  opgave  van  de  gebezigde  afkortingen. 


1.   AKClIll'.l'STUKKKN. 
A.    CcuicciUc    Arc-hicf   Ic    A  lu 


a.   Doof'-,    Trouw-  en   Be-raaf n-ynton. 

Doopboeken:  Ou.lc  Kerk  (O.  iv.),  liL-miifn.le  Juli  15 
1587;  Oüdcvij.ls  Kapel  ((».  /..  K.).  W'i,  Mn.  !(.: 
Oct.  1644;  Noonler  Kerk  (Xoonleik.),  heg.  ,\pri 
April  1660;  Ziiider  Kerk  (/..  K.),  beg.  April  i(>| 
1654;  Eilands  Kerk  (Kilandsk.),  beg.  April  lodn 
1670;  Walen  Kerk  (W'alenk.),  heg.  Jan.  10 15 
(Kngel.srhe  K.),  heg.  .Mrt.  1607;  l.ulhers.he  Ker 
strantsche    Kerk   (Rcniünstr.    K  ),  beg.  Jan.    lO;,,. 

Ondertrotiu<regii,lers  '):  Registers  van  keikelijke  o 
(Kerk-lnt.  reg.),  heg.  .Viig.  1578;  Registers  van 
ten  stadlmize,  of  rui-Inteekenregistets  (1'tii-Jnl.  1 
ondertrouw  van  degenen,  die  niet  attestatie  uit  A 
zijn,  of  l'Atraurdinaris    Inteekenregisters   (Ivxtraoti 

Trou-,ore:;isteri   ■'):    Oude     Kerk,    heg.    I'as(  hen    15(15: 

lijken,    kerkelijk    voltrokken  en   na  dien   aan   S,  hejieiien   hek 
Nov.    11)^0. 


:   Xie 

l«e    K 

rk   (\.    K 

). 

)e'4. 

|an. 

il 

Nieu 
''  1'  '■ 

ïe/ijd-. 

K,i|.el  (\. 
Kerk   ((  1. 

/.. 

K.), 

•k.). 

leg. 

p 

We-t 

jr    Ker 

:   (W.    K.) 

,   1. 

■L'.      1 

ehr. 

,; 

AinslL 

Kerk 

(AniMelk 

). 

ie;.. 

Mrt. 

iMigeh 

he  r 

e-,h)leri  u 

ns. 

ie    1 

verk 

1; 

l.iith. 

K.).  he 

.^-  Aug.   1 5 

no 

Re. 

,on. 

erl  rou 

\      of 

Kerkdnteeke 

negi 

ters 

0 

iderlrt 

11  vv   va 

1   niel-ger 

foi 

iileei 

den, 

\\\\ 

.),    he 
.    Int. 

;.    i-eh 

.    m.Si  :    K 
lei-e  pla.il. 

J 

>lers 

uud 

N 

euue 

Kerk, 

)eg.   .\o\. 

15 

78:   ^ 

lad- 

1)  Vuur,.!  a,:  ,MMlcrlr.nnMVt;isler^  /ijn  Ie  .\iustcrdam  hij  f;u-iie.ilui;i-,cli  omlci-.:uck  van  yi-n..t  Lelaiii;,  ck 
hierin   hiina  alma   a,   leeflija  en    hel  .uhe.  van  hnihl  en  InnhleL;..,,,  veiiueia  u,.,aen  en  ae  namen  aer  yetuiy 

2)  In  'l  (;ein..„vhief  Ie  AniMer.hun  /ijn  no-  aanwezig  'Ie  Kejjisler.  van  '1  niiaael  .,,,,  het  n..u«en 
begraven,  l.m|,enae  van  Xi.v.  l6>)5  tot  Dcc.  1805,  en  bevatleinle  de  namen  der  te  An.sieraam  ,L;e]uiwa 
en  >,verleaenen,  veraeel.l  in  vier  „Cllassen",  n.1,  die  van  /  30,  die  van  ƒ  15,  aie  van  /  ó,  en  aie  d.-r  ,.nv 
niugenden,  «elke  „pr.i  Deo"  trouwden  of  hegraven  werden.  —  I  ie  ...Ma.uulelijkse  Neaerlanaaehe  Mereiuii 
geeft  van  l  Oei.  1756  af  maandelijks  eene  „Naamlijst  aev  iherlraenen.  aie  Ue.yr.iven  ..iin  hinueu  Amst 
aam",    en   van    I    |an.    1781    af,  eveneens  maandelijks,  eene  „N.,aii,lijst  der   IVrso.nien.  .lie  te  Amsteraam 


Bciiraafrc-tskrs  '):  Oiul^  Kerk,  heg.  AIci  155,^;  Nieuwe  Kerl<,  be-.  jan.  15.S?;  O.  /.  K:i|'^ 
bcg.  Sejit.  1617;  N.  Z.  Kapel,  heg.  Jan.  1637;  Noonlei  Kerk,  bes;.  .Mei  i66_-;()(.Nb 
Kerk,  beg.  Jan.  1672;  Zui.ler  Kerk,  beg.  Sepl.  1625;  W'esler  Kerk,  beg.  Der.  i(,(i, 
Eikands  Kerk,  beg.  kebr.  1737;  Walen  Kerk,  beg.  iMei  1626;  Oude  lailh.  Kerk,  be 
Juli   1674;   Nieuwe   Lulli.   Kerk,   beg.  Juni    1674. 


b.    Archu'f  ./er    IIWx/,;i/)ur. 

Hegraafregislers  der  Weeskamer  -):  .Algemeen  llegraalVegisler,  verdeeld  111  „Oude  Zijde"  en 
„Nieuwe  Zijde"  -),  k'ebr.  isO.vOct.  159Ó;  Kegisler  bevattende  111  een  band;  O.  /.. 
Kaï.el  .April  1635-  Nov.  io.)i,  Walen  Kerk  iMrt.  1  ooó  I  )e(  .  1 6v  1 ,  Noorder  Kerk 
De..  i622--^Nuv.  164Ó.  Wester  Kerk  Jan.  i6i,S-Se|.t.  i6)n:  Register  bevattende  in 
een  ban.l:  Nieuwe-,  Oude-,  Zuider-,  Wester-  en  Noorder  Kerk,  Nieuwe-  en  Oude  Zijds 
Kapel  en  Walen  Kerk,  Dee.  1Ó35  — |an.  1639;  Register  bevattende  in  een  band  dezelfde 
kerken  als  het  voorgaande,  April  1636— i:)ec.  1639;  Register  alsvoren,  kehr.  i(.39- 
Dec.   1639. 

Oude  Kerk,  beg.  Dee.  1640;  Nieuwe  Kerk,  beg.  Jan.  1641;  O.  Z,  Kajiel,  heg.  kehr. 
i6.)2;  N.  Z.  Kai>el,  lieg.  Mrt.  1595;  Zuider  Keik,  lieg.  Juli  1602;  Wester  Kerk,  heg. 
Jan.  i06,|;  Noorder  Kerk,  l)eg.  Nov.  164^);  Ooster  Kerk,  beg.  k'ebr.  1723;  l'aland^ 
Kerk,  heg.  Juni  1737;  \Valen  Kerk,  beg.  Jan.  1692;  Oude  en  Nieuwe  l.iith.  Kerk, 
beg.  Junl^674. 

Inbrengregisters   -")   (Wk.   Keg.),  beg.    1468. 

Kladregislers  van  den  inbreng  ter   Weeskamer  (Kkidreg.   Wk.),  beg.    1550. 

Registers   van  voogdijen,  beg.   1562. 

Registers  \an  diverse   meraorien,   beg.    1545   (Wk.    Keg.   Div.    Mem.). 

Register  der  decreten,   Nov.    1564 — Jan.    1572. 

Register  van  hui/,enverkoo]angen  en  diverse  meniorien,  j\pril  i509"Mei  15. 13.  (Keg.  lliiis- 
verk.  en  Uiv.  Mem.). 

Registers  van  huizenverkoopingen,  beg.  Jan.   1530. 

Portefeviilles  Inventarissen,  1)eg.   1610,  met  naamregister   1640 — 1760. 
„  Rekeningen,  heg.   1553. 

„  Scheidingen,  beg.    1660. 


J:.n.    I 
^■i;islL-|- 


3)    lil   ail   i-eyibter  kuiiieii   ..olc  ile-  iKUiK-n  voor  van  Ik-ii   .lie,   vinir    157S,  in   ile  kloosterkerken  ter  .i.ii 
besfld  zijn. 

aor  Ani-unl.uusrhe  -csluclitcn  uit  de  16c  lmi  >Il-  Lvi..te  helft  mui  de  17e  ecuu  l.e.tu.lo-rt.  k.lk  lioold  v 
iiiliienii-  verniL-iat  de  ii.mieu  .Ier  lieiae  ouaov!.,  l.enevens  naam  en  leelViia  ^a^l  de  niiiiacijarige  kinder 
teruijl  ac  naa>lc  \Lrwahleii  van  vaacrs-  (/.u,  het  ae  vaaei-lijLc  erienis  is)  of  van  nioeacrs.ijae  (zoo  het 
nalalcnsL-h,,i.  aer  iiioeaer  -uloO,  laet  name  yenoema,  luin  ,AMiisent"  mei  het  yeaane  „bewijs"  moeten  ,,» 
klaren",     Kr    liesiaau     n.ianikla|.|.er-,    op    IJe-.    3    (1509  —  1529),    Keg.    9    (150S  — 1574),    en    Re-,    30    en    n 


1)    Zie    vo 

ii-gaanae   noot 

Op  ae 

Registers  van 

in  't 

kL'ii. 

2)    lle/e    1 

ief  .-lanwe/iye, 
L,;isl>is    vullen 
muneliil,    iii   .1 
n.    aie    uaa    ,a 

kei^iste 

.mdere 
iieil.iun 

ii;    op/ieht    ae 

^i 


Missiven   van   Wccsi 

loesteren,  liei;'. 

'5' 

4. 

Missiven   van   Weesi 

leestercn    van 

!at: 

\ia    aai 

Weesmrc, 

van   A 

Losse   ['.ipicien  (ctoc 

r  nuj  aaii-chaa 

(la 

s:  W'k. 

i ,  i.\ 

) 

thans  in  pakke 

len   in-edeel.l, 

>lie 

.Ie   bei 

aniniL;   \'an 

„Luien 

.len  i^ehoiL 
lel.lien    -). 


Archicvi-ii  rail   /iiir,i;,in,Y.tlcrai,  d<-    / V,',-,Av//<^/>,  Sclul'.iini 
ai    'llusdiirifrcii   Oidimuis  ,11   l''\tra,<nliii,iiis. 


Dagelijks, 

he  noti 

len  V 

m    llur-euieeslei-ei 

(Inv.   Sehelleina    1 

1.   p. 

Se.-rete   n 

, tulen   \ 

an    lil 

|•,L;enR■e^lelvn   en 

lu.llan-eiuu   (lil,   p 

-^7. 

Ke>.iliiliL 

1    \an    1 

ini;eu 

1.   en   (  »uilliuif,'enu 

(III,   p.   .7,   "  •    -1 

,   l».',^ 

l'Miaelen 

uit  .Ie 

Resul 

van    r.ui-euiii   en 

Ou.lliui-euu.   (III, 

1'-    -7 

Re. piesten   aan    llurgeuieesteren,    17e  en    18c  eeuw. 

Crout-Mem.jiiaal   (Crootni.)   (lil,  p.   25,   n''^.   2),  lieL;.    147.1. 

.\lnuilen   van   Stailsniissiven   (ill,   p.    20,   n^   3.),   40,   41),   he-.    1574. 

Missiven  van    ilurgemn  aan  ( ;eiieputeer.len   ter   l)a-vaan   (111,  p.   jS,   ii''.   4J 

Missiven  van  Cedepn  ter   l)ai;vaart  aan    l'.urt^enm   (111,   p.   28,   ii^    |,;),   l'Cg. 

Verbalen  van  ambassaden  (III,  p.   2  -  12). 

Verschillende  serien  van   naauibisten  en   registers,   vermeld   in  .len    liixentari 

„.•Vmbten  en  (jfli.'ien",    lil,   p.   54      5^',   "  •    '  "  ,i°- 
Register  van   <  oniniissarissen   en   andere   .jlli.  iantcn.   ilie  ,l..ur   uiijne  lieeren  v 

ge/amenlijk   wur.len   verku/.en,    15.^4      17.M   (lil,   \>.  81,   u  .  ,;,. 
Poorterbüekeii   (111,   p.    23,   n'^   3—6),   beg.    1584. 

Registers  van  certili.  atieii   en  .ilTirmatien   van   Hurgenm  (111,   p.   31,  11'-.   68), 
1'rocuratien  van   binnen   (111,   p.   ji,  n '.   66),   beg.    1700. 
Procuratien  van  buitenen  (111,  p.  31,  n°.  67),  beg.    iO.;8. 
Registers  der  coUaterale  successie  -•)  (Coll.  Succ.)  (lil,  p.   115,  n  .    1),  beg. 
Doleantién  van  eenige  burgers  aan  koning   Philips,  .j\er  .Ie  legeenng  de/ei 

en   1565   s)  (11,  p.   165,   L.    R.  2,  n'^   12). 
Namen    van    de    fugitieve  geondcinneerdeii  en   uitgeroepenen   wegens  ile  li 

sterdam  in    1566  (II,  p.    1.^3,    I..  '1'.   7,  n' .  4). 
Annotatien    van  de  goederen   der  personen,   uit   x.ake   \an   .Ie   troebelen  gec\. 

clameerd  en  gebannen,   15Ó7  — 1561)  (IJl,  p.  3.J,  ir'.    lO). 


I)   Alle  boLHlcls,  welU-  in   In. 

ie  aan   de   Wee.-,! 

v:ui    liatavin    a:u.    liuimL-    .-oIIl-.i'-, 

te    Anislei.lan. 

verreUeniiit',  liet/ij   iiic^l  ilc  uilKtl- 
AvhUr    .l.vf    .■..IK'.-lic    iiii-Mvu.    i> 
,>-v,..-.,I   .,„1   .K-   \\r,  .nir^  ,1,,,,,   „ 

^vee^kan,el-s  in  .\ 
;;ev.H'l;.l  de  l.r 
de    ^^l^,  liill.lid. 

lu„i,.Ml.l.-i,    .,:,., 1,    lK-l..-irci,.l,'    .l.-jH^ 

l.l,i\ii"    I..>:.1    1. 

vindt    er    l.ij:    tcUuUL-ulL-ii,    o.iU,: 

eten,    inventarib^i 

opgaven    omtrent  eriyereclitiyilen 

(Lade   1—379)  uennent.irisee.,1  en 

3)   N.1.   hei   ar.l.ief  v.m   S.he| 

.Xrchief". 

4)    lievut   .Ie  !;eaetainee..le  ii 

\enl,uis,en   v..n   . 

dencn,  niet  .ip-;ue  van   dei;  .-.lerf. 

,.Hiin   en   v.;n^  ,. 

rei^islers  /.ijn  v.aii  al|.lial,eti=ehe  n 
5)  Uit.i^egeven   .l.H.r   A.   |.    M. 

Il,..uuer  AiKlier 
Lït.eehl,   X\1V, 

d.ior   Wee.^inre 
met  .Ie  ^  erder 


i,.   iMen 

,le  helft 
dlterlilk 


heden  l.eliell'en.le  .Ie  el  t-enainen.  Al  de 
r.i-een  in   de  lüj-ln.gen  ..-n  Me.le.lrelini;. 


Quoliicr    van    de    \ciliinin';   \:in  de   hui/en  der  tugiticxcii,    1 5OS  -    1  s^v   (Hl,   |i.   ,:;().  n''.    1 
„Rooyboek"  of  register  van  de  ge/.wuren  ruuinieeslers,    1532—1651    (111,   [<.  (>o,  n'.   20). 


-),   l'^'g-    i5:,ö. 


Correctien,  achter  in  de  keurboeken    li — 1'-,    1494-1553   (111,   \>.   26,   n- 
Rentebrieven  (UI,  ]>.  82,  n''.    11,   12),  beg.   i5''o. 
Stadsrentebrieven  (111,  \>.  40,  n\  32,  j,i,),  be-.    15S7. 
Schepenkennisseii  (Schepenk.)   (111,   p.   82,   n '.    13),   beg.    i5(M. 
(Juijlscheldiiigcii,    of  registers  van   o\erdraeht  van   lielMjiiwdo  eigendonii 

p.  82,  n".    14),   beg.    1563. 
Stads<|uijtscheldingen   (111,  p.  39  en   40,   nl   28,   30  en  31),   beg.    158,1, 
Registers  van  willige  verkoupingen   (111,   p.   90,  n '.    1),   beg.    160O. 
Registers  van  verkoopingen   \'an  hni/en,   bij   \villig  decreet   \an   't    Hut 

11°.  9),  beg.   1636. 
Registers  van  afschrijvingen  bij   willig  decreet  (111,  p.   90,  n^.    10),   beg 


Stadsrekeningen  (lil, 
Resokitien  der  Tliesai 
Rekeningen  van  ile  1 
Rapiamus  „     „ 

Registers  van  lijfrente 


p.  37,  n-^    1),  beg.   1531. 

iirieren   Orilinaris  (II),  p.  37,  n\  3   en   5),  beg. 

.hesanrie   Kxtraonlinans  (111,   p.  45,   n-.    t  ),  beg 

(lil,  p.   46,   n°.  4).  b^-^ 

■brieven    ')  (III,  p.   47,  11°.    15,    10),  beg.    1587. 


(^iiohier    van    de    taxatie    van    den    lOi;»  penning   op   de   liui/er 

p.  38,  n°.    15). 
(^uohier    van    den    looen    penning   van   de   irnineubele   goederei: 

(UI,  p.  39,   iV-^.    18), 
()iiohier  \'an  de  r.ipitale   ini]iositie,    1581)87   (111,   p.   39,    n  .    h 
(Juohier  \'an  den   200^11  penning,    1631    (III,   p.   47,  n".   20)    -). 
Doleantien  wegens  den  200LI]  penning,   1Ó67,   1668/69,    1672. 
Quohier  van  den  20001  penning,   1674  (111,  p.   118,  n"".   24I. 
(^uohier  van   de  personeele  qiiotisatie  te   Ainsterdani,   1742    (1 

origineel,    berustende    oiuter    de    nagelaten    papieren    \an 

Mr.  (Icrard   krancois   .Mevners,   in   't  tiem.-arihief  te    Kotl 


A', •,///,/////■    7/,7/,V/    ■'). 


Confessieboeken  (n"^.   269 — 532),  beg.    1534. 
Justitieboeken  (n^^.  567-  604),  beg.   1524. 


yeveu  de  cuulenlom  lii   iIl-   naam   \.in   ilr  uukcIct. 
2)  In    1S90  v.iiiweyo   JKt    Ivoainkl.  OuaiiL-iaki 
en   P.  J.  Inederik-,. 

nüj   lUinsjeliaaKl  als:   R.   1.,  11" ),   bciusteiide 


ief    (..red 
te  Ambte 


DossIlts  van  orit^inoclc  /.aken,    1721-1733   (n°.  640   K). 

Secreet  Srheiienen   niiniiutreKister  (n°.  643—645,  647—649,  650),  beii,.    1570- 

Schepenen   niinunireyislers  van  reciiiesten   met  ilispositién    (11'-'.   739      1096),   l)e,L;.    1677. 

Registers    der    o\>    appointenient   \an   S<hepenen   in   hel   een   of  ander  tiu  lil     nf  \  ei  lielerhnis 

i^econhneerden,   niet   de   rec|iiesteii   (11'",    1259      12S5),   liei;.    lOSo. 
Registers  van  goede   mannen   (n'.    1S13      iSjo),    1(177      171(1. 
Lijst  der  advocaten,   1730-1811   (n"^.    1822). 

Registers  van   \onnisseii   in   civiele  /aken,  ter  kleine  rol   (nc.   2063    -2072),  lieg.    1634. 
Registers  der  minnten   \an   executien    \an   luii/eii,    schepen   en  obligalieii   (n^.   2118-    2162), 

heg.    1653. 
Registers  van  kwijtscheldingen  van  hij  executie  \erküchle  hui/en  (11".  2163  —  2171)),  heg.  U103. 
Register  van  geannoteerde  rentehrieven.aan  hni/en  hij  executie  verkocht,  1  593-     K-oi  (11°.  2183). 
Registers  wm  als.  hrijvingen   na  e.xeciitien   van   huizen   (n''.   2220--2282),   heg.    1(150. 
Vonnissen    in   zake  avarijgrosse   (n".   2806  —  2924),   heg.    1700. 
.Vulhorisatien    \an   assnradeuis,   henevens  ahandonnementen   (n^'.   2925  —  3050).   heg.    1701. 


Archh-f  tki-    WisSilhank. 


('irootboeken   ' ),  heg.   1644  (Wisselh.    Reg.). 

Naainklap])ers  op  de   \enKvenen   groothoeken,    1(109-     '''4.5- 


f".   Ar,-/iii'/  ch-r   Disolatc  Bocihlhviur. 

Notnlen,   met   bijlagen   (inventaris  Desol.   üüedelk.   n^.    115      171    D),   lieg.    164 
„Staaten   \an   iiuenlaris"   (iV.   206—292   A),  heg.    1690. 
Registers  van  inventarissen  (11°.  350-465   .\),  heg.   1643. 

Losse  stukken;  e\ei  iitien,   inventarissen   (/.onder  accoorden)  164) — 1777  ^     .M.. 
„  „  „  „  (met  accoorden)    1777      1811       \        " 


g.   Arcincf  v,i)i   V   Ga^tliiiis. 

Inkomsten-boek   \:in   't   Lieve   N'ronwen  gastluiis,    1498 — 1582   (lil,   p.    107.   iT'.   7).  5  banden. 

llelasting-boek   van   't   Lie\e   X'rouwen-gasthnis,    1534—1582   (III,   p.    107.   n-^-.   8).   2   h. 

Hoek    der    eetnvige    en    losrenten    binnen    .Amsterdam,    toehehooiende    aan    't    Smt    l'ieteis- 

gasthuis,    1540—1549   (111,   p.    107,  n<>.    11),   2   b. 
(iroot  renteboek   van   't  Sint   1'ieters  gasthuis,    1550    -1777   (lil,    p"    107,   iV'.    12),   8   b. 
bcl.islinglKick    \,in    '1    Sml    l'iclcis  g.iMhiu-,.    1  p,;       i;i;   (111.   p.    u-;.   n  .    i|).   o   h. 
\-erhuniboek    v.m    de   hni/en   en   l.iiulen,   /..o   binnen   ais   huilen     \  m-lcrdani.   Uiehehooreiide 

aan   't   Smt    l'ieters-gaslhnis,    1582    -151^3   (111,   p.    108,   n'  .    17). 
Hoek    van    ontvangst    en    uitgave    van    't    Sint     1'ieters  gasthuis,     1550-1580    (111,    p.    108, 

n^.   --i),  3   !'•  '  ' 

Uitgaafboek   van   't  Sint   l'ieters-gaslhnis,    1589— 1600  (lil,   |i.    108,   11°.   24). 


1)  De  LTouthoekcn  bev.itt.-n  ,1l-  rckcnin-tn-roiir.mt  v:in  ,k-  kooplieden  met  .Ie  \Vis.ell.;mk.  Het 
ijfer  v;u.  de  onder  het  l.oold  van  elke  hiiiKi  in  een  jaar  ijeboekte  bedrayen  geefl  de  som  van  dat  ^'c 
•an    den  jaarlijksehen   om/.et   dier  hnna,  d.it  do,„    tieiniddelint,'  van   de  Wis.elb.ink   .,1.  kas.ier  verrekt 


Archi.f  r,in  7  AV// 


Memoriaal  van  octrooien  en  renten  der  K:ii  tiiiii/ers 
taris  van   't  archief  \  an   'l    l!uri;er\veesliiiis). 

Het  boeck  van  alle  de  t^oedereii,  Uiebelioorl  heliln 
'557  (""•  S')- 

l.oterij-boeck,   1560  (n''.  5,5). 

Out  niemoriael-bocek,   1590—1611    (n^.   54). 

Generael-register,  of  grootboek,   1562 — 161  ]    (n''.   77). 

(lenerael-register,  of  register  van   inkomsten  en   uilgav 


.;s  (!>" 


i.  Air/invn,  ,hr  Gildni. 

Namen   der  overlieden    van   't  Croot   binnen-   en    ISiiilenlamlsvaardersgild,    \  (>  ^,2 -- \  1  ^pi    (Hl, 

p.   91,    1,  n'^  3). 
Namen  en  woonplaatsen  van  de  Wijnkoopers,  die  in  't  gild  zijn,  i68fi  (III,  |i.  95,  16,  n^.  r). 
Naamboek  der  gildebroeders  van   't  üoekverkoopersgild,    i6i,S-     1  ,S  11    (III,  |i.  98,   j^,   n".    1), 

2  banden. 
Deken- en  keuiineestersboek  van  het  gild  der  ( loudsmeden,  152S      17(7(111,  ]i.  loj.  37,  n'".  5). 
Kegister    der    nanum    van    al    de    Makelaars  der  stad    A  n.sle'rdani,    ,575      ,85.,    (III,   ,..    ,o,|, 

42,  n'\  4),  3   banden. 


j.   Archief  van  hef  Collci^ium   Mcd'utini. 


Nomnia  et  ser 
Nomina  do<-tor 


)ll-gii    medi.  i,    ,(,37-  ,79^ 
orum  Amstclodamensiiini, 


k.   Anhief 
Schoiiwregis 


,f  Cl    Ifc.iniadni   l.r   Xuirwci  ^A  inslJ  {,iü 
van   dm    Aiustcl  ai   Nieuw,  r^A iii^iel). 


IL'edieenraadsJui 


1569- -,S: 


11.    .\lgemeen    K  ij  k  sa  re  h  i  e  f  t  e    's-(  1  ra  v  e  n  h  agi. 

Register.s  der  graallijkheidsleenen   van    Holland. 
Ueiiortoriiim   \an    Noord-Holland. 

Sententièii  van  den  liove  \an  Holland. 
Resolutien  van  den  Hove  \an  Hollan,!. 
Verbaalen   van   informatie   m   de   /aak    \an   den   Officier  der  sla.l   ,\msteh 

Sautijn  (Hof,  n'^.   1641). 
Qiiohier  der  ta.xatie  voor  den    \oa\  penning  te   .Amsterdam,    154O. 
Quohier  der  taxatie  voor  den  2oo>;n  penning  te  Amsterdam,    i()4ó. 


1)  Afyednikt    in    't  Algeiiiccn    Ne.k-il.    Faniilicl.lad,     1S83— S4,    n°.    l'l 
„Naamlijst  van  de  Doctort-n   t^-  Amsterdam  sedert  liet  jaar    1641". 


Notulen  van  Dijkgraaf  en  Hoofd-Ingelanden  van  de    ISeemstei-. 

Protocollen    van    Schepenen    van    de  gereclilcn   \aii    i;e\erwijk.   Vclseii,    ülucniendaal,   ii 

veen,    Heemstede,    üennebroek,    \'ogelen/ang,    Niciiuer-Amslel,    (  )udci -.\ni-,lcl,    W : 

graafsnieer  en  's-(  Iraveland  '). 


I).     Rijksarchief  te    lUreclit. 

Registers  en  repertorium   van  de  leenen  dei'    l'rüostdijc   \an   (  »iidniiinster. 
1'rotocollen    van    Schepenen    van    de    gerechten    Alnoiuie,    llaamhnigge,   1. oenen,   V 
Breukelen,  Nieuuersluis  en    Maarsen  ' ). 


!■;.    C.emeentc    Archief 

Resolutiën  der  Vroedschap  van  Purmerend. 
Resolutiën  van  Burgemeesteren  van  Purmerend. 
Doop-,  trouw-  en  begraafregisters  van  Purmerend,. 


I' .    ( ;  e  m  e  e  n  t  e  -  .\  r  c  h  1  e  f  te   ( ;  e  n  I 
Jaerregisters  van  (lenl. 


II.  HAN'DSCillHfl'lvN  ■■^). 

A.    (lemecnte-Arcliief  Ie    Amsterdam   •■'). 

„Donatien    en    beiieficien,    tien    Catusers   gegeven.    Item  de   namen   \an  alle  de    l'rociirali 

van   't  voorsz.  Convent,    1393-1571"  (Register  van  de    Karlhui/.ers). 
„Hamboech  Scutterien  boeck",    1531      15Ö4  (lil,  p.   59,  11'^.    14). 
Dagverhaal   van    de    troebelen,    voorgevallen   in  de    Nederlamleii  en  s[iecinal  te  Amstcnlii 

J5''3— 1572   (ill,  P-    '39,  "'^-   «)■ 

Handschriften  van   I\lr.  tïerard  Scliaep,   Pietersz.,   7   banden  ^). 

„'t  Kerck'lijck  Amsterdam  ot'te  't  \erhael  der  Roomsche  Mysteriën  ende  Ceremoniën,  d 
t'  Amsterdam  gepleegt  sijn  voor  de  Reformatie:  ende  des  H.  Sacrement,  'lueli  k  da 
gevonden  sniidc  wcsen  in  't  \  )er.  Mitsgaders  't  begin  der  Reformatie  met  de  l'iei 
canlen,  Oiuleriuigcn,  Diaconen,  Diaconissen  ende  Sieckentrooslers".  CeN.lucNen  01 
streeks   1609  door  Ds.    llenricus  Sehjns,  gewe/en  predikant   in   Nieuw-iNederlanil. 


1)  Alle  Ijijzonderliedeii  butrelÏLMulc  l.nii.-ni.l.iatscn  van  Anisler.laiiische  patr 
genoemde  gerechten  geleyen,  zijn  ducir  mij  aan  de/e  iirutiJciUeii  uiitleend.  Enkel 
hofsteden  onder  Weesperkarsjiel,  Mnideilierj,',  liaarn,  Lisse  en  Sasseiiheim  en  aan 
vond  ik  in  de  hiervoor  op  p.  XXII  vermelde  seiie  registers  van  willige  verkoopinge 

2)  Zie  ook  de  voorrede,  p.   XV. 

3)  Vgl.  de  Vroeve  van  een  lijst  van  lund-clniricü  lietrclïeu.le  de  gesiliiedenis  va 
gesteld  door  Dr.  Joh.    C.  lireen,    in   'l    l'ierslc   laajlniek    der  vereeniging  Anistelodamu 

4)  N.1.  4  banden  mei  geschiedLundigen  en   3   met  genealugisclien   inhond.    (tbul  , 


NotitiL'    v.in    hel    incrk\va;ir(lii,'slc    nicyn    bekent,    dal    hinnen    Anislen 
,T:,2-in^,  >loor  Ja.uli   lii.ker    kaye  (J.    lüeker    Raye,   Aanl.)    '). 


Aanleekeningen  over  ham 
bijeengebrarhl. 


.loui-  Mr.  N.  <le 


Rcciieil    van    de    notabelslc   resoliitien  ende  notulen  van   de   Vroedschap,  ooek   van    l.urger- 

ineesleren    ende    uud-llin-hernieesteren    van   Amsler(kiin,    jS  jan.    iii.'2      4    l'ebr.    iCiS-', 

door    l:llr^enl■.    Andries    linker  (111,   |i.    28,   n°.   35). 
Kesolutien   \an  den    Raad,  door   Hans   Üontemanlel  (1653 — i''>f''3),  3   deelen  -). 
Nouden     van     het     -epasseer.le     m     de     Vroedschap     van     Anislerdani,      U,-; :       .<.„,,    d.i.u 

Uui-ent..   Jean   .\ppelman  (111,  p.   28,  ito.   36). 
Notulen   \an  de   Amsterdamsche   Correspondentie,    1752-1792  ■'). 
Aanteekeningen   wegens  de   deliberatieii   en  resolutién,  genomen   bij    liurgemn.,    ]  746-- 1760, 

<loor   liurgenii.    I'ieler    Rendorp  (lil,   |..   26,  w^.  20). 
Notulen  van  i\cn  oud-raad   van    llurgemn.,    174O-1760,  door   llurgenn.    I'ieler  Rendorp  (lil 

!'•   27,  ""•   ■•^«)- 
Notulen    der  kamer    van    liingemn.,    1749  — 17C0,  door   Rurgeuir.   Ivj,berl  de   X'rij   TenHniiirk 

(111,  p.   26,  n^    21). 
Resolutie-n    van    den    oud-raad    van    Rurgem».,    1749 — 17<S4,  ('oor    liiirgemr.   l-'.gbert  ile   Vrij 

'l'emminck   (111,   ]>.   27,  n'^.   :>)). 
Zaken,  vooigeN allen  in  üurgeineeslers-kauier,  in  de  jaren  1752  en  1753,  iloor  lUirgemr,  ^\■illeln 

(..iideon  Deut/,  (lil,  p.   27,  n^.  22). 
Aanteekeningen   betretiende  het   verhandelde   in   'l  College   van  Schepenen,  door  Mr.  .Marlen 

\\'e\eringh,   .Anlonis/..    I7'i5"  i777- 

regeering  voorgevallene   in    17H7   (II,  \).   167:   L.    R.   (>,  N.    2). 


,erli 


m     \mslerdam   (d,,ur  mij 


Naamlijst  der  Railen  in  de  V'roedsclKi]),  met  opgave  ' 
voor  in  liel  m.uiUM  ripl  1  der  keuren  en  privileg 
gehaahl  ,ds :   M.  S.    Keurboek,   naamlijst   voorin)    '). 

Conielisz.    < 'ps\-    \(.ior/ien    \aii    gene.iKigische    aanleekeiiingen    belreltende   zijne  laini 
van   vaders-  en   moederskant  (111,  p.    139,   11'".   7)   ■'). 


;i!;h.,ek  van    lïicker   l^ayc :    Il 


,871,  |>.  5^,  312.- 


4)  V.^l.  ac  r,j,t  van  ac  in 
privile-icn  van  Anistcra.im  in  i\c 
Joli.  C.  Urecn  in  ,\c  «erken  acr 
1902,  11.   .\.  --    De  in    aii    m.s,    \: 


M. 


|i.  1S4— 194,  zijn  in  1902  liij  niihiii;  uil  liel  Ue/it  van  |lir.  Mr.  ( '.  II. 
,ief  „vcryegaan. 

't  1  lem.-areliicl  te  Amsterdam  berustende  manuscripten  der  keuren  en 
inleidinf^   .ip  de   Reelitsbronnen  der  stnd  Amsterdam,  uitgeijeven  door  ]3r. 

veieeni-in;;  tot  uitgave  der  .bronnen  van  het  luid-vaderlandsclie  recl.t, 
urkun.ende  genealogische  aanteekeiiin^en  /ipi  do.n-  den  lieer  liernr,rd 
1    Na\.irsclier   1897,   p.    19  en  \  Ig. 

nende  geiu'alugisehc  aanteekeningen  /.ijn  d,,,,,-  I  ir.  I'.  Seheltenia  gepiddi- 
■.   Duai.eiaA  p.   J5      37. 


t   (l;lonm 

acrl) 

'  ). 

lluolh,  c. 

a,,  be 

iL'NCllh 

\nislciila 

11,  17 

c.uw 

c\  L'i!  :    \a 

1    Alc 

a-naci 

ll:i^>claL 

r,  \ai 

Uuuf 

Kircl;,    v.i 

1  .Ier 

Srhcl 

xxvrr 

„Memorie-bocck   van   (iiis    gcslai  htcn",     1578      id.fó,   (kior  Samiicl    Dldcniacil,    l!L\\in(lli 

\V.-lnd.  Comj). 
„Corte  genealogie  van   my   I.  Sweers,  met  het   niy  voorgevallene  seederl  't  laatst  \an  a-^ 

tot  niay   1695",  inhoudende  de  genealogieën   Sweers  en    III 

(leneal.  aanteekeningen  betreileiide  de  familie   Rii\si  h,  door  ('( 

eenige  brieven,  gericht  aan    Mr.    Ruvm  h  Claes/.,  I'ensionar 

("leneal.  de   Rijck   van  der  C.rarht,    17^-  eeuw. 

i'lano    genealogieën,    allen    met    de/ellde    luind   omstreeks    1600 

van   .\lckmaer-    lieiiliingh,   .\|.|jelniaii.    bellec  hier.    Dommer, 

van   I.üon,   Opmeer,   ileii   (  )ller,   de    \laniiiig   v.in    ()ii,[tshoii 

lingh   (2   bladen).   Winners  (met  geteekeiide   w.ipens,   _•   bLideii). 

„(ieslagt-Registers  \an  \.  W  itseii.  Anno  i6S,;".  Revat  ilc  \olgende  geiie.ilo-ieen,  uaarv.in 
enkele  met  de  hand  v.ni  lliii-emr.  Nicolaes  Witsen  ges<lire\eii  /liii  ï  |o.  ■  '-  van 
Alekmaer;  Ib.  .'  (n.b.:  lii.srhen  lo.  (,  en  7)  van  Wa\ereii:  lo.  7-  u  \aii  der  Seliel- 
lingh;  tb.  i,?  0|imeer;  Ib.  1 .(  l'",gi,'en  ;  Ib.  lO  van  .Xbioude,  \an  W'awieii:  tu.  17 
llanjaert;  lo.  iS  llaet';  tb.  20  llaniaen;  fo.  ;i  — 22  afstaminelin^en  \.iii  I  Iik  k  liainken: 
tü.  .'3  alslammelingen  alsv.  (deze  laalsle  gene.il.  is  mei  dcelfd.'  h.ui.l  Les.  Inexen  .,ls 
de  hiervóór  \ermelde  collectie  jilano  genealogieën  \an  omsirciks  K.i.o).  Ailiteiaaii: 
„LJitbreydinge  over  de  geslagttalels  van  my  ondergetekende  .\ .  Wilseii,  consul  et  senator 
Amst.",  41  blad/ij<leii,  ongepag.  Dan  \olgt:  „Verklaring  ofte  iiytbievding  c.|i  de  geslagl- 
tafels",   6   bl/.   ongepag. 

(ieneaiogieen,  ojigeiiiaakt  door  Mr.  llarnian  lierewont.  Ken  band,  l.)e\attende  o.  a.  de 
volgende  ge.slachtslijsten :  de  \'ii-(|,  ten  Grootenhtiys,  lilaeuhelm,  Rodenbiirgh,  Lijnslager, 
Calkoen,  Dommer,  '1'ulp,  Rendorp,  \an  der  Wae)en,  Roeters,  tle  N'ogelaer,  (laef  Spiegel, 
Hunthnni,  \an  Rajienbroeck.  Ruyleiiburgh,  Rerckrinck.  \aii  c:ollen,  l.oten,  lle.  ker, 
Appelman,  Miniman,  Croot  k,  .\ii\lirebis.  Schout  Spiegel.  1  lassekier,  \.in  Sirijcii,  Reael, 
Slicher,   Hartsinck,   Vriemlt,  Straalman,   van  Ondlshoorn,   .\iislo,   v.in    l.ennep,    Rlaeu. 

Geneal.  Coymans,  door   ,\lr.    llarman    lierewont. 

(ieneal.  van   Waveren  — ( )etgeiis      ISors,  door  .\lr.    llarman    llere\\oiil. 

Geneal.  Gaeff,  door  .Mr.   llarman   Rerewout  en   bijgewerkt  door  J.  V..  G.  Hacker  san  Leuven. 

Geneal.  der  afstammelingen  \an  .Nicolaes  van  Ikinibeeck  eii  .\gatlia  Ras,  plano,  in  o 
bladen,  omstreeks   1740. 

Geneal.  Boelens — den  Otter,   i.Se  eeuw. 

Geneal.  Cloeck,  door  tiijsbert  van  der  Goot,  midden  der   iHc  eeuw. 

Geneal.  der  afstaiunielingen   van   Dirck    l'"rancken.  Schepen   in    1,53.;,    uS^  eeuw. 

Geneal.  Suyderhoef — van  der  Horn — den  Otter  -Guldewagen,    iKc  eeuw. 

(ieneal.  Kosterman,   iSe  eeuw. 

Geneal.  Hinlopen,  door  Reinier  van   Heemskerck. 

Geneal.  Roeters,   18e  eeuw. 

Geneal.   .Mewijn,  opgcm.i.ikl  door   .Mr.   N.  de    Roc\cr   uil   olïicieele  slukken   en  oude  familie 

C;eneal.     lemmiiuk,   door    .Mr.    II.    .\ .   Tediiig   van    Rerkhoiit    ml    /ijne   faniiliepapiereii   ge<o- 

pieerd   181SH. 
Losse  geiiealogis,  he  aanlcekeningen  omlrcut  .\msler(knns,  lic  lanulKii,  door  Mr.  N.  de  Roever 

uit   het  Gemeente-  en    het   Notarieel   archief  bijeengebi.u  hl. 


I)  Vuorkomc-iule    in    Ju    |.„nL-lcuille  luc-l  t.y.cliciacii    l,uUx-lieiuk   Ucii  A.lmi 
1S82  duur  Mei.   II.   A.  v.m    llL-ukeli.m  ,un     t   UuiiL.-.uchior  .'eachouki;!!. 


XXVIII 

R.   Arcliief  van   den    Hoogun    Ka  ad    van    Adel    te    's-(l  ra  v  e  n  hage. 

6'.  beteekent:    voorkomende   in   't   „AFagniun   Manusc  riptuin"   \an   Schaeii. 
♦  „  :   van  de  hand   van  Jhr.   Mr.  J.    van  der   l.ely   van   Oiidewaler    ' ). 

f  „  :  opgemaakt,    of   aangevuld  door,  of  afkomstig    van    Mr.   \\  .  J.    i'.aron 

d'.Xbhiing  van  Giessenburg  (overl.   1S92). 

De  volgende  genealogieën  of  genealogische  aanteckeningen   -'): 

van  .Vltercn  (aant.)  (.S'.,  p.  T79),  Baelde  *,  van  Bandjeeck  *,  lias,  de  llasseioiir  *,  van 
den  üenipden  *,  Henningh  (aant.)  (.S'.,  p.  146),  Hernard  *,  van  lleverwaerde  {.V.,  ]..  173, 
174,  177),  lioelens  (.V.,  p.  164),  Boendeimaker  (aant.),  lioreel,  lïoiidaen,  lloiit:  z.  Doos, 
liomvens  *,  van  llronckliorst  *,  van  der  lUirch  (.S'.,  p.  170,  171,  180),  Karssebooni  *,  Cat 
(.V.,  p.  16S),  Kieft  (aant.)  (.V.,  p.  lóS),  Coornhert  *,  Corver  *,  Kuysten  (aant.),  Deopicr 
(aant.),  Dedel  *  |,  Dell  (,iant.)  ',  1  )cut/,  *  f,  Doos— Bout  (.V.,  ],.  141,  17S),  de  1  )ieu  *,  van 
Eys  *,  Faas  *,  Fabricius  *  \,  de  Ivunars  *,  Ueelvinck  |-,  van  iler  (Uiiesscn  (aant.),  (Iraaf- 
land  •  t.  Gracht  (de  Kijck  van  iler)  (.V.,  p.  144  en  los  ingestoken  l.lad  bij  de/e  pag.),  van 
lleemskerck  (,  Hem  (,S'.,  los  ingestoken  blad  bij  p.  257:  arschrift  uil  het  All.um  banningh 
Coci),  van  ller/eele  *  |,  I  lorliepie.i,  van  llocseii  (aant.),  van  ll.M.m  %  ten  llove  ',  \an 
lloüff  of  van  llu\e  (.V.,  ]>.  jjS),  lludde  *,  lluydecoper  '  |  (en  aanl.  uit  hel  familie  archief 
van  Slingelandt),   lluyghens  *,   Huift,  van  Jever  (aant.)  *,  I.ampsiiis  ',  van  l.o.-n  *   |,  Mereus  |   j 

(.V.,  1).    153),   Muilinan  *,   .Miiyssart  *,   Munter  *,   van   üosterwiji  k  *,   om  *,  d'()r\  ille  *,  den  [   i 

( )tter    (.V.,    p.    149),    van    der    ( )udermeulen  *,  van   Oiulishoorn  (en  de   X'laming  van  ( )udts-  I    ' 

lioorn)  (.V.,  p.    iSj,    iH,;,    184),  1'auw  (.V.,  |..  166),  du  Peyroii  *,  Pels  |,  \.iu  1'ersijn  (.V.,  p.  177),  ï   j 

de   l'etersen   •,  du  (^)uesne  ',    Re\iist  *    |,  van    Rujteidjmgh   (.i.iul.)   (.V.,   |i.    17.S,    179),  Kij.  k  ;;  ',' 

(de),    z.:    van    der   (iracht,    Sautijn    *,    van    der    Schellingh    (.S'.,   p,    171),    Schollen    *    |,   van  f    > 

.Sclioterbosch    (aant.)    (.V.,    ]>.    174,    175),  Schrijver  *,   Schuyt    |,  Scott  *,  Si\   *    |,  Slichcr,  de  ?'    : 

Smeth  *  (en  eene  geneal.,  iloor  de  fam.   ingezonden),   \'an   Son,   van  'l'arelink   (aant.)  *,  van  ; 

Teylingen  (verschill.  geneal.  en  aant.),  Temminck  ''■,  Tieuelen  (aant.),  \'al(  keiiier  "  (en  aant.  \   •'', 

uit    het   familie-archief   van  Slingelandt),  Velters  *,  de   Vroede  ',   Wcveringh   *,  de   W'ildt  *, 
de   W'ilhem,   W'itsen   %   Wulteis  *. 


C.    Rijksarchief  te    Utrecht. 
Naamlijsten  en  waiienkaarteii  van  ile  Proosten  en  Kanunniken  der  \  ijf  Kapittels  \an  l'trecht. 


D.    In    particulier    bezit. 

GeucilogiM-he  a:iuleekcuin;;cu   \.iu    1'ielcr  de   Gi.iell,   bi|    Ihi.    I).  de  Giacll,  Ie  's  ( bav  euh. 

(F.eit  alsclnill   d,i.ir\au    beiust   bij   i\cu    Heer  W,  (■|ouckc\Mt,   ie    Kotlenlam). 
Pand   met  genealogische    khul  a.mteekeinngen   omtrent   Amsteidaius.  hc  lamihcn,  door  W'ilf 


1)  N;i.u-  jlii'.   I).    KiilKcib   van    Ro/eiilniri;,  Secretaris   v.iii   rien    II,    R.  mui   .AiIlI,  inij   nifilL-ileuklc,  bcliijnl 
ilcr  I.uly  /ijiie  yeiiciluf^iuen  v.ui  Amslci-dam.scliL-  fMiniliOn  viiunKimelijk  licucrkt  te  liel.heii  luuir  i,'e5;evenb 

2)  Sedert    deze    ijeiiealoüieOii    door    mij    y^-raadplccyd    ^^enlell,    .'ijii    vnsclieidenc  iii  de   ^.iklijdsela  iue.: 
voUediijer    gepubliceerd.    In    die    };<-'V;Uleii    hel)    ik    mij  n.^tuiirliik  .\.ui   de  l.iatste  ■jeliou.leii    M.nr   iincl 

;,    iiueh    de    slechts  in  liandsclirift  aanwezige,  zijn   door  mij  skialsch   nagevolgd,  zooals  ik   reeds  luer\óói 


il 
>■■     i 


Hacker,  eerste  helft  der  17e  eeuw,  bij  Jh,-.  Mr.  C.  II.  Hacker,  ie  Ainsterduin  (M   S    üu  ker 
Genealogische  aaiiteekeningen,  betreltemle  Anthony  Oetgens  van  Wavereu  eu  ziine  kinderei 

ie  helft  der  17e  eeuw,  bij  Mr.   1!.  van  der  l^een  de  I.ille,  te    Wkuvvn  ''  ^    '  '"'^' 

Hrieven  van  Nicokras  Klias,  Schepen  (en.  daarna  ISurgemr)  yJu  S,  hie.l  iin  '  1  ui  /,„  |„       | 

Mr.  Arnoldus  hllias,  te  Amslerdau,,  174^-1746,  b,J  Jhr.  M  r.  ( '.  II.  Ila.ker  'u-  7nJ!Z\u 
Standwek   van   't  geslacht  de   Vkuuiug  van   Oudtshoorn,    17e  eeuw,  bijden  ilècr  II    C    l;,',., 

van    keede  van  Oudlshoorn,  te   Assen    ' ). 
„Kamilieboek"  van   't  gesla.du  Calkoen.   bevallende  dala   van    .^cboorle    en   overliidcu    n-     I 

familie   Calkoen    en    aanverwante  geslarluen,    ,N.  eeuw,   b^  ,l,u    lieer   K.  C.    U.    Ikiro, 

Calkoen,   te    Koerniond. 
Stamboek  van   't  geshuhl    I  luvde,  o|,er,  opgemaakt  door  Mr.  K.  Iluvdecoper  van  Ni..levecl,t 

19c-  eeuw,  bij   den    Meer  jhr.    M.    |.    Iluvdecoper,  te   's-Cbavenha'c 
Drie    banden   met  genealogische  aanteekeniiigen  betreffen.le  de  lannhe'six   en   aunerw.nh 

geslachten,    geschreven  door  Anna   Elisabeth   van  den    Üemp.len   (j     ,77.,    e,  hl-enooi, 

van   Mr.  Jan   .Six,  bij    I'rof.    Ihr.    llr.    |.   Si\,   Ie    \msterdim 
Naamlijst    der    Dijkgraven,    I  loof.ldngelauden,    Schepenen    cu     lleemraden    van    ,len    |,olde 

's-Craveland,  opgemaakt  door  en   berusiende  onder    |hr.    K.   f    Si\    i-   ' 


llellemont,  .Ie    Vri,   e.^,.),   bij    wijlen   Jhr.   V.    I  ,.\;i!'kcTl  'lë  'w'^ténia!!/''"  "'   "'""''" 
(.enealog.een    J.ampsms    en    Velters,    bij  .Ie    Meeren   ImI.    \  betn,,  k,  ,u.h, vans  van  Osiende 

en    Mr.   11.    K.   W.   von    Ihucken    Fu.  k,    Ie   Mi.ldeibur" 
"^""'AuIslSm'"""'"    '"^' '""'"'    "'     '•    '■""''--' 1"^''     v,.n    Jhr.    Mr.    C.   M.   lla.-ker,   Ie 


111.  (;Ki)RUK'ri.:  dokkkn  en  iikscmeiden  ■^). 

„Meerenlwekjes",    1680-179.1    (C.em.-.\rch. :    in    de/e    colleclie    oiubreken    de    iue 
1683— 16SS,   1694,   1697  en    iC'vv)   ■'). 

Naamlijsten    .Ier    reenten  \-in  d.-    \l,w^,.,-,l ,,  ,     k>        1  1     ■ 

J  ^     le^^ciuen   \  .m  .Ie   .Musteidains,  he  godshuizen  en  gesliclUen,   bij   C< 

en   Wagenaar. 

J.  A    jochems,   Amster.iams  oude    burgervendels,    ,s8o-i7,,s,   Amster.lam    .888. 
kesohitien  .Ier  St,.ten-t;eneraal  (ge.lrukle  sene,  beginnen.le   niet    ,08^) 
Resolulieii  der  Staten   \an   MoUan.l. 


I)  Een  .if^chrift  il.arv.in  n.odit  ik 


ÜL-ei    W.  M.  C. 


-'  ^     '  ''     ■  '"     '',"  "^l'    "■'  '^■""'a'-'".  >  '»"■  'i':  111  lilt  WL'ik  l)L4KuidLklc  rugüiiten  cii  amlitenaren  bekleed. 

,    Deze  i   eerenboekjes  bevallen   ..ederl    ,680  de  „an.en  en  de  adressen  van  de  Am.tenkunsche  regenten 

'"ndrLd;!;!e:!!":".n    ,.;::;!;:;;  ;::.^'^"   '^  l.ewi„.,hebbers  der  .,..1-  .,  Wesl-I„dische  Compa^iie^n. 

j.ii   |„,  .11       'i...    '       '^      /v'^'^" '^"  '  ■^'    '''''''"  ''"  "'""'■'■'"i.vsen",  van   de  advocaten,  proenreurs,  notarissen 

,1,.    'ir;'!'.';?^"''    ï!.^'  '^"    "'"    ','''    '"■'^^'•'''-''"^    '■'"    ''^'i'    l'i-'i-iiit.silieii   Handel;  sedert   l68tj  de  directeurs  van 

tie    .^oeieteit    van    Siinname:    se.  ert     I70'    ti,-    ri,l,-i.    t \  i.   ;.  r.  •.   .      *  i 

,  o     ,  '    ■>  '*-'    •^'Uiiii-uiteit   te  Amsterdam  en    uinne  ambtenaren- 

sedert    1718    de    makelaars-    seder.    nin  ,1 f  1  ,  """iie  .iniiucnaicn , 

.,,r  ,  c  -  ""';^''>'^'='>  ■"^'''-"  "7"9  <le  inufessoren  en  doctoren;  sedert  1720  de  Ou-t-lndisclie,  sedert 
1725  de  burmaamsche  .-ejjeeriny,  en  sedert  1743  de  regeering  ter  Knst  van  Afrika,  alle  met  1,„ e  imbte.r.,- -n - 
dhcxl.u!?l,''KÏ"'''^'r'  '"   ''"'  ^°'  '^^  '"' ^'^  '"'  ''°°I'"'-'^™  "^  Amsterdam;  in   .7S7,  en    179.-93^1! 


\  \  x 


Nouvelles    van   Staat  of  missiven  van   NcdeilandscliL-  anihassailcins,   iL-sidcnlL-n,  c 

consuls  aan  de  Staten-Cicneraal,   ]682  — 1793   (ln\.   Silichcnui    111,   |>.    _•,   11-'.    1 
J.  J.    Hartsinck,   Naamlijst  der   l'.dele   Mogende   Heeren   ( iciniumteerde    Raadeii 

raliteit,  mitsgaders  der/.elver  Ministers,  resideerende  binnen  Amsterdam,  Amster 
F.    Valentijn,   Oud    en    Nieuw  Oost-Indie,   fol.  uitg.   1724,  bevatteiiile  in  deel   I, 

vlg.,  eene  naamlijst  der  liewindhebbers  van  de  Üostindische  Compagnie. 
Gerret  van  Santé,  Alphabethische  Naam-lijst  van  alle  de  Groenlandsche  en  Straat- 
Commandeurs,  etc,   Haarlem    1770,   waarin  voorkomen;  op  p.  Xil  de  namen 

teurs  van  de  (;roenlands<-he,  en  op  p.  Xi,V  die  der  Oirecteiirs  van  de  Straat 

Viss(-herij. 
J.    r.uuman,    l'.edijking,    opkomst    en    bloei    van    de    lieemsler,    1'urmcreiid    1X57, 

p.    261     en    262    eene   lijst  der    Dijkgraven   (rOo?    -i'iy4,)   ^-'^    I  lootd- Ingclamlc 

1656)   van  de   ISeeinster. 
Namen    der    Heeren  liootd  ingelanden,  dijkgraven,   bailluweii,   heemradeii,  schepel 

tarissen   en    penningmeesteren    \an    de    W'alergraai's-  ol'  1  )ieinenneer,    1629  — 

Schellema  Hl,  p.    144,  n-.  ,57). 
Naamregisters  der  Heeren  Militaire  Officieren.  .  .over  de  troupen  der  \ereenigde  1 

Leiden,    1768,    1782,    1785   (Koninkl.    lÜbliotheek   te  's-tiravenliage). 
Naamregister  der   Heeren   Militaire  Officieren.  ..  in  dienst  der  Vereenigde  1'roviiili 

venhage,   1794  (Koninkl.   Bibliotheek  alsv.). 
Collectie    berichten    van    leeningen,    geëmitteerd    door    Amsterdamsche   bankiers, 

(Afkomstig    uit    de    veiling    R.  W.  P.   de  Vries,  24—27   \o\.    1902.  'Ihans 

van  de  firma  Frederik  Muller  ^v:  Co.   te  Amsterdam). 
Collectie    „personalia",    alphabetisch    geordend    in    portefeuilles.    Hierbij    huwelijk 

dichten,    vlug-    en    schotschiifteii    en    spüt<li(  hlen,    sommige   in   h,iiuls(  hrifl,    1 

eeuw   (Cem.-ardiief). 
J.  j.    Hartsinck,    ISeschrijving    \an    Guyana    of   de    Wilde   kust,    1770,   bcvatleii.le 

[1.   519,  eene  naamlijst  der   Directeurs  van  de   Kolonie  de    lierliice    1720-    17 


4). 

ter  Adi 


Davissc 
Ier  Dir 


waarin   c 
Il  (1025- 


761    (Inv 


GRSCHIEDKUNDICE  INLIUDINC 


GESCHIEDKUNDIGE  INLEIDING 


liet  belaiitj  ecnci-  juiste  kennis  van  de  onile-rlini.e  -i  n. :alo;;ischc  xerhoudinLicn 
bij  het  stedelijke  rei^enlenpatriciaat  uit  liet  tijdperk  dei  Republiek  is  te  alL^enicen 
erkend  dan  tlat  tlil  uul;  nader  betixi-  zou  behoeven,  \'an  de  eerste  Ljrondvesting 
van  onze  onafhankelijkheid  af  tot  het  oo-enblik  dat  de  Republiek  der  Vereeni-dc 
Nederlanden  in  lyq-:,  voor  het  democratische  Dataafsehe  ( kincenebest  plaats  maakte, 
lieeft  de  „macht  van  re;;erin;^e"  in  ons  laml  berust  bij  i  ene  nauw  be;j,re'nsde  klasse, 
die,  met  uitshiitini;  van  alle  andere  staatsl,un;crs,  alleen  zich  -irechti'^d  achtte  tot 
het  bekleeden  van  ambt.n  en  bedienm-en  in  de  st.  dclijke  en  landsma-islraturen. 
h:ike  stad  was  het  tooneel  van  onafgebroken  kuiiH  rijen  en  iulri-es,  waarbij  faniihe- 
vecten    een    hoofdrol    speelden,     liet    is    ;_;een    aantrekkelijk   beeld   dat   zich    aan    i>ns 

waarmede    de    re^ientcn   der    Republiek    Ljewoon    waren    hunne   officieele   en   offirieuse 

onz.c  rc-ccrin-sinstellin-en  komen  dan  in  al  haar  afziclUelijklui.1  aan  d.  a  da-. 
Zwaarder  dan  het  laiuKbelan-  woo-  bij  vele  re-enten  k.et  bekin-  van  den  ei-en 
familiekring-.  Ileerschzucht,  af-iuist,  .imbtsbeja-  en  baatzucht  joc-en  de  re-eerin-s- 
ycslachten  tegen  elkander  in  't  harnas:  de  onevenredi;dieid  tus.-,chen  de  grootsche 
lijnen  van  onze  vaderlandsche  -eschiedenis  en  het  kleinzi.  li-e  en  ._g.  .ïstische  van 
datgene   wat    in    de   steden    achter   de   schermen    \-oorvitl,    miakt   op   ons   een  ;'.onder- 

lingen    indruk.     In    de    groote    steden,    te    Amsterdam    \ al,    d;it    in    de   Staten   van 

Holland  doiugaans  den  toon  aangaf,  was  met  dit  obscui.;  -i-ki  ud-:el,  wanneer  hel 
er  om  ging  welke  \an  de  beide  staatsp.irtijen  daaibij  <k  o\-erh,ind  boxen  tle  andeie 
zou  behouden,  soms  het  wel  en  wee  van  deai  staat  geniociil.  IJaarom  achtte  ik 
het  niet  \an  belang  ontbloot,  om,  met  behulp  van  de  hierachter  gepubliceerde 
gencalogiee'n,    a.an    te    geven,    welke    familien    sedert    de    „v.euswording"    der    stad 

hebbeu.  I'evens  heb  il  n.igega.m  welke  meuwe  gezichtspmiten  ten  oi)zichte  van  de 
geschiedenis  des  vaderlands  cenc  staatkundige  geschiedenis  van  Amsterdam,  met 
gebruikmaking  van  deze  genealogische  gegevens,  zou  kunnen  openen.  Met  dit 
bepaalde  doel  voor  oogen  moest  ik  wel  cene  meer  uitvoerige  beschouwing  wijden 
aan  .sommige  feiten,  ilie  of  nieuw  waren,  óf,  in  hun  onderling  verband  gerangschikt, 
mij   aanlokten  tot  het  trekken   van  conclusien,  die  \an   de  gewoonlijk  aangenomene 

loops  vermekl  heb.  Uit  ter  verontschuldiging  van  de  mei  immer  gelijke  verhouding 
van   de   verschillende   onderdeelen    \'an   dit   opstel   tol   hel   geheel. 


i^l 


XXNIV-^/<l 


'i 


Het  is  er  verre  vamlaaii,  tlat  de  „aristocratyrke  rcL;-ierinrre"  ccn  t;e\-(il;_;-  zmi 
zijn   van   de   vrijwoi-cliii;^   ticzer   f^'ewesteii    in    de   wor^lcliii;.;    uict    Spanje.     I  )uze    reLjee-  :f.i 

ringsvorm   had  inlegendeei   in  tle  tlat^^en  waarin    IMiilip-,    [1   ddin  zijne  Nederlandsciie  f] 

onderdanen  afgezworen  werd,  in  onze  stedelijke  instellingen  al  (.liep  wortel  gevat. 
Te  Amsterdam  dagteekende  zij  reeds  uit  Acn  lleiersclien  tijtl:  in  het  algemeen 
reglement  op  de  regeering  en  ele  leclitsbedeeling  in  het  hailhixv  schap  .\rnsleUand 
en  Gooiland,  door  Graaf  Albrecht  in  1388  vastgesteKl,  wordt  voor  het  eei-.! 
melding  gemaakt  van  bepalingen  ten  aanzien  van  den  onderlingen  graad  \-an 
bloedverwantschai)  onilcr  de  regenten  van  .Amsterdam  en  de  omliggende  dorpen. 
Merkwaardig  is  het  dat  voor  yVmsterilam  tle  bepalingen  strenger  waren  dan  voor 
de  dorpsbesturen ;  zoo  dit  een  wenk  was,  om,  tegen  eene  geklelijke  vergiieding, 
te  trachten  deze  voorscluiftcn  te  doen  herzien,  hebben  de  Amsterdammeis  (.lien 
begrei)en:  bij  een  nieuw  handvest  van  27  Jan.  i  3<j.S  werden  de  fiepalingen  verzacht 
en  werd  er  vastgesteld,  dat  degenen,  die  ,, recht  after  siister  kint",  d.i.  achterneven 
waren,  nevens  elkander  de  ambten  van   Schejien  of  Raatl  zouden  m(\gen  beklecden. 

De  vermogende  en  invloedrijke  poorters,  die  in  de  regeering  zitting  luulden 
en  door  geld  en  gc^etle  woorden  van  Graaf  Albrecht  de  mildere  beixdingen  \.in 
het  handvest  van  i^ijS  hadden  weten  te  verkrijgen,  lieten  niets  onbeproefd  om 
hunne  voorrechten  uit  te  breiden:  door  nieuwe  ;;eldelijke  opofferingen  traclitten  zij 
ook  de  keuze  (.Ier  ,, Raden",  of,  zooals  zij  later  genoemd  werden,  „liurgemeestei-s" 
geheel  aan  zich  te  trekken,  wat  hun  twee  jaren  later  gelukte.  iJeze  Raden,  die 
oorspronkelijk  belast  waren  met  de  administratie  van  de  fniancien  der  stad,  en  in 
ilen  loop  der  15^  eeuw  tkjor  Acn  geleitlelijken  aanwas  van  hunne  l)evoegdhedcn  aan 
het  hoofd  van  ile  stedelijke  regeering  kwamen  te  sta, in,  werden  nog  tot  aan  het 
einde  der  I4'-'  eeuw  tloor  den  Gi'aaf  of  zijn  .Stadhoiukr  uit  eene  hem  telkenjaie 
aangeboden  nominatie  gek<jzen.  liij  handvest  van  [(>  jaiuiaii  i.|oi)  schonk  Albrecht 
aan  de  stad  hel  gewenschte  privilegie.  Jaarlijks  zouden  voortaan  de  gezamenlijke 
Oudschepenen  en  Oudraden  o[)  den  2'^"  Februari  —  \'rouwendag  —  bijeenkomen,  en 
uit  hun  midden  drie  Ratlen  (liurgemeesters)  verkiezen,  die  daarna  uit  tle  aftredende 
van  het  vorige  jaar  er  een  bij  zouden  kiezen  om  in  hun  van  ouds  uit  vier  letlen 
bestaand  college  nog  voor  een  jaar  zitting  te  nemen.  De  verleening  \'an  dezen 
voorrechtbrief,  die  bijna  vier  eeuwen  lang  van  kracht  bleef  K.gde  te  Amsterdam 
de  kiem  tot  de  ]5urgemeestcrlijke  oppermacht,  welke  geilureiule  het  geheele 
tijdvak  der  Republiek  de  meest  kenschetsende  eigenaardigheid  geweest  is  van  het 
Amsterdamsche  regeeringswezen,  en  daardoor  tot  de  onafhankelijke  positie  \an 
Hollands  machtigste   slad   tegenover  de   latere   Stadhouders. 

leven  verkolen  letleii  best. i, inde,  werd  bij  het  jnivilegie  v.ui  Vrouwe  i\l.iria  \.in 
Bourgondie  van  iMaart  1477  tot  3Ó  leden  uitgebreid;  L)ij  ditzelfde  handvest  werd 
aan  het  aldus  in  ledent.il  vermeerderde  college  het  recht  geschonken  de  in  zijn 
midden  ontstane  vacaturen  door  coöptatie  aan  te  vullen,  en  jaarlijks  de  noniin.itie 
op  te  maken,  waaruit  door  den  Stadhouder,  als  plaatsvervanger  van  dt-n  (ir.uif,  de 
Schepenen  benoemd  werden    ' ). 

Na  verloop  van   drie-kwart   eeuw   had   de   poorterij    h.uir  <loel  bereikt:  zelfregee- 

.)  j.   UT  C.mw,  (k-sdncleiii-,   v:u,  .VrnslL-nhun,    11,  ,,.   249    -5:;;    lil,    ,,.   377. 


riiiL;-  iii  de  ruimste  male  was  haar  tlcc!  t;c\vi)i-dcn.  Niet  doi.r  revolutie  <.f  do,ir  dwang- 
middelen, maar  door  de  macht  van  haar  geld  had  zij  de  (iraven  naar  haar  liand 
weten  te  zetten;  de  concentratie  van  het  kapitaal  in  hunne  stad  had  hen  in  staat 
gesteld  den  band,  die  hen  aan  den  souvercin  bond,  te  verzwakken  en  eindelijk  te 
verbreken.  Het  kapitaal  had  daardoor  het  bewijs  van  zijne  overmacht  gegeven ;  het 
deed  zijne  vertegenwoordigers  in  aanzien  rijzen:  een  stedelijk  patriciaat  vormde  zich 
uit  tic  mcestgegoeden.  liet  streven  naar  beperldng  van  den  kring,  waaruit  de 
regenten  der  stad  gekozen  werden,  en  naar  erlelijk  ])ehoud  van  hel  verworven 
machtsbezit  in  tic  familicn,  tlie  op  het  oogenbli]<  win  liet  ontstaan  van  den  nieuwen, 
voor  de  vt)rniing  van  eene  aristocratie  gunstigen  idcstand,  de  macht  in  hantlen 
hadden,  kan  dan  ook  te  Amsterdam  geacht  worden  in  tle  1 5^' eeuw  zijn  oi)rsprong 
te  nemen.  Dit  blijkt  overtuigend  bij  de  beschouwing  \an  de  stamboomen,  wellce 
ons  van  enkele  zeer  oude  icgentcngeslacliten  als  de  IStielens'cn  en  tic  liaerdescn's 
overgebleven  zijn;  wij  staan  verbaasti  daarin  reeds  in  tlic  eeuw  tlezclkle  tuu'cr- 
stoorbare  continuïteit  in  de  ambtelijke  erfop\'olgiiig  waar  te  nemen  cds  later  ten 
tijde  van  de  Republiek  regel  zou  worden,  liet  is  daarom  niet  te  verwonderen,  dat, 
met  zulk  een  verleden  achter  zich,  de  R. -Katholieke  regentenkring,  die  in  1570 
,,uytgeset"  werd,  hetzelftle  tlicpingcvreten  bederf  vertoontle,  dat  aan  de  verouderde, 
in  haar  eigen  gebreken  vastgeroeste  regentenregccring  in  1795  liet  leven  zou  kosten. 

De  onlangs  uitgegeven  bescheiden,  hantlelcnde  over  de  in  1564  en  1  5Ö5  onderde 
gegoede  burgerij  te  Amstertlam  ontstane  en  tegen  de  hecrschende  oligarchie  ge- 
richte beweging  '),  ge\en  ons  een  .schilderachtig  beeld  van  <le  toenmalige  toestantlen 
in  het  stedelijke  regecringsmilicu.  Hier  mogen  eenige  bijzonderheden  volgen,  waaruit 
men  kan  opmaken,  dat  de  goede  burgers  ook  toen  reetls  alle  reden  hadden  om  te 
klagen  over  den   ,,soberen  gouveniemente  cndc  grote  abuj'sen,  die  in  't  regieren  der- 

selver  stctle  geschietlen ,   waeruyt  geschaepen   zijn   te  commen   veele  inconve- 

nienten,  ten  gehcelc  bederiïenisse  der  voorsz.  stede  cndc  gcmcenc  burgeren  van  dien". 

Van  tle  lïurgemeesteren  en  OLidburgemeesleien  ,,tiie  gemeeiilijck  .\IJ  in  getaele 
sijn",  hati  een  xijftal  het  oppergezag  in  handen.  De  tloleanten  betoogden  htie 
„Mr.  llendrick  Dircksz.,  Ticter  Cantert,  Dirck  Hillebrantsz.  [den  Otter],  Sybrant 
Occo  ende  Joost  Iïlivi  k  (die  onder  hen  vj'ven  hoofden  principalijck  .d'administracie 
hebben  en  t)\'er  meenige  jaren  gehatlt  hebben),  ontler  de  XX.Wj  Raiden  soe  veele 
consanguiniteN't  ende  aftiniteyt  gehatlt  entle  iK)ch  hebben,  cntle  soe  in  getale  sijn,  dat 
d'andere  electeurs  stemmen,  die  malcantleren  vreempt  zijn,  luttel  connen  geopereren". 
De  vijf  hoofden  maakten  tlan  ook  vaii  hunne  oxermachl  gebruik,  om  hunne  naast- 
ig   te   brengen,    ,,'t   welck   schijnt  tlaertt)e  te  tenderen,  dat 

lioelVden  m  i\rn  regimeiite  zijn,  tlie  oeck  met  inne  te 
luytler  soonen,  zwagers,  neefven  ende  adherenten  schynen 
te  studeren  onime  hen  entle  hen  nacoemelingen  in  de  regimente  derselver  stede 
crffelick  te  bevestigen".  Ook  werden  vele  „onervaeren  burgeren"  in  de  regeering 
toegelaten,  in  wie  Hurgemcesteren  geen  dwarskijkers  te  duchten  hadden.  Viiór 
tle    verkiezinu'    ijavcn    Bun:emeesteren    dtjor    „briefkens    ende    cedullekens"    aan  de 


bestaantlcn 

il 

de 

reg 

;e 

alle  dinge 

-u 

nell 

der 

\ 

stimniige,    ( 

lie 

1"" 

ncii 

il 

brenghen  0 

nt 

erlii 

cxs 

h 

kiesgerechtigden    kennis    van    de    personen,    die    zij   L^ekozen   wcnschlen   te  liebben : 
dikwijls  stonden,  in  deze   briefjes  de   namen  van   hunne  c'v^cn   zoons   of  neven. 

De  Vroedschap  werd,  zelfs  in  „saeken  van  t^roler  inipui  tantie",  inct  meer  t,'e- 
ruadpleegd.  De  vijf  seniores  beseliiklen  de  zaken  naar  welgevallen  in  liur-emeesters- 
kanicr,  waar  vaak  zwat^ers  of  neven  te  zamen  als  regeerende  l)ur;;emcesleis  zittin'j 
hadden.  Terecht  konden  de  machthebbers  spottend  den  bui-L;ers  toevoe-en,  dat,  al 
kwamen  deze  ook  aandragen  met  „saeken  vol  redenen  en  turffnianden  vol!  hes-,clu:et-.", 
toch  de  Heeren  aan  't  lant^ste  eind  zoinlen  blijven  trekken.  1  leeren  re-enlen  maakten 
het  er  dan  ook  naar.  Ihu-emeester  llendrick  Dircksz.  -  -  .Schout  ilaeuksen  noemde 
hem:  „den  -rooten  iMonarcha,  't  eenkeu  van  der  trouve,  ende  'lho,,ft  van  alleu,  die 
alleen  regeert  die  saecken  van  der  stadt,  ende  princelicke  rechten  usurperend  es, 
ende  voorts  leeft  als  Keyser  binnen  der  voorsz.  stadt"  —  werd  in  rechten  betrok- 
ken wegens  hem  ten  laste  gelegde  onregelmatigheden  bij  het  verantwoorden  van 
den  io<-ii  penning  in  1553;  zijn  zwager  lïurgemeester  Claes  derrits,'..  Alallheiis  was 
volgens  lïaerdesen  „een  dieff",  die  „u\ter  stede  goedt  ghestockn  hadde'.  De  .Schout, 
die  in  zijn  critiek  lang  niet  nialsch  was,  en  aan  zijn  jarenlang  oi)gekropte  verbitte- 
ring lucht  gaf,  maakte  verder  IJmgemeester  Claes  Loen  voor  „..eu  menedich  bocff" 
uit.  Van  een  anderen  Burgemeester,  Ciunelis  Iknningh,  wieu  Schout  ISaerde.sen 
„in  een  openbaer  herberghe  glies[jre)'t  ende  naegheseyt  hceli,  u)t  steels  goct 
ghestoKin  te  hel)ben  \\\l|  du)'seut  j'hilippusguldens",  vinden  wij  vermeld,  dat 
hij    in    1547   zelfmoord    pleegde. 

hl  eene  slail  als  Annterdam,  tlat  „eene  overvloedige  c<irensehu)re  voer  alle 
es  ende  noch  daerbeneffens  een  schiprycke  havene  es",  een  handelscentrum  v,m 
beteekenis,  met  eene  groolc  toekcunst,  en  waar  men  v.i.ir  alles  een  \crlicht  en 
vooruitstrevend  stadsbestuur  nuodig  had,  geschikt  voor  de  taak  om  iloor  een  be- 
leitlvol  optreden  het  particuliere  initiatief  te  steunen  en  aldus  den  leeds  ■/.<><'  hoog- 
staanden  handel  den  weg  te  banen  tot  nog  grooteren  bloei,  waren  zulke  loe.-,tanden 
onduldbaar.  De  commercieele  voorspoed  -  en  \-oornamelijk  de  uitgebreide  en 
winstgevende  luuulel  m  Oostersche  granen,  do(jr  de  „doleanten"  in  1504  als  de  groote 
bron  van  welvaart  voor  Amsterdam  genoemd  —  had  er  in  den  lo(jp  der  ló^  eeuw 
in  de  burgerij  het  aanzijn  gegeven  aan  eene  vermogende  groep,  tlie  tloor  haar 
voorttiurend  verkeer  en  nauwe  betrekking  met  de  kooplietlen  in  de  l'r(jteslantsche 
havensteden  langs  de  Oostzee,  reeds  vroeg  tot  de  reformatie  was  gaan  overhellen, 
en  die,  over  het  algemeen  mee'r  gegoed  dan  de  strenglcatholiek  gebleven  regenten- 
oligarchie  '),  zich  slechts  noode  en  met  steeils  stijgeiidLU  onwil  ,ian  tle  suprematie 
van  hare  beliouds;,;e:'inde  overheden  onderuierp.  Door  de  talrijke  bamlen  v.m 
bloedverwanls>h.i|.,    uclke   h.iie    leden   ouderling    \  ci  l.oiulen,    lol    ecu    vast    .laueenge- 

I)  t.j.kcle  regenten  waren  zeer  vern.ogen.l,  n..,.„  Je  n,co,tcn  .lecl.ls  „.alig  gegued.  Van  de  leiden.le 
bewindsmannen  te  Amsterdam  in  de/e  jaren  werdi.-n  de  vi.li;cr.dL-  111  'l  (hi.rluer  van  1557  voor  betreUUelijl 
geringe  bedragen  aangeslagen:  de  Unrgemeeslern  J.ui  (.Lies/.  \  an  1]u])|ilii  ui  Siinon  Claesz.  ('ops  ieder  oji 
/50,  I'ieter  Cantert  WiUeinsz.  /  52,  Direk  Uillebraiids/.  den  Otter  /  75,  de  Schout  Pieter  Tieters/.  Kuyscb 
/  70.  Meer  gegoed  waren  de  Burgemeesters  .Sijbrand  Occo,  die  op  /  80  en  Joost  liuyck  Sijbraius/.,  die  op 
/  100  geschat  werd;  zeer  rijk:  Ccnnelis  Jacoijs/.  Brouwer  met  een  aanskig  van  /  250  en  Mr.  Heudrick 
Dirck./.  met  /  290.  Ook  toen,  e\enals  in  de  iSe  eeuw,  waren  er  oidiemiadelile  niagislraatspeisonen,  die 
van    de  opijreiigst   van   liunne  ambteii   leefden;  zoo  /ag  l).v.   Sciioul  Andrie.   Ib.lleslo,,!    ziel,   na  zijn  ontslag 

p.    305.    Voor   de    Cl, Iers,    in    de/e    n.".l    i'.eiiocind,    vid.    n.ni    |..    X  .\  X  \' I  I    ili    \.\WIII) 


II 


WW  11 

sloten  kriiiL^'  L,'CL;-n)L'i(l,  nam  deze  sr'icp  van  luitahclcn,  in  wier  liaiulcn  zich  schier  alle 
handel  en  industrie  binnen  de  stad  bevond,  en  ilie  door  haar  kapitaalkraehl  te 
Amsterdam  de  markt  belieerschle,  onder  de  burgerij  eene  uverw  eigende  pusilie  in. 
]5ij  haar  sloten  verscheidene  leden  van  reLjentenlamilien  zich  aan,  wien  of  di'  toe- 
neigint^  tot  het  l'intest.mtisme  de  ambtelijke  loupba.in  afsneed,  uf  die  — -  zon.ils  de 
IJoelcns'en  en  de  Ikierdesen's,  de  beide  oudste  -eslacluen  d.r  sl.id  hunne  ,ichter- 
uitzettin;^'  d(K)r  de  p.uAi-nus-leiders  der  liecrseheade  c.iteii>'  niet  xerkroppcu  konden. 
In  1564  t^in--  ile  vereenii;ile  bur;_jer-  en  re-entenoppo.-^itiop.irlij  in  naam  \an  li.ire 
bedreii,ule  belan-en  tot  openlijk  verzet  o\er:  in  eene  iutvoeriL;e  ,,dolc,inlie"  klaa-de 
zij  de   Katholieke   familiereL;eerini;  bij    de   l.and\c>o-tles  .i,in. 

Het  feit  d.it  de  krin-',  waartoe  tle  doleantcn  behoorden,  veertien  jaren  later  zelf 
aan  de  reijeerinL;  kwam  en  ckit  de  aanstichteis  v.m  de  proti  stljew  e-in;,;'  leiden  de 
Roomsche  oliyai-chie  in  1  571S  optraden  als  tle  leiilers  der  jon-e  protestantsche  rei;en- 
tenaristocratie  —  van  de  15  L^eckirciule  tle  cei'ste  10  jaren  \-an  het  -ereformeerde 
bewintl  t.;ekozen  liuri^remeesters  waren  10  oud-doleanten  —  leiilt  ons  er  toe  eens 
na  te  gaan  wie  de  70  doleanlen  waren  ').  Dit  onderz.jek  leert  ons  hoe  het,  ne\ens 
de  beide  Ljenocmde  aanzienlijke  re-enteni^eslachten,  vooi.il  eeni-e  vermc.-onde  faini- 
liea  Liit  de  burgerij  waren,  die  l\ci\  re^^enten  l\ci\  \oel  trachtten  te  lichten,  l^en 
overzicht  van  tle  t)nderliii;_;e  familierelatien  tusschen  ile  malcontenten,  \'oorzoover 
dit  —  van  een  4()-tal  —  mo-elijk  bleek,  laat  ik'  hier  \ol;_;en*;  de  vraa:^  naar 
hunne  ge-oetlheid  heb  ik  trachten  te  beantwoorden  door  achter  de  namen  de  op- 
gave van  het  cijfer  van  ieders  aansla-  in  de  t.ixatie  \.in  tien  lO"'  penning  op  de 
luiizen,    in    1557,   te    vermeltlen    - ). 

Tien  verschillende  f.imiliegrocpen  l-.unnen  wij  onder  tle  doleanten  omlerscheideii. 
Vooreerst  die  der  Hoelens'en,  best.iande  uit:  Andries  lloelens,  t Jutlsclicpen  (/  1  lü), 
niet  zijne  zwagers,  den  Ontlschepen  l.aureiis  .Simonsz.  v.m  Neck  (ƒ150)  en  Jonge 
Jan  Jansz.  in  't  Hart  (ƒ26)  [met  tliens  broeder  C'laes  Jansz.  in  't  1  lart|,  zijne  beide 
broeders,  Claes  Üoelens  „in  tien  llamburch"  (/lóo)  en  1  lentlrick  fornelisz.  I.oen, 
zijn  oom  Pieter  L'laesz.  (Jverlantler  (/'.Se»)  en  zijne  neven  1'ieter  Doelens  (/lóo), 
Jan  IMcurlinck  {/ 70)  [met  zijn  halfbroeder  h'.gbert  I'ietersz.  Vinck  en  zijn  zwager 
Hans  Simonsz.  {/  200)].  Cornelis  iSerckhout  (/  40),  Arent  Coesvelt  (/  270)  en  Claes 
Overlander.  Dan  Mr.  Wilhem  Ikiertlesen  met  (<  neven:  C'laes  Rej'ersz.,  l'ieter 
Reyersz.,  l'ieter  I'ietersz.  Ackerman,  Dirck  Jansz.  ( Juintingh  (  /  160),  l'ieter  Corver 
(ƒ80)  en  Keynier  v,m  Neck  .Simonsz.  X'erder  1  lentlrick  van  Mareken  (ƒ250)  met 
zijne  drie   zwagers:    1  l.ins    Sprenckhuysen    (ƒ150),    Willem    l.ubbertsz.    Nul    (/iC'O) 


1)  Oc  n.uncn  .Ur  a,.lc.u,uii  knuKii  v..„i  in  licl  l.iuv.i,,,  .i|,  p,  .\  \  \^  ^crn,L■l.ll■  „l).i;;M-ili.ea  van  <lc- 
croebelen Il-  An.slLnl.nii,   1563.-1572,   f,..   7    v  .,  ca   in   't   „Kcicl.'likh    .Vnistcrdam",  |..   350. 

2)  llLVe  cijlurs  hcl.l.uii  Icii  a.ni/icii  v.m  .Ie  {;L-ueaiieia  ilcr  iii  ilcc  liclastini;  .iangeslagt;.ien  ii.itiiurlijk 
niet  inccr  .lan  ocnc  l.rtakl.elijl.c  xvaanle.  Mken  i1o„l-  .in.krliiii;.:  \  erm;lijUini;  ilcr  aaiislaijc-n  k,1n  men 
eenigs/ins  den  k'-'^kI  ^.ui  ueUlaml  nay.ian,  well.eii  ,ij  uitdrukken.  In  de  uiindere  buurten  betaal. Ie  uien: 
in  de  Ueibteey/  5  o,  in  't  i  leinebijk  /  6- S;  .,|,  den  N.  Z.  Aeliteibnrywal,  waar  .Ie  niee.-te  seliipper-.  ..|> 
de  binnenvaart  w.H,nden,  l.e.ln.eyei  de  n.xnshv^en  /  g  a  20.  In  de  .-ijkere  buurten  kunnen  .te  aan-e-la-enen 
in  5  yioepen  ver.leeld  w.irden,  n.1.:  1'^.  die  van  /  21  — 50,  2=.  die  van/ 51-  So,  f.  *lie  van  ƒ  Si-  140, 
4°.  die  van/  141-200,  5°.  die  van  b.nen  de  /  200.  Wij  Ninden  .tan  dal  van  de/e  yroepen  in  .Ie  KaKer- 
htiaat  en  op  den  Nienwendijk  de  eeislKenoem.le  bet  t..liijkst  vevle-eiiu  ...„.11^.1  «as,  Ie.»  ijl  ,1e  .lenle  ..p  '1  W.iter 
en  In  .Ie  Warnn.es.lraat  .Ie  n.,;ei.lerl.ei.l  uitniaakle.  In  .Ie  vijl.le  klasse  v,  aren  alleen  een  I.Mal  .An.slci.laiu- 
n.ers  aan^eskiven:   /i,    «.„„„len   allen    ni   .Ie    \V.„  n,..e,.liaat   ((.iu..l,ler    15,7.   ( iencaivlMel    Ie    .Miisle,  d.md- 


c-n  Lubbert  Lubbcrtsz.  Nul  (ƒ  150),  cu  zijn  zimn  Wiiidiick  1  l^-iulrick>/..  \'aii  IMaickcu. 
In  de  vierde  plaats  I^ciiaert  Jansz.  Graclï  (y  50)  met  zijne  bicieders  i)iirlc  Jaiisz. 
Cii-aeft"  (ƒ  I  10)  en  Jacob  Jansz.  (jraeiV  [met  zijn  oom  Abiaiiani  lle)-mansz.  en  zijn 
neef  Clement  Volckertsz.  Coorniiei-L].  Voorts  de  gebroeders  Wi-bout  de  W'ael 
(ƒ115)  en  Vranck  de  Wael  (ƒ  So).  iJan  Jaepoom  Jansz.  (ƒ  ui)  met  zijn  zoon  en 
zijn  schoonzoon  Jan  Verbureh  Jaeobsz.  (ƒ  i/O)  en  liendrick  l'rausz.  ( )etL;ens.  Ten 
slotte  Ifarman  Rodcnburgh  {ƒ60)  en  zijn  broeder  Jan  ISetlisz.  R(.denbur-li  (/(>0); 
IC^ibert  Roelofsz.  (ƒ  150)  met  zijn  neef  Go\'ert  Jansz.  (diniiner  (/  160);  ^Nlarten 
1'ietersz.  Codde  (ƒ  75)  met  zijne  neven  GijsberL  iJircksz.  lioon  en  Jacob  Claesz. 
J5as,  en  diens  oom  Jan  Claesz.  Cat  (ƒ61);  Reynier  Cant  en  zijn  broeder  l'ieter 
Cant,   met  diens  zwager  Claes   15urchmansz. 

Welke  de  d<jor  de  doleanten  ingebrachte  grieven  waren,  zagen  wij  hiei'viior. 
De  hooge  regeering  te  Urussel  erkende  de  gegrondheid  ervan  en  om  aan  de  klachten 
der  Amsterdammers  te  gemoct  te  komen  vaardigde  de  Landvoogdes  Margarclha 
van  Parma  i  September  1565  een  besluit  uit,  waarbij  tic  bepalingen  omtrent  de 
onderlinge  verwantscha[j  van  de  regenten  herzien  en  verscherpt  werden.  De  Vroed- 
schappen zouden  elkander  niet  nader  mogen  bestaan  dan  als  brocderskinderen ; 
schoonvader  en  schoonzoon  zouden  niet  te  zamen  in  den  Raad  mogen  zitten,  even- 
min twee  zwagers,  waarvan  de  een  niet  de  zuster  van  tien  ander  getiouwd  zou  zijn. 
In  den  Grooten  Oudraad,  die  de  Ijurgemeesters  koos,  zouden  vader  en  zoon,  schoun- 
Viitler  en  schoonzoon,  broeders  en  zwagers  niet  te  zamen  zitting  mogen  nemen    '). 

liet  eerste  bedrijf  in  ócn  worstelstrijtl  lusschen  burgerij  en  regentenaristocratie 
eindigde  dus  met  ecne  gedeeltelijke  overwinning  van  de  eerstgenoemde.  Het 
had  zich  op  zuiver  jjolitiek  gebied  bewogen:  de  gotlsdienstkwcstie  w.is  nog  niet 
opgeworpen.  Die  deed  zich  in  't  volgende  jaar,  1  5('i(j,  vonr.  l)e>:elkle  mannen,  tle 
elite  van  den  ,,rijckdom",  welke  te  voien,  voor  hunne  stohelijke  bekuigen  opko- 
mende, den  aanval  tegen  ile  regenten  geleiil  hadden,  stonden  thans  weer  vooraan 
onder  hen  die  ojjkwamen  vcior  gewelens\  1  ijheid.  X'erscheidene  leden  der  aanzien- 
lijke burgerij,  die  aan  tle  beweging  in  1504  niet  ileelgenonicn  liatMen,  zotials 
Adriaen  Reynertsz.  Cromhout,  Cornelis  h'lorisz.  van  Tejlingen,  l'ieter  (  nrnelisz. 
Boom  e.  a.,  steklen  zich,  nu  het  de  verdediging  van  hunne  geloofsbelangen  gold, 
mede  in  't  vuur.  De  tijding  van  Alva's  aantocht,  een  voorbode  van  naderende 
onheilen,  deed  welhaast  de  (Gereformeerden  in  de  Nederlanden  uiteenstuiven  en  op 
eigen  veiligheid  bctlacht  zijn;  ook  de  Amslerdanischc  opposilieijartij,  die  zich  ie 
zeer  door  hare  1'roteslantsche  sympalhieen  gecomijromittccrd  lual  om  niet  te 
vreezen  ilat  de  op  haar  fel  gebeten  machthebbers,  om  hunne  wraak  Ie  koelen, 
den  arm  der  inquisitie  zouden  te  hulp  roejien,  wiliep  binnen  welni-e  ni.ianden 
naar  d.en  \'reemde.  Door  ver  baiiningstlecieten  werden  de  uitgewekenen  in  ile  vol- 
gende jar-en  getr-olïen  ;  getroïteri,  maar  niet  onscli.idelijk  gemaakt:  want,  eenmaal 
uil  huis  en  hof  verdreven,  toonden  deze  mannen  welk  een  aaril  er  in  hen  stak', 
over  welk  een  ontzaglijke  geestki-acht  en  pit  zij  beschikten.  Velen  oniler  hen, 
tevoren  vreedzame  kooplieden  en  industrieclcn,  gespten  het  harnas  aan  en  traden 
als  aanvoerders    op   bij  de  gerrnprovisccrdc  oorlogsvloot  der  Water-geuzen,  die  onvcr'- 


I)  IK- 


57S 


schrokken  Spanjc's  macht  in  h.iar  zwakke  punt  —  op  zcc  —  aantastte.  Anderen 
namen  deel  aan  den  strijd  te  land,  onder  den  Prins  van  Oranje  en  zijnt:  broeders ; 
weer  anderen  reisden  rond  om  gelden  voor  den  vrijheidsoorloi;  in  te  zaniLleii  v\ 
oni,  tusschen  de  vijandelijke  linien  dooisluipende,  het  ver/.et  in  de  opLjestane  L;e- 
westen  te  organiseeren.  Zij  allen  hadden  waarlijk  goed  en  bloed  over  voer  de  zaak, 
welke  zij  voorstonden.  Toen  dan  ook  ile  krijgskans  keeide,  's  vijands  legioenen 
tot  den  aftocht  geilwongen  waren  en  de  dageraad  der  vrijheid  vour  Holland 
gloorde  —  ten  slotte  ook  te  Am.slerdam,  waar  de  katholieke  reg.niten  zich  lol  hel 
laatste  in  doodsangst  aan  de  Spaansche  monarchie  l)le\cn  vaslklemir.en,  wel  we- 
tende dat  zij  verloren  wai'en  zoo  die  slemi  hun  onl\-iel  -  toen  galele  \-rijge\\  oi\len 
burgerij  zich  met  het  volste  vertrouwen  aan  de  leiding  en  ile  hoetle  van  de  uil 
haar  midden  voortgesproten  notabelen  over.  Zij  eisclUe  zeli's  geen  waarborgen  ter 
voorkoming  van  eene  herluding-  dei'  onder  de  vroegere  regeering  heerschende  mis- 
stantlen.  I  )e  nieuwe  .Amsterdamsche  regenten  namen  in  l  5;  S  de  nalatenschap  \'an 
hunne  voorgangers  onxeianderd  over.  Zij  bel<Minden  zich  er  even  alkeerig  van  als 
deze  om  aan  buiten  hun  kring  slaanden  aandeel  te  ge\en  in  hel  bewind:  een 
nieuw  patriciaat  ontstontl  en  werd  door  het  .Statenbesluit  vd»  J5  ALiarl  15,S|,  dal 
voorgoed  aan  de  stedelijke  regeeringen  \-erbood  gilden  en  schutterijen  in  bewintls- 
zaken  te  kennen,  gesanctioneerd. 

Voor  een  goed  deel  heeft  .\msterdam  zijne  latere  groolheiil  te  danken  aan  hel 
wijze  beleitl  van  de  aanstichters  der  Alteratie.  Over.d  elders  in  Holland  ha.1  n)en 
in  de  sletlen,  naarmate  zij  zich  bij  den  opisland  aansloten,  den  l'iins  Ijelasl  met 
het  aanbrengen  van  alzulke  veranderingen  in  het  ,, corpus  der  regeering"  als  hij 
in  het  algemeen  belang  nooilig  achtte.  Met  de  hem  eigen  bedachtzaamheid  en 
moderatic  en  zijn  afkeer  van  radicale  maatregelen  had  Willem  van  Oranje  er  zich 
in  de  meeste  gevallen  toe  bepaald  alleen  de  kennelijk  .Spaanschgezinden  te  ontskian 
en  de  overigen,  die  bereid  waren  zich  in  den  nieuwen  st.uit  \'an  zaken  te  schikken, 
in  't  bewind  gelaten.  Hoe  goed  ook  bedoeld,  had  deze  beza  igde  handehvijze, 
zooals  spoedig  bleelc,  ten  gevolge  dat  in  de  meesie  stedelijke  regeeringen  een  geest 
van  lauwheid  en  trage  omzichtigheid  bleef  lucrschen,  die  in  sommige  ge\-allen 
noodlottig  hatl  kunnen  werken  en  die  afstak  bij  de  \'urige  geestdrift  waartloor  de 
burgerijen,  en  onder  deze  vooral  de  lagere  slantlen,  uil  wier  midden  de  strijilbare 
geuzenbenden  voortkwamen,  ten  opzichte  van  de  zaak  der  \rijheid  beziekl  waren. 
Het  was  op  de  smalle  gemeente,  tic  visschers.  de  boeien,  de  ambachtslieden,  dat 
de  „Vader  des  Vaderlands"  bouwde  in  den  strijd  om  de  onafhankelijkheid;  niet 
op  de  gegoeden,  de  regenten:  die  \'oeklen  zich  \'Oor  't  nieeiendeel  niet  gereicpen 
om   hunne    weKaarl   op   te   otïeren    aan    '.^   volks   \  riiluid-..:in,   maai   w  u  n.-cluen  de  ru>t 

hadden  ' ).  Geheel  anders  was  te  Amsterdam  de  verhouding  tusschen  de  verschil- 
lende klassen  der  bm-gerij,  toen,  na  het  uitzi:tten  eler  Ko(.imsche  i'egenten,  de  afge- 
vaardigden der  schutterijen  27  Mei  1578  een  bijna  volkomen  nieuw  l'rotestantsch 
regentenpersoneel  verkozen  hadden.  In  Amsterdam  hadden  juist  de  van  nature  hel 
minst  tot  revolutie  geneigde  elementen,  de  vertegenwoordigers  van  hel  grootbedrijf 
het    .sein    tot    de   rebellie    tegen    de    wettige   regeering  gegeven,   wijl  liet  drukkende 

I)  Frnin,   Vc>-,,„oiac  ( Ic.cluift.n,    II,   ,..  412,  4S5. 


conservatisme  van  tle  referenten  hunne  belangen  in  drn  weg'  stond.  Dooi-  hunne 
tegenstanders,  de  paliieiers,  uitge\\()r[ien,  waren  zij  Ljcnoodzaakt  L;e\vcest  een  ver- 
bitterden  kamp  om  hel  besta.m  Ie  voeren,  hlene  li.irdc  maar  crue  heil/ame  h'orsehool 

in  de  ballinijsehai)  d(,iorloLipen  liailden  ;  zij  haddcni  er  nieuwe  enert^ie  en  frissclie 
«geestesgaven  opgetiaan :  is  |-,et  woiidei,  dat  zij,  in  1378  lot  ret;eeren  Ljeroepen, 
Amsterdam  onder  alle  Nederlandsclio  steden  '^\on[,  maehli-  en  welvarend  hebben 
weten  te  maken  ? 

Hel  w.is  een  rijke  Ijuil,  die  tien  ieidslieden  dei'  zeL^evieremle  l)ur;;erij  bij  ile 
Alteratie  toeviel:  mei  L;raa-le  maakten  de  aankomelini^ren  er  zieji  meesier  \an. 
Hunne  vocu-naamste  hoofden:  Dr.  i\hirlin  Coster,  i\Ir.  Wiliiem  llaerdesen  en  zijn 
neef  Rejaiier  van  Neck  Sinionsz.,  Jan  Claesz.  CliI  mei  zijn  schoonzoon  Dirck  |ansz. 
(iracff  en  zijn  neef  Jacob  Claesz.  Jkis,  ke_\nier  Canl,  l';_L;berl  Koelofsz.,  C'laes  l'.oe- 
iens  „in  den  ilambureh"  en  Jau  Verbureh  Jacobsz.,  allen  oud-d,.leanten  .\driaen 
lie)'nerlsz.  Cromhout,  de  oude  schatrijke  presideerende  oudeilin;,;,  en  zijn  schücni- 
zoon  Cornelis  Morisz.  van  re)diny;en,  presideerend  dialcen,  wer^len  achlei-eenvolgens 
tot  de  Burgemeesterlijke  waardigheid  geroepen.  Van  de  nt\en  van  t/laes  Üoelens 
kregen  Gerrit  Jansz.  Coesvelt  in  157M,  Jan  Meurlinck  in  i  ^S::  en  Corn^dis  ;\ndriesz. 
üoelens  in  1579  zitting  in  de  Vroedschap;  de  kiatslc  werd  in  hetzelfde  jaar  n;uir 
de  Gecommitteerde  Kaden  afgevaardigd,  terwijl  Arenl  Jansx  Coesvell  eerst  in  i^Si 
Krijgsconnnissaris  iler  Staten  van  Ilollaiul  werd,  en  \er\olL;ens  in  15N5  ("oinmies- 
Generaal  van  den  Raad  wu)  State.  Re>nier  Cant,  zijn  scho.inbroeder  '1  ijuien  Ale\ - 
nertsz.  en  hun  compagnou  Jacob  1'ielersz.  Coppit,  een  bineder  van  den  Water- 
genzenkapitein  Jan  Claesz.  Spiegel,  werden  mei  de  buskruitleveranlie  aan  ile 
Staten  gebeneficieerd.  1'len  neef  \'an  Cant,  Akiiteu  Jan-^z.  Hoel'fijser,  erkingde  in 
1585  de  betrekking  van  Ontvanger-Generaal  van  de  .\diinraliteil.  J  )e  (aid-Waler- 
geus  L-irck  Claesz.  l)u\vel  werd  iu  157.)  tot  .Ar..nslerheer-(ieneraal  en  Kriji;s- 
commissaris  van  de  Staten,  Willem  van  der  Does  t,.t  Ontvanger  der  Convooien 
en  Licenten  te  Amsterdam  aangesteld:  beiden  waren  neven  van  Üurgemeesler 
Roelof  Ivgberlsz.  /V:in  Jïuigemeester  van  Neck  werd  in  1578  liet  <  hilvangersehap 
der  gemeenelandsmiddelen  te  Amsterdam  opgedragen;  bij  zijn  ilood  in  1581  ging 
dit  op  zijn  schoonzoon  J..han  l'ictersz.  Reacl  over.  Jacob  Simonsz.  de  Rijck,  de 
bekende  Watergeus,  werd  Kapitein  ter  repartitie  van  Zeeland  en  titulair  Admiraal 
van  Veere;  zijn  zwager  Hendrick  ^'\ndriesz.  Wou  ging  met  het  ambt  wm  <  )nU'anger- 
Generaal  van  Noord-Holland   strijken. 

De  magere  i;iren  waren  voorbij,  de  vette  deden  hun  intocht,  h.r  waren  er 
oiuler  de  nieuwe  luuUdKiKuen  veleil.  die  .ach  \  .111  eeiie  .  cei  on,;uiistiL,e  .  ijde  dedeil 
kennen,  en  een  scliio.nehjk  misbruik  maakten  vau  den  toestand  van  chaoti.sche 
wanorde,  waarin  hel  binneiilandsch  bestuur  van  de  nauwelijks  hel  hoofd  boven 
water  lniudeiule  i)ro\'incie  \'erkeerde.  Zonder  leitling  en  zonder  controle,  aan  de 
insjiraak  van  luni  eigen  min  of  meer  (uilwikkeld  plichlsge\'oel  overgelaten,  trachtten 
zij  van  lumne  ambten  te  halen  wat  er  \an  te  halen  viel.  Ken  sterk  staaltje  van 
de  gevvetenlüoze  hebzuclit  van  sommigen  hunner  levert  het  wanbeheer  bij  de  admi- 
nistratie der  belastingen  in  de  eerste  jaren  na  hel  omslaan  van  Ai'nsterdam.  De 
hachelijke  toestand  van  't  land,  dat  alleen  door  de  uiterste  krachtsins|)anning 
behouden    kon    blij\'en,    \'orderde    zware    geldelijke  otters;   \'an  de   beiKJodigde  aan- 


zienlijke  geldsommen  werd  het  voornnamstc  deel  uit  de  opbrciii^sl  van  de  Convociien 
en  Licenten,  lioofdzakelijk  te  Anislcidam,  betrokken.  Dit  \  ci  liiiulerde  evenwel  de 
beambten  der  Atlmiraliteit,  aan  wie  het  innen  van  de  inkomende  en  uitgaand.e 
rechten  opgedragen  was,  en  de  Amstcrdamsche  kooplieden,  die  ze  moesten  opbren- 
gen, niet,  met  gemeen  overleg  een  stelsel  van  ontduiking  der  laiulsmiddelen  in 
praktijk  te  brengen,  waardoor  de  financiën  der  Admiraliteit  belangrijk  geschaad 
en  in  minder  dan  geen  tijd  deeiiijk  in  ile  war  gestuurd  werden.  I.eicester  poogxle 
het  kwaad  te  kecren  door  m  i  sSf')  te  Amsterdam  een  Conlrarolleur-Cieneraal  en 
Contrarolleur  der  Con\'ooien  aan  te  stellen.  Simon  Simousz.  \an  1  lecm.-^kercl:,  w  ien 
hij  opdroeg  tle  fraudes  en  misbruiken  bij  de  Admiraliteit  oj)  te  si3(uen  en  te  fnuil:cn. 
De  regenten  waren  echter  niet  op  een  potkijker  geslekl:  nauwelijks  was  de 
Landvoogd  vertrokken  of  van  lleemskerck  werd,  in  't  xolgende  jaar,  15N7,  door 
den  Raad  van  State  uit  zijne  betrekking  ontslagen,  en  noch  dit  lichaam,  noch  tle 
Admiraliteit  wilde  van  de  door  hem  overgelegde  stukken,  waaruit  de  gepleegde 
frauduleuse  handelingen  bleken,  kennis  nemen,  jarenlang  moest  hij  bij  tle  Staten 
om  een  douceur  \'oor  de  door  hem  bij  de  .Admiraliteit  \errichte  werkzaamheden 
bedelen,  die  hem  ten  slotte  op  aansporing  van  Amstertlaiu  gew  eigenl  weril  ').  De 
oneerlijke  ambtenaren  bleven  gehandhaafd  en  de  fraudeerende  kooplieden  ongestraft. 
\Vij  raken  hier  liet  teere  punt  aan  in  de  geschiedenis  \'an  onze  republiek. 
De  opstand  had  in  de  vrijgevochten  [)rovincien  —  althans  in  Holland  en  Zeeland  -  - 
de  staatsmacht  uit  handen  van  den  landsheer  doen  overgaan  in  die  van  de  han- 
deldrijvende  regentenaristocratie;  niets  belette  deze  \'oortaan  meer  zich  in  haar 
politiek  de  behartiging  van  de  belangen  van  den  handelsstand  als  eenig  leidend 
principe  te  stellen.  In  hai'e  oogen  had  tle  handel  recht  op  eeiie  mate  \-an  x'i-ijliL-id 
van  beweging,  die  aan  het  ongelooflijke  grenst.  De  koopman  stond,  zoolang  zijne 
handelingen  zich  niet  in  eene  al  te  geprononceerd  misdadige  richting  bewogen,  of 
niet,  na  1602,  rechtstreeks  de  belangen  van  de  van  staatswege  geoctrooieerde 
handelscompagnieen  aanrandden,  in  zekeren  zin  boven  de  wet;  hij  mocht  d.e 
landsrcchten  ontiluikcn,  inlandsche  handels-  en  industrieele  geheimen  aan  het  bui- 
tcnhuul  verkoopen,  als  leverancier  \'an  tien  vijand  optreden  —  en  ieiler,  tlic  er  de 
archieven  over  geraadpleegd  heeft,  weet  op  hoe  ruime  wijze  ile  handelsman  van 
die  dagen,  tot  nadeel  van  het  land  en  tot  schade  van  onze  reputatie  in  den  vreemde, 
van  de  passieve  houding  der  autoriteiten  misbruik  gemaakt  heeft,  —  zoolang 
mogelijk  vermeed  de  oxerheid  het  in  te  grijpen  en  drukte  zij  beide  oogen  toe,  en 
alleen  in  het  alleruiterste  geval  ging  zij  tot  eene  strafvervolging  over.  Deze  eigen- 
aardige   opvattingen    maakten    deel    uit    van    het    zoo    hoog    geroemde    stelsel    van 

ook  weer  zijne  goede  zijile  had,  w.i.ir  het  de  regenten,  \\  leii  |io\-enal  het  hantlels- 
belang,  het  „Impjeriuni  Maris"  '^),  ter  harte  ging,  tot  het  betrachten  van  verdraag- 
zaamheid jegens  niet-onrustige  andersilenkcnden  leidde,  een  gevolg  van  de  libcrtijn- 
sche  onverschilligheid  in  religiezakcn,  die  bij  de  staatsgezindcn  lang  voor  de  hoogste 
staatkundige  wij.sheid  doorging.  De  koopman  was  dus  het  verwende  troetelkind 
van  de  regeering  en  het  is  daarom  begrijpelijk  dat,  wanneer  eene  enkele  maal  — 


1)  Resol.  II,. 

2)  lluuft,    Mt 


toen 

')ldenb; 

rncvekll 

Ie 

plannen  v. 

n 

■\ms 

er- 

tnistv 

irniiiv^ 

in 

dui-el 

w 

ieli.,    -   c 

e 

cidc 

ide 

oiule 

iicinint. 

V 

m   (Ic 

'\i 

isterdanisc 

bc 

kaï 

ita- 

;en  .sic 

nn  vai 

vcrontwaai 

i.ligin;4  dei 

d 

'-■'P.^'; 

an. 

regen 

teiuirisL 

)C1 

atic    g 

>W 

en    deze    , 

m 

axin 

es'' 

)ogste 

laiul.sbcla 

ng  en 

A 

beschonw 

de 

het 

als 

uj)   he 

na-es 

acl 

U    te   i 

nc 

1    o\ei\L;aa 

1. 

l)aa 

toe 

cc  11    V 

ecuulc 

ck 

aicnte 

1    i 

1   de    re-ceri 

1^^  "1 

)  te 

zooals  in  1607  en  volgende  jaren  — 
dam  tot  eenc  nieuwe  winstgevende 
politici  in  den  Haag  zich  tegen  een 
listen    verzetten,    dit  te  Amsterdam  een 

Voor  de  nieuwe,  staatsgezinde 
van  den  koopliedenstand  als  het  lu 
haar  voornaamste  taak-  ze  ongere|H  ( 
was  het  in  ile  eerste  [)laats  noodig  gi 
nemen,  maar  integendeel  iScn  kring,  waaruit  de  regentenstaf  aangevuld  wertl,  zoo  eng 
mogelijk  te  houden,  opdat  dezclftlc  politiek  van  geslacht  tot  geslacht  mocht  wonlcn 
voortgezet.  Dit  beginsel  werd  van  het  eerste  oogcnblik  af  door  de  regenten  in  toe- 
passing gebracht.  Van  de  eerste,  in  1571^  aangestelde,  jó  Vroedschappen  werden  8  bij 
hun  overlijden  vervangen  door  hun  zoon,  7  door  hun  sclu)onzoon,  en  een  door  zijn 
zwager;  \'an  de  overige  20  Raden  was  één  ongehuwd,  zijn  2  kinderloos  overleden, 
trok  er  één  de  stad  uit,  en  waren  er  5  tlie  of  zelf  Roomsch  waren,  of  die  hunne 
kinderen  in  het  R. -Katholieke  geloof  lieten  opvoeden.  Na  aftrek  van  een  Raad,  tüc 
insolvent  gestorven  is,  blijven  er  dus  maar  9  over,  wier  zetel,  zonder  tlat  daarv<jor 
thans  nog  een  tastbare  reden  te  vinden  is,  niet  op  hunne  nakomelingen  of  aan\cr- 
wanten  is  overgegaan.  In  Burgemeesterskamer  droeg  het  zicli  cvenzoo  toe.  Tusschcn 
1578  en  1590  traden  er  17  Burgemeesters  op;  daarvan  waren  er  9  wier  zoons  of 
schoonzoons  —  tezamen  ij  in  getal  —  later  op  lumne  beurt  Hurgemecster  wcrilcn. 
Het  geslacht  van  Atiriaen  Re)-nertsz.  Cromhout  (1578)  bleef  aan  de  regcering  iloor 
zijn  scliO(j|izoon  (Joriiclis  l'"l(n-isz.  van  'l'eylingcn  ( i  579)  en  zijn  zoon  Rarthold  Caiini- 
hout  (1591);  dat  van  Jan  Claesz.  Cat  {157S)  door  zijn  scliooiiz.ion  l)irck  Jansz. 
Graeff  (l  579),  die  zelf  oi)gevolgtl  werd  door  zijn  schotMizoon  jacob  Boelcns  ( 1  5115) 
en  zijn  zoon  Jacob  de  Graeff  Dircksz.  (1613);  dat  van  Egbcrt  Roelofsz.  (1570) 
door  zijne  zoons  Jan  de  Vrij  l^^lgbertsz.  (159Ó)  en  Roelof  Mgbertsz.  (161 1) ;  dat  \'. ui 
Re)'nier  van  Neck  .Simonsz.  (1581)  door  zijn  schoonzoon  Johan  1'ietersz.  Reacl  (1604); 
dat  van  Jac.ib  Chiesz.  Bas  (1581)  door  zijn  zoon  Dr.  Direk  Bas  Jacobsz.  (lóio); 
dat  van  1'ieter  Cornclisz.  Boom  (1583)  door  zijn  zoon  .Abndiam  Boom  ( 1(123) ;  dat 
van  Cornelis  Pietersz.  Hooft  (1588)  door  zijn  schoonzoon  1'icter  Pietcrs'.  Hasselacr 
(1635);  (^l^t  van  Balthasar  Simonsz.  Appelman  (1  590)  door  zijne  schooiizt)ons  Gerrit 
Jacob  Witsen  (1609)  en  Geurt  Dircksz.  van  Beuiiingen   (1627). 

Het  onvermijdelijke  -;^evolg  van  den  te  Amsterdam  in  zwang  zijndcn  aristocia- 
tisclien  regeeringsvorm  is  immer  geweest,  dat,  hoc  veelhoofdig  het  bestuur  er  ook 
moge  geweest  zijn,  het  opperste  gezag  steeds  fiij  slechts  weinigen  berust  heeft. 
Si  h, iep    /egt    Cl    \.u\:    ,,k.l    lioc    pro    gcncr.ili    instructioiie    sciciuhnn    duco:    dat    ui 

iu  de  regeeringe  heeft  aangenomen  als  't  aiulcr;  soo  was  Bardesius  ende  Kant, 
beyde  burgemeesteren,  na  't  jaar  1578  in  groet  crcdijt ;  te  \'oren  onder  de  Spaensche 
rcgeringe  Hendric  Dircksz.,  burgemeester,  cuni  suis;  eiulc  weder  omtrent  het  jaar 
1618  burgemeester  Pau,  cuiii  suis;  gelijek'  weder  tlacrna  de  burgemeester  Andries 
Bicker,  ciim  fratre  Cornelio  ciim  suis;  cnde  na  hacj'  doot  burgemeester  Graef,  met 
sijii  swager  P'rans  Beiiiiing  Cock,  ooc  cuiii  suis.  .Sul.\  dat  men  vooi-  een  geniein 
seggen    tot    Aemsterdam    wel    gewent    is   te  seggen  van  de   36   Raden :   l^attcr  van 


ter   van   (lal   -ctal 

\an 

alhoewel    lek   dan 

IIOC 

-esaoh    heeft    -el 

adt, 

n   (idc   so   i;escliiel 

sijii 

potiiis  quam  lioiiesti  pro\'crbii,  scnsus  est  et  anima  '),  cl 
36  Raden  niaer  12  sijii,  die  ile  rei^ierinL;e  bestieren,  etc 
nocli  wel  gesien  hehb,  dat  een  vr\-  minder  L;etal  't  mees 
gclijc  ick  niet  twijlïele  of  't  selfde  sal  in  voorgacnde  jaren 
geweest"  ^).  Dat  deze  centrale  leiding  eene  grootc  kracht  en  eenheiLl  gaf  aan  de 
stedelijke  politiek  en  zootloendc  niet  dan  bevorderlijk  kon  zijn  voor  het  prestige 
en  den  invloed  van  y\nisterdam,  is  duidelijk,  maar  even  waar  is  het,  dat  de  niogelijk-- 
heid  dat  deze  oiipermacht  in  handen  van  sommige,  haar  om  baatzuchtige  doeleinden 
nastrevende  regenten  zou  kunnen  geraken,  voor  de  stail  hoogst  verderfelijke  ge- 
volgen na  zich  slepen  kon.  /ouwel  het  eene  als  het  andere  wordt  bevestigd  door 
hetgeen  ons  van  de  „histcjirc  intime"  van  de  Amsterdamsclie  regentcnwereld  bekend  is. 

liet  blijkt  nergens,  dat  in  de  eerste  jaren  na  1578  eene  bijzondere  familie  t)f 
familiegroep  een  overwcgcnden  invloed  op  de  regecring  verkregen  of  daarnaar 
getracht  heeft.  Wel  was,  bij  de  verdceling  der  nieuw  te  bezetten  ambten,  aan  de 
naastbestaanden  van  tle  leiders  der  nieuwe  regecring  het  lecuwenileel  toegevallen, 
maar  in  hare  meest  kenmerkende  richting  —  machtsusuriiatie  door  een  geslacht  — 
ontwikkelde  de  oligarchie  zich  pas  toen,  na  den  dood  van  Air.  W'ilhem  liardesius 
en  Reynicr  Cant,  die  door  Schaep  als  de  meest  invloedrijke  burgemeesters  lu't  het 
eerste  tijdperk  na  de  Alteratie  genoemd  worden,  eene  volgende  gcneialie  aan 
't  bewind   kwam,  d.i.  na    1601. 

De  laatste  tien  jaren  der  i6l-  en  de  eerste  decenniën  der  ij^  eeuw  onderscheiden 
zich  in  de  geschiedenis  van  ons  vaderland  door  de  jilotselinge  verbazingwekkend 
ho..ge  \  lucht,  welke  handel  en  nijverheid  in  de  beide  zeepn-vincien,  l!olkin<l  en 
Zeel.ind,  namen,  liet  zelfbewustzijn  der  natie  brak  zich,  na  de-  delinitieve  \  estiging 
ViUi  's  lands  onafhankelijkheid,  baan  in  koenen  ondernemingszin,  in  een  krachtig  en 
intelligent  streven  naar  steeds  grooter  uitbreiding  van  den  cconomischen  horizon. 
De  winzucht  verdreef  den  koopman  van  den  huiselijken  liaard  en  spoorde  hem 
aan  om  in  de  barre  poolzeeën  of  op  de  door  de  keerkringszon  geblal:erde  kusten 
der  beide  Indien  zijn  „avontucr"  te  zoeken.  Door  verstandige  maatregelen  poogde 
men  de  om  het  gekiof  verelreven  Ziiidncdei'landsche  nijvcren  m't  te  lokkiii  hunne 
industrie  naar  de  llollantlsche  en  Zeeuwsche  steden  over  te  brengen;  rijlalom 
en  welvaart  troklcen  met  hen  het  land  binnen.  Kcusaclitige  schatten  vloeiden  den 
handel  uit  alle  gewesten  der  wereld  toe  en  brachten  den  koopman  overvloed  en 
aanzien.  Wie  het  stoutste  durfde  wagen,  wie  de  grootste  winst  wist  te  behalen, 
hem  viel  de  eereprijs  toe.  I{en  der  sticliters  van  de  Oostindische  Compagnie,  de 
DuitSLher  Jan  ro])]ien,  die  als  arm  bediende  op  een  Amsterdamsch  handelskantoor 
omstreeks  1508  /ijne  loo[)baan  begon,  liet  aan  zijn  eenigen  zoon,  den  in  i(i2_j 
o\'erleden  liurgemeester  Jacob  Toppen,  een  \ermogen  na,  waarvan  bij  diens  docjd 
het  bedrag  een  cijfer  vertegeuwocirdigde  van  meer  ilan.9  tonnen  gouds  ').  Schier 
alle  Amsterdamsclie  rcgentenfamilic'u,  welke  uit  dien  tijd  dagteekenen,  kunnen  aan 
het    hoofd    van    luin    stamboom    zulk    een    gunsteling  der   fortuin   aanwijzen.   Merk- 

1)  D.i.:    Van   welke  sclicitseiuie   uit.lnikkiiii,',  die  meer  een   sehimi.  is  .Ltii   een  ru-..eiiliik   spreek»  i,.,nl, 

2)  C.    .Seli;ie|i    IV.,    A:uiteekeni]if;eu  uiiiuent  AuistenUnnselie  le.ueennKsfaniilièn,  afi^eanikt   in  de   llernl- 
dischc  ]iil)Uutlieek   1873,  p.   J95. 

3)  Zie  kieraeluer   1,  p.  2S7. 


'I»  ^ 


XI, IV 


waardig  is  b.v.  wat  ]5urgemcester  Nicolaes  Witscn  omtrent  den  oorsprong  van 
zijn  geslacht  mededeelt:   „Wanneer  de  koophantlei   liier  te   lande   begdst  in  te  drin-  |     , 

gen,    is    de    vader    van  Cornelis  Jaep  off  Jaeob   Witsen   en    (ierrit  Jacub   VVitsen    ')  f*. 

van    Akersloot   binnen    Amsterdam   metterwoon  gekomen,   werden^le  Gcrrit  by  een  hL  ? 

haringhcopcr    in    de    haringhpackcrye    bestelt,    als  knecht,   en   Cornelis  aen  de  zee-  m-  " 

vaert  en  handel  buyten  lants  gehouden,  varende  hy  eerst  als  schipper  en  koopman,  ij    ; 

soo    voor   andre    als    voor  zijn  zelve,  en  daerna  met  cygen  schip  en  goet   na  buy-  'è 

tenlantse  gewesten  over  zee  met  haringh,   kaes  en  andre  waren,  die  hier  vielen   te  P^ 

venten,  welckc  handel  hun  seer  wel  slacghden,  gelijck  tle  rijckdommen,  die  de 
nasaten  besitten,  van  haer  alTgedaelt  zijnde,  sulcx  conncn  tuygen,  en  vecle  hu)-sen 
in  dese  stadt  als  op  de  Singel  by  't  Korsicsbrugh  by  de  bnnnvery  't  klaverblat, 
op  't  Uytterse  veer  en  elders  b)'  haer  gebout  u)'t\vysen,  dat  tlie  beurs  niet  be- 
krompen is  geweest"    ^).  [     '■■ 

Zelden  oefent  een  tijd  van  buitengewonen   materieelen  voorspoed  oj)  een   volk  f  '^ 

een    veredcienden    invloed    uit.    Onze    oogen    zijn  te  zeer  gewend   zich   in  de  schit-  ■     '■ 

tering    van    dat    glorietijdi)erk   te  vermeien,   om  op  de  schaduwen,   die  ook   aan   dit  i 

schoone  beeld   niet  ontbreken,  acht  te  slaan;   ten  onrechte,   wanl   alleen   dour  beide  , 

te  zamen  te  brengen  zijn  wij  in  staat  ons  eene  juiste  voorstelling  te  nial;cn  van 
de  wordingsperiotle  van  onze  gouden  eeuw.  Wij  verheugen  ons  in  hetgeen  een 
machtig  geslacht  tot  stand  gebracht  heeft;  wij  bewonderen,  vol  nationalen  tr(^)ts, 
het  titanengewrocht  van  onze  voorvaderen.  Maar  geven  wij  ons  ook  voldoende 
rekenschap  van  de  motieven,  die  hen  tot  de  schepping  daarvan  hebben  aange- 
tlreven,  van  het  karakter,  ile  aspiiatien  en  tle  instincten  van  de  generatie,  bij  welke 
geen  heldenfeit  zoo  pojnilair  was  als  tle  roemluoze  verovering  \'an  tic  schatten  der 
Spaansche    Zilvervloot.^    Ikx-ft    nimmei'    de    vrees    dat    ,, roemrijke"   voorgeslacht   in  ,^    | 

onze  achting  te  zien  dalen   ons  kunnen   weerhouden   de   nuchtere  werkelijkheid,  \'an  |   f 

alle    ijdele    windselen    ontdaan,    onder    de    oogen    te  zien.''  Zeer  waarschijnlijk  zou,  |  ^ 

wanneer    wij    ons    omtrent   dien  tijd  voldoende  konden  documenteeren,  slechts  een  j  1 

zeer  gering  gedeelte  van  onze  geestdrift  deze  nadere  kennismaking  overleven.  |,.'| 

Algemeen    was    de   begeerte  naar  rijkdom    ■'):   ieder  wilde   o[)   zijne    beurt   een  t'\\ 

greep   doen    in    den    hoorn    des    overvloeds.    Door    dezen    gouddorst    werden    velen  •   i 

geleid    tot   daden,  die  den    I  lollandschen   koopman  van   die  dagen   niet  tot  eer  \'er-  '    } 

strekken.  Bij   nader  onderzoek  leeren  wij  sommigen  hunner  niet  alleen  als  ,, mercator  ï  _,| 

sapiens"    en    ais    stoutmoedig    wereldontdekker    kennen,    maar    ook    in    de    weinig  'j 

bewonderenswaardige  hoedanigheden  van  valschen   munter  en  van  zeeroover.  ';    J 

Op   de    regeling    \an    geen    enkel    onderwerp    van    algemeen  belang  waren  de  '  ]   | 

regenten    uit    het    begin   der    i;^  eeuw   zoo   bij   voortdniing   bedacht   als  op  die  van  |  | 

het    muntwezen.    Door    staatshulp    trachtte    men    ile   muntwaarde   te   bepalen   en  de  '■  j 

kwade    praktijken,    welke    in    den    geldhandel    in    gebruik    w;iren,    tegen    te    gaan.  ':   | 

Sedert  Leycester  den  4<;"  Augustus    15S6  voor  het  eerst  in  den  jongen  staat  voor-  :    .» 

schriften    in    zake     ,,de    miuit    en    de    muntslag"    hail    uitgevaardigtl,    hadden    de  ,.  | 

1,  Wit.en  word  1 


I)  Cornelis  Jacul)  Witsen   werd 

.Soliepen  in   IS84,  R.iad  in   I5.)0 

zijn 

iroeder  Gerrit 

in 

1609    Burgemeester.    Hun    vadei 

,   Jacol,    Wits..,    was    sclnpper    „, 

de 

linnenvaart.  - 

P- 

167,    168. 

2)  M.  S.  „Oeslagt   l^egisters  v 

n  N.  Witsen",  Cemeente-archief 

te  Ai. 

sterdam. 

3)   Krui,,,   Verspreide  gescluiftc 

>,   IlI,  p.  279. 

N 


algcmccuc  cii  c'.c  t^cwcslclijlcc  Staten  door  acliterccnvol'TciKlc  placcatcn  bc[irocfi.l 
het  imintvraat^.stuk  tot  ecnc  ai'dociulc  ojjlo.ssini;-  te  brcnL;en.  In  de  Amstenhunsche 
Vroedschap  werd  daarover  keer  oj)  keer  beraadskia<;d  ');  ook  de  stichtini^  van 
de  Wisselbank,  in  Januari  1609,  waardoor  de  stedelijke  regecrinL;-  liet  ojjper- 
toezicht  over  ile  gcldncgotie  aan  zich  had  hopen  te  trekken,  bracht,  ten  aanzien 
van  de  misbruiken  op  't  stuk  van  de  munt,  geene  verbetering.  De  niuntplaccaten 
van  de  Staten-Gencraal  werden  niet  nagek-onien  ;  de  fnianciers  bleven  de  door  hen 
uitgelokte  schommelingen  in  de  waarde  der  gelds[iccien  ' )  als  basis  voor  uitgebrei(-le, 
winstgevende  speculaties  gebruiken,  en  \cle  koojdictlen  lieten  zich  verleiden  om  door 
het  vervaardigen  of  doen  vervaartligen  en  het  in  omloop  brengen  van  valsche  munt 
zich  nog  grootere  winsten  te  verzekeren  De  ,,hagemunleu"  van  Roermond,  ICmmerik, 
Iluissen,  enz.  bloeiden  voornamelijk  door  het  hun  uit  Amsterdam  rijkelijk  toevloeiende 
kapitaal,  en  zelfs  te  Amsterdam  en  elders  binnen  de  grenzen  der  Yereenigde  l'ro\'in- 
ciën  hadden  valsche  munters,  die  door  voorname  kt)oplicden  in  luui  bedrijf  gesteund 
werden,  hunne  werkplaatsen.  Het  eu\'el  nam  ten  slotte  zulk  een  onnang  aan,  dal  de 
Generaalmeesters  van  de  munt  van  Heveren  en  \'an  Nisijcn  zich  2.S  Maait  mii 
door  de  Staten-Generaal  lieten  niaclitigen  0111  in  Holland  en  Zeeland  in  ]iersooii 
eenc  instructie  te  openen  in  zake  ,,de  hcgmuiiterie  cnde  contrefej'tinge  van  der 
munte  van  deze  ende  andere  Landen"  en  het  aandeel  door  kooj^licdcn  in  deze 
ongeoorloofde  industrie  genomen.  Den  lo^n  October  161 1  wendde  van  Beveren  zich 
tot  Ikirgemeesteren  van  Amsterdam  om  hunne  Incsteinming  te  verwei\eii  tot  het 
aanvangen  van  zijn  onderzoek  in  deze  statl ;  drie  dagen  later  werd  er  tusschen 
hem  en  Schout  en  liurgemecsteren  een  accoord  gesloten,  waarbij  den  (ieneraal- 
meester  vergunning  verleend  werd  om  een  jaar  lang  binnen  de  stail  ingevolge 
zijne  opdracht  werkzaam  te  mogen  zijn.  De  boeten,  die  tien  schuldigen  opgelegd 
zouden  worden,  zouden  voor  1/3  den  aanbrenger  ten  goede  komen,  terwijl  ]iurge- 
meesteren,  de  Schout  en  de  Generaalmeesters  de  rest  onder  elkander  zouden 
verdeelen  ^).  Gehcele  benden  valsche  munters  kwam  men  op  het  spoor:  zoo 
hielden  in  161  i  de  kooplieden  I'ieter  \'erhagen,  Hans  (juaetgebuer  en  1'ieter  van 
]5aquelarot  te  Amsterdam,  een  zekere  h'ranschman,  Joris  de  Alalra,  in  de  nabijheid 
der  stad  te  Sloten,  en  nog  andere  medejjlichtigen  te  Haarlem,  zich  in  onderling 
overleg  onledig  met  de  fabricatie  van  „Spaens  Copergelt,  genaemt  (Juartillies  ofte 
Malvedisen".  Deze  muntstukken  werden,  gedeeltelijk  door  bemiddeling  van  een 
voornamen  Middelburgschen  koopman.  Daniel  Le  Jlecque  ^),  naar  h'rankrijk  en 
Spanje  uitgevoerd.  Nog  in  Februari  1614  verklaarde  JSaquelarot  voor  Schepenen 
van  Amsterdam,  ,,dat  van  sommigen  alhier  ter  beurse  het  gerucht  gaet,  datse 
alsulckcn   handel  sijn   dravende  ofu-   voor  dcsen  hebben  gedreven"  '•).   1  let  optreden 

1)  Vgl.  de  Resul.  Vroetlscliuii  8/y  (15^4-1603)  cii    10  (1603      1610).     . 

2)  J.  W.igenaar,  Amsteril.iiii,  II,  [>.   531). 

3)  Resol.  Viocdscliap   10  Oct.    lóll. 

4)  Daniel  Le  Iiec<iiie  woonde  te  Middellinri;  ten  liiii/e  van  /.iju  zwayei'  l'ietei'  Alcnian,  CirilTiei-  van 
't  Landrecht  aldaar  sedert  161 1   (Coiifessieboek,  t.  a.  p.). 

5)  Cunfessieboek  N°.  2S7  R.  I.,  fo.  93  en  vlg- ;  il'iil-  N''.  2S8,  fu.  160  v°  en  \  ly.  —  Men  vei-yelijke 
liiermede  de  door  1'iof.  Kernkanip  in  't  Rijksarchief  te  Kopenhagen  ontdekte  memorie  'van  Ridder  Tlieo- 
dorns  Roilcnl)uri,di,  lietrelïende  het  maken  van  valsche  Deensche  marken,  in  162 1,  door  Zaeharias  Jansen, 
te  Middelhnrg,  den  jiekeiiden  uitvinder  der  verrekijkers  (Kijdr.  en  Mcded.  v/li  Mist.  (ïeuootschap,  XXII, 
p.  208). 


XI.VI 


1)  Schepenk.  23,  l'o.  263  v'\ 

2)  Salomuii  VoL-rkneclit  was  iii  Juli  1597  li^troiiwil  met 
den  koopman  Jan  1'ietcisz.  1  looft  (/ie  hierna  I,  p,  150).  'loL-n 
hij  in  veilifjlieiil  te   Dantziy,  waar   liii   /itli  t;evcsli,L;\l   liad. 

3)  Confessiebouk,  N°    293   R.   I.,  lo.    123   v^   en  vlg.;    [iistilit 

4)  1)1-.  P.  J.   lUok,  Het  plan  l„t  oprichting  eeuer  Compagni, 

5)  Sehaep.  Zie  hieraditer  I,  p.  355. 


« 


der    Gcncraalmccstcrs    h.ul   wciiii^r  vruchten  gedragen:   eenigc  jaren   later  bleek  dit 

zonneklaar.    In     lóiH    sluten    eenige    bekemlc    Anisterdanisclic    kot)i)lieden    —    w.o. 

een    zwager    van    den    .Schei)cn    en    Raad    Jacob    Jacobsz.   I  linlopen :   Harlholonicub 

Munter,  een  oudere  broeder  van  den  stamvader  van  dit  regentengeslacht,  en  hoofd 

van  een  „handelscomptoir",  dat  zijne  factoors  had  in   Zweden,  te  Genua,  te  Cadix, 

te  Malaga,    te  San   Sebastian,    te   l'arijs,  te  Rouaan,    te  La   Rochelle,  te  Hamburg, 

te    ])renien,    te    Liibeck,    te    I.eipzig    en    te    Aiigsburg  '),    en    een   zwager  van  den 

latercn  Ikirgemeester  Voickert  ( )verlander,  tevens  cousin  van  liurgcmeester  Cornelis 

1'ietersz.  Hooft:  Salomcm   Voerknccht  - )  —    met  den    muntmeester  van  Scikm,  I'aiil 

Manlich,    een    contract,    ,,dacrl(je    streckende    om    op  tic   nnuUe  aldaer  hacr  i)rt)ffijt 

te    doen    met  goede  cnde  stercke  munte  derwaerts  te  senden,  eiule  in   ])lactse  van 

dien    quade  ende  snode  penningen  weder  van  daer  te  ontfangcn".  De  te  Sciian  in 

opdracht    der  vennootschap  geslagen  onvolwichtigc  zilveren   schellingen  werden,  in 

aluinvaten  verpakt,  over  Luik  de  Maas  af  naar  Amsterdam  vervoerd,  vanwaar  zij 

op  Francfort  en  Uantzig  verhandeld  werden.  De  compagnie  werkte  met  een  kapitaal 

van  ƒ  26.Ó00    en    maakte  eene  jaarlijkschc  winst  van   55   a    56  y^.   Aiidcrluilf  jaar 

na  de  ontbinding  der  venntiotschap  werd  tle  zaak  ruchtbaar  en  kwam  zij  in  handen  'j 

van  Schepenen   van    Amsterdam,    die    bij    vonnis    van    ly    Mei    1621    Munter,    ócn 

hoofdschuldige,  veroordeelden    tut    levenslange   verbanning  btiiten  het    grondgebied 

der  provincie   Holland  en   Westfriesland,   voorts  in  eene   boete  van    10.000  Carokis- 

guldens  en  in  de  kosten  van   't  proces  ^). 

Even  nadeelig  voor  den  goeden  naam  van  de  Ncderlandsche  kooplieden  als 
het  door  hen  in  omloop  brengen  van  valsche  munt,  was  het  door  sommige  luniner 
uitgeoefende  clandestiene  zeerooversbcdrijf.  Het  was  bekentl  tlat  Amstcrtlammcrs 
in  de  Dtiiiikerker  kapcrrcdei  ijen,  tlie  onzen  hantlcl  ztilk  eene  Diinoemelijke  schade 
toebrachten,  betrcjkkeii  waren  '),  maar  nog  sterker  is  het,  tlat  sommige  kiHiplic- 
den  —  en  daaronder  regenten  —  zich  zelfs  niet  ontzagen  voor  eigen  rekening  de 
zeeën  onveilig  te  maken.  Van  Jan  Cornelisz.  Geelvinck,  die  in  1626  ]5urgemeester 
werd,  wist  men  te  vertellen  dat  hij  zich  in  zijne  jonge  jaren  met  zijn  schip  ,,dc 
Geelvinck"  door  zeeroof  verrijkt  had  ''').  De  Amsterdanischc  koopman  Jacob  Jansz. 
Wijncoop,  stamvader  van  eene  voorname  kcjopmansfamilic,  die  met  regenten- 
geslachten geparenteerd  was,  reedde  in  1609  een  scheeiije  van  iM  last  uit,  ,,het 
vliegende  Hart",  dat,  met  zijn  broeder  Claes  Jansz.  Wijncoop  als  schipper  aan 
boord,  naar  Tetuan  in  liarbarije  uitzeilde.  Onderweg  zag  tle  schipper,  toen  het 
vaartuig  ter  reede  van  Gibraltar  aanlegde,  de  kans  schoon  om  een  Lransch  schip, 
waarvan  de  gezagvoerder  en  een  deel  der  bemanning  aan  land  gegaan  was,  te 
kapen,  en  er  mede  weg  te  zeilen;  in  volle  zee  gekomen  n.mi  hij  tle  zich  in  den 
builgematikten  botlem  bevintlende  goetleren  in  zijn  eigen  schip  over,  en  liet  den 
1'ranschman  toen   varen.   Hij   aankomst  in  Holland  werd  Wijncoop  tloor  zijn  .scheeps- 


(■  1 


Ü 


volk,  uit  wraak  voor  ondcri^aiic  mislu-iiulclingcn,  vcnadcii  eii  lic})  liij  in  de  Icakcn 
der  justitie  ' ). 

Mcu  moge  dit  alles  als  losse,  op  zich  zelf  staande  feiten  beschouwen,  en  het 
trekken  van  algcnieene  conclusien  in  dezen  voorbarig  achten,  toch  blijkt  er  uit  — 
wat  trouwens  van  elders  al  genoeg  bekend  is  —  hoc  licht  de  energieke  voort- 
varendheid en  de  practische  „business"-geest  van  de  stichters  van  1  lolhmds  wereld- 
haiKlel   in   min   oirbare   praktijken  ontaardden. 

Waai'  het  bij  den  hanilelsstand  zoo  toeging,  was  het  in  de  regentenkringen 
niet  veel  beter  gesteld.  Heiilen  waren  ten  nauwste  verbonden  '' ) :  geilurende  de 
twee  eerste  decenniën  der  l/^'  eeuw  waren  nog  alle  regenten  tevens  kooplieden. 
Het  geslacht,  dat  de  Republiek  gesticht  had,  was  al  in  de  eerste  jaren  dier  eeuw 
uitgestorven;  de  weinigen,  ilie  er  nog  van  over  waren,  werden  op  zij  gedrongen. 
De  jongeren,  zij  die,  om  niet  Cornelis  1'ictersz.  Hooft  te  spreken,  ,, gedurende  de 
meeste  lietten  van  den  dach  ■'),  h)er  ter  stede  als  in  haer  moeders  schoot  sach- 
telick  sijn  opgequeeckt  endc  onder  den  koewoerden  struxxk  hebben  geseten,  doen 
veel  anderen,  mecstendccl  alsnu  overleden  ende  ecnige  weynige  alsnoch  levende, 
buytenslandts  in  ballingschap  ofte  ten  minsten  in  voorlvluLlitichc)(h,  hebben  moeten 
swerven"  *),  waren  tlians  aan  't  woord  gekomen.  Dezen  vormden  een  even  energiek 
geslacht  van  mannen  van  de  daad  als  het  vorige;  zij  waren  evenzeer  tot  het 
volbrengen  van  grootsche  dingen  in  staat:  het  aangevangen  werk  leed  niet  onder 
de  verwisseling  der  personen.  IMaar  tlieper,  \'crborgcn  voor  wien  slechts  de 
oppervlakte  gadeslaat,  .school  datgene  wat  de  o])komende  generatie  scheidde  van 
de  vorige.  De  ejiigonen  hadden  niet  de  bange  jaren  van  ballingschap  \'an  hunne 
vaderen,  jaren  van  nood  en  strijd,  medegemaakt:  de  aanvang  van  hunne  loopbaan 
was  vrij  van  alle  materieele  zorgen.  Zij  vonden  cenc  welgeorganiseenle  maat- 
.scliappij,  waarin  de  stand,  waartoe  zij  behoorden,  eene  bevoorrechte  positie  innam. 
Zonder  veel  moeite  konden  zij  zich  door  beluilj)  van  invloedrijke  bloedverwanten 
eene  eereplaats  laten  inruimen,  die  hun  in  staat  zou  stellen  aan  hunne  ambitie  of 
hunne  hebzucht  den  ruimen  teugel  te  vieren.  Driester  nog  staken  geldzucht  en 
ambtsbejag  het  hoofd  op.  Hooft  klaagt  reeds  „\an  de  grote  verhoginge  \an 
sommiger  hecrcn  prescntien  ■'''),  daer  men  nu  onlangs  van  heelt  vernomen;  twelck 
ick  oock  inene  dat  beter  nagelaten  hadde  geweest,  om  te  min  oorsaek  te  geven 
en  dye  bedieningen  te  doen  ambiëren  ende  nichtgen  ende  neefgens  dacrmcde  te  bene- 
ficieren"  ").  Met  weemoed  herdacht  Hooft  den  tijd  van  onschuld  van  het  Amster- 
damsche  rcgcntenpatriciaat,  het  verleden,  dat  hij,  zooals  alle  ouden  van  dagen,  zoo 
gaarne  ten  koste  van  hel  heden  o|)lienielde.  ()\er  de  taak  der  regenten  s[)rekende 
zegt    hij    ergens,    hoc    uit   de   m    1.;S   ingestelde   gebedsiVnnuilieren   blijkt,   dal    „wij 


).  4  v'    en   vlj,'.  —  Iii  't  /etlile  ja.Ti'  l6of)  maakte  <1ü  jjewezen  Dortsclie 
k-   Mi.l.lL-llaii(L-,clie  Zee  een   heniclUeii   naam  als  aanvoerder  van  eene 


I)  Con 

e.sieboek,  N° 

.    2^ 

6 

sel 
in 

ipper   Si 
eniationa 

non    den    Da 
e    piratenbei 

Z' 

d 

.\I 

teren,  (o 
2)  Zie 

584,  585). 
neracliter,  ,,. 

I.V 

II, 

3)  Met 

4)  li..o 

de  laatste   « 
ft,   iMennnien 

,un 

en 

ld 

5)  1>-  i 

6)  Men 

urien   en  .uU 

len. 
eze 

.63. 


(d.w.z.  (Ic  rci;-cntcn)  ileu  weduwen  eiule  wcsen,  den  armen  ende  clen  lijcken,  den 
vreeindelint^on  endc  bekenden,  zjnder  acnsyen  der  personen,  recht  iiUiL;en  doen,  niils- 
^raders  dat  wij  der  buri^cren  vatlers,  voctslerhercn  cnde  Ixscliermers  ni(iL;en  t^enaenil 
wesen".  Voorwaar  cene  sclioonc  en  edele  opvattini,^  van  de  plichten  der  res^eer- 
(lers,  maar  die,  toen  Hooft  haar  in  1615  uitsprak,  al  niet  meer  gehuldit^d  werd  door 
degenen,  die  haar  ter  harte  hadden  niueten  nemen:  „Dat  wij  nu  zouden  menen", 
gaat  hij  voort,  „dat  dit  altemael  anders  nyet  te  scggen  zoude  wesen,  dan  dat  wij 
evenwel  tot  zoo  groten  beswaer  van  (de)  gemeente  ende  ondienst  van  de  stadt, 
ons  particulier  profyt  wel  zouden  mogen  soecken  in  sulck-er  manieren,  als  wij  nu 
syen  gepleecht  te  werden,  kan  ick  nj'et  verstaen"  ').  l.icht  Z(juden  wij  geneigd 
zijn  te  onderstellen  dat  de  oude  Jiurgemeester,  verbitterd  door  de  miskenning,  van 
de  zijde  zijner  ambtgenooten  ondervonden,  den  toestand  te  donker  inzag  en  dat 
zijne  pessimistische  uitlatingen  geen  betrouwbare  gegevens  bevatten  voor  eene 
onpartijdige  beoordeeling  van  zijn  tijd:  de  feiten  stellen  ex'cnwel,  zooals  hierna 
blijken  zal,  de  onloochenbare  juistheid  van  zijne  woorden  in   't  licht. 

Na  den  dood  van  Mr.  Wilhem  Bardesius  was  de  leiding  der  stedelijke  regee- 
ring —  het  „magnificat",  zooals  men  zeidc  '^)  —  overgegaan  op  de  familie 
Oetgens.  Deze  bestond  uit  tle  twee  zwagers  Frans  I  lendricks/..  Oetgens  en  ]5ar- 
thold  Cromhout,  van  wie  laatstgenoemde  met  cene  zuster  van  den  eerste  gehuwtl 
was,  en  lum  oom  Claes  1'Vansz.  Oetgens.  Alle  drie  bekleetlden  de  Rurgenieesterlijke 
waardigheid  en  hadden,  de  beide  Oetgens'en  denkelijk  in  den  handel  in  Ocjstersche 
granen,  Cromhout  in  dien  O]!  W'est-Indie,  een  groot  vermogen  bijeengegaard. 
Claes  Fransz.  Oetgens,  die  sedert  1585  als  Ouderling  in  den  kcrkeraad  zat  ^),  en 
in  Januari  161  i  overleed,  was  „een  seer  vroom  ende  Godsaligh  lieer"  en  behoorde 
tot  de  felle  bestrijders  van  Arminius  ' ).  Zijn  neef  Frans  llendricksz.  (  )etgens 
daarentegen  gold  vóór  hij  liurgemeester  was  geworden  voor  een  libertijn:  hij  was 
toen,  evenmin  als  Burgemeester  Coriielis  1'ietersz.  Hooft,  lidmaat  van  de  Cerefor- 
mecrde  kerk;  de  leer  van  Arminius  vond  in  hem  een  warm  voorstander  en  liij 
had  zelfs  laten  verluiden,  dat  hij,  zoo  de  andere  predikanten  preekten  als  deze, 
,,al  voor  lange  mede  in  de  gemeente  zoude  hebben  geweest"  ■').  Naarmate  liet 
politieke  getij  verliep,  achtte  hij  het  evenwel  gcratlen  zijne  godsdienstige  gevoelens 
cene  belangrijke  zwenking  te  doen  ondergaan:  zijne  .Arminiaanschc  sympathieën 
verborg  hij  achter  een  Calvinistische  mcjm,  de  wolf  hulde  zich  in  een  lamsvacht 
om  de  kudde  te  gemakkelijker  te  verschalken.   Hierin   werd  Oetgens  waarschijnlijk 


Am: 


170 


blief,  ufgedr.  iii  Nijlioiï's  iiijtlr.,  1S85,  p.  36S,  v.m  (ülli-,  V 
;  tegenwooidiKli  't  magnificat  lieeft''.  En  in  een 
blief  in  't  familie-archief  van  (In-.  Mr.  C'.  11.  liacker,  te  AnisterJam,  schrijft  de  Schiedam: 
Nicolaab  IClias  26  Nov.  1743  aan  zijn  Ijroeder  te  Amsterdam:  „Dat  van  CoUen  Burgermeester 
kwam  mijn  heel  onverwagts  vcior.  Op  die  manier  .sal  de  Hiirgemeester  (Jan)  Six  het  niagnif 
geheele  regering  in  handen  krygen  en  daardoor  in  staat  sijn,  van  sijn  neef  (l'ieter)  Six  o|) 
nog  liiirgermeester  te  maakeri". 

3)  Kerkelijk  Amsterdam,   p.  452. 

4)  Ibid.,  p.   187,   iSS. 

Sl'llouft,  Memurien  en   advie/en,   p.    15-  .  " 


geworden  is 
icat  van  de 
Vrouwendag 


I 


xr.ix 

door  Cronihout  iiagcvolr^d ;  iniiiici's  voor  ccn  paar  schaaiuUlooxA-  uitl)uitcrs,  als 
hociianicj  tic  beide  x.\vai;cis  zicli,  toL-ii  /ij  cenniaal  (K;  luj()L;stL-  iiiaihl  in  ilc  stail 
VLM-\vorvcn  liacldcn,  deden  kennen,  l:an  uiterlijla-  \Toonilieid  nooit  iels  anders 
t^cvvecst  zijn  dan  een  linielielacliliL;  niasicer.  1'ot  ile/.en  schijnbaar  ..nI.\L;ischen 
oniniekeer    in    hnmie    i;i'\(ielens    m     in/ielilen     werden     /ij     door    di,-    ei;',enaai\lii;e 

op  L^odsdiensti;;-  L^ebied  scheidde  ons  voH;  steeds  scherper  in  l«'ee  ell^ander  lel 
vijandin-C  L^rociJcn.  Hoe  loool  odh  in  de/  ■  Iweetbaciil  liel  a.imleel  was  \  an  liijki'- 
niende  oor/.alcen  van  eccmomisi  iien  aarti,  die  ,ian  de  (km  sprnnkehjke  ri'h-icai-e 
-eliecl  vreemd  waren,  nilerbjk  schenen  di-  kialsle,  .uuler  uier  vki;;  a,in  waerskanlen 
de  strijd  -estreden  werd,  tic  ecni-e  bron  te  zijn  van  de  verdeeldheid,  welke  in  .Ie 
Republiek  hecrschte.  liet  spreekt  van/elf  dal  er  onder  de  reiaiUen  waren,  die 
werkelijk  uit  o\'ertuiein_L;'  \(ior  ( ■,d\inisten  uf  Ai  niini.inen  p.iilij  trekken,  m.i.ir 
waarschijnlijk  i'i\f  bij  een  even  -rooi,  /oo  niet  een  i^reoter  aaiit.d  \  ,ui  hen,  lut 
cigenbelan;4  en  niet  het  beginsel  tien  iloorshiL',.  \'ooral  -nld  dit  \eor  . \nisierd.ini, 
waar  de  bcvorderini^  der  belanL;en  van  den  handel  het  \s  Mima.iinste  .irtikel  w,is 
in  het  credo  der  kooplieden,  die  vanouds  „ile  winsl  tot  nn,,nlslcr  en  de  bei;eer- 
hjkheid  t.>t  eonipas"  h.id.len  '  )■  Veili-  kunnen  wij  Acn  vnrii;en  Cdvinistischen 
ijver,  welken  de  Ainsterd.unschc  re;;eerin-  :,;eihiren,le  het  llesl.uid  aan  den  d.iv, 
Ljclc-d  heeft,  oj.  rekenin-  stellen  van  heel  andere  beweegredenen  dan  die,  w.iar- 
door  zij   voorL;-af  bewo;4en   te    worden. 

(.^p  den  uitslai;-  van  den  sta.itkundijjen  strijd,  waar\.in  de  beslissin;;-  in  KuS 
znlk  een  bloedi-  spoor  in  onze  -eschie.lenis  achler-elaten  heeft,  is  het  antagonisme 
tussehcn  's  lands  .\dvocaat  Oldenbarnevelt  en  Anistcril.ini  v,in  niet  -erni-en 
invK.ed  -eweest.  Welke  reden  h, uiden  de  Anislerdaniniers  om  den  beprouden 
st.ialsman,  aan  wien  de  llolLmdsche  h.uidel  in  'l  ,il-enieen  en  die  van  Amsterdam 
in  't  bijzonder,  zoo  veel  te  d.mken  ha.1,  hun  vertr.uiweii  te  onttrekken .?  1  let  door- 
t.istende,    b.-slisl.:    oplre.len    v.m     Oldenbarnevelt    j;e,hirt  nde    de   vredesoiulerh.inde 

oo;;c:nblik  ,if  had  Amslerd.un  zich  met  hand  en  t.inil  te-en  den  vrede  xerzel,  die 
het  beschouwde  als  te  zullen  strekken  „lot  irrep.irable  schade  eiule  on.ler-anel; 
deser  landen  ende  in-esetenen  van  diin"  M-  "e'  .\msterd.imsche  kooplie.len  vrees- 
den, dat  de  vrede  den  handel  der  Republiek  een  onherstelbaar  nadeel  zou  toe- 
breni^en,  daar,  zoo  het  recht  der  Nederlanders  op  den  handel  in  Oost-  en  \\'est- 
Indie  al  door  .Si,,,nje  erkend  werd,  de  sedert  eenie,e  j.iien  .loor  de  onzen  in  -indsche 
\env  v.ewe-len  met  vincllt  beoefende  k.uipva.irl  M  ei  d.^.^v  -efnuikt  ,ou  wolden. 
bovendien    moesten    de   ;;i  oolh.indel.i.u  s   en    specukiiiten    te    Amsler.kim    hel    pkin    lot 


1)  Mr.  O.   v;m   lUv, 

2)  kcs,.l.   \'rools.l,a 

3)  V.i;!.  „lic,  „nuili; 
367  vly.    -    Ho    .\.1 


niMtcn  /IJ  eciiigc 
,1.-.  on.lorseliui.lb 
/iilk    CLii    ruuftocl 


llniiai.ni.ll.uu.lc   11.    'Xoln  1,111,1,   II,   |.-    114. 

n   ,1e  t;,-,M,t".   a,.,.r    1)1-.    k.    iMuiii,   \■.■l^|.l-ci,l,■  C;,-m],i 

ic,l,-.clia|.  19  De,-.  1607).  lla,l,K-n  .ij  l„n,l,en  inn 
,iit.  Dat  ei-  bii  .Ic/L-  ..irH-ieelL.  Unai-vaaidcis  a.ui  hc 
K-„   aaainii   ,.|,inak,n,  d.it  ,1e  .\m.stei  .laiuselK-   \i..l-,1 


ccigc   „)tl,ee,nscl,e   neulr 
(Ues„l.    V,„e,K,l,a|,   .,   Se, 


•,liil:: 


s,ll. 


slichtin;^'  van  ceiic  Wcstiiulisclie  Coiiipa-uic,  dal  hun  na  aan  't  liaiL  lai^',  thans 
lati;n  wircn.  [ninicrs  liatUlcn  /.ij  win  deze  vooral  ccii  Ljcdiiclit  niiiliiL^swaiicn  tCL;en 
Spanje  willen  maken,  en  stond  liet  behalen  van  bnit  bij  hare  meest  in\lciedrijke 
bevortleraais  meer  oj)  dcw  N'cKir-rond  dan  het  streven  naar  handels\'iKirdcelen.  liet 
is  daarom  niet  te  verwonderen  dat  de  Advocaat,  /.ootlra  hem  de  -elei^enheid  om 
met    den    Spanjaard   in    onderh.mdelin--  te  treden  o\er  dct\    \rede  wa.irna.ir  hij. 

wcl;"C1is  den  treuri;_;"en  staal  win  's  lands  fmancien  en  de  ;^erin'.;e  kansen  o|)  buiten- 
landschcii    stcim    in    den    t)orloi;'    te-en  ilen   erfvijand,    \'Lu-i;;   \erlan;j;de  i;eboden 

wenl,  van  tic  o[)richtin'.;'  \\\n  deze  Coni|)a;4nic,  \v,iar  hij  te  \'oren  e\'cnzecr  als 
Amsterdam  ')   voor  L;eijveril   had,    niet   meer  hooren   wilde. 

Onilanks  de  te:_;enkantin--  van  Amsterdam,  dat  ook  na  door  ile  Staten  van 
llolkmd  in  December  i()oS  ,,bezonden"  te  zijn,  opzijn  stuk  bletf  sl.ian,  maar  ten 
slotte  eiiuli^^en  moest  met  toe  te  stemmen,  werd  9  Ai)ril  Kjoy  hel  rwaairjari;^ 
r.estand  -esloten.  De  trotsehe  loiopstad  vcr-af  hem  deze  nederlaa-  nimmer: 
eene  onverzoenlijke  vijandschap,  die  .d  s[)oedig  in  een  o[)enlijken  strijd  overij;inL;, 
openbaarde  zich  van  nu  af  tiisschen  het  in  haar  zeiri;evoel  zoowel  ,üs  in  haai" 
ei-enbelaiv^-  zo»  trevoeli^-  ij;-ekrenkte  Amsterdam  en  den  autocratischen  leider  der 
1  loll.mdsche  Statcn[>artij.  Verschillende  omstamli-heden  ilmc-en  in  de  VolLjeiule 
jan.-n  tot  de  wederzijdsche  verbitterin;^^  Ijjj  ;  „iet  het  minst  de  onderliiv^e  naijver 
v,m  (K;  (.Irie  voornaamste  h.mdelssleden  aan  de  Zuiderzee.  Te  Amsterdam  bcL^^oii 
men  zich  un^^crusl  te  mak'en  over  de  concurrentie  van  Hoorn,  dal  een  t^oed  deel 
van  den  Weslindischen  handel  aan  zich  had  weten  Ie  trekken  en  ook  met  de 
landen  aan  de  Afiddeliandsche  zee  zeer  voordeelige  commercieele  betrekkin-en  h.ul 
aan-eknoopt  ^).  Üe  opkomst  v.m  de  Weslfriesche  hoofdstad  wekle  den  nijd  vaü 
het  met  Hoorn  op  uiterst  -esp. innen  voet  staande  lüikhui/.en  ■).  Dc.e  laalste  statl 
sloot  zich  ikiarop  bij  .\ni-,Lerdam  aan,  w.iar  men  de  .Admir.diteit  vaü  Hoorn 
l.escluildi-de  van  het  .lanlokken  der  kooplieden  door  het  oo-luiken.l  toelaten  van 
het  fr.iudeeren  v.m  's  km  ds  rechten.  In  h'ebruari  MHJ  werden  door  de  .\mster- 
d, immers  in  de  Siaten  v.in  Holland  luide  klachten  aan-eheven  over  „de  slappe 
opsicht,  die  in  den  (.pheve  der  convo)-en  in  't  Noordenpiartier  windt  -ehouden, 
slrcckendc  tot  zt;er  '-jrote  schade  van  't  -emceiie  land,  ende  insunderhe)t  \'an  dese 
stadt  (Amsterdam)  in  't  perticulier".  De  Vroedschap  ilroct;  aan  ticdei)uteerden 
ter  Da;.4vaart  op  te  „insisteren  ende  hart  aen  (te)  houden",  dat  Amsterdam  in  het 
Admiraliteitscolle.,re  aldaar  zittin;.;  zou  mo-en  erlangen  om  de  bestaande  misbruilcen 
te  kmnien  te-en-a.m  ')•  Deze  eisch  bleef  zonder  gevolt^ ;  evenmin  werd  twee  jaren 
l,(ter,  toen  in  1  )eci  uiber  i(M-|  de  Amsterdamsche  Vmedscliap  liet  in  imi)eratie\'e 
l.euooidul-eu  in;;ekKvde  bednil  n.im,  ,.d,it  men  den  Heeie  .\dvocael  V.IU  't 
landt  s.il  aen-.e-.-.n,  d.it  men  ;;eresolveerL  is,  ii.it  \M\  .kser  slede  we^^en  mede 
een    persoon    in    't   colle-ie    v.m   de    Admiraliteyt   in    'l    No,  Milerquai  tier   -estelt   entle 


i)  De    Vioe.l^cha 

;   van   .Ic   W.-Iml.  ( 

;;r..„l  .iflnv.l;   ^aIl 

,li.-l|iLH    uu;h-wn" 
2)    V,-lius,   Chn.nJ.    v.n,    11, .,„,,, 
;,)   (>^cl•   Ui■ii^i,l-n,    his.dic.   ,1c 
.))   Kcsi.1.   ViwiuiKiliai,   lS/j2    tel 


\-|,,c,lM-l,a|.). 

i,.,.ii,,  ca.  17.10, 


28/21;  (let.    H'ic 


505,  5üt),  512,  521, 
o.  a.:   Vclius,   |,,   545,    Rcs„ 


j,'(.'ComniilU:cn    sal    wurKu"    ' ),    aan    het    vorlairjcn    \\m    Aiiislri(laiii    \nl.laan.     I'c 
lluoin  z.iU-n   (.)Kleii|jarncvcll'.s  -ccslvcrwantcn,   Je    KcnioiislraiUcii,   iii   de  ic;;.eiiii-; 
hij    had    alle    reden    om    hen    te    vriend    te    luiLulen    en    hunne    niis-,laL;en    d.mr    de 
R  vinj,'er.s   te   zien.    Amsterdam    wreekte   zich   v[>   den    Adv.ieaal   iloor  elke   verlioo-in- 

\0  van   het   tarief  der  cunvooien,   die   di)Or   hem    vc.óri'.esteld   werd,   (inv(«.r\\aartlelijk  af 

te  slaan,  uit  vrees  van  ,, meerder  iVaude"  -).  In  al  zijne  fiscale  iuaatreL;elen  werd 
Oldenbarnevclt  (.loeir  de  machtii^e  stail  L;cd\\  arsboomd  :  de  Amstertlammers  le;;den 
oen  waar  meesterschap  aan  den  ila;^"  in  het  opwerpen  van  chicanes,  waar  zijne 
plannen  en  vourstellen  uj)  schipbreuk  ktleil.  Zouwel  de  verhiK.-in_L;  van  de  convociien 
als  de  vouri;estelde  verscherpinL;-  van  het  toezicht  op  de  in\nidcrini;  van  de 
accijnscn,  werd  jarenlang  —  tot  den  val  van  ileii  Advocaat  in  loi.S  -  uit-.]iiilend 
door    ilen    onwil    van    Amsterdam    teLJeni^choudeii,    hoewel     alle    andere    ,, leden   en 

ilinj^'  van  Amsterdam  moest  tot  uitputlini;  der  rmancicn  ieitkii,  te  nu  er  daai', 
gedurende  het  tijdperk  van  't  liestand,  de  handel,  gelijk  ile  stad  voorspeld  had, 
steeds  meer  verviel  ''),  zoodat  's  lands  inkomsten  belant^rijk  inkiompeii,  terwijl  de 
Inlüssing  van  onze  schulden  aan  Frankrijk-  en  lingeland  aanzienlijke  l)edrageu 
verslond.  vMgcmeen  werd  er  geklaagd  over  de  ,,jegenw'oordige  .slapjie  ende  neiing- 
loose  tijt"  •').  Zeeland,  dat  hoofdzakelijk  van  de  kaapvaart  bestaan  had  '■),  en 
zoolang  mogelijk,  e\'enals  yVmstenlam,  de  sluiting  van  't  Jiestand  had  tegengewerkt, 
was  na  dien  tijd  zoodanig  ,.in  decadentie"  geraakt  '),  dat,  na  een  5-tal  jaren 
onderhandelens,  zijne  quote  in  de  algemeene  kiften  in  Kjiü  van  i  i  ^c  op  (j 'X; 
moest  vermintlerd  worden  ").  De  \'erarming  \an  het  jjlatte  laiul  \an  )h>lland 
noopte  de  Staten  het  vrij  te  stellen  van  de  lieffing  van  den  50^1^;"  penning  '■'). 
Amsterdam,  waar  men  bovendien  ten  hoogste  ontsticht  was  o\er  de  hardnekki-lieid, 
waarmede  de  i\dvocaat  de  weerspannige  stad  het  door  liaar  geeischte  aandeel  in  het 
toezicht  over  de  geldmiddelen  van  den  staat,  n.1.  een  zetel  in  de  1  lollaniNche  of 
in  de  (icneraliteits  Rekenkamer,  weigerde  '  "),  sprak  niet  alleen  zijn  veto  uit  i>\'er 
elke  poging  van  (Jldenbai'ncvelt  tot  leniging  van  den  linancicelen  nuod  san  't  land, 
maar  besloot  in  November  ifnf>  ,,te  voitleren  ende  sien  te  becomen  belmoi  lijcke  staet 
van  alle  de  geconsentccrtle  ende  opgebrachte  middelen  van  '.\^:->c\)  jaeie,  milsgaeders 
't    gunt    daertegens    staet    te    betaelen,    opdat   men    alsoo   seeckerlijck    mach    ueeten 


I)   Resul.   Vn.ea-,cli;>i.  6   I  >cc.    1614. 

2>   ll.i.l.    II    Sc|.l.    1614.  n„k   ,,.,).  il,i,l.    11    A|,iil    HiKi, 

.;)  VkI.  ».:v.  U.-...I.  U,. 11,111.1  10  Ikv.ijl  IVv-  Ici.;,  K.^.l.  \  ,  ..ol-^lup  11  AimiI  u.  ic.  >>,,U  ,k-  ^vi 
Hin;4  v.ui  de  Ik.hhm.  ,Kr  ^hikii  Imj  ,nu>.cr  ii.u.r  i;r..U,n,l  en  \  l.i.iiwk-rcii  u  a.l  n  ie.  j.uei.  l.ui- 
.\ni>le.,l,un    tej:>l,Kel„.,ulr>,    (Ke-ol.    \  ,  „e.Urli.,,,    1^    M,l      K.IJ,    |.,    Ure.    K.K.). 

4)  Vfl.  Iiel  hij  l.i.|.eyles,  C;e^ellieille  .Ier  Vi.lk.su  in  l.sell.i  Ülu  l.el.  An^eliauuiiye].  .lei'  Nie.lerl.ui.le 
|..  61,  n.M.t    I.S.j  .ullit;elKl;il.le   |..Lin|.iaet   „ll.)e.^li\   1'ractjc"  (Jf.ó-). 

5)  Kcbul.  Vn.eil.selKi|)  .S/10  Mil.    1612 

6)  l''niin,  Verspreide  Geselnilteji,    lil,   )..  376,  399. 

7)  Resol.  Vroedsclia;)  7  juli   1612 

8)  v.111  Meteren,  (o.  626  d;   Res„l.   VrueiKehap    19   Ücc     IÓ16. 

9)  KcM.I.   Vr.ie.Keluip  24   i\..v.    1612. 

10)  De  va^le  „;ilnni.;.k  der  U.ei  liein  len"  van  .Ie  vur^  liilicn.te  ..le.loi  v.„.,  ,1e  Uel.eiiLin.e,  ^.^u  II., 
wer.l  im„  in  1622  inyeslel.l  (van  Leeuwen,  liataviii  Ulusüata,  [,.  14ÓS).  Die  v.,.h-  .Ie  Cenei  .iliteiu,  K, 
k.inier  d.igteekenl  eeliler  reeds  van    iGüS  (Ibid.,   p.    I4,;3). 


-ckcciL    uMct    worden       '  )■ 

,  der  Slatcn  van  24  Nuvcni- 
zclcls  in  de  Ilullandschc 
a.insUi.imK;  liiir.^cmcester 
-rcnionstranlsclic  partij  te 
;nue.ter  knel. .f  M-I.erts/,., 
;edeiMileerd    '  ).    Maar  deze 

rbnivL'Cii. 


ciulc    rceckciiin;_,rc    iiuicckcn    watter    ontraiiijen    ciuk' 

Voor    deze    motie  van   wantrouwen  van   tic   Vioedscli 

cryer  te  voorlconien,  yonoodzaaki  te  zwicliten:   in  de  zi 

ber/22    December    1616    werd    aan    Amsterdam    een 

Rekenkamer    toegewezen    -).     Niemand    minder    dan 

l'rederick    ilc  Vrij,  een    der  hoofdmannen   van  de   t'i 

AmstcrtUim    en    een    broeder   v.in   Ai:n   regeerenden    1 

wertl  daarop  S    April    Ku;   door  de  stad   in  dit  collc 

coneessie     l<on     tien     storm     niel     meer    l)ezweren  ;    U 

tussehen    Amsterdam    en    den    Advoeaat,    dan    dat    zij    zich    noL;   liet 

Alle  samenwerking  werd  onmogelijk,  waar  dwang  en   maehtso\'ersehrijding  aan   de 

ecne,    en    hartstochtelijk    verzet    aan   de  andere   zijde,   in   de   Statenvergadering  ein- 

delooze  wrijving  veroorzaakten    '). 

De  meeste  verbittering  wekte  de  godsdieiistkwestie.  Sedert  eenigen  tijd  had 
zich  in  ile  kerk  eeiie  meer  liberale  strooming  baan  gebroken,  welke  \'ooral  na  de 
aanstelling  van  yVrminius  tot  Professor  te  Leiden  zich  meeren  meer  in  alle  kringen 
verbreidde  en  door  tle  (Gereformeerde  pi'edikaiUen  als  in  strijd  met  de  Lielijdenis 
der  kerk  werd  gebrandmerkt.  De  aanhangers  der  nieuwe  religieuse  ideeën,  tlie, 
sc'dert  zij  in  i6ici  bij  de  Staten  hunne  remonstr.uUie  ingediend  hadden.  Remon- 
stranten genoemd  wertlen,  en  meestal  tot  elc  meergegoeden  en  de  intellectueeleii 
behoorden  ■''■),  erkenden  het  recht  van  cIc  overheid  in  zake  het  oppertoeziclit  over 
de  kerkelijke  aangelegenheden,  en  werden  daarom  door  de  regentenaristocratie, 
welke  omstreeks  dezen  tijtl  geacht  kan  worden  reeds  eene  afgesloten  kaste  te  \'ormen, 
niet  zoozeer  uit  overtuiging  als  wel  uit  politiek'e  ovei'wegingen  '')  gesteund  en 
begunstigd.  Daarentegen  k'cnde  het  democratische  principe,  waaraan  de  kerk'  v.m 
Calvijn  bleef  vasthouden,  —  n,l.  dat  de  consistorien,  waarin  hel  burgerlijke  element 
de  (.iverhand  had  ''),   in   ,,mateiie  van   religie"   in   hoogste   instantie   beslisten       -  .um 


2]  Kü^ol.  IloUaiul  24  Nou  22    lire.    I 

3)  Rcsül.  Vrue-^Uchai,  8  A|Hil   1Ó17. 

4)  IV  AmstcnlamsL-he  Viul-.I..  liap  ;;.■ 

eene-M  a.idcien  vuet  -ediuvcn",  .l.U   /ij   dci 


-  kuniL-ii  Jii  rc-;;i'nk 
..s,  Nic.l.ie,  CuLVL-i 
en.    Men    vei-eli|lce 


elfde 


l^   de 


liir.l.s/.  v.m   lieuiiniye: 

de   namen    v.ui    hen,  di: 

uni   bij  de  Staten  en  den  Stadhouder  over  de  ilappe  lioudiny  van  de  Ain>terdain.sehe  regeerin^  ten  aan/ien 

van    de    Remonstranten    te  klafjen:  er  wa.s  sloelits  ée-ii  regent  Ijij,  voor  het  overiye   waren   liet  lji  ootendeels 

winUelier^  (Wayenaar,  I,  p.  497,  49S,   501;  Memorie  van  de  voornaemste  liar,delLn-e,  ge]M^^ee^t  n%er  't  ^tiuk 

v.ni  't  rei|iKsl  der  Imrgerije  tot  .\emstelvedam  .  ...  in   Desenilier  .i'"  lójS,  A[.  S.  in  't  ( iem.-aLrhiel'te  .\mMenhnn). 

oNerhelde,  hoewel    hij  altijd  politieke  redenen  de  Remonhtr.iiUen   v.;orgeti  okken  had. 

7)   .\al.er,   t.a.p.,  p.  45. 


(Ic    biii"L;"crijcn    iii    dit    npziclU    cciic    niaU;    v 
luccniiii;    van    tic   rcLjociomlc   klasse,   in   ecni. 


(inafliankclijl 


jjaar  was,  on   w  .lariUL-dc   luL  elke 


icralisehe  reinibliek  nie'l  bcslaan- 
(liende  Ie  werden.  Hij  tle  SlaU  n 
van  llollaiul  berusUe  de  niaclil  in  handen  van  eene  nieerdei  beid  van  liberlijnscli- 
cn  dus  Renuinstranlsch-i;czinde  re;4entenai  istdCiate-n,  die,  mei  bcHi;_;liartii;c  ncL;alie 
van  lic  rechten  dei'  tei^enparlij  ~-  de-  L;roi)le  massa  van  het  xwlk',  aan;,;evocrd  ilnui 
de  Contl-a-rcmonstrantsclie  predikers  -  door  steeds  seherpere  maatre-eleii  de 
bcslissinL,r  der  kerkelijke  -eschillen  naar  haar  zin  zncht  te  dwiii-en.  Hare  toeslem- 
mini;-  tot  het  bijeenroepen  van  ecne  Provinciale  of  Nationale  Synode,  om  in  de 
Ljcrczen  onceniLdiedeii  uits[)raak  te  doeii,  waar  ile  ( lereformeerilen  sterk  op  aandron- 
L;cn,  stelde  zij  afhankelijk  \an  voorwaarden,  welke  ile  Calvinisten  niet  overeen 
konden  bren;^en  met  de  mate  van  vrijheid  in  het  kerkelijke,  die  lum,  naar  zij 
meenden,  toekwam.  Zoo  bleven  de  i;esehil|>unlen  onbeslisl,  terwijl  de  stiijd  een 
steeds  venijni-er  keer  nam;  tot  eindelijk  de  Staten  ter  kwader  ure  zelf  lK:  kiioo] 
doorhalden  en  o[)  ei;_;en  L;"e/.a;^  in  januari  l()l4  dt:n  [)redikanteu  \-o.  irsrlu  e\  er 
welke  punten  van  de  t^eloofsleer  zij  mochten  verkondigden  en  wellvc  zij  „tot  behoue 
van  rust  en  ccnighcid  iu  de  kerk"  moesten  laten  rusten.  Deze  ei;.;enm.ichtiu,e  han- 
delwijze goot  olie  oj)  het  vum'.  leder  koos  partij:  iu  huisLj;ezin,  stad  en  land  stonder 
Calvinisten   en    Arminianen,    ,,precicsen"   en    libeitijnen   te;_;"euo\er   tlkauder. 

i'cne  kleine  minderheid  kwam  in  de  Staten  voor  de  rechten  van  Iu  t  verdrukte 
geloof  op:  nevens  .\msterdam  waren  het  Dordrecht,  wa:ir  de  eerzuchti-c  llug> 
Muys  van  lloly  het  Schoutandjt  beklecildc  en  do.u-  het  omwerpen  van  de  Staten- 
|)artij  het  meeste  gezag  in  handen  hoopte  te  krij-en,  Mnkhuizcn,  dat  in  de  gemeen- 
.schappelijke  antipathie  tegen  Hoorn  een  punt  van  aaurakmg  had  nul  Amsterdam 
en  nog  de  twee  statljes  PLirmcreiul  en  l':dam.  Over  hoe  weinig  stemmen  zij  i>ol 
beschikte,  het  feit  dat  de  machtigste  stad  van  't  gewest  en  van  't  gehcele  kau 
zich  aan  het  luH,fd  van  deze  minderheid  stelde,  schonk  haar  een  mijreel  overwichl 
waar  de   Ad\-ocaat   vroeg   of  laat   voor   zou    moeten    buigen. 

WeriJCn    wij     thans   een    blik   op   de   regecring   van    Amsterdam   en    tr.u:lUeu    wi. 

leiders  het  hadden  aangelegd  om,  ondanks  de  verdeeldheid,  die  ook  in  haai 
midden  heerschte,  aan  de  politiek  der  stad  een  vasten,  anti-Staatsge zinden  Icoer- 
te  geven.  Twee  machtige  groepen  in  den  Amsterdam-,chen  regenteukring  hat 
Oldenbarnevclt    door    zijne    in    de    laatste   jaren  -evolgde  staatkunde   legen  zich   ii 

ber(jkkende,    en    de   Ccdvinisten,    vocu'   wie   ile    ,, heftige    proeeduren",    waaraan   lumni, 

blootgesteld     w.iien.     een     ledeu     \  ,ui     steeds    toeueiueude   eigenlis    \\,is.    In    den    loo) 

tische  vlag  tle  oppositie  tegen  (  Mdenbarnevelt  te  beginnen:  de  enkele  vricndei 
van  den  Advocaat,  die  ilaartoe  niet  uilden  medewerken,  zooals  de  liurgemcester: 
Hooft  '),   Sebastiaen    h'.ebertsz.   en    Reael,   zouden   uituew.irpen  worden.    Den  i'"  k'c 


bruari  1611  kwam  tic  oiiiinck-ccr  in  ile  rcL^cciiiiL;  tol  slaiul.  I  )c  piiHlikaiiKii,  ilic 
aan  de  vcrlcic/.inL;sbcwci;ini;  van  i()i  i  een  ijvcii-  aandeel  namen,  wislen  kin-  vimr 
de  eleetic  reeds  te  vertellen  wie  liuiLjciiieeiter  /.ouden  woixli.ii  '):  o|)  liim  aandrin- 
L(en  werd  de  zeer  kerksehc  ( )Lidsche])en  Roelof  k^Libeits/,.  \i\  plaats  wm  den  (jver- 
Icdcn  Hurgemecstcr  Claes  1'ninsz.  Oett;ens  lot  de  Consulaire  w  aaidiiduid  \eikozen. 
Cornelis  Pictersz.  Hooft,  die  in  de  laatste  10  jaren  7  malen  het  Hm -emeesteischaiJ 
bekleed  liad  en  als  de  aanvcjerder  der  libertijnen  te  Amsterdam  kan  beschouwd 
worden,  en  die  dit  jaar  weer  .ds  ]>urL;emeestcr  had  moeten  aanblijven,  wertl  in  de 
Weeskamer  op-ebor-en  ')^  Ook  de  1'ensionaris  Dr.  Alberl  de  Veer,  die  als  huma- 
nist tlenkelijk  lot  de  libertijnen  overhelde  ■'),  en  van  wien  de  voorla. m  in  (..'alvi- 
nistische  richtinL^-  optredende  Amslerdamsehe  res^'enten  ^een  voorliclitin-  op  hun 
nieuwe  pad  te  wachten  hadden,  zat;  zich  i^fenoodzaakt  het  veld  te  ruimen.  Zijne 
benoeming  tot  Raadsheer  in  dcw  IbiOL^en  Raad,  op  uildrukkelijk'e  aanbeveliiiL;- van 
dit  zeer  Remonslrantsch-;.;ezinde  collcL^e  ''),  dal  on-etwijfcld  zijne  redenen  zal  -ehad 
hebben  om  hierin  der  kerkelijke  [jarlij  Ie  .\mslerdam  de  behuli):'.ame  hand  Ie  bieiKn, 
bereidde  hem  een  eervollen  aftocht,  llij  werd  als  l'ensionaris  \'ervan;.^en  door  1  )r. 
Adriaen  l'auw,  den  t)udsten  zoon  van  l)ur;4emeester  Reynier  l'.iuw.  Hij  de  \ol_L;ende 
verkiczint^en  werd  de  opruimin;;-  ondei'  het  lniri^emecslersi)ersoneel  yeiei^'eld  vinirt- 
t,fezcl:  den  u'n  l'"cbruari  i<)i2  werd  Dr.  .Sebastiaen  ]i|^bertsz.,  die,  naar  het  te  Am- 
sterdam ijcidcnde  t^ebruik  wilde,  na  alloop  van  zijn  zittini^'stijd  in  ile  (iecommittccrde 
Raden,  als  J?urt,rcmeester  had  moeten  aankomen,  i^ep.isseerd,  en  in  ile  'rhcsauric 
onderL;ebracht,  waar  men  hem  liet  tot  liij  in  1611)  zijn  onlskiL;^  uil  de  iet;eerinL;' 
nam.  De  in  1'ebrnari  1613  aftredende  Huri^emeesler  Joh.m  1'ielersz.  Reael  werd 
eveneens  in  de  Weeskamer  L;e[;laalsl  en  bleef  daar  lol  1617,  in  welk  j.uir  hij  zich 
mede  in   't  ambtelooze  leven  terugtrok, 

Den  leii  Februari  161  1  bestond  de  Amsterd.imsche  llur-emeesterskring  uit 
10  leden:  Cornelis  Pictersz.  Hooft,  Ikirlhold  Cronihout,  j.icob  llodens,  h'rans  llen- 
dricksz.  Oetgens,  Cornelis  Beiiningh  Jans/..  Duyvesz.,  Joh.m  1'ielersz.  Reael,  Reynier 
l'.iuw.  Dr.  Seh.asliaen  h.-berlsz.,  C.erril  J.icob  Wit.sen  en  Dr.  Dirck  Ras  Jacobsz., 
terwijl  dien  dag  als  nieuwe  üurgemeester  een  streng  Calvinist  gekozen  werd: 
Roelof  l'^gbcrtsz.,  een  broeder  van  den  overleden  lïurgemecster  Jan  de  Vrij  Ivgbertz. 
Laten  wij  beproeven  met  de  weinige  gegevens,  die  ons  ten  dienste  staan,  aan  dit 
naamlijstje  cenige  kleur  bij  te  zetten.  In  drie  groepen  kunnen  deze  mannen  ver- 
deeld worden,  n.1.  in  overtuigde  Calvinisten  en  libertijnen  en  in  opportunisten,  die 
bij  gelegenheid  een  Calvinistisch  manteltje  omsloegen.  Van  deze  tlrie  w.is  de  laatste 
het  talrijkst  vertegenwoordigd:  zooals  gezegd  maakten  Óetgens  en  Cromlioul  er 
deel    \.u\    uil.     De.e    heulen    h.ulden    iImii.    Ie     .\m^leld.un     lul     uu  de    Ie   .eggen; 

l-eliiuaii  l6lo  (Vyl.  p.  J.XIH,  hiuiaLlitLi ). 
1)  \\':xi^cn:xav,  .Vnisteraam,  1,  p.  A2.j. 
2]   hl    lóu   «ci-a  hij  ..vcn'cnl.uilst   in   ,1c    \Vi,,.ll,.>„l.   en  iii   l,Lt   viuAc   van   .lit   i:iar  n.m,   liij   /ijii  ..nl.la.L; 


Af.taiul  van  ducn  kon, 

3)  Wagcnnai-,  Am,tL-raani,  III,  \>.  2o6. 

4)  Kcv.l.   ILilKunl  23    Icl-r,  21    .Mui    IDIi;   Rcm,!.   Viucilsohap  26/28   l'Vl.r.    lüii 


nootcn,  maar  zij  was,  hoc  zondcrlinr^  het  ook  moge  schijnen,  tevens  het  zwakke 
punt  ikiarin.  Wel  was  het  lumnen  tei;-enstantlers  niet  nioL;ehjk-  te  vodi  l<c  unen  ikit 
jaarlijks  een  van  heiclrn  het  llur-emeestei  hjke  -estcielle  iieklom,  maar  tocli  kon 
men,  dooi-  telk'cn  jare  den  een  te  verkiezen,  den  ander  l>eletten  als  l>ur!.;cmeester 
aan  te  bHjven  en  zoo  zijn  [lersoonlijk  L;ezaL;  uil  te  breiden.  I  )e  Iwee  zuaL;ers  waren 
berucht  om  imnne  hebzucht  cu  luume  „ey-ensocclventli.  khexdl"  en  nieniv.maal 
moesten  zij    in  óc   \Mcicdseliai>  daaro\er  liarde   wocjrdeii   hiumn. 

Aan  het  hoofd  van  de  ware  Calvinisten  stimden  (ierrit  jacob  W'ilsen  en 
Rcynier  1'auw.  De  laatstLjenoemde  -  wiens  zoon  i.l:n  2'"  huii  Kui  d.ior  het 
nieuwe  bewind  tot  l'ensionaris  werd  aanLjesteld  —  was  noi;'  niet  de  ,,omnis  homo" 
van  zijne  i)artij  \'an  later:  jxis  in  1617  bleef  hij  voor  het  eerst,  na  een  jaar  l>ur- 
ycincester  Ljeweest  te  zijn,  nog  het  volt;entle  jaar  als  zoodani;,;'  aan.  W'itsen  liad 
in  de  eerste  jaren  na  161  l  veel  meer  i^ezai,^  dan  hij;  van  binnenscliiiiperszoon  had 
deze  zich  door  vlijt  en  ins[)amiin;.;  weten  np  te  werken  tot  uen  der  \-.M;rnaamste 
kooplieden  van  Amslertl.im.  .Noi^  \iH.r  zijn  huwelijk  met  eene  tlucluer  \-an  llur- 
'^emccster  ISalthasar  .\i)pclman  was  hij,  in  15M5,  ais  .Schepen  in  de  mai^istralimr 
opgenomen  en  in  1609  had  hij  de  üui-gemcesterlijlcc  waardigheid  bt;reikt.  Sedert  i  583 
zatliij  lierhaaldelijk  in  den  kerkeraad,  eerst  als  diaken,  later  als  ouderling  ');  liet  behoeft 
ons  dus  niet  te  \'erwt)ni.leren,  ilat  hij  zicli  als  iiurgemecster  bij  de  ,,harde  derefor- 
mecrden"  of  ,,oude  geuzen"  aansloot,  en  ckit  hij  soms  in  tien  Raad  met  zulk  een 
„kle>-n  respect"  van  de  libertijnsche  Statenvergadering  van  Holland  spralc,  dat  hij 
daardoor  in  hooge  m.ite  de  ergernis  win  zijne  staatsg,e/inde  medeleden  opwekte  -). 
Zijne  eerzucht  blijkt  uit  de  wijze,  waarop  hij  duor  kuiperij  tweemalen  vocir  het 
tweede  jaar  als  üurgemeester  wist  a.in  te  blijven:  een.s  in  lóii,  tldor  ile  electie 
van  Jacob  de  (7raeff  Dircksz.  te  bewerken,  waardoor  diens  ..om  jacob  lioelens,  die 
uit  tle  aftredende  Jïui-gemeesters  nog  voor  een  jaar  had  moeten  gekozen  worden, 
van  de  baan  gescho\'en  werd,  en  nog  eenmaal  in  Mun,  toen  hij  wederom  zijne  ma;it- 
regelen  nam  „dattet  Oudtburgermeesterscha].  ■' )  hem  n\el  mocht  ontgaen,  door- 
dyen  hy,  zoo  veel  in  hem  was,  den  here  Cromhout  liurgermecster  maeckte,  bij 
middel  van  twelcke  de  here  Oetgens,  gelijck  de  heere  l!as  door  zijn  verre  buNten- 
landtsche  re)'se  '' ),  daertoe  nyet  mochten  werden  gebruyckt"  =).  Wij  zullen  hierna 
zien  dat  (.Ie  betrekkingen  tnsschen  W'itsen  en  1'auw  tol  i(j20  zeer  nauw  en  vriend- 
schappelijk waren.  Nevens  deze  beitien  was  de  in  [dn  gekozen  Iiurgemecster 
Roelof  Ivgbertsz.,  evenals  Witscn  oud-diaken  en  -ouderling  •■'),  en  wiens  familie  met 
die  van   l'auw  verwant  was,   een   man  naar  't  li;irt  der  i)redik-anten. 

Alle  Calvinistische  liurgemeesters,  van  welke  nu.inceeringen  ook.  zoowel  de 
aanliangers  \.m  Oetgens  en  t'rondiont  ;ils  die  \.m  Witse-n  en  l'auw,  hielden  zich 
nauw    aaneengesloten    om    tle    libertiinui    in   de   minderheid   te   houilen  ;   tot  samen- 


1)  Kerkelijk  Anistcnhm,  ]).  451,  452, 

2)  Hooft,  MemoriCii  en  lulviLvcu,  ]..  72. 

3)  I)e    llurtjemcosler,    die    liet    t«L-cilu    j.i;u-    .laiilileef, 
„t'e.hüa. 

4)  llr.    Dii-ck    ];-,s   «as  in    1615   als  t,Hv.int   ii.i.U'  ZmlsI. 
lip  v.iu  't  j.i.u-   1616  te  Anistenliim   tenii;. 

5)  ll.H.ft,   Men.orien  en  aavie/cn,   p.   71. 

6)  Keil.LlIjk  A„,stu..l.un,  j,.  452,  45S. 


werking  gedwongen,  moesten  zij  ell^andcr  wol  (hilden,  ni;iar  zij  stelden  zich  voor 
dien  dwang  scliadeloos  door  elkander  zouveel  mogelijk  in  't  geheim  tegen  te  werken, 
te  ondcrkriiiiien   en   aflneiil;   Ie  doen. 

Tegenover  dit  vrij  heterogene  gezelschap  stonden  de  slaatsgezinde  regenten, 
als  wier  kampioen  optrad  Cornelis  l'ietersz.  Hooft,  eene  taak  ver  hoven  de  kr.ichten 
van  dezen  moralist,  die,  te  eerlijk,  te  oprecht  en  te  rechtschapen  voor  /ijn  tijd, 
ten  ccnenmalc  de  doortastendheid  en  de  ruwe  en  brutale  energie  miste,  welke  toen 
in  den  leider  eener  iiartij  onontbeerlijk-  waren.  Ware  Hooft  een  ander  man  gew  eest 
en  hadden  hem  de  eigensch,ii)pen  niet  ..ntbroken,  welke  hem  in  sl.i.it  h.idden  kunnen 
stellen  zijne  partij  ter  overwinning  te  leiden,  wellicht  zou  onze  \aderl,uidsche 
geschiedenis  een  anderen  loop  hebben  genomen.  Het  is  bekend  ilat  de  nu;-er- 
dcrheid  der  Calvinisten  tegenover  de  staatsgczinden  in  de  Amsteidi^msche  \'roed- 
schap  zoo  gering  was,  dat  l'auw  in  1618  een  zevental  Raden  door  Maurits  moest 
laten  ontslaan  om  aan  de  kerkelijke  partij  de  deliiiitieve  meerderheid  \au  stemmen 
te  verzekeren  ');  cene  krachtige  en  handig  geleide  liberlijnsche  oppositie  zou 
allicht  de  uit  zoo  velerlei  bcstanddeelen  bestaande  tegenpartij  ten  val  hebben 
ktunien  brengen  voor  deze  h.iar  doel  -  de  omverwerping  \aa  ( )ldenb,irne\'elt  -- 
bereikt  had. 

Wij  zien  in  Hooft  in  deze  jaren  een  van  de  l.i.ilst  o\  ergeblevenen  van  die 
generatie  van  regenten,  tlie  de  Republiek  gegroniKest  heefl.  Hij  is  er  pr.it  op  nog  lol 
de  „echte  oude  geuzen"  te  bchooren  en  tle  zorgen  en  ontberingen  der  b.dlingschai) 
mcdegeleden  te  hebben.  Met  zijne  meerdere  ondervinding'  wil  hij  de  jont-.ereu  vom- 
lichten  en  het  land  behoeden  voor  de  gevaren,  die  inwendige  twee<lrachl  erover 
zullen  brengen.  Hij  weel  echter  de  rechte  snaar  niet  te  treffen,  want  hij,  de  volbloed 
staatsgezinde,  de  lumianistisch  ontwikkelde  libertijn,  die  hel  met  noodig  acht  „op 
het  compas  van  de  predikanten  te  zeilen"  ').  staat  vreemd  tegenover  de  het'tige 
godsdiensttwisten,  die  thans  het  land  in  beroering  breu-eu  /ijne  l.e/a<hgdc  en 
gematigde  adviezen  doen  in  dezen  tijd  van  scheuring  en  broederhaat  weUladig  a.in, 
maar  voor  hen  wien  zij  g>.lden,  ble\'en  het  woorden  in  d.'ii  wmd.  Hij  \'oor  zich 
zou  wen.schcn,  dat  meu  in  eene  volkrijke  stad  als  Amsterdam,  „d\'e  x,in  s,,,,  veel- 
j;lerley  .soorten  van  menschen  bestaet,  het  ICvangelyssche  nel  wadi  hre-der  u)  twurp, 
*om  de  goede  lu3-den  nyet  u\t  te  slu)-ten  om  de  vcrschex  denhe\-<U  van  ge^'oelen 
in  sodanige  ofte  andere  dyergelijcke  saecken,  en  dat  men  bij  nnddel  v.in  dycu  te 
beter  tot  hclinge  van  dese  smarte  zoude  mogen  comen"  ■').  Mvcnzeer  als  hij 
de  religicusc  oncenighcden  betreurt,  vervult  hetgeen  Inj  om  zich  heen  onder  de 
jongere  regenten  \vaarneenit,  hem  met  zorg.  \\'c\  is  liij  een  overtuigd  voorstander 
van   ,\cn   ari.tocr,ilisch-i  epublikeiuschen    regeernigsvorm  „\oor  nujn  .ulv\  s  nieene 

ick",  zegt  hij  in  loii,  „d.it  nae  de  constitutie  van  lUn  slaet  deser  landen,  de 
Aristocratycke  regieringe  ons  nodichste  en  zeeckerste  is,  om  vei'lderle^'c  redenen; 
zoo  verre  als  men  tlcselve  op  eenen  bequamen  voet  kan  practiseren"  ''),  en  een 
andermaal    vermaant    hij    in    de    \roedschap:    „De    successie    van    de     Regieringe 


1)  C.   linnult 

2)  iiu.,ri,  Mc 

3)  11.1,1.,  |,.   I 


h 


oock  t'  cncmacl  te  binden  acn  den  kinderen  van  ecu  overle<len  l'rince,  hetzij 
(latse   bequaeni   nfle  onbequaeni,  vidoin  ofte  onvruoni  zijn,  is  een  zeer  l>edenckel\el:e 

rc^fcnlel)  in  handen  L;ele;.;'d  wcudt.  nini;t  in  zijne  iHii^en  \M()r  hi  n  eene  aanspuriii- 
Ic  meer  zijn,  om  die  enkel  en  alleen  tut  het  bi.harli;^en  v.in  hel  ali^enieen  welzijn 
op  zoodanige  wijze  aaji  te  wenden,  dat  zij  \\u\  elk  \'an  hunne  da(k:n  in  het  open- 
baar verantwoording  kunnen  alleg.jen.  Va\  daarom  stuiten  de  aangroeiende  baat- 
zucht en  het  ambtsbejag,  ilie  bij  de  regenten  de  —  in  zijne  oogeii  -  hechte  groml- 
bcginsclen  van  de  mannen  van  1578  geheel  dreigen  te  verdringen,  liem  legen  de 
borst.     In     l()i5     verkl.iarl    hij:     „De     kegenlen     werden   geacht   als   u-   staen    nj,   cvn 

welden,  en  wij  moeten  nyet  geloven  d.it  al  Uerslandt  vaiule  gemeeule  besloten 
werdt  binnen  tle  eamercn  \'an  de  regieringe.  1  )aer  zijn  alleen  in  deze  stadt  zoo 
veel  trcllelijcke  en  \erstandige  mannen  van  oordeie)l  buvten  deze  vergaderinge, 
d)'e  mede  u\'l  haer  ogen  sjen  :  w.ieromme  iek-  mv;ne  te  meer  nodich  te  wesen,  cLit 
wij  \an  alle  (Mise  actiën,  doen  en  laten,  mei  een  goede  conscienlie  en  \ooi-  al  de 
werklt  mogen  \'erantwoorden,  zonder  dattel  zelfde  eenigen  schijn  heijbe  \.in  eenich 
particulier  prof)-t,  twelck  tot  natleel  van  Igemeene  beste  zoude  mogen  slreiken"  V). 
Voor  zichzelf  kan  hij  getuigen;  ,,V'oor  mijn  x-ourwat-i-  we'ct  iek  \\'el,  dat  ick  us't 
mijn  bedieninge  no)l  occasie  van  cxtraordinaris  profxt,  niacr  huiler  alleen  tgemene 
best    heb    gezocht"    ').    De    belangen    der  burgerij,   \\aar\an,   naar  hij   aantoont,   de 

regenten   deel    uitmaken   —    „Wij die    melte   buigeiije.   en  de  buigerije  met  ons, 

Z..0  in  bloede  eu  maechschap  siju  \erbonden,  al-,  dal  wij  ons  .uider  den  anderen 
oock  dagelicks  generen"  '  ),  zegt  hij  nog  in  lOlo  -  gaan  hem  bown  alle-,  ter 
harte;  hij  heet't  dan  ook  een  levcntlig  besef  van  de  ge\aien,  die  de  regenten 
bedreigen,  zou  zij  lumne  eigen  belangen  van  die  \-an  't  volk  trachten  af  te  scheiden. 
Reeds  in  zijne  redevoering  als  jongste  Vroedschap  den  if  juni  1^84  in  den  Kaad 
gehouden    tegen    de    aanbieding    der    souvercinitcit    owr    llollaiid    aan   Willem   van 

burgerij  en  maw  een  cigenm.ichlig  optre<len  \au  ile  legeering-nianneii :  ,.])atnuii 
mccneii  sonde  de  Gemeente  soo  kle)'n  te  achten  ilalmen  hac-rhixilen  wel  sal  dwin- 
gen, ofte  haerluydcn  legen  't  gemcene  ge\'oelen  aKuIckL-  \'eranderinge  op  te  dringen, 
ducht  ick  dat  niet  wel  sal  geluckcn;  want  ick  verstae  dat  de  gunst  ende  liefde 
\\u\  de  Gemeente  onse  sacclce  heeft  opgeholpen  ende  dus  verre  meest  gebraght. 
daer  te  besorgen  is  soo  't  V(.lck  de  Regieringe  wars  ende  v>audt  werd.  dat  hel 
een  <|uadcr  u\t;;anck  sal  nemen,  d,it  (iodl  :,;euaedigh  afwende;  heeft  J  )uc  d'All.a, 
die  soo  groot  gewell  luulde  met  sijn  O  tl  e  r  i  n  l  dum  metuant  '■ ),  de  Landen 
niet  konnen  outler  sijn  gcweldt  behouden,  voorwaar  ick  \'reesc  dat  wij  nocli  veel 
swacker  be\onden  sullen  werden,  soo  het  gemeen  V'olck  een  afkeer  van  ile 
lU-gcnten   krijgt"    ").    Pliclitbesef,  belangclot)sheid  en  gematigdheid  staan   bij    ll.M.fi 

1)  lluufi,  MeiiK.riL-ii  Cl.  lulvic/L-ii,  |,.   156. 

2)  Il.iJ.,  p,   loS. 

3)  11'i'l-,  V-  l'9- 

4)  [bid.,  p.    ;S.i. 

5)  l.:Uou  /Ij   inii  liatcn,  ;Us  /ij   mij   ina:,r  vi-l^ozoh. 

6)  Hor,  AulliLiiud,c  Sinl.kch,   11,   |i.   57-  Af-car.  I.ij    Ml.    Il,  j.    K..cik-i.,   <)^e■l■  .lo   hcia.;  .l:ials|.ai  lijcn  in 


steeds  op  tien  voorgrond  en  kunnen  als  de  leidende  principes  in  zijne  L;ese1iriften 
bcscliouwd   Winden. 

In  llonft  sciuiilt  niet  de  stof  v.ior  een  partijleider :  d.iarhie  is  hij  Le  he-^cliro.Mud 
cii  te  zachtmoedit^-.  Niet  dat  hij  ooit  twijfelen  zal  oni,  waav  hij  in  -cniocde  c>\'er- 
luigd  is,  d.it  (Ie  zaken  op  een  dwaalspoor  -eleid  worden,  zijn  stem  waarschuwend 
te  verheffen:  aan  zijn  i)liehts;.^evocl  ontleent  hij  i\cn  moed  zijner  (jvertui-ini^.  .Maar 
hij  mist  in  zijne  redenen  dien  t^lucd  en  klem,  die  ze  in,L;'ang  doen  \inden  ook 
bij  tegenstanders.  Deze  ontziet  hij  te  veel:  het  valt  hem  hard  een  ander  te  lijf  te 
moeten  gaan;  steeds  vreest  hij  iem.uid  te  zullen  kwetsen.  ,,lek  wil  n\-emandt  int 
particulier  te  n.ic  si)reecken",  zegt  hij  eens,  „maer  met  alle  menschen  L;aein  vrede 
houden  zoo  veel  mijn  mogelick  is.  lek  kenne  oock-  nj'emandt  (.l)eii  iek  n_\-et  gaein 
n:xc  mijn  vermogen  vrundtschai)  zoude  willen  doen,  alst  op  mijn  werde  ver.sochl"  '  ). 
Zelfs  midden  in  zijne  philip[Mea  van  1615,  waarin  hij  de  ,,e)'gensoeekenllickhe_\-dt" 
van  de  liiirgcmeestcrs  Oetgens  en  Cromhout  onomw(.inden  op  de  kaak-  durft 
stellen,  voelt  hij  zich  gedrongen  eene  verontschuldiging  voor  zijne  meening,  dal 
dergelijke  praktijken  ,,de  principale  voorstanders  van  tgemenc  beste  nyet  wel  en 
passen",  aan  te  voeren:  „Zno  ick  tlaerin  dole,  gelieve  mijn  heren  mijn  ikit  len 
goede  te  honden,  alsoo  tzelfde  geschiet  u)-t  cenen  goedi.n  yver,  .im  g(lijcl:lie\dt 
te  mogen  hoLiden  tusschen  groot  en  kle)'n,  nae  een]Mricheyt  \an  reclitr"  ï)  Iaii 
ander  maal,  na  in  de  Vroedschap  eene  lange  lijst  \an  grieven  oiigcsomd  te  liebljen 
over  het  bev.  .ordeelen  van  de  Oude  Zijde  der  stad  ten  koste  van  de  .\iruue, 
besluit  hij   die   met  de  woorden:   „Mijn  e.vcuse  van   in   desen   anders  te  gevnclen  als 

Non   e'adem   scntire   bonis   de   rebus   iisdem 
InC(;lumi    üeuit   semper   amicitia"     ' ). 

Tc  vergeefs  zoekt  men  ergens  in  liooft's  ,,memiirien"  in  lóiS  L\:n  woord  van 
minnelijk  pmtest  tegen  het  in  zijne  oogen  toch  onwettige  en  onverdedigbare  (jp- 
treden  v.m  M  lurils  en  de  .Staten-tieneraal  tegen  (  )ldenbarnevelt  en  de  I  l.ill.m  bclie 
Statenpartij  ;   zijne  sl.ippe,   langdr.idigc  dr.itie,   in  Seiitember    i(')  1  S  in  de  \  rncd-,eli.ip 

vader  ,, vanden  jare  157.4  tolten  jare  I  57S  famili.iirlick  gekent"  heeft,  en  van  llugo 
de  Ciroot,  d  it  hij  n.,k  met  diens  vader  een  jaar  of  dertig  geleden  omgang-  heefi 
gehad,  wiens  z  daai,  n  lar  hij  zich  herinnert,  ,,door  ccocn  Claes  Hals  zijn  gebracht  in 
verloop,  Iwelck  veel  meer  ander  goede  kivden,  Godt  betert,  wel  wedervaert'  '). 
maakt  dit  gemis  niet  goed  en  legt  omtrent  de  redeiuiarstalenten  win  den  ouden 
llm;>aneesu-i  cal  \  nj  b.  do.evend  -.clui-em-,  af  Wm  .  ijne  onduKliuie  bu  ed-p,  .ikig- 
luid  golui-en  .d  .ajne  n.igcLilen  ,id\  lezen  1  lo,-.  L:em,iligd,  rechl-,ch.ip.  n  m  b.-in- 
.selv.ist  hij  zich  m  zijne  redevoeringen  ,iok  mo;;e  betoónen,  de  goede  kern  d.i.nvan 
bederft    hij   door  eindelooze   uitweidingen,    waarin    hij    sleeds   in   herhalingen   verv.ill. 


1)  Hooft,  MomoL-ieii  en  adviezL-n,  p.   360. 

2)  U.i,\.,  p.   107. 

-,)  IlLt  is  .Ici.   -ocacu  aliij.l  .Ljcooiloof,!    -,•«', -o.t   niel    Iil-uJ 

■I-  aai    ,1:    MiL-n.l...l,.l|,    r.-    ,loor    -.-.Irenl    v.ui-.lt.    (.M.    S.    :\:u,tr. 

t.  "c,du-iiL    van   .Mr.   |.   .\ .  CruilK-,  ( le-i.i.-aivliu-r  te  Amsi.nl 


Deze  fout  werd  hcni  al  iii  joos  cln.ir  l'auw  verweten  ').  en  line  cuhIli'  Ilcx.fl 
wordl,  hoe  meer  lieni  de  kennis  v.ui  's  land-,  zaken  dnor  tle  leidende  ^^-cn[i:n 
wordt  ontluiuden,  line  meer  zijne  \v.,nrdenrijklieid  toeneemt,  „lek  bebbe  uuek  aKnu 
een  '^ocdl  deel  jaren  v.in  't  slaiulls  ieL;ieriii;.>,e  ii_\  el  \  eel  -es\en.  waemiii  ick  te  ^ 
min  Kissin^e  kan  maeeken,  \\aeit  ons  maeli  srhorteii  ',  erkent  liij  zeil"  m  Idl.S, 
terwijl  hij  m  dezelfde  ledc-  oinlunl  de  politiek  -elui-l:  „dal  mijn  keiinisse  daer- 
van  ii)et  olie  .seer  kle>  n  is"-).  Wanneer  in  \ovcmi  er  MU.S  1'rins  .Mauiits  in 
de  Vroedsehap  komt  om  de  Kaden  v.in  lum  eed  te  ontslaan,  vraa-t  I  looit,  op 
het  oo-enblik  dat  de  lleeieii  opst.uui  om  zieli,  lui  bekomen  ontsl.i--,  te  verwij- 
wanneer  deze  zijne  bezwaien  te-en  des  .Stadhouders  liandelin-  -ehiehl  heelt,  hoe 
|.;ciiuiedelijk  klinkt  tlan  het  antwooid  Kwn  i.\cn  1'riiis:  ,,  Meslewier.  't  moet  nu  soor 
dcez'    tijd   zo   zijn.    De    nood   en   diensl    van    't    l.aiul   verLisehen   het"    ' ). 

Heeft  Hooft  ook  v..or  K.io,  zoolan:^-  zijne  tijd-en. loteii  no^;  mede  aan  't  i.-er 
zaten,  invloeil  o])  den  loop  der  zaken  uitgeoefend,  na  dien  tijd  heeft  hij  ilien  -eliei  1 
verloren  tloor  zijne  wei-erin-^  om,  met  \  erkraehtm-  \an  zijne  politieke  oxmtui-iiiL;", 
zich  aan  de  zijde  van  de  vijanden  v.m  (  )l,k  nb.iriiev Jt,  wiens  „rijphe\-dt  van 
oorde(e)l,  waekerhe)t,  .soivhfuldiehex'dt,  .enp,iriehc_vdt  v.in  -emordt  en  belev  dt  van 
zaeeken"  hij  luide  bleef  prijzen  M,  te  seliareii.  Al.uir  ren  vok;eiul  -esladit  iU^A 
liem  reeht  wedervaren:  „Sehoon  h\-  niet  beleefde,  dat  z>ne  redenen,  in  't  al-enu  en, 
ijchoord  en  gevolgd  werden",  zegt  Wagenaar,  „was  li_\-  niet  lang  overleedoii  ge- 
weest, tüen  de  grcjndregels,  welken  h\'  voorgestaan  hadt,  \..or  't  grootste  gedeelle, 
ge!\k  als  tot  bestendige  \  (.orsehrifleii  om  deeze  grootc  .St.id  url  te  regeereii, 
werden  aangeiion.en"  '  ).  Het  was  nadat  Anisteidam  in  M.J.S  \'..oi  -oed  mei  het 
Calvinisme,  .ds  --t.iatspartij,  ,,intra  mm-os"  had  afgerekend,  d.it  ile  st.i.its-ezindL  en 
vrijzinnige  be-inselen,  door  Ih.oft  mei  zulk  eeiie  onuank.lbaie  oxertuigmg  ver- 
kondigd, er  weer  in  eere  hersteld  werden.  In  latere  jarui  \  onden  deze  traditien 
in  republikeinen  van  veisehillende  kleur  als  .Andries  llieker,  Cornelis  de  C'.raeff, 
Gillis    Valekeiiic:r,    strijdbare   voortzetters. 

Welk  eeii  l;,ius.  h  aiuler  man  dan  Hooft  is  Kevi.ier  l'.mw  I  h.en  sanguiniseh 
temperament:  harlsLuditelijk  en  onstuimig,  heftig  bij  't  ruwe  af;  heerscliziiLlitig 
en  onverdraagz.iani-  .Sterk  iloor  zijne  onu  ankelb.ire  oxerluiging  in  de  heiÜL^heid 
van  zijne  roeping  ,ds  redder  van  het  bedreigde  Calvimsme  en  liereid  om  de  be- 
lagers daarvan  do,n  elk  mi.ldel  ten  ouder  te  bivnv.eu.  Waar  het  het  doordrijven 
van  beginselen  geldt,  die  hem  ter  haite  gaan,  voor -t  en  h.ardheid  en  dwang  terug- 
deinzende ;    driftig,     maar    als    alle    hevige,    impulsieve    naturen    sijiiis   een  ge\-üelig 


2)   Mriiu,iK-ii   en   .uhir..-ii,   |..   ,;uy  cii   J04    ---■    I  Hl    ua^   iu  vinc-crc  j.ucii  :iiulerb  geu  «l-sI.   In    1611   iIul-I 

iiicilc    \,~K     iUu;;L-iiKi-,i.rrn     ,,n.ii.-.l.u     i.k \' .    15S4    ui-rM    111    .leii    Kaalt  wcr.lu  l.ri-..c|.L-ii   iiiijii  /o. 

xviK  (Ki-iiinL-iulc   v.aiik'ii    li:,ll   alt   lan    .!-u   ilrnc^i.nni   alyan;;    \aii   Zijne  Jl.sc'.   h,iy.   n.L-ni,,  en   .-.,  vonii 

..,,    ,ic    vei-a.lci-inL;e    '.  .un\c   llccivn   .Si.iicn   |lieM.cn|   nink-csk-c]  ,L   ilallct   nujn  en   iniine  lamilic  tul  a 

;r..tcn   interest  en   nae.leel   lieett   ,.;eM.eekt"  illii.!.,  )>.    13).    Hoe  « cinii;  lii)   in    i6i,S  u,,  .Ie  I..M,^te  ^an  .1, 

nnali-e  .L;eheni  lenissen    »as  en   line  .-ell-  .Ie   veoeyaande  st.ekkiny   \an   .Ie  ..Sel.eq.e  KeswUitie"  hein  unt 

"3)  J.    Waye.iaar,   An,,te,.lun,    I,   j,.  471- 

4)  ll.,„ft,   Menn.iien   en  a>hie/en,   p.   3UJ. 

5)  J.   W.ayenaar,   t.a.j,.,   111,  p.  20'j. 


liart  tooncndc,  en,  waar  cle  liartsloclil  licui  niet  tijdelijk  vei  l)liiKlt,  in  staat  om 
tot  schrcicns  toe  bewogen  te  raken  bij  het  aanschouwen  van  een  anders  on-cluk  '  ). 
In  zijn  dagelijksch  leven  eenvoudit;-  en  burgerhjk  —  op  rijperen  Uefiijil  huwt  hij 
met  eene  vrouw,    door  Scliaep  minachtend   ais   „plcbeia"  gekenselietst,  wint   hij 

(kiardoor  de  harten  der  schare,  wier  streng-godsdienslige  denk'beelden  liij  deeU  en 
bij  wie  hij,  de  tribuun,  die  in  den  krini'- der  machtliehbenden  de  vox  populi  \erl:oii- 
iligt,  eene  onbegrensde  p.iinilariteit  geniet.  Als  ondernenuiul  man  van  zaken  is 
hij  zonder  weerga:  aan  zijn  energiek  initiatief  is  hoi.ldzakulijk  de  onlluilriiig  \an 
onzen  Indischen  handel  en  tle  stichting  v.ui  de  ( )oslini!ische  C^oinpagnie  te  tkmken. 
In  vergaderingen  domini;ert  hij  de  oppositie  tloor  (.Ie  sclierpte  en  de  lorsehheid 
van  woord  en  blik:  zoozeer  vervuld  van  en  opgaantle  in  zijne  plannen  en  ont- 
werpen, dat  hij  er  zich  een  mede  gaat  voelen,  en  elk  argument  win  zijne  tingen- 
standers  als  persoonlijk  tegen  hem  gericht  beschouwt.  Waar  1  looft  tloor  overvloed 
van  argumenten  zijne  mcening  ingang  tracht  te  doen  vinden,  daar  o\-crrompelt  en 
ontwapent  l'auw  zijne  tegenpartij  door  barsche  interruplien,  ieder  die  hem  in  den 
weg  treedt  met  nietsontziende  smaadredenen  bejegenende. 

Voor  den  voortvarenden  l'auw  is  de  rede-rijkheid  van  Hooft  eene  kwelling: 
dikwijls  raken  zij  dan  ook  slaags.  Want  in  alles  bijna  vcrsclnllen  zij  van  inzicht, 
l'auw  sluit  zich  aan  bij  degenen,  die  Amsterdam  niet  alleen  in  macht  en  in  rijk- 
dom maar  ook  in  uiterlijke  schoonheid  boven  andeie  steilen  willen  doen  uitbliid^en. 
l'lvenals  zij  wil  hij  van  de  „Nieuwe  Zijde"  der  stad  eene  weeKlebuurt  ni;d.-en.  .\lle 
neringen  moeten  naar  de  „Oude  Zijtle"  verpkiatst  worden,  die  tot  handelswijl: 
wordt  bestemd:  daar  ko;nen  de  gebouwen  der  Oostindische  Comi.agnie  te  staan, 
daarheen  worden  van  de  Nieuwe  Zijde  de  vleeschhal,  de  wanuor.niarkt.  de  garen- 
en  lijnwaadmark-t  en  de  Deventer  houtmarkt  overgebracht,  tei'wijl  (,1e  vi'oeger  ook 
aan  de  Nieuwe  Zijde  uitgeoefende  bedrij\en  van  ver\,erijen  en  uiabtenmakerijen, 
de  scheepstimmerwerven  en  de  opslag  van  pek  en  teer  alleen  nog  maar  aan  de 
(">ude  Zijde  geoorloot'tl  worden  en  men  ook  de  gehcele  N(.)(-ir(,lsche  houtmarkt  daar- 
heen verplaatsen  wil.  Dit  alles  strelct  voornamelijk  ten  \oorLleele  \an  (Ie  eil.mdeii 
Uilenburg  en  Alarken,  die  nu  de  meeste  dezer  bedrijven  naar  zich  toe  trel;ken, 
hetgeen  er  tle  [irijzen  der  erven  belangrijk  doet  stijgen. 

Van  al  deze  nieuwigheden  wil  1  loofi  nic'ts  weten,  V:m  de  K.i.id  „dl tingen 
van  20  I\lei  en  4  juni  1(105,  wa:iriii  tle  zaak  lei'  sprake  kwam.  geeft  hij  het  vol- 
gende verslag,  dat  beter  dan  eenig-  ander  d(;cunient  de  verliouding  tusschen  de 
beide   Burgemeesters  teekent ; 

„Op  ilen  .'OH  Mas'  loos  hebben  burgei  meesUien  (n.ic  dallet  i'clfdc  \  oor- 
henen mede  tot  V(.ischeyden  re\  sen  was  ;;edaen)  wederonime  gesproocken 
vaiult  «lilferent  twelck  inde  Raedt  was  ontstaen,  u)t  zaecke  VcUidt  verleggen 
vandc  Noordtsche  houtmarckt  en  dat  eenige  zeer  har(.lt  dr\'ven  dat  zodanige 
neringc  acnden  Amsteldijck  inde  nieuwe  stadt,  op  gecne  wallen  t(.iegelaten 
behoort    te    werilen,    h'.ntle    alsoo    daerover    \'ast  eenige  discoursen   ofte  jjro- 


Aiicleia.un,   11 


<U-  hcvicli 
/...M  .lul. 

■\,l 

11, K 

Ulenl.uiv 

1    Cl 

yc  lucc  . 

nar 

puoslcn  wncicn  gfvallcn  :  hccfl  den  biiiL>,cniiccslcr  \'.\u\\   i 

'vcrhaclt.   hoe   dal   liet   langer   il>'et   te   l\-den    sUnule   datii 

van    d)'e    materie   gesijmocken  hebbende,   iek  alle   lijdt 

propoosten,  en  daertoe  t^ebruj-ckle  eenilerle\-   redenen. 

Dat  ick  dickwils  -edachte  oÜc  verniaende  van  d\  e 
Marckcn,  soo  dat  iek  zeer  op  de  oudcs)-de  ofle  imnieis 
tieren    moeste   L;ebeleii   olie   desehe   zeer   \yandl    wes.n. 

I''.nde  voorts  dat  ick  mijn  onder  dese  (pieslie,  .ilïe  misverstanden,  soclite 
aenliani;-  te   maccken. 

Den  4^,1  Jun)'  KioS  -ere.sunu-crl  werdende  ile  queslie  ofle  hel  dillcrcnl 
van  de  houtcopers  es  b)-  tien  lieer  jan  (_laes  ke\  nerssz.  \eimacndl,  d.il 
d)eL;eenc  dye  zelfs  h.uilerfven  luidden  -ecochl  d)  e  y.y  ,ilsn..ch  waren  besit- 
tende,  wel  belu.irden  ii\tlen  Kaedl  te  verlrecken.  W'aen.p  b)den  biir-ennr. 
l'aiiw  zeer  invective  werde  yezeyt,  dal  h_\-  n\et  en  be-eerde  te  verlrcLken, 
ten  waere  hem  't  zelfde  b\-  ^cn  Raedl  werde  bevolen.  Wel  inperlincntelirl; 
dacrby  voegende  een  comi)aritic  vandc  ongelijek'he)  dl  \'an  z)ne  en  des 
voorsz.  Rcynersszoons  staet  ofle  conditie  en  van  de  grote  schade  il_\e  hy, 
Pciuw,  wel  zoude  mogen  ofte  konnen  hden,  daer  den  \(iorsz.  Ue^iierssz.  n\  et 
cenen   slusver   schade   zoude   konnen   ofte    ningen   verdragen. 

Dan  zo(,  veele  nn-  dunckt  en  hadtle  het  vo(nslel  van  den  voorsz.  Jan 
Ckles  Kcjnerssz.  nyel  gemerileert  znd.inigen  andiw  ..oidt  ofu  bujegeninge : 
alsoo  t'anderen  txilen  en  nnch  l.iinnen  we\  iiich  jacreii  herw  erdts,  imleii  raedt 
gesproocken  werdende  wan  den  zoon  \an  ('laes  .Snnmissz.  I  leem  .kerel;  ' ), 
by  cenigc  en  namentlick  bytlen  fjurgei  ivieesler  llardesius,  werde  gesLisliiieerl, 
datse  op  ci}'e  zaecke  n)-et  en  wilden  aiKiseren  zoo  lange  (.'laes  Simonssz. 
voorse)-l   uyl  tien   raedt   nyet  zoude  wesen  verlrocken"    -). 

IToc  groot  de  verwijdering  ook"  mocht  zijn,  waartoe  het  verschil  win  gea.ird- 
heid  en  beginselen  tirsschen  de  beide  lUirgenieesters  op  den  duur  leidde,  loch 
bleven  er  jjunten  van  aanrakin;;.  Dit  blijkt  o.  a.  uil  de  wijze  waau.p  kauw  zijn 
libertijnschen  tegenstander  liij\icl  toen  deze,  \eronl\\  aardigd  (j\er  i\i-  ba.itzuchtige 
bemoeiingen  van  enl;ele  hunner  invluedrijkste  mcLle-regenten,  in  i.le  \'ri>eilschap 
den  strijd  tegen  hen  aanb.nul.  Deze  episode,  die  \'.i..r  de  nulwikkehng  van  de 
gebem-teni.ssen  te  Amsterdam  niet  zonder  belang  is  en  ons  een  diepen  Llik  tloel 
slaan  in  tle  inwemlige  toestanden  in  de  stedelijke  huishouding,  wil  ik  hier  in  't 
kort  schetsen. 

Uch.ilve  de  .d::cmecne  sl.ui  1  k  undige  gclu  urlcnisscn  in  llolkmd  x  cro,,rza.d;lc 
ook   eene   a.iiu-elevenheid,    .\msteid.mi    in    't    bii.:oiTiler   .i.uiLMaiulc,    in   de  eerste  j.oen 


1)  Kr  ib  iii  de   Kei;istei^  ^.lll   .Ie   \'i  n..!,,!,:,,,   ,,i,.i,   ie   vIilIlh   ,,\cr  een.- .lelil.er.iiie  .e.ii-naii.le  een 

van    Clacs    ,Si„.„„./,    N,,i,     ll..cli,^l.ei.l,.    I l    Ne.j^i,,!   /iel,    ljll|kli..a,-   ei,    ,;,l    »el    l,e.l,^ele„    .!e   .li.e.lssie 

vcrgaileriiig  v;iii  .le-n  i>,  .Se|,tei,il,ei  15.10,  u.en  l,cia:ulsla;iya  «eixl  ut  Ai.isler.l.iiii  l,e«i!li;>ii  ;'..u  in  .1, 
Siinoii  Simons/,,  v.m  1  leeins-Leiek,  .leii  l,r..e.ler  \.iii  ilen  Vroe.lselu|.,  ilo..,- .Ie  Smien  1.  e  Ie  leKt;eii  il.i 
vuor  zijne  » erk/;.an,lie.len  ..Is  ( ■.,nti.u.,llem- ( ;eiiera,il  en  C.mlr;.r,.llem  .Ie,-  l.unv,,oien  te  .\niMer.l,.i 
liiuiv(,or,  ]..  40). 

2)  I.a.le   II.    H,    I„  (Cene-areliiel    Ie  An,.^te|■.la1Vi).  —   De  aanleek.  niiii^   i.m    ll.i.,(t   leN..l  ....n   't  si, 
de  volt'ende   w.,„rden:  „1  H...U   mede  /..u  aU  111   den   iaere   lüo...."   Iliei    IjÜjU  de  nn  bleUen. 


T.XIl 

na  het  sluiten  van  't  l'.eslaiul  f^M-ooto  beweinn-  in  ilc  re-eiUenki  in;;eii  der  stail. 
\)c  Anisterdamsche  ivgeerin-  IkuI  ;  Aii-u.Uir.  iim.)  vaii  de  Sl.iUn  v.in  lloiland 
bctroüi  vcrkrei^en  om  tle  slaii  Ie  iiu>L;en  uilln  eideii.  J  )e  keLii'.n,  di^  ln.l  ■  ij)1iim.|.;i  n 
van  gronden  en  het  bmiwen  van  w<iniiigeii  onmiddellijk  buite'u  de  stad  veiluKleii, 
wei-deii  herhaaldelijk  overtreden;  niet  alleen  benadeelde  dit  de  ^letlelijke  aecijnsen 
en  de  gemeeuelandsnuddelen,  die  door  de  buiten\v,.nendLn  -emalckelijk  konden 
worden   ontdoken,    maar   liet    kon    in   oorlot'slijd    o..k-   -e\aar   voor   ile  stail  opkA  eren, 

versciiansen.  J  )aarom  was  het  gewen^cht,  eeiie  strooi;  -roiuK  rondom  de  sl.id 
binnen  de  wallen  te  trekken,  Dvn  4"'  Juli  101  1  werd  door  de  \  i..ed-,i  h.q.  eene 
connnissie  benoemd  om  alles  wat  op  deze  zaak  betrekkin-  had  -rondi,;  Ie  onder- 
zoeken. Deze  commissie  was  samengesteld  uit  Hiirgemeesler  » ■(irnelis  l'ieters/.  IIomIi. 
llarnien  van  de  l'oU  en  jaob  de  Cuaelf,  Schepenen,  en  de  bei.le  riiesiuriers  Jons 
J(n-isz.  en  ]h.  Jan  ten  Grootenhuys,  die  geen  van  allen  bij  de  /aak  e.einteresseerd 
waren  ').  liet  advies  van  de  commissie  bracht  eciii;^e  \er.;uin.en  iu  het  ocir.,oi 
aan  het  licht.  Dit  bejjaakle  n.1,  dat  de  binnen  de  stad  te  trekken  g.ronden,  oolc  de 
opgehoogde    landen    en    tle    zich    liaarop   be\'iiKlende   getimmerten,   \'oor   de   waarde, 

overgaan  en  dat  tle  eigenaars  van  die  gronden  de  pn-tereiUie  op  hunne  terreinen 
zouden  mogen  genieten,  om  ze,  nadat  ze  bimu.n  de  stad  zouden  getrokl:en  .-ijn, 
tegen  taxatie  van  .Scheidenen  weder  van  de  stad  o\-er  te  mogen  nemen.  De  eerste 
van  deze  beide  bepalingen  scheen  der  commissie  eene  grooLe  onbillijkheid  te 
bevatten   ten   aanzien    \an   degenen,   die  zich  wel  .iLin  de  keuren  o;;  het  buiteiil.iouw  en 

behielden  op  hinnie  erven,  ile  stad  geen  wist  plan  zoli  k-imiieii  \-ol;'>;n  bij  de  mdeelin:; 
der  nieuwe  wijken  en  niet  in  staat  zou  zijn  ilaai\an  bep.ialde  L;edeeltui  .1,111  enkele 
neringen  toe  te  wijzen.  Zij  drongen  daarom  a.in  op  wij/.i-ing  \,in  liet  i.ctiooi. 
In  de  Vroedschapsvergadering  van  den  2^j^"  Augustus  K.ii  kwam  de  zaak  ter 
sprake  en  wertl  er  besloten  in  ileii  geest  der  commissie  bij  de  Stalen  .impli.itie 
van  het  octroi>i  aan  te  vragen.  .\an  dit  besluit  werd  evenwel  geen  gevolg  gegeven: 
cenige  lieden  van  invloed  in  den  R.iad,  die  er  belang  bij  h.i.lden  het  oelnuu  van 
l()09  met  zijne  elastische  bepalin-en  gehandhaafd  Ie  zien,  wisten  de  vooist.iiulers 
der  anipliatie  met  een  kluitje  in  't  riet  te  sturen  Wat  «as  het  gev.il  ?  De  beide 
leiders  der  stedelijke  regeering,  de  llurgeineesters  Immiis  I  leiidricksz.  (  )etgens  en 
Iku-thold  Cromhout,  zijn  zwager,  —  hierin  bijgest.ian  door  den  Schepen  Jonas 
Cornclis.;.  W'ilsin.  -en  C'.ih  iuist,  die  in  \h[  ]  .ds  eudcrlmi;  in  ileii  lierk^i.iad  .Mt  - ),  - 
h.idden,  siouiicnde  op  „de  \eclhe_\dl  v.m  de  pei  soiien  \  .,11  luiere  ni.iechschap  en 
alliance,  d\e  totte  regieringe  zijn  l>eioepin'  ' ),  gezamenlijk  een  plannetje  bedacht, 
om  bij  gelegenheid  van  de  uitbreiding  v,m  de  stad  der  stailskas  eene  gevoelige 
aderlating  toe  te  brengen.  Al  het  land  builen  de  I  laarlemmerpo.at,  buitendijks,  was 
duoi-  hen   in   stilte   tegen   lagen    prijs   oi-gekocht,    met    het    do,d    om    het   te    gelegener 


2)   Kcrl.cliik    .V.n.tenl.un,   p.  4'jS. 


i.xni 

tijd  met  pjrovc  winst  aan   de  stad  over  te  doen,  en  nu  lieten  de/.e  Ileeren,  van  wie  de 
aandran--  tot   het  ondernemen   van  de   ver-iiNitin--  der  stad   vciorn.imeliik  uilLje-aan 
I  was,    en    die  daarin    nu   en   in   'l   vervol--   „hel   vnuruo.udl   ende   prineipale  directie" 

,1  hadden    '),    niets    onljt;iin)efd    om    zich    daarbij    de    meest    mo;4elijke    voordeelcn    te 

y  verzekeren. 

I  Oettjens,  die  in    1612   als  lniri;-emecster  .lanbleef,  v<itte  het  werk  der  xx-r-roolint;- 

I  krachtiL^-    aan    en    nam    ].erso>Milijk     —    tot    ;:,M-oot    ont;enoeL;en    \an    Hooft,  die   kort 

I  tlaarop  evenals  zijne   medeleden   in   de  commissie  als  zoodanii;- zijn  mitslai;  nam  - )  — 

j  werti    door    zijn    tnetloen   dnor   Jan   jaenbsz.    i  lu_\(leci  iper,   ilie    bekend   stond   als  een 

I  groot    deelhebber    aan    het    (.phon;_;en    en    bebnuwen    van    L^roiulen    buiten    de  stad, 

r  vervan;_;x-n   ').   liovendien  wisten  de  beide  iHirLjemeestcrs  in  't  zelfde  en  in  't  volt^cndc 

I  jaar    de    X'roedschap    y.no    te    bewerken,  dat  deze  besloot  aan   de  eigenaars  \-an  de 

L  binnen  de  stad   L^^etroklien  er\en  de  keus  te  laten  om  ze  tegen   taxatie  aan  tle  stad 

i"  over  te  doen  of  ze  zelf  in  ei'^'cndum   te  behouden,   mits  daarvoor  aan  de  stad  eenc 

vrij   lage   uitkeering  Ijetalende,   die   men    ,,melioratiè"   nuemde.    Deze  laatste  bepaling- 
was    \'oor    tic    griuideigenaars    uitermate   V(.Hirtleelig,   aangezien   daardnur  tle  stijging- 
van    de    waanle    iler    binnen    de    stad    getrcldceu    perceelen    niet   der   stad    maar   den 
i  eigenaars  ten   goede  kwam   '' )•   >^ij   had   in  den    Raad   heftige  protesten  uitgelokt  \an 

I  de  zijde  van  de   Burgemeesters   Hooit  en  laeob  de  Graeff;  de  laatstgenoemde  haalde 

3  zich    daai-door    den    liaat    der    beiele   machtigde   leiders  o|)  den   hals  en   werd   na   zijn 

I  aftreden    aks    Burgemeester  in    Februari    i(M4  door  hen  eerst   in   de   \\'issell)ank   -.e- 

]_  plaatst,    en   vervolgens  in    1615    eervol    naar  den    Haag  \erbannen   als  gedeputeerde 

'i  der  stad  in  't  cllege  van  Gecommitteerde  Raden  '■).  1  looft  was  ,d.  zooals  wij  hiervoor 

T  gezien    hebben,     in     Kui    door    de    Calvinistische    coalitie    uit    llurgemeesterskamer 

é  gestooten. 

'n  In    lói:;   was   Cromhout   weer   Burgemeester.    In   plaats  van   de  af-.etreden  com- 

I'  missie   werd    5    Maart    iCij    eene    ni,:uwe   ingesteld,    aan    welke   de  uil  vorring  v.in  het 

(  omvatte,   ten   Noorden   begrensd   door  de  Braak  buiten  ile  Haarlemmerdijk,  ten  Wes- 

ten door  de  I.ijnl)i,insgracht,  ten  Zuiden  door  de  Reids,  hegr.ichl  en  ten  ()oslen 
door  de  lleerengr.u-ht,  terwijl  men  tevoren  de  zone  rondom  de  geheele  halvemaan 
der  slad,  xan  IJ  tot  IJ,  op  het  oog  had  gehad,  —  werd  opgedragen.  Het  werk 
vorderde  snel:  in  mm,:;  w  .is  de  1  .ijnb.iansgr.ulit  gvgr.iven  en  wen!  er  -earbeid  aan 
Acn   aanleg   van   de    bolwerken   lan-s   het    nieuwe   statlsdeel. 


1)  II, .,.11,  Mrnh.ori,  en  l,Ki,-.Ml,  p.  UO.  N',,!,  ,,,,1.  ,,.  lo,  .■!.  I2L.  .\il-I 
liinn.c  lil.a'.hcru.uiUM  l,r^  h|l  i;Mt  ii  /iili  om  .Ie  /:i:il,  lo  licv.ir.ler.-n.  Z. 
.■nl'-.  Oet-cns,  .1.- .SrlK-|,cn  .'ii  tueix-  Witr/sm'.  AiUli..üy  I  icl-ells  van  Waven 
ilenkeliit   .i,.nr   .■ijii    va, Ier  en   /i|U   ...nu  C.nnl.oüt  nil  .le  „~e.  leien  .ai. Ie  !..> 

:)  ()n,l-II.,llan.l,  l.,i,|,.,   p.   7,j. 


1'  " 

0,    I20, 

rckl 
124). 

n.lell, 

aal  /ii 
len   \cr 

'Z 

Het  besluit  van  de  Vmctlsrhai)  van  loi  ■;,  waarltij  „inrliinatii-"  um-,  loriM'slaan, 
werd  den  volke  pus  dca  24^"  Januari  KM-;  liij  keur  lu-l;cii.l  -ciuaaLl,  I  Irl  had  d,ii 
liefhebbers  van  specuhiticn  dus  niet  aan  Ac  L;clc^cnhcid  nnlbiwkcn,  vonr/.KHivcv  zij 
met  de  VroedschapsresoUitic  bekentl  waren,  er  liun  SMoideel  nieile  ic  d>icn.  l'il 
het  verhandelde  in  den  Raad,  den  ló^'n  Februari  1Ó15,  blijkt  ilan  tmk- dat  er  druk- 
gespcciilecrd  werd.  Vele  erven  waren  in  korten  tijd  al  in  de  derde  uf  vierde  hand 
overgegaan    '). 

De  taxatie  der  gronden  buiten  de  1  laarleninierp.mrt,  die  niecrendcels  aan  de 
JUirgeniecsters  Oetgcns  en  Cronihoiit  en  den  koopman  Direk  Clacsz.  van  Sanen  toebe- 
hoonlen,  en  waarvan  een  gedeelte  voor  1615  op  den  Schepen  Witsen  '^)  in  eigendi:>m 
overging,  had  in  161  i  plaats  gehad,  waarbij  tle  waarde  ervan  op  45  stui\'eis 
de  roede  gesteld  was  ').  In  de  volgende  jaren  werden  deze  buitendijks  gelegen 
terreinen  tot  straten  en  grachten  vergraven.  Men  groote  la[)  grond  werd  o.  a.  uit- 
gegraven voor  den  aanleg  van  een  nieuwe  waal  of  ha\en  vnor  haringbui/.en,  tlie 
dienen  moest  om  Rotterdam  en  iMikhuizen  hunne  bloeiende  visscherij  te  onttrekken 
en  deze  naar  Amsterdam  te  verplaatsen.  Denkelijk  uit  politieke  overwegingen 
lieten  ]5urgemeesteren  in  161 3  dit  werk  staken,  tlaar  zij  juist  nu  den  steim  van 
l'.nkhuizen,  dat  met  Amsterdam  deel  uitmaakte  \an  ile  Calvinistische  oppositie  in  de 
Staten  tegen  het  bcwiiul  van  Oldenbarnevelt,  niet  missen  konden  ' ).  De  reeds  uitge- 
diepte haven  werd  gedeeltelijk  weer  aangeland,  waarop  Oetgens  c.s.,  oi)  wier  grond 
deze  aanleg  'nad  plaats  gehad,  op  het  wederom  aangeplem[)te  land  eigendoms- 
rechten trachtten   te  doen   gelden  ' ). 

Deze  pretentie  behoorde  mede  tot  den  inzet  \-an  het  hooge  spel,  do.irde  beide 
Ikirgeineesters  en  hunne  medc[ilichtigen  in  1015  gespeeld.  Kort  na  de  public. aie 
betreffende  de  melioratie,  in  Januari  van  dat  jaar,  /.oo.ils  wij  y..v^cn.  afgekoudi-d, 
legden  deze  n.1.  hunne  bedoelingen  bloot  door  in  de  eerste  helft  \'an  l'ehru.ii  i  d.a.w 
bij  den  Ivaad  een  rekwest  in  te  dienen,  waarbij  zij  protesteerden  legen  de-  ua.ir 
hunne  meening  te  l.ige  taxatie  van  Kjii  en  tevens  tegen  de  melioiMtie,  -  ilic: 
toch  door  henzelvcn  dosrgedreven  was  —  veizet  aaiiteekendeii  ' ).  1  )e  VioecKch.ip, 
tlo(M'  deze  onbeschaanule  handelwijze  van  de  L)eide  leiders  verbluft,  durfde  Ik  l 
niet  te  wagen  hunne  ,,doleantien"  met  cene  verwijzing  naar  de  in  dit  upziclit 
afdoende  bepalingen  van  het  octrooi  \'an  11109  '•'^  ongcfundeenl  ter  zijde  te  leggen. 
Zij  noodigdc  hen  uit  lot  het  iuLlieuen  van  een  bemiddelingsvoorstel,  d.it  r.|.  .\pril 
1615  in  den  Raad  ovei-gclegi.l  werd  '■).  De  voornaamste  grief  van  de  dole.inten 
bleek  te  zijn  dat,  nu  door  den  havenaanleg  als  anderszins  zoox'eel  van  hun 
grond  vcrdolven  was,  het  voordeel  van  de  melioratie  \-an  dat  gedeelte  il.iar\-,m 
voor  lun  verloieu  .ou  g.i.iu  :  .ij  .ichtlen  hel  da. 11. .ui  bill,ik.  il.it  aK  veigoeduig 
voor  de/.e  scliadepost  het  overblijvende  Kind  v.ui  meli>ualie  onlheven  ,'.011  worden. 
Mocht    de    Vroed.-,cha|.   tot   dit   laatste   besluiten,   ilan    boden    i  leeren   tlnleanten   zelfs 


I)  Resol. 

Vroed. 

Ch.p 

6 

Vc 

,1. 

1615 

2)   j,.IKlS 

Coruelis 

/,.  \Vi 

SOI 

1 

ocll 

t   /ij] 

aaiukcl    in 

ft,    t.a.p., 
3)  lf'>"ft, 

p.   mS 
Memui 

i;enocmc 

Iv 

ih 

,   p 

Cn.clis.l,., 
ilS,    12,;. 

4)  Vgl.  lüervóór 

5)  Hooft,  t.a.p., 
G)   KcsiA.  X'roe.ls 

p.  h. 
>■    113 
.hap 

4 

14 

nl 

aan,  een  deel  van  de  door  de  stad  gemaakte  onkosten  voor  het  oj)  hun  grond 
verrichte  graafwerk  op  zich  te  nemen.  l)c  Yroedscha])  besloot  daaroj)  den 
rekwestranten  aan  te  zeggen,  dat,  xoo  zij  hunne  terreinen  a<in  de  stad  in  cigentloni 
wiklen  afstaan,  deze  voor  den  vergraven  grond  wel  niet  meer  dan  den  in  1611 
getaxeerdcn  prijs  van  45  stuivers  de  roetle  wilde  geven,  maar  bereid  was  \'oor  het 
overblijvende  terrein  het  j  a  4-voudige  van  dit  bedrag  te  betalen  ').  In  dit  voorstel 
wilden  Oetgens  c.s.  echter  niet  treden;  zelfs  toen  hen  daarna  van  stadswege  f  17 
per  roede  (d.  i.  het  7  a  .S-voudige  van  de  wa.irde)  voor  den  verdolven  grond,  en 
vrijstelling  van  ilc  melioratie  voor  het  o\  erbhj  ventle  aangebotlcn  werd  •)  —  meer 
ilan  zij  aanvankelijk  gevraagil  hatklen,  —  steklen  zij  nog  honger  eischen,  en  toen 
deze  niet  ingewilligd  werden,   brachten  zij   de  zaak   voor  het    I  lof  van   Holland. 

Voor  de  stad  was  dit  een  hoogst  ernstig  geval.  Den  7<ii  December  1615  hield 
Hooft  in  de  Vroedschap  etne  lange  redevoering,  waarin  hij  aan  zijne  verontwaar- 
diging en  ergernis  over  het  optreden  der  doleanten  lucht  gaf,  en  waarin  hij  o.  a. 
klaagde:  „Twerdt  nu  haest  XWIJ  jaren  dat  ick  in  desc  vcrgaderinge  ben  beroei)en, 
in  weicken  tijdt  zoo  veel  sware  zaecken,  zoo  vandt  gemene  landt  als  vande  stadt 
zelfs  zijn  voorgevallen  en  verhandelt.  Maer  hebben  mijns  bedunckens  geen  van 
allen  van  half  zoo  swaren  u)tcooniste  geweest  als  deze,  dye  u\'t  ons  zelfs  ende  u)^t 
particulier  prof)'t  is  voortcomende,  twelck  al  te  beclaecheliek  is.  Wandt  zoo  het  ons 
van  buyten  aen  was  ojigecomen,  ofte  door  ecnige  voornemen  burgers  buyten  de 
regieringe  was  veroorsaeckt,  ick  mene  dat  dese  heren  doleanten  wel  zoo  yverig  als 
anderen  van  dese  vergaderinge  zouden  hebben  gewcesi,  om  d)en  brandt  te  lesschen"  ^). 
Door  aan  de  taxatie  van  .Sche[ienen  kracht  v.m  gewijsde  te  ontzeggen,  stelden  de 
doleanten  de  deur  wijd  open  voor  een  toevloed  van  gelijke  reclames:  zoo  alle 
eigenaars  van  door  de  stad  tegen  taxatie  overgenomen  erven  haar  in  rechten 
wilden  aanspreken  —  en  van  Sancn  verklaarde  dat  wel  400  daartoe  bereid  waren  — 
dan  was  het  onheil  niet  te  overzien  en  zou  de  stad  op  zoo  hooge  kosten  gejaagd 
worden,  dat  „de  ruïne  van  de  stadt  noodtsaeckelick  ende  eerder  als  ment  waent" 
zou  moeten  volgen   "'). 

Ongetwijfeld  meenden  de  beide  machtige  Burgemeesters  te  zullen  slagen  door 
de  noodzakelijkheid  waarin  zich  hunne  ambtgenooten  bevonden  om  hun  in  deze 
aangelegenheid  van  dienst  te  zijn,  wilden  zij  hun  steun  voor  de  Calvinistische 
politiek  in  de  Vroedschap  behouden.  Zij  rekenden  hierbij  echter  buiten  den  waard. 
In  de  Vroedschap  wekte  hunne  grenzelooze  hebzucht  bij  velen  ergernis  en  hoezeer 
ook  de  vrees  voor  eene  wraakneming  van  de  beitle  Burgemeesters  de  tongen 
geboeid  hield  —  in  de  Raatlsvergailering  van  den  I4i'"  April  1615  werd,  „overmits 
d'importantie  en  conse.iuenlic  van  der  saecke  voürcer>t  veislaen  d.it  een  )ders  advijs 
en  resolutie  sal  wonlen  secreet  gehouden"  '"),  -  -  toch  diiifden  enkelen  hunne  stem 
daartegen  verheffen.  Niet  alleen  door  de  oppositie,  en  onder  haar  in  de  eerste 
l)laats  door  Hooft,  werd  het  gedrag  van  Oetgens  en  Ciomhout  gebrandmerkt,  ook 


I)  Resül. 

Vroedscli 

ip 

14  Apr 

1 

-■ri 

6 

2) 

Oiul-1 

üllaml,  t.i 

•P- 

p.    «2. 

3) 

Hooft 

Me.noriei 

en  advie 

ei 

4) 

Il,id., 

p.   104. 

5) 

Resol. 

Vroedsch 

I' 

14  Apr 

1 

16 

5 

t  e 

n  Juna 

s  Witseii 

.uvlijk 

Ie 

vc 

'k 

de  oprechte  Calvinisten,  waaronclei-  de  i-ci^eercndc  liiir^cinccstcr  dcnil  jacdh  Wilscii, 
namen  het  tegen  iien  op  en  achtten  thans  het  oogeiiblik  -ckomcii  om  hun  hel 
„magnificat"  te  ontrukken.  De  beide  leiders  der  GcretV)rineerdcn,  Wilscii  en  l'.iuw, 
hadden  zich  allengs  nauwer  bij  elkander  aangesloten.  De  benoeming  \\\n  een  oom 
van  Witsen,  den  Amsterdanischcn  koopman  (leriit  Re\iist,  tot  ("ioii\crneur-(iencraal 
van  Oost-Indie,  in  1613,  was  zeker  niet  zonder  de  medewerking  van  tien  bij  de 
Oostindische  Compagnie  zeer  invloedrijken  Pauw  geschied;  als  kooplieden  hailden 
zich  Witsen  met  zijne  beide  neven  Jonas  en  Jan  Cornclisz.  Witsen  en  1'auw  met 
zijne  zoons  Dr.  Adriaen  en  Michiel  l'auw  voeenigd  om  te  z.imen  eeiie  compagnie 
voor  den  handel  op  Moscoviè  te  stichten:  van  l'iins  M.nirits  hadden  zij  in  101, | 
brieven  van  voorschrijving  aan  den  l'saar  Michael  k'jodorowietsj  verkregen,  ter 
bekoming  \'an  het  privilegie  van  vrijen  handel  in  diens  cilianden  ').  Als  regenten 
verbonden  Witsen  en  l'auw  zich  om  Oetgcns  en  Cromhout  in  hunne  jjlannen  te 
dwarsboomen,    en,   was  het  mogelijk,  aan  hunne  heerschapinj   een  einde  te  maken. 

Zoo  door  beide  partijen  ondersteund  kon  Witsen,  nadat  hij  met  Augirstus  i'm^ 
het  driemaandelijksche  presidium  over  l'.urgemeesteren  aanvaaid  had.  den  23^"  tiier 
maand  aan  de  Vroedschap  voorstellen  de  eischen  van  de  doleanien  niet  in  te 
willigen,  waartoe  „eenstenmiich"  besloten  werd;  in  dezelfde  vergailering  werel 
ook  eene  commissie  uit  den  Raad  benoemd,  bestaande  uit  JJr.  Dirck  ISas,  Cor- 
nelis  Pietersz.  Hooft,  Reynier  l'auw,  l)irclc  de  Vlaming  en  llaiinen  \'an  de  l'oll, 
om  te  „delibereren  ende  adviseren  op  de  be(iuaeinsle  middelen,  ten  e\  nde  de  stadls 
gerechticheyt  wel  bewaert  ende  ten  uitersten  geconserveert  nuieh  worden"  ■)  De 
doleanten  beantwoordden  deze  uitdaging  door  het  uitlokken  van  een  mandamenl 
van  't  Mof,  dat  Burgemeesteren  den  j»--"  September  d.a.v.  door  een  denrwaanler 
beteekend  werd.  IJurgemeester  Witsen  ging  daarop  zelf  naar  den  Haag  ■)  om  de 
zaak  met  cenige  advocaten  en  rechtsgeleerden  te  overleggen  en  het  resultaat  \an 
liunne  besprekdngen  was,  (.lat  men  besloot  zich  tot  ile  .Staten  van  llolkmd  te  wen- 
den met  een  rekwest,  waarbij  Burgemeesteren  en  Rade-n  der  stad  verzochten,  dat 
het  appèl  van  de  doleanten  voor  't  Hof  vernietigd  z<iu  worden  en  dezen  zouden 
gedwongen  worden  zich  bij  ile  taxatie  van  .Schepenen  neer  te  leggen;  zij  ver- 
klaarden tevens,  dat  zij,  „indyen  de  taxatien  subject  souden  wesen  eenige  api^el- 
latiën  ofte  provocatien,  nimmermeer  geraden  gevomleii  zouden  liebl.)en  de  voorsz. 
vergrotinge  [der  stad]  te  tloen"    '' ). 

De  doleanten  waren  door  dit  krachtige  oiitreilen  van  hunne  mederegenten,  tlie 
toonden  zich  zelfs  door  een  regeerenden  Burgemeester  —  Oelgens  was  in  1615 
als  zoodanig  mede  aan  't  bewind  — ■  niet  de  wet  te  willen  laten  stellen,  \-errast  en 
uit  het   veld  geslagen.    Blijkbaar  h.ulden   zij  door  hun  appel  alleen  de  stadMegeering 

1)  Jnc.  Sclieltema,  Kubtaml  c;ii  de  NeilLTl:iiKleii,  IV,  p.  375. 

2)  Resol.  Vroedscliap  25  Aug.   1615. 

3)  Wilseii  wuoiidi;  van  8  lot  25  SL-pt.  l6ij  de  /iuin{;eii  v.ii.  du  .Si.iicii  Ic  \-\i:v^c  l.ij,  ca  iievL-n-.  Iieni 
diie  leden  van  de  eommi.-,ie;   llouft,  l'auw  en  de  N'l.uning  (Vi;l.  .te  prebenüelii-,!  in  de   Kcm.I.   ll.,ll,uhlj- 

4)  Mr.  N.  de  Roevei-,  die  in  zijn  oi.stel  „tweeürlei  reyenten"  in  Oiiddlulland  1S89,  p.  63  en  \  ly., 
het  eerst  aan  de  hand  v.in  den  l.iindel  ,,.\anteeUeningen  en  adviezen  van  Cül■neli^  l'ieler?,/.  Hn,>ri  Ijc- 
tielTende  de  uitlegging  der  stad  in  161  j",  door  Mr.  J.  A.  Grothe  in  1S8S  aan  't  ( lenieenle-arehier  te 
Amsterdam  in  eigendmn  algest.ian,  het  verli.ial  van  de/e  uitlegging  gegeven,  he'eft,  drukte  daar  ook  het 
bovengenoemde  rekwest  in  at.  lu  den  aangehaalden  zin  las  hij  in  plaats  van  „niinniernieer":  „inunernieer". 
Deze  fout  maakt  dit  vrij  on.luidelijke  artikel    n..g  onl.egrijpelijker. 


i-k'  i.xvii 

willen  dwingen  zich  aan  hunne  eisclien  te  luulcrwcipcn :  nu  zij  in/.at^'cn  ilal  hun 
van  dien  kant  crnslii^'^e  tegenstand  Ie  wachten  stonil,  veranderden  zij  van  taktiek 
cn  stelden  zij  aan  IJur^emecsteren  voor,  de  zaak  in  der  minne  te  schikken.  Den 
9^--n  December  kwam  deze  scliikking  tot  stand.  De  voorwaartlen,  w aarmede  de  tlole- 
anten  zich  nu  tevreden  moesten  stellen,  waren  lang-  niet  meei'  zoo  schitterend 
als  de  aanbicdin-en,  welke  men  hun  vroci^cr  gedaan  had.  Zij  moesten  zich  thans 
vcr;4cnoe[,'en  met  het  behoutl  van  het  eigendom  van  hunne  gronden  tegen  betaling- 
van  de  mclioratic,  terwijl  de  slad  hun  vocM"  dal  gedeelte,  dal  vour  grachten  of 
stralen  en  stegen  veigraven  was,  de  bij  de  ta.xatie  van  l()ii  vastgestelde  prijs  van 
45  stuivers  de  roede  zou  betalen.  Zij  waren  er  tn «uwens  daarmede  nog  zoo  slecht  niet 
aan  toe.  In  eene  korte  rede\'oering,  door  Hooit  denkelijk  in  de  Vroedschapsvergadering 
van  den  5^^^»  December  1(3 15  gehouden  '),  en  waarin  hij  waarschuwde  tegen  het 
aanbieden  van  te  gunstige  voorwaarden  aan  de  dolcanten,  betoogde  hij  o.  a.  dat 
„dese  1  leeren  Doleanten  b)'  vercopinge  van  haerc  erfven  boven  de  lasten  van 
melioratie  noch  veel  duj'senden,  zomen  meent,  sullen  mogen  profiteren  :  zoo  dat  z)' 
boven  allen  anderen,  oock  siMidei"  )'edts  van  de  sladt  te  genieten,  verre  van  de 
beste  conditie  sullen  wesen"  -).  .Scheen  de  kwestie  hiermede  \-oiir  goetl  opgelost, 
de  tijd  zou  leeien  dat  1  leeren  doleanten  er  anders  over  dachten.  Zij  wilden  zich 
de  vruchten  \'an  hun  jarenlang  slieveii  niet  zoo  \'oetsloots  lalen  ontglippen,  maar 
besloten  een  gunstiger  lijdsliii  af  te  wachten  cjm  hun  potJL-  weer  Ie  \  luir  te  zetten. 
Voorloopig  werden  zij  in  den  hoek  gedrongen:  te  midtlen  \an  het  al  luider  en 
luider  alom  in  (\ijn  laiule  weerklinl^entle  rumoer  van  den  [jarlijstrijd  verdwijnen 
hunne   weinig  s\-m|Xithieke   figuren   voor  een   poos   uit   on;;e  oogen. 

\)c  eeistvolgende  jaren  waren  jaren  van  he\  ige  beidering;  met  volle  zeilen 
zette  het  schip  van  staat  koers  oj)  de  gevaarlijkste  allei-  klippen:  burgeroorlog. 
[n  de  Staten  werd  de  toon  tier  Amsterdamsche  ad\-iezen  steeds  scherper,  de 
houding  der  stad  tegenover  den  Advocaat  steeds  vijandiger.  Te  Amsterdam  had 
de  oprecht-Calvinistische  fractie,  die  (Jetgcns  en  Cromliout  in  de  melioratickwestie 
de  nederlaag  toegebracht,  en  zoodoende  aan  hun  pieslige  den  knak  gegeven  had, 
van  ileze  het  roer  overgenomen,  en  was  Re)nier  l'auw  in  het  magnificat  getreden, 
(jcrrit  Jacob  \Vitsen  werd  den  2^"  Ai-iril  1Ó17  in  plaats  van  Jacob  de  Graeff,  van 
wiens  zittingstijd  in  (iecoinniitteerde  Kaïlen  nog  maar  twee  jaren  verloofden  waren, 
maar  ilie  ,,om  seeckere  redenen  en  exc;usen  by  hem  gcallegccrt"  „zeer  ernstelijck" 
verzocht  had  van  zijn  dienst  onl>lagen  Ie  worden,  naar  den  Haag  gezonden.  Ge- 
voelden de  /\mstertlamsche  Calvinisten  behoefte  aan  eene  krachtige  vertegenwoor- 
diging  in   hel    pro\iiK  i.de   uiuoeiende  college  o\   hadden   Celgens  en  Cromhoul  toch 

1)   In   liaailsilirift   aaii\M.-.Mg   in   .kil   liicrviM'ir  \  ltiikIiIcii   luiiulol  „A.intc-ekeningen  en  adviezen  van  Hooft". 

21     l'.it    Masiiii;    van    ll.i,,H\    l,c»crni.-    k.ui    ,1c    v..U;cii.K-    luiekeninL;    tlienen:  Oetgens  c.s.  liadden  liet 

l.ind    l.uitLi,    de    ll.i.ulLiniiiur|".urt    dcukcliiL   !;rk..rlit   vu, a'  iniiHler  dan  de  getaxeerde  45  stnivers  of  /  2.25 

up[,'elioot,rd  Hurden,  »at,  naai-  de  Roever  (In  Oud-llolland,  t.a.p.,  p.  66)  mededeelt,  /  3  de  roede  kostte. 
Voegt    men    l.ii    ,le/e    onk,.Meii    die     van    de    ineli. natie,    «aarvai,    liet    bedrag    wel    niet    zoo    lieel    hoog   zal 

/  25  2y  a  ƒ  50.S6  de  roede  \erkoelit  werd  (5e  Keg.  \  aii  uitgifte  van  erven,  fo.  78  \°  en  vig.),  nog  genoeg 
kan^  over  om  ei  een  aardig  dnitje  uil  te  slaan.  Dat  /ij  er  tmli  de  voorkeur  a.in  gegeven  hel. hen  (vgl.  hier- 
achter, 1).  lAXVl)  Ininne  erven  in    1621   voor  /  35  de  roe.le  aan  de  stad  Ie  verkoopen  was  dus  alleen  omd.it 


nog  een  middel  weten  te  vinden  om  hun  antagonist  op  deze  wijze  uit  Amsterdam 
weg  te  krijgen?  Of  had  wellicht  Pauw  zelf  de  hand  in  de  verwijdering  van  zijn 
medestander,  die  hem  zoo  lang  overvleugeld  had  ?  1  Iet  is  niet  na  te  gaan  welke 
van  deze  hypothesen  de  juiste  is;  misschien  hebben  al  deze  redenen  te  zamen  tot 
de  benoeming  van  Witsen  medegewerkt.  Dat  hij  zich  in  den  Haag  duchtig  liet 
gelden  en  zijn  optreden  aldaar  niet  naar  den  smaak  der  Slatenpartij  was,  die  hem 
denkelijk  beschuldigde  bij  zijne  heftige  oppositie  zijn  mandaat  te  overschrijden, 
zou  men  mogen  opmaken  uit  het  feit,  dat  de  1  leeren  „xxxvi  Racden"  van  Amster- 
dam bij  resolutie  van  4  December  16 17  de  uitdrukkelijke  verklaring  aflegden  „dat 
zy  alle  't  gundt  by  den  voorn.  Meere  Witzen  in  conformité  van  hare  genomen 
resolutien  ende  last  airede  is  gedacn,  verhandelt  ende  gebesoigneert,  en  in  toecomende, 
volgende  d'selve,  ende  noch  andere  te  nemen  resolutie,  sal  mogen  werden  gedaan, 
verhandelt,  ende  gebesoigneert,  zijn  approberende  ende  van  volcomen  waerde  hou- 
dende, hem  bedanckende  van  de  goede  debvoiren  ende  offiticn,  tot  noch  toe  b)'  hem 
daerinne  gedaen,  oock  vrundtlijck  versoeckende,  daerinne  te  willen  continueren"  ' ). 
Na  het  verdringen  van  Oetgens  en  Cromhout  en  het  op  zijde  schuiven  van 
Witsen  bleef  Pauw  in  16 17  te  Amsterdam  als  de  eenige  leider  der  stedelijke 
politiek  over.  Met  de  hem  eigen  energie  vatte  hij  zijne  zware  taak  op :  tegen  de 
spreuk  van  Oldenbarnevelt:  „Niets  met  zekerheid  te  weten  is  het  veiligste  geloof", 
stelde  hij  zijne  eigen  lijfspreuk  over:  „De  goede  zaak  zal  eindelijk  zegevieren". 
De  Amsterdamsche  l^urgemeester  trad  als  voorvechter  van  de  zaak  der  ,,ware 
religie"  op  den  voorgrond;  in  de  Staten  b(3od  hij  den  Advocaat  het  hoofd,  en 
den  Stadhouder  spoorde  hij  aan  tot  krachtig  ingrijpen  ten  gmiste  van  de  Calvi- 
nisten. Pauw  was  geen  voorstander  van  halve  maatregelen  ');  ronduit  verklaarde 
hij  „dat  men  het  eens  degelijck  over  het  Landt  most  laten  wayen"  '•'):  enkel  eene 
stormvlaag  zou  de  drukkende  politieke  atmospheer  kunnen  zuiveren.  l'Lene  vreed- 
zame oplossing  der  geschillen  was  niet  meer  mogelijk;  dit  zag  Maurits  in;  den 
23'-''>  Juli  1617  nam  hij  het  openlijk  voor  het  in  verdrukking  geraakte  geloof 
op  en  woonde  in  de  Kloosterkerk  te  's-IIage,  waar  de  Gereformeerden  hunne 
godsdienstoefening  hielden,  den  dienst  bij.  Dit  was  de  inleiding  tot  den  tragischen 
val  der  heerschende  staatspartij.  Om  hare  bedreigde  positie  nog  te  redden,  spande 
deze  hare  uiterste  krachten  in.  Tegenover  den  Stadhoutler,  tevens  als  Kapitein- 
Generaal  opperbevelhebber  van  de  legermacht  der  Republiek,  voelde  zij  hare 
krachten  te  kort  schieten;  door  het  nemen  van  de  Scherpe  Resolutie  van  4  Augustus 
1617,  die  aan  de  troepen,  ter  repartitie  van  Molland  staande,  voorschreef  bij  voor- 
komende onlusten  in  ile  steden  de  orders  van  de  .Staten  op  te  volgen,  —  wat  een 
inbreuk    was    op    de    rechten    \an    den    l'rius.  on    die    de   stedelijke  regeeringen 

machligile  waardgclders  in  ilien^l  te  ncnicn  om  liet  g^iiKi.  11  in  bedwang  te  houilen, 
trachtte  zij  zich  tegen  alle  gebeurlijlvhcdcn  te  wa[jenen.  I'^en  bedenkelijk  middel, 
dat  een  burgeroorlog  in  zich  sloot!  Dat  deze  voorkomen  werd  was  te  danken  aan 
het  doortastende  optreden  van  Maurits,  die  zich  door  de  Staten-Generaal  liet  mach- 


i)  Resol.  Vroedschap  4  Dec.   1617. 

2)  Mr.  II.  J.   Koenen,  t.  a.  p.,  p.  94. 

3)  Verhooren    enz.   betreffende    liet  reclilsgedi 
werken  v.  li.   Ilist.  (Jenootscli..  N.  .S..  N".    ia.  11. 


LXIX 

tigen  om  de  waardgelders  te  Utreclit  af  te  danken  en  daarmede  het  verzet  iler 
Slatcnpartij  fnuikte.  Maar  nog  was  het  niet  gelieel  gehmken:  in  liet  bijeenroepen 
van  eene  Nationale  Synode,  door  ^hulrit.s  en  de  Staten-Cïeneraal  nood/.akeHjk  geacht 
en  ook  door  Amsterdam  begeerd,  wilden  de  Staten  niet  treden.  Thans  besloot  de 
Prins  aan  den  tegenstand  met  geweld  een  einde  te  maken;  den  29'-'»  Augustus  1618 
nam  hij  de  hoofden  der  Hollandsche  Statenpartij,  ( )ldenbarncvelt,  Hoogerbeets  en 
tle  Groot,  gevangen,  en  daarna  ook  hunne  Utrechtsche  geestverwanten,  van  Leden- 
bergli  en  van  der  VVael  van  Moersbergcn.  (^m  deze  wederreelitelijke  liandeling  te 
rechtvaardigen  moesten  de  gevangenen  schuldig  bevonden  en  veroordeeld  worden. 
Met  zorg  werden  daarom  de  gedelegeerde  rechters,  die  hen  zouden  vonnissen,  en 
in  wier  midden  ook  Pauw  zitting  nam,  uit  de  persoonlijke  vij, uiden  van  den  Ad- 
vocaat gekozen;  zij  leenden  zich  ook  tot  lietgeen  van  hen  verlangd  werd:  de  grijze 
kop  van  Oldenbarnevelt,  „'s  lands  uytgediend  gezag",  viel  den  1^^"  Mei  1619 
onder  beulshanden  op  't  hofschavot  en  zijne  satellieten  werden  voor  hun  leven  binnen 
de  muren  van  Loevesteyn  opgesloten  '). 

Het  eerste  gevolg  van  den  val  van  den  Atlvocaat  was  het  hervatten  der  zoo  lang 
door  hem  tegengewerkte  plannen  tot  oprichting  van  eene  Westindische  Compagnie: 
reeds  in  November  1618,  drie  maanden  na  den  staatsgreep  van  Maurits,  gaven  de 
Staten-Generaal  hunne  toestemming  tot  de  stichting  van  dit  nieuwe  handelslichaam  ^). 
Aanstonds  sloegen  de  Anisterdamsche  regenten  de  hand  naarstig  aan  den  ploeg,  om 
„dese  zaecke,  daeraen  den  landen  in  't  gemeen  ten  hoochsten  gelegen  is",  zooals 
de  Vroedschap  verklaarde  ^),  en  die  voor  Burgemeesteren  de  gelegenheid  open- 
stelde om  onder  elkander  eenige  hoogst  voordeelige  Hewindhebbersposten  te  ver- 
deden ''),  tot  een  goed  einde  te  brengen,  liet  duurde  nog  tot  162 1  eer  de  onder- 
handelingen over  het  octrooi  beeindigel  waren  en  pas  in  Octobcr  1Ó22  ging  men  tot 
de  benoeming  van  de  Bewindhebbers  der  nieuwe  Compagnie  over  ').  Aan  het 
Bewindhebberschap,  vooral  van  eene  pas  opgerichte  handelsmaatschappij,  waren 
destijds,  evengoed  als  later,  voor  een  handigen  speculant  belangrijke  voordeden 
verbonden:  ieder  van  de  leidende  Anisterdamsche  Burgemeesters  was  er  dus  op  uit 
zijne  vrienden  of  verwanten  er  mede  te  beneficieeren.  Van  de  zeven  Bewindhebbers- 
plaatsen,  die  aan  de  regeering  der  stad  ter  begeving  werden  gelaten,  werden  drie 
aan  vrienden  en  geestverwanten  van  Pauw:  Burgemeester  Jacob  Gcrritsz.  Ho)-iigh 
en  de  Schepenen  Jan  Gijsbcrtsz.  en  Jacob  Pietersz.  Hoochkamer,  afgestaan  '^); 
twee  werden  aan  familieleden  van  Witsen  toegewezen,  n.1.  aan  ]3urgemeester  Jonas 
Cornelisz.    Witsen,    zijn    neveu,    en    aan  Corndis   Bickcr,  zijn  schoonzoon;   Ailriaen 


1)  \'k1-    l'niiii,   nu;;o  «U-  Ci.iol   >i.    M.ni.i   v.iii    Krim-i-,l.ci-li,   VcTS|,iri.lr  I  IcMluillun,   lil. 
J)  J.   \Va{;en;uu-,   ViulLThviul^clic   lli.toiic,   .\,   p.   jo6. 

3)  Resol.  Vroedschap   15/16  Nov.   1619. 

4)  Volgens  Kruin   was  het  uitziclit  op  een   Bewindhebbersdiap  de  vnüinaamste  reden,  die  de  1;( 
tot  liet  oprichten  van  handelscompagnieün  aandreef  (Verspreide  Geschriften,   (II,  p.  <)Oo). 

5)  De    namen    van    de    eerste    liewindhebbers  der  W.-Ind.  C'omii.  vond   ik  in  een  ,,Meniorie-ll 
ons  geslachten",  door  Samuel  Bloemaert,  in  M.  S.  aanwezig  in  't  Gem. -archief  te  Amsterdam. 

6)  De    genealogie    Pauw    geeft    op,    dat    Micliicl   r.nnv,  de  tweede  zoon   van  den  IJiirgemeeste 
1622    tot    Bewindhebber  der  W.-Ind.  Conip.    benoemd   wci.l  (v-l.   hierna,    I,   p.    196I  ;  ik   heb  er  iiei 

Adriaen  1'aiiw,   was  23    April   1618  Bewindhebber  der  Ü.-hnl.  (■omp.  geuordcn. 


I.XX 

Cromhout,  een  zoon  van  ]5urgcnicestcr  Cromhout,  en  Reynicr  Iveacl,  ccn  schoon- 
zoon van  Oetgcns,  werden  eveneens  tot  JiewincUiebbers  bcnoenul.  Hoe  de  lleeren 
door  het  speculceren  in  aandcelen  van  tle  Compagnie  uit  dit  ambt  munt  wisten  te 
slaan,  zal  hierna  bij   het  levensbericht  van  Cornclis  Hicker  blijken. 

De  jaren  i6iS  en  1619  waren  te  Amsterdam  de  triumph-jaren  van  Pauw.  In 
November  161 8  kwam  Maurits  in  de  stad  om  er  de  regcering  te  verzetten.  Zeven 
Raden  —  w.  o.  twee  burgemeesters:  Dr.  Sebastiaen  iLgbertsz.  en  lacob  de  GraetT 
Dircksz.,  —  door  Pauw  en  zijne  vrienden  aangewezen,  werden  uit  de  Vroedschap 
verwijderd  en  door  zeven  nieuwelingen  vervangen.  Deze  „verzetting"  diende  eerder 
om  aan  de  Calvinistische  partij  de  definitieve  meerderheid  te  bezorgen,  dan  om  ze  douv 
het  invoeren  van  krachtige  elementen  te  versterken :  de  in  tle  plaats  der  ontslagen 
Vroedschappen  benoemde  mannen  waren  —  op  Ikirgh  na,  die  al  dra  naar  de 
tegenpartij  overliep,  —  volkomen  onbeteekenend.  Meer  dan  op  bekwaamheid,  zelfs 
meer  dan  op  rechtzinnigheid  in  de  leer,  hadden  Pauw  en  de  zijnen  bij  het  uitkiezen 
der  nieuwe  Raden  gelet  op  bloedverwantschap.  Twee  ervan,  Dr.  Albert  Coenraetsz. 
Burgh  en  Arent  Pietersz.  van  der  Hurch,  waren  achterncven  van  Pauw;  Simon  van 
der  Does  en  Gillis  Jansz.  Beth  waren  in  gelijken  graad  met  Hurgemeester  l'"rederick 
de  Vrij,  den  voornaamsten  partijgenoot  van   Pauw,  geparenteerd. 

Was  Pauw  binnen  Amsterdam  oppermachtig,  ook  onder  's  lands  hooge  over- 
heden te  's-Hage  nam  hij  eene  invloedrijke  positie  in.  Den  2^11  Pebruari  1619  gingen 
de  .Staten  van  Holland,  op  initiatief  van  Prins  Alaurits,  over  tot  de  benoeming  \'an 
nieuwe  gedeputeerden  in  de  .Staten-Generaal,  wier  aantal  tevens  tot  vijf  werd  uit- 
gebreid ').  Natuurlijk  behoorden  deze  vijf  tot  de  ultra's  der  Gereformeerde  partij  en 
tot  de  ijverigste  aanhangers  van  Maurits.  P'.en  van  hen,  Jo'.  Nicolaes  van  den  Hocck- 
horst,  Heer  van  Wimmenum,  was  door  den  Prins  in  lóiS  in  de  Ridderschap  be- 
schreven ;  van  de  overigen  kregen  Mr.  Hugo  Muys  van  Hol)',  Schout  van  Dordrecht, 
Reynier  Pauw  en  de  Secretaris  van  Enkhuizen  Mr.  Albert  Ihuyningh  zitting  onder 
de  gedelegeerde  rechters  over  Oldenbarnevelt  en  de  zijnen. 

Als    regeerend    Burgemeester  en  afgevaardigde  ter  Staten-Generaal    was   Pauw  | 

nog  in    16 19  heer  en   meester  te   .Amsterdam.   Niet  alleen   kon   hij   door  zijn  invloed  j 

in  tle  stad  de  Vroedschap  naar  zijne  liand  zetten  en  er  zijne  voorstellen  doen  aan-  » 

vaarden,    maar    ook    kon    hij    deze    daarna    in    de    Algemeene    Staten    doordrijven.  ■  ^ 

Maar   het    stond    te  voorzien,  dat  de  oppermacht  van  den  heerschzuchtigen   Calvi-  | 

ni.stischen    leider    te    Amsterdam    niet    van    langen    duur  zou  zijn:  de  meerderheid,  U 

waarop    hij    steunde,    was  uit  zoo  veelsoortige  elementen  samengesteld,  dat  zij,   uu  i 

het    ééne    doel    dat    allen    bijeengehouden   had,   de  omwerping  van   Oldenbarnevelt,  j 

bereikt   was,  al   spordj:;    uit>vu   /ou   vallen.    Wij   /,i;>  n   hie.v..,,,    ivr.U  -),   d.il  de  op-  1 

uvliU'   Clvnu-.lrn    iu   d.-    legeciiug   der   stad   enkel    m.i.ir   een    „l.K.vn  lio,,pke"  vorm-  \   j 

>\vn.     I'ruuwe    aanhangers,    die    hem   onvoorw.iardelijk    locj'.rd.i.iu    w.iren,    had    l'auw  ' 

niet  veel.    In    lóiS  werd   hij   al   tloor  een  van  zijne  vrienden,  luirgeineester  llo\ngli,  .   | 

die    de    lijst    met    de    namen    der    af  te  zetten   Vroedschappen   naar  den    Haag   aan  | 

Maurits    bracht,    bedrogen;    op    eigen    gezag    verving     lloyngh    op    ileze    lijst    den  j 

naam    van  Mr.  Volckert  Ovcrlander  door  dien   van   Laurens  Jansz.   Spiegel  ■').   15e- 

1)  Resol.   Ilullaiid  2    Kcl.r.    1619. 

2)  Zie  hiervóór,  ^,.  I.V. 

3)  Zie  lüei^iclitcv  I,  p.  293 


r,xx 

CromhoLit,  een  zoon  van  l5urL;cnicestcr  Cronilioiit,  en  Kc\'nier  Reael,  een  sehoon- 
zoon  van  Oetgens,  werden  eveneens  tot  Jiewindliebbcrs  benocnul.  Hoe  de  lleeren 
door  het  speculecren  in  aandeden  van  de  Compagnie  uit  dit  aniljl  munt  wisten  te 
slaan,  zal  hierna  bij   het  levensbericht  van  Cornelis  Jiieker  blijken. 

De  jaren  i6i8  en  1619  waren  te  Amsterdam  de  triumph-jaren  van  Pauw.  In 
November  161 8  kwam  Maurits  in  de  stad  om  er  de  regeering  te  verzetten.  Zeven 
Raden  —  w.  o.  twee  JJurgemeesters :  Dr.  Sebastiaen  l'2gbertsz.  en  Jacob  tle  tïraelT 
Dircksz.,  —  door  1'auw  en  zijne  vrienden  aangewezen,  wenlen  uit  de  Vroedschap 
verwijderd  en  door  zeven  nieuwelingen  verv.uigen.  Deze  „verzetting"  diende  eerder 
om  aan  de  Calvinistische  partij  de  definitieve  meerderheid  te  bezorgen,  dan  om  ze  door 
het  invoeren  van  krachtige  elementen  te  versterken :  de  in  de  plaats  der  ontslagen 
Vroedschappen  benoemde  mannen  waren  — •  op  Hurgh  na,  die  al  dra  naar  de 
tegenpartij  overliep,  —  volkomen  onbeteekenend.  Meer  tlan  op  bekwaamheid,  zelfs 
meer  dan  op  reehtziunigheid  in  de  leer,  hadden  l'auw  en  de  zijnen  bij  het  uitkiezen 
der  nieuwe  Raden  gelet  op  bloedverwantschap.  Twee  ervan,  Dr.  Albert  Coenraetsz. 
15urgh  en  Arent  Pietersz.  van  der  Rurch,  waren  achterneven  van  Pauw ;  Simon  van 
der  Does  en  Gillis  Jansz.  IJeth  waren  in  gelijken  graad  met  Burgemeester  P'rederick 
de  Vrij,  den  voornaamsten  partijgenoot  van   Pauw,  geparenteerd. 

Was  Pauw  binnen  Amsterdam  op[)ermachtig,  ook  onder  's  lands  hooge  over- 
heden te  's-Hage  nam  hij  eene  invloedrijke  positie  in.  Den  2^11  P'ebruari  161 0  gingen 
de  Staten  van  Holland,  op  initiatief  van  Prins  Maurit.s,  over  tut  de  benoeming  van 
nieuwe  gedeputeerden  in  de  .Staten-Generaal,  wier  aantal  tevens  tot  \'ijf  werd  uit- 
gebreid ').  Natuurlijk  behoorden  deze  vijf  tot  de  ultra's  der  Gereformeerde  partij  en 
tot  de  ijverigste  aanhangers  van  Maurits.  ICen  van  hen,  Jo''.  Nicolaes  van  den  Boeck- 
horst,  Heer  van  Wimmenum,  was  door  den  Prins  in  i6uS  in  de  Ridderschap  be- 
schreven; van  de  overigen  kregen  Mr.  Hugo  Muys  van  lluly,  .ScJunit  van  Dordrecht, 
Reynier  Pauw  en  de  Secretaris  van  Enkhuizen  Mr.  Albcrl  lii-u)-ningh  zitting  onder 
de  gedelegeerde  rechters  over  Oldenbarnevelt  en  de  zijnen. 

Als  regeerend  15urgemeester  en  afgevaardigde  ter  Staten-Generaal  was  Pauw 
nog  in  1619  heer  en  meester  te  Amsterdam.  Niet  alleen  kon  hij  door  zijn  invloed 
in  de  stad  de  Vroedschap  naar  zijne  hand  zetten  en  er  zijne  voorstellen  doen  aan- 
vaarden, maar  ook  kon  hij  deze  daarna  in  de  Algemeene  Staten  doordrijven. 
Maar  het  stond  te  voorzien,  dat  de  oppermacht  van  den  heerschzuchtigen  Calvi- 
nistischen  leider  te  Amsterdam  niet  van  langen  duur  zou  zijn:  de  meerderlieid, 
waarop  hij  steimdc,  was  uit  zoo  veelsoortige  elementen  samengesteld,  dat  zij,  nu 
het  ééne  doel  dat  allen  bijeengehouden  had,  de  omwerping  van  Oldenbarnevelt, 
bereikt  was,  al  spocdi;;  uiteen  v.ou  vallen.  Wij  za;,H  n  luerv>.or  reeds-),  d,it  de  op- 
rechte Calvinisten  iii  de  legeering  der  stad  enkel  ina.ir  een  „kleen  ho.,pke"  vorni- 
tien.  '{"rouwe  aanhangers,  die  hem  onvoorwaartlelijk  toegedaan  waren,  had  Pauw 
niet  veel.  In  1618  werd  hij  al  lioiir  een  van  zijne  vrienden,  ISurgemeester  Ho)'ngh, 
die  de  lijst  met  de  namen  der  af  te  zetten  Vroedschappen  naar  den  Haag  aan 
Maurits  bracht,  bedrogen;  op  eigen  gezag  verving  llci_\-ngh  >ip  deze  lijst  den 
naam    van  Mr.   Volckert  Overlander  door  dien  van    l.aurens  Jansz.   Siiiegel  ').    lie- 

1)  Kesol.  Ilolbiul  2   IV-l.r.   1619. 

2)  Zie  liiervóoi-,  p.  LV. 

3)  Zie  hierachter  I,  [i.  293 


de 

lanK 

moed 

oIk 

id 

v; 

Vi 

ij 

i 

en    S 

:hei 

)cn 

.1 

en 

d 

ei 

s  zwa 

v:cv 

de 

n 

In 

i6kS 

en 

1(5 

u 

halve  de  Raden  Schcllinger,  van  der  iJoes,  licth  en  van  Harencars[)cl,  \vaar\'an  de 
drie  laatsten  in  1618  door  Maurits  beni>cmd  waren,  was  er  slechts  een  familiekring;', 
die  Pauw  met  hart  en  ziel  aanhini^,  n.1.  die,  welke  i^evornul  wertl  duur  de  familiën 
de  Vries  en  de  Vrij.  Deze  bestond  uit  \'ier  personen  :  den  Schepen  en  ]\aad  lan 
Gijsbertsz.  de  Vries,  bekend  om  de  woonlen,  dncir  hem  later,  in  lójq,  als  \'ice- 
presidcnt  van  de  Schepenbank,  voui-  welke  X'ondel  we-en-,  het  schrijven  \'an  zijn 
Palamcdes  terechtstond,  uil-esiiniken  :  ,,Men  doe  wat  men  wil,  nia.n  nn.clu  ik  met 
het  recht  beslaan,  van  Vondel  zou  't  niet  meerd(ien!  '  ');  diens  neef,  UmL^emeester 
Frcdcriek  de  Vrij,  die  in  1621  een  boekje  uitgaf:  „lllsturie  cf  knrt  en  waerachti<'- 
verhael  van  tien  om-sprongh  en  voortgangh  der  kerkelijke  l)erocrte  in  Jlollandt", 
waarin  de  onverdraagzaamheid  van  Oldenbarnevelt's  partij  gehekeld  en  tlaarentegen 

11    de   1  )ordtsche   .S^'iiode  geprezen  wertl ;  een  zwager  van  de 

UI    Wallemsz.    iiogaert,    „een  drye  dubbelt  blintlt   yveraer"  ''), 

Schepen  en    kaad   J'.rnst   Roetcrs  •'). 

had  l'auw  twee  Calvinisten,  Jacob  Gerritsz.  1  lo}-ngh  en  Jonas 
Cornelisz.  Witsen,  die  beide  als  ouderling  in  den  kerkeraad  gezeten  hadden,  tot 
Burgemeester  weten  te  doen  verkiezen.  Ook  in  1620  moest  ter  vervanging  van  den 
zeer  kerkschen  burgemeester  l\oelof  l'"gbertsz.,  die  overletlen  was,  een  nieuwe  liur- 
gemeester  geeligeerd  warden;  \'erkozcn  werd:  l'^rederick  tie  Vrij  —  een  neveu  van 
den  overledene,  —  gewezen  diaken  en  vurig  Calvinist.  In  't  laatstgenoemde  jaar 
had  Pauw,  behalve  de  Vrij,  nog  twee  geestverwanten  als  Jhirgemeesters  nevens 
zich:  Gerrit  Jacob  Witsen  en  Jacob  Gerritsz.  Ho)ngh.  De  Gereformeerde  partij 
scheen  muurvast  in  't  machtsbezit  bevestigd.  Toch  had  l'auw  bij  de  verkiezingen  in 
dit  jaar  al  teekenen  kunnen  waarnemen,  waaruit  bleek,  dat  in  de  stad  zijn  gezag 
daalde.  Oetgens  en  Cromhout  zagen  verlangend  naar  het  oogenblik  uit,  waai  op  zij 
den  gehaten  leider,  die  hen  uit  het  magnificat  verstouten  had,  op  zijne  beurt  in  't 
zand  zouden  kunnen  doen  bijten  en  begonnen  in  't  geheim  tegen  hem  te  intrigee- 
ren. In  Januari  1620  had  Maurits,  op  aandringen  van  Pauw,  tot  de  Vroedschap  het 
verzoek  gericht  om  aan  den  in  r6i8  „bij  ongeluk"  geremoveerden  Lanrens  Jansz. 
.Spiegel  den  eersten  openvallenden  zetel  in  den  ]>iaad  af  te  staan.  Toen  den  28^-i' Januari 
1620  de  verkiezing  van  een  nieuwen  Vroedscha])  in  plaats  van  den  inx-rleden  Bur- 
gemeester Roelof  Mgbertsz.  moest  i)laats  hebben,  maakte  .S[)iegel  dcui  ook  Liit  Imofde 
van  's  Prinsen  brief  op  de  vrijgekomen  plaats  aanspraak.  De  \' rocLlscInij)  ontzegde 
den  Stadhouder  evenwel  het  recht  zich  in  gewone  omstandigheden  met  de  samen- 
stelling van  de  stedelijke  regeering  te  bemoeien  en  koos  als  blijk  van  onafhanke- 
lijkheid bij  meerderheid  wan  stemmen  den  zoon  van  liurgemeester  Oetgens,  Anthony 
t)etgens,  tot  R.iad.  D.i.iriloor  w.is  \'oor  Spiegel,  tlie,  ,ds  zwager  van  den  nieuwge- 
kozene,  dezen  binnen  den  bij  de  keuren  verboden  ouderlingen  graad  van  aanver- 
wantschap der  regenten  bestond,  de  kans  on)  ooit  weer  onder  de  zesendertigen 
zitting  te  krijgen,  voor  goed  verkeken. 

Deze  tegenslag  was  voor  Pauw  een  voorbode  van  't  geen  hem  te  wachten  stond : 
in  den  loop  van   't  jaar   1620  vielen  de  pseudo-Calvinisten,   met  Oetgens  en  Crom- 


1)  J.  van  Voiulels  Ilfkel.ligtcn,    1707, 

2)  Oud-nolbiul,   iSyi,   p.   253.  Brief  v 

3)  Zie  het  panillel,  afi;e.hiila  l.ij   Way, 


I-XXU 

hout  aan  het  hoofd,  hunnen  gewezen  bondgenooten  openHjk  af.  Hoyngh  en  de  Vrij 
bleven  Pauw  trouw,  daarentegen  liep  Witscn,  die  door  hem  steeds  in  het  oog  loo- 
pend begunstigd  was,  die  in  i6ig  waarschijnlijk  door  toedoen  van  Pauw  door  de 
Staten  tot  Commissaris  van  do  Pilotage  benoorden  de  Maas  was  benoemd,  en  wiens 
neveu  Jonas  Cornelisz.  Witsen  in  't  vorige  jaar  almede  door  behulp  van  Pauw 
IJurgemeester  geworden  was,  naar  de  tegenpartij  over,  wellicht  overgehaald  door  de 
benoeming  van  zijn  neef  ten  Grootenhuys  tot  Hoofdsclunit  of  duur  het  lokaas,  dat 
men  hem,  in  geval  hij  tot  de  anti-Calvinistische  ligue  toetrad,  in  1O21  als  lïurge- 
meester  zou  laten  aanblijven.  Jonas  Cornelisz.  Witsen  volgde  het  hem  door  zijn 
oom  gegeven  voorbeeld  en  keerde  zich  eveneens  tegen  Pauw.  Alle  ratten  verlieten 
het  zinkende  schip:  de  aanhang  van  Pauw  slonk  zienderoogen  ;  door  de  uiterste 
krachtsinspanning  trachtte  hij  zich  diensondanks  staande  te  houden,  maar  nog 
voor  den  afloop  van  zijn  zittingsjaar  als  Burgemeester  moesten  hij  en  zijn  Calvi- 
nistische aanhang  het  tegen  de  nieuwgevormde  anti-kerksche  oppositie  afleggen. 
Den  i'-'n  .September  1620  was  de  73-jarige  Hoofdschout  Willem  van  der  Does,  een 
door  ouderdom  half-versufte  grijsaard  '),  afgetreden;  de  keuze  van  zijn  opvolger 
moest  in  de  eerste  dagen  van  't  volgende  jaar  geschieden.  Pauw  had  voor  het 
opengevallen  ambt  een  candidaat  klaar:  zijn  zoon,  den  Schepen  Dr.  Reynier  Pauw. 
De  tegenpartij  stelde  daartegenover  de  candidatuur  van  den  President-Schepen  Dr. 
Jan  ten  Grootenhuys,  een  zwager  van  den  door  Pauw  in  1618  afgezetten'  ]]urgc- 
meester  Sebasliaen  PLgbertsz.  en  tevens  een  neef  van  IJurgemeester  Gerrit  Jacob 
Witsen  ;  zij  wees  hare  aanhangers  op  het  gevaar  van  eene  familiercgeering  van  de 
Pauwen:  bij  de  regeeringsverandcring  in  1618  had  men  al  gezien  wat  er  in  dat 
opzicht  van  hem  te  verwachten  viel.  I'^en  vau  de  Burgemeesters,  bij  wien  Pauw 
voor  zijn  zoon  kwam  solliciteeren,  wierp  hem  onbewimpeld  de  aanklacht  van  nepo- 
tisme voor  de  voeten.  Op  schamperen  toon  beet  deze  collega  Burgemeester  Pauw, 
toen  hij  hoog  opgaf  van  zijn  zoons  „goede  qualitciten"  toe:  „Datter  meer  lu)'den 
waren  in  de  stad  Aemsterdam,  en  zelfs  onder  de  lleereii  36  Raden,  met  gelijclcc 
gt)edc  qualitciten  versien,  en  daermen  sot>  veel  niet  voor  te  vreesen  liadde  als 
van  de  Pauwen,  dewelcke  een  vader  tot  Burgemeester  hebbende,  een  oudste 
soon  tot  Pensionaris,  een  ander  tot  Scepen,  en  dese  tot  Schout,  soo  moght  yder- 
een  wel  dencken,  dat  men  hierna  niet  eens  meer  tegen  haer  soude  mogen  kicken, 
of  yets  weygeren  mogen"  -).  Beide  partijen  wedijverden  in  't  bedenken  van  listen 
om  de  wederpartij  te  verschalken.  Elk  van  beide  trachtte  den  tegencandidaat  van 
de  baan  te  schuiven.  Pauw  wist  Dr.  Jan  ten  Grootenhuys  den  2I'-""  December  1620 
te  's-Hage  op  de  nominatie  te  brengen  vooreen  Raadsheerszetel  in  't  Hof  van  Hol- 
land ^);  door  de  tegenstanders  wertl  de  jonge  Re\-nier  Pauw  candidaat  gesteld  \oor 
eene  Raadshcersplaats  in  den  Hoogen  Raad.  Den  sc'  Januari  \(>2i  had  in  de  Vroed- 
schap de  verkiezing  van  den  nieuwen  Hoofdschout  plaats :  met  meerderheid  van 
stemmen  werd  ten  Grootenhuys  gekozen.  P^en  maand  later,  den  n-»  Februari,  werd 
Dr.  Reynier  Pauw  door  de  Staten  tot  Raadsheer  in  den  Hoogen  Raad  geeligeerd. 
Den   ii-'n  P'ebruari    162 1    moest   Pauw,   na  twee  jaren  achtereen  iiet  Burgemees- 


i)  Resol.  Vroedschap  6  Mei  eii  26  Ji 

2)  Scliaep.  Zie  luerachter  I,  ]).  202. 

3)  Resol.  Holland  21   Dec.   1620. 


terschap  bekleed  te  hebben,  volgens  gewoonte  aftreden.  Hij  had  nog  vuor  een  jaar 
zitting  in  de  Staten-Gencraal  en  in  dit  zoowel  als  in  de  provinciale  colleges  trachtte 
hij  zich  door  zijn  invloed,  die  daar  nog  steeds  —  vooral  doordat  Maurits  hem 
genegen  bleef  —  groot  was,  schadeloos  te  stellen  voor  de  hem  te  Amsterdam 
toegebrachte  nederlaag.  In  't  voorjaar  \an  1621  werd  door  de  .Staten-Generaal 
besloten  een  gezantschap  naar  ISremen  te  zenilen,  om  te  onderhandelen  over  eene 
alliantie  tusschcn  den  Koning  van  Denemarken  en  de  Republiek.  Amsterdam,  dat 
wegens  zijne  gewichtige  handelsbelangen  in  de  Oostzee  bij  dit  bondgenootschap 
groot  belang  had,  maakte  aansjjraak  op  de  benoeming  van  een  der  gezanten. 
Deze  eisch  gaf  aanleiding  tot  een  scherp  conflict  tusschen  de  thans  libertijnsch- 
gezinde  stad  en  de  streng-Calvinistische  Gecommitteerde  Raden.  Deze  laatsten 
stemden  er  \\'el  in  toe  een  Amsterdammer  in  't  gezantschap  op  te  nemen,  maar 
zij  wilden  de  benoeming  aan  zich  houden,  om  dezen  post  aan  een  lid  van  de  Cal- 
vinistische parlij  te  Amstertlam  te  kiamen  toewijzen.  De  Amsterdamsclie  VrocLl- 
schap  gaf  den  3'^»  Augustus  1621  op  hoogen  toon  te  kennen,  dat  zij  niet  kon 
„verstaen,  als  met  ecdc  verplicht  wesende  de  previlegiën  endc  gerechticheyt  van  't 
Landt  endc  de  Stadt  te  moeten  voorstaen,  dat  eenigc  veranderinge  ende  mitigatie, 
veel  min  prejudicie  int  stuck  van  de  voorsz.  previlegiën,  voor  desen  b}'  brjeven  ende 
segelen  vercregen,  enile  bj'  voorgaende  tractaten  van  den  lleeren  cnile  Gra\'en 
deser  landen  bedongen,  sal  toegestaen  worden"  '),  en  bleef  op  haar  recht  van  be- 
noeming staan.  Zonder  van  het  protest  van  Amsterdam  notitie  te  nemen,  benoem- 
den de  Gecommitteerde  Raden  daarop  nog  in  dezelfde  maand  Reynier  Pauw  tot  lid 
der  ambassade.  Kurgemecsleren  en  de  Raad  slikten  voor  ditmaal  het  hun  aange- 
tlane  affront,  maar  lieten  den  15^11  Augustus  aan  Gecommitteerde  Raden  weten, 
dat  zij  „om  gevouchs  wille  ende  onvermindert  haerc  gcrcchtichej't  'tselvc  \i>or  dees 
tijt  hebben  laten  glisseeren,  macr  dat  zy  haer  gedenckcn  te  opposeren  sou  'tselve 
wederom  soude  mogen   \'oorvallen"  ^). 

In  't  volgemle  jaar  staken  de  Staten  den  Amsterdamschcn  vrijzinnigen  wederom 
een  spaak  in  de  wielen,  en  alweer  was  Pauw  de  lioofdpcrsoon  waar  de  strijd  om 
liep.  Van  de  verkiezing  op  Vrouwendag,  den  i^"  Februari  1622,  zou  het  afhangen 
of  de  gematigden  aan  't  bewind  zouden  blijven,  dan  wel  of  Pauw  en  de  Calvi- 
nisten weer  de  bovenhand  zouden  krijgen.  Volgens  het  te  Amstenlam  heerschende 
gebruik  moest  Pauw,  nu  met  i  Mei  zijn  zittingstijd  in  de  Staten-Generaal  z(ju  af- 
looj)en,  den  i>-"  P'ebruari  weer  als  burgemeester  gekozen  worden.  Dit  wilden  zijne 
tegenstanders  hem  tot  eiken  prijs  beletten,  en  daarom  namen  zij  het  gewone 
huismiddclljc  te  baat:  zij  trachtten  hem  n.1.  in  den  Haag  een  ambt  op  te  tlringen. 
(lat  liem  vooreerst  aan  de  hofstad  zou  binden.  Reeds  in  November  1621  werd  ilo. u 
de  Amsterdam.sche  afgevaardigden  in  de  Staten  van  1  loUand  druk  gekuipt  om  hem 
nog  voor  drie  jaren  ais  gedeputeerde  in  de  Algemeene  Staten  te  continuceren  ^). 
Zoo  deze  vlieger  niet  op  mocht  gaan  en  hij  toch  kans  zou  zien  om  zich  met  Vrou- 
wendag tot  ]5urgcmeester  te  doen  verkiezen,  wilde  men  hem  ten  minste  beletlmi 
zijn  invloed  te  gelijk  te  Amsterdam  en  in  de  hooge  landscolleges  te  's-Ilage  aan 
te  wenden;  dit  verklaart   het   besluit   van  de  N'roed.schap  van  den  17^"  Januari  1622, 

1)  RcM.l.  Vioedsdiap  ;;  Au--   1621. 

2)  ll.id.   15  Auf^.   16.M. 

3)  ll.id.  30  N..V.   ii.Ji. 


I: 


waarbij  bepaald  werd:  ,,dat  men  een  lïurgermeester,  in  tijt  ende  actuele  regicrint;e 
zijnde,  voort^cn  van  andere  ordinarc  's  I.anilts  dienslcn  sal  verschonen,  ende  )-en' mt 
tot  Burgermeester  vercozen  wordende,  terwyie  hy  noch  in  andere  ordinaris  's  Lanuts 
dienste  is,  van  denselven  ordinaris  dienst  sal  ontledigen"  ')•  De  noodige  maat- 
regelen waren  zoodoende  genomen  voor  het  geval  dat  het  de  libertijnen  bij  de 
aanstaande  liurgemeesterselectie,  die  over  twee  weken  plaats  zou  hebl)en,  tegen 
mocht  loopen.  Deze  tijdruimte  maakte  JJurgemeesteren  zich  ten  nutte  om  ook  in  den 
Haag  de  beschikkingen  te  trefïen,  die  het  welslagen  van  hun  plan  zouden  kimncn 
bevorderen.  Zij  voorzagen  dat  de  Staten  ongeneigd  zouden  zijn  den  zittingstijd 
van  Pauw  te  verlengen,  —  wat  dan  ook  een  paar  dagen  later  bleek,  toen  den 
22en  Januari  de  Moornsche  regent  Sonck  tot  zijn  opvolger  in  de  Staten-Gcneraal 
benoemd  werd  ■'),  —  en  besloten  dus  aan  de  Amsterdamsche  afgcvaardigtlen  ter 
dagvaart  op  te  dragen,  om,  zoo  de  commissie  in  de  Algeineene  Staten  der  stail 
mocht  ontgaan,  de  aanspraken  van  Amsterdam  op  een  zetel  in  den  Raad  van  State 
te  doen  gelden.  Zij  moesten  er  verder  op  aandringen  tlat  de  nominatie  voor  het 
nieuwe  lid  in  dit  college  tot  na  „Lichtmisse"  zou  uitgesteld  worden,  omdat,  wan- 
neer een  Amsterdammer  daartoe  gekozen,  en  hij  bij  de  aanstaande  verkiezing  te 
Amsterdam  Burgemeester  werd,  dit  uit  hoofde  van  de  Vroedschapsres(ilutie  van 
17  Januari  ile  nominatie  der  Staten  weer  ongedaan  zou  maken.  Mochten  de  .Staten 
niet  tot  uitstel  bewogen  kunnen  worden,  dan  kregen  de  gedeputeerelen  ^\(^  opdracht 
mede:  „dat  sy  alsdan  sullen  nomineren  tien  lleere  nut-üurgermeester  l'.iuw"  '). 
iiij  de  Burgemeestersverkiezing,  veertien  dagen  later,  ilcn  i^'i  hV-bruari  ir)22,  be- 
haalden de  libertijnen  eene  voUetlige  zegepraal;  Pauw  werd  gepasseerd  en  diie  van 
zijne  tegenstanders  kwamen  op  het  kussen:  Oetgens,  de  verkapte  Remonstrant  I  )r. 
Dirck  Bas  ■'),  en  Jacob  van  Neck,  een  neef  van  den  door  Pauw  in  1Ó18  geremoveenlcn 
ikirgemeester  Jacob  de  Graeff;  deze  drie  verkcjzen  uit  tic  aftredende  l-iurgemeosters 
den  niet  ten  onrechte  van  Roomschgezinde  neigingen  verdachten  Jacob  Poppen  tot 
zich.  De  .Staten  van  Holland  betoomlen  zich  onwillig  om,  ten  genoegen  \'an  (.Ie  partij, 
die  nu  te  Amstenlani  liet  heft  in  handen  gekregen  had,  aan  de  uitsluiting  van  hun 
geestverwant  Pauw  hun  zegel  te  hechten  door  hem  in  den  Raad  van  State  te  de[)u- 
teeren :  den  22'-'"  Maart  werd,  ontlanks  het  protest  van  Amsterdam,  de  Calvinist 
Albert  Bruyningh,  van  JCnkhuizen,  bij  meerderheid  van  stemmen  tot  dit  ambt 
verkozen  ').  De  Amstertlamsche  stadsregeering  nam  tleze  verongelijking  zeer  hof)g 
op.  Den  28(-'"  A[)ril  dienden  Burgemeesteren  en  Raden  bij  de  Staten  een  uiterst 
scherpe  „Contestatie"  in,  waarin  zij  verklaarden,  dat  „alle  hetselve  wel  gheconsi- 
dereert  zijnde,  s)'  niet  ander  konnen  verstaen  als  ilat  tle  .Stadt  van  Amstertlam, 
wesende  soo  not.iblen  conuiliuerenden  l.idl,  noloirlijck  wonll  \erónghclijcl:t,  ,ils 
het.selve   u)-t  de   Regeringhe  ende  CoUcgie  van  het   Landt    in   suleker  voegen  werdl 

ibben  te  beklaghen,  maer  oock  lut 
en,  ter  herten  genomen,  ende  niidts- 
11  versoecken,  haer  desen-aeugaende 
en,   ofte   indien   by  soudanigen  onge- 

1)  Kcsol.  Vroeilschap   17  J.iii.   1622. 

2)  Koscil.  ll.ilbiKl  22    [;in.    1622. 

3)  Mr.  j.  C.   Nnlier,  De  ilissciiters  0|,  het   kussen,  Tijaspieyel,    1S84.   11,  p.   54. 

4)  kesiil.   Uulland  22    Maart   1622. 


ghe- 

e.Kcludecrt, 

laerove 

■  -^y 

niet 

alleen 

hae 

ong 

lelijck 

cndc 

defect. 

haer 

hie 

•inne   u 

eilei 

dien 

haer 

lidele  Mog. 

reve 

entc 

lijck  w 

el    w 

met 

ander 

ende 

betei    conté 

iten 

ent   te 

bcje 

lijckhcydt  ofte  unwilliL^lieyt  soudc  weiden  <^cpcrsist(XTt.  vcitruuwxn  liurc^crnK'Cstcrcn 
cndc  scs  cil  dcrligli  ]\.k1cii  vcuxnocnU,  dat  luier  \ccl  wc^iii-cr  -cmipiilcci  l  cmlc 
niül  qualijck  sal  ai'i^licnMincn  werden,  indien  >_\',  l)l)\'ende  binnen  ile  liniiten  van 
haer  devoir,  op  bchuurlijcke  rci)aratie  en  satisfactie  bedacht  zijn,  cndc  dcselvc 
uock  vorderen  en  vervolgen,  dacr  en  sno  wamieer  hel  de  gclcgenlheyt  van  saken 
sa!  vereyschen"  ').  Ten  slotte  was  l'auw  hel  kind  van  de  rekening.  lUirgcniees- 
teren  wreekten  zich  op  hem  over  hun  echec  iloor  lieni  in  de  Weeskamer  —  het 
„Oudeniannenluiis",  zouals  dit  cuUege  in  de  wandeling  genciemd  werd,  —  te  plaatsen, 
waar  men  den  gevallen  leider  liet  zitten  tot  hij  zes  jaren  later  zijn  ontslag  uit  de 
regcering  nam  '■').  Van  zijne  geestverwanten  werd  hrederick  de  \'rij  in  162^  in 
Gecommitteerde  Raden  gedeputeerd;  ook  hij  werd  bij  zijne  thuiskomst  uit  deze 
commissie,  in  1626,  in  de  Weeskamer  geplaatst.  1  lo\iigh  was  in  i(>ji  tul  Com- 
missaris van  de  Wisselbank  benoemd;  in  1623  legile  hij  dit  ambt  neei,  waaina  hij 
de  beide   laatste  jaren   zijns  levens  ambteloos  sleet. 

Het  „magni/ical",  dat  l'auw  ontglipte,  was  bij  ile  electie  in  1621  Oetgens  en 
Cromliout  weer  toegevallen.  Van  Gerrit  jacob  Wit.sen,  die  als  ])nrgemeesler  aanlileei', 
hadden  ile  beide  in  eeie  herstelde  leiders  zeker  de  bclolte  geeischt.  dat  hij  zich 
niet  langer  tegen  hunne  plannen  ten  opzichlc  van  den  verkoop  van  hunne  gionden 
aiui  de  stad  zou  verzetten;  de  dit  jaai'  op  1  I-'ebruari  nieuwverkozen  Ihirgemeester, 
l'ieter  de  Vlaming  Uircksz.,  een  oud-diaken,  hing  evenals  Witsen  zijn  huik  naar 
den  wind,  liet  zijne  geloofsgenootcn  in  den  steek  en  kwam  den  aanhang  van  de 
beide  Burgemeesters  stijven.  IJcze  zagen  nu  de  kans  schoon  om  spijkers  met  koppen 
Ie  slaan.  Den  22'--ii  Mei  1621  kwam  ]5urgemce.stcr  Cromhoul  in  de  X^roedscha].)  kla- 
gen, dat  zijne  en  Oetgens'  erven  onverkocht  en  onbebouwd  ble\en  en  dat  zij  d.iai- 
door  groote  schade  moesten  lijden,  terwijl  dit  tevens  tot  ontsiering  der  stad  stickie; 
hij  stelde  daarom  voor  ilat  de  stad  hun  beider  gronden  over  zou  nemen  en  dat  er 
ecne  commissie  uit  de  Vroedschai)  benoemd  zou  worden  om  niet  hen  aangaande 
de  voorwaarden  der  overdracht  in  overleg  te  treden.  Natlat  Crondioul  en  Anlhon)- 
Oetgens  ilc  raadzaal  verlaten  hadden,  deelde  liurgemeesler  Wilsen  mede,  dal  er 
wel  7  a  800  personen  waren,  die  zich  met  gelijke  klachten  per  reqLiesl  lol  tle 
regcering  gewend  jiadden :  indien  de  beide  doleanten  opnieuw  den  weg  van  rechten 
insloegen  en  door  alle  ontevredenen  daarin  nagevolgd  werden,  y.ou  de  zaak  de  .stad 
schatten  kunnen  kosten  ;  het  beste  was  zich  met  de  twee  JJurgemeesters  Ie  verstaan  ■'). 
Na  vele  beraadslagingen  legde  de  Vroedschap  ten  slotte  den  1 2'-'"  Januari  1622  het 
hoofd  in  den  schoot,  en  besloot  de  3235  roeden  lands,  zoo  binnen-  als  buitendijks 
„aen  't  Ye  endc  daeromtrent"  gelegen,  die  Oetgens  en  l'rondiout  loebehoortlen, 
over    te    nemen    Mu.r    ƒ  3^    de    roedi-,    d.  i.    lot    het    vijflien\oud  ongeveer  van  de 

1  12,325.-15—  ").  Zoo  hatlden 
r  liuigenieesters  van  1622,  die 
spel  gewonnen.  Hunne  „koojj- 
ip  zij   ecnige  erven   buiten   den 


waanle,   hetgeen 

een    ti 

t; 

al    bed 

•':- 

i 

ilm 

lakte 

\an 

de    beide    Hurgei 

Heeste 

nog  vc 

d 

e   \ 

erkiez 

ng 

wellicht    legen    1 

Lin    zii 

y.uu    ki 

ni 

en 

ui 

tvallci 

1,   \n 

niansecrlijkheid" 

bleek 

il  de  s 

in 

<s. 

he 

wijze 

wa 

1)  Resül.   Holl.xn 

2)  Vyl.  u.-.ct  2   u 
1'nuw  CU   lluyagl,. 

3)  Kcsol.  Vroeds 

4)  Ibi.1.    12  Ju.i. 

I  28  A, 
,  p.  1.I\ 

l,ap  22 
622;  .St 

1 

M 
1.1 

1622. 

rek.    162 

,. 

a 

.l.ia 
7  V 

ven,.. 

Je   si 

LXNVI 

koOp  wisten  te  hoiKlen.  Hunne  bedoclin^f  d.ianncilc  zal  wel  L;ew'eest  zijn  hunne 
nakomelingen  ook  in  de  gelegenheid  te  stellen  om  er  op  hunne  beurt  van  te 
profiteercn,  maar  deze  berekening  kwam,  lioezeer  ook  de  zoon  van  Oetgens  „een 
aardje  naar  zijn  vaartje"  had  en  niets  liever  wensclite  ilan  eenmaal  in  tliens  voet- 
stappen  te  treden,  geheel  verkeerd  uit,  zooals  hierna  blijken  zal. 

Van  de  wederopluiking  van  hun  gezag  maakten  de  beitle  ISurgcmeesters  niet 
alleen  gebruik  om  hunne  eigen  zakken  te  vullen,  oi)k  hunne  zmins  werden  door 
hen  bedaeht  en  aan  voordeelige  betrekkingen  geholpen.  1'ieter  lIc  \'Maming  JJircksz., 
die  door  de  Vroedschap  den  joe"  November  ió20  tot  Gedeputeerde  ter  (ienerali- 
teits  Rekenkamer  gekozen  was,  werd  den  i'-""  Februari  1621  tot  Jiurgemce.stcr  ge- 
ëligeerd;  tot  de  daardoor  vrijgekomen  plaats  in  de  Rekenkamer  wist  ]5urgpmeester 
Cromhout  daarop  den  ó^^"  Maart  d.a.v.  zijn  zoon  Adriaen  Cromhout  te  doen  be- 
noemen ' ).  In  1622  werd  het  Dijkgraafschap  van  den  Nieuwer-Amstelschen  1'older, 
opengevallen  door  het  overlijden  van  Burgemeester  Jacob  Boelens,  iloor  Burgemees- 
ter Oetgens  aan  zijn  zoon  .\nthony  Oetgens  geschonken.  Alet  de  stadsgelden  werd 
door  de  beide  leiders  op  milde  wijze  omgesprongen:  Burgemeester  Jonas  Cornclisz. 
Witsen,  die  indertijd  met  hen  aan  het  opkoopen  van  de  gronden  buiten  de  Haar- 
lemmerpoort medegedaan  had,  werd  door  hen,  nadat  hij  den  i'-'"  Februari  1623  den 
Burgemeesterlijken  zetel  ingenomen  had,  in  staat  gesteld  mede  zijn  bescheiden 
aandeel  in  den  buit  binnen  te  halen.  Hij  volgde  het  voorbeeld  van  het  waartlige 
tweetal  en  maakte  eveneens  den  aankoop  van  zijne  erven  binnen  de  vergrooling 
in  de  Vroedschap  aanhangig.  Nadat  er  twee  jaren  (.>ver  oni-lerhandeld  was  — 
Witsen  bleef  in  1624  ais  J5urgemeester  aan  en  behoefde  dus  met  de  behandeling 
van  de  zaak  geen  spoed  te  maken,  —  besloot  de  Vroedschap  den  y^»  Januari  1625, 
ih'ie  weken  vóór  zijn  aftreden,  de  200  roeden,  die  hij  „omtrent  de  ]5raeck  by  ile 
Haerlemmerpoort"  bezat,  voor  ƒ  21  de  roede,  dus  voor  ongeveer  de  negenvoudige 
waarde,  over  te  nemen  en  hem  de  reeds  betaalde  melioratie  te  vergoeden.  Alles 
bij  elkander  kwam  dit  de  stad  op  /  7356  te  staan  -). 

(^ndertusschen  werden  de  Pauw'en  één  voor  één  op  zijile  geschi.iven.  Buigc- 
meester  Re}-nier  liet  men  sedert  162 1  in  de  Weeskamer  zitten;  zijn  zoon  Reynier, 
de  candidaat  Hoofdschout,  was  eene  maand  na  zijne  nederlaag,  den  H-'»  Februari 
1621,  Raadsheer  in  den  Hoogen  Raad  geworden.  Een  andere  zoon  van  den  Jnn- 
gemcester,  de  Schepen  Michiel  Pauw,  werd  te  Amsterilam  na  1624  niet  meer  lot 
een  stedelijken  regeeringspost  benoemd.  Er  bleef  dus  alleen  nog  tle  oudste  zoon, 
Dr.  Adriaen  Pauw,  de  Pensionaris,  over.  Het  had  heel  wat  moeite  in  ook  elit 
familielid  kwijt  te  raken:  de  begaafile  Pensionaris,  een  uitgeslai)eii  intrigant, 
beginselloos  en  onbetrouwbaar,  was  een  man  die  ontzien  moest  worden.  Zijne 
buitengewone  bekwaaiuhcitl  <.\cci.\  voorzien  dal  hij  IrI  in  tle  toekomst  ver  zou 
brengen;  het  was  zaak  hem  te  vriend  te  houilen.  .\llecn  een  aanzienlijk  of  voor- 
deelig  staatsambt  zou  hem  kunnen  bewegen  góedschil^s  zijn  [lost  te  Auislerd.ini  te 
verlaten,  liet  is  vermakelijk  om  te  zien  hoe  de  Amslcidanisclie  1  leeren  bij  elke 
vacature  van  tlien  aard  zich  voor  hun  Pensionaris  afsloofden.  (_)p  denzelfden  dag 
waarop    Dr.    Jan    ten    Grootenhuys    zijn  tegcncantiidaat  \'oor  het  .Schoutsanibt   Dr. 


1)  Resol.  Vroedsdiaj)  28/30  Nov.   1620,  6  Mrt.   1621. 

2)  Rebol.   VrucKclKip   7  Jan.    1625;  .Stadbix-k.    162J,  fo.  59  v°  ;  il.i.1.    1625, 


Reynicr  Pauw  verslocij,  den  $en  Jaiuiaii  162 1,  werd  iii  de  Viijcdschai)  besloten  de 
candidatuiir  van  Adriacn  1'auw  voor  het  l'vaadijensionarisscliap  van  llullaiid  —  dat 
sedert  de  afzetting  van  Oldenbarneveltlt  tijdelijk  duor  den  1  Xudl.schen  I'ensionaiis 
Andries  de  Witt  bekleed  werd,  —  te  steunen.  Pauw  moest  het  echter  alleyi^en 
tegen  den  Raadsheer  Anthony  l)u}'ek,  tlie  twee  weken  later  duor  de  Staten  tot 
Raadpensionaris  gekozen  werd  ').  Toen  ilen  3  i^;"  December  1624  in  de  Vroedschap 
beraadslaagd  werd  over  de  keuze  van  een  ojivolger  van  Noel  de  Caron  als  Oidinaris 
Ambassadeur  van  den  Staat  in  P^ngeland,  werd  wederom  Dr.  Adriaen  Pauw  can- 
didaat  gesteld  -).  Ook  dit  ambt  ontging  hem:  het  werd  aan  den  Meer  van  Som- 
meisdijk  toegewezen,  lundelijk  gelukte  het  de  Amsterdamsche  regcering  haar 
Pensionaris  in  Juli  1627  door  den  Prins  uit  de  nominatie  der  Staten  tot  Kaatl  en 
Rekenmeester  der  Graaflijkheidsdomeinen  te  doen  verkiezen  ■').  Thans  haalde  zij 
ruimer  adem.  'Pot  opvolger  van  Pauw  werd  Dr.  Willem  lioreel,  een  ncveu  van  den 
Schout  Jan  ten  Grootcnhuys,  benoemd;  hem  wertl  in  't  \'olgende  jaar,  1628,  als 
tweede  1'ensionaris  toegevoegd  Dr.  Cornelis  Jïoom,  een  zoon  van  een  der  leiders 
van  de  staatsgezinde  partij   te  Amsterdam,   JSurgcmeester   /Vbraham   lioom. 

Aan  deze  Pensionarisverwisseling  was  te  Amsterdam  cene  zware  crisis  vooi-af- 
gegaan  ;  eerst  toen  de  stad  deze  zegevierend  doorstaan  had  kon  de  „nieuwe  koers" 
van  1621  openlijk  met  haar  libertijnsch  program  voor  den  dag  komen.  In  de  eerste 
jaren  na  de  terzijdestelling  van  Pauw  hadden  de  Amsterdamsche  regenten  alles 
vermeden  wat  der  Gereformeerde  burgerij  aanstoot  kon  geven ;  aan  de  placcaten 
tegen  de  Remonstranten  werd  schijnbaar  de  hand  gehouden  en  aan  den  kerkeraad 
geen  reden  tot  klagen  gegeven.  Het  zou  een  waagstuk  geweest  zijn  om  het  vi>lk, 
dat  tien  jaren  lang  door  eene  ixipulairc  Calvinistische  overheid  geregeerd  was,  zonder 
overgang  onder  een  Staatsgezind  bewind  te  brengen.  J5ovendien  werden  de  libertijnen 
in  hunne  bewegingen  belcmmertl  door  de  wijfelaars,  de  „waggelmutsen",  in  hun 
midden,  die  tevoren  in  de  gelederen  der  Calvinisten  gestaan  hadden,  doch  in  1Ó21 
den  tegenstanders  van  Pauw  handlangersdiensten  hadden  bewezen  en  sedert  in  hel 
libertijnsche  kamp  waren  blijven  hangen  Op  deze  wankelmoedigen,  waartoe  o.  a. 
behoorden  de  Ikirgemeesters  Pieter  de  Vlaming  en  Jacob  van  Ncck  en  ilenkelijk- 
ook  hunne  ambtgenooten  Gerrit  Jacob  W'ilsen  en  zijn  neef  Jonas  Witsen,  was  geen 
staat  te  maken;  licht  konden  zij  —  wanneei'  hun  daartoe  aanleiding  gegeven  werd  — 
weer  naar  de  Calvinisten  overloopen.  In  de  Vroetlschap  hadden  de  libertijnen  niet  de 
meerderheid;  daartoe  ontbraken  hun  een  paar  stemmen.  Zij  konden  dus  niet  buiten 
de  hulp  der  wijfeiaars,  en  de  onzekerheid,  in  hoeverre  zij  op  zulk  een  onbetrouw- 
baren  steun  konden  rekenen,  was  voor  hen  een  beletsel  om  krachtig  op  te  treden. 
Toch  was  eene  krachtige  aclie  noodig :  dit  bleek  in  i02i>,  toen,  den  13^"  April, 
weer  eens  een  huis  op  den  -Monckelbaansburgu  al,  waarin  eene  Remonstrantsche 
bijeenkomst  werd  geliouden,  door  het  grauw  bestormd  en  geplunderd  werd.  Aan 
dergelijke  toonecicn  moest  voor  goed  een  eind  gemaakt  worden,  want  onder  deze 
onverdraagzaamheid  leed  de  handel.  JMarom  werkten  bij  de  magistraatsverkiezingen 
in  het  volgende  jaar,    1627,   waarvan  ile   uilkomst   in  het  geheelc  land  met  spanning 


1)  Resol.  Vroedschap  4/5  Jan.;  Ku^ul.   ilollaml,   17   Ih-c.   162c 

2)  Kesol.  Vrocdicliap  31    I)l-c.   1624. 

3)  IhM.  23/27  Apiil   1627;  Ke.sol.  ll..lhuKl7  en  S  Ji.li   1627. 


afgewacht  werd,  de  Aiiisleidaiiisclic  liberalen  met  alle  macht  (uii  i^ecslverwanten  in 
de  regecrint;-  te  krij-en  ;  dit  L;ekikte:  twee  libertijnen,  Sinion  de  Rijck  en  lacob 
JacübsE.  Vink  wertlen  in  den  Raad  gekozen,  waarin  zuudoentle  aan  hunne  jjartij 
de  meerderheid  toeviel  ' ).  Als  nieuwe  Burgemeesters  kwamen  twee  overtuigde 
Staatsgezinden  aan:  (ieurt  Direksz.  van  lïeuningen  en  Andries  lïicker,  wier  energie 
en  beginselvasthcid  zich  aan  hunne  ambtgenooten  niedeileclde  en  uit  het  Inirge- 
mccsterscüUcge  de  geest  van  slapheid  verdreef,  tlie  dit  sedert  d^:n  val  van  l'auw 
bevangen  liield  '').  Daarentegen  werd  de  afgaande  burgemeester  Jaeub  van  Neck, 
die  de  liberalen  bij  de  electie  blijkbaar  tegengewerkt  liad,  uit  de  stad  verwijderil, 
doordat  men   hem   het   lidmaatschap  van  den   Raad   van   State  opdroeg  ■'). 

Voor  de  Calvinisten  deed  het  jaar  1627  dus  zijn  intretle  onder  zeer  ongunstige 
omstandigheden.  Reeds  spcjedig  openbaarde  zich  de  gematigdheid  van  de  nieuwe 
regeering  in  het  ongemoeid  laten  van  tle  Remonstranten,  die  in  dit  jaar  lumnc 
vergaderingen  hoc  langer  hoe  openlijker  hielden  '}.  De  Contra-remonstranten  wilden 
zich  bij  dezen  looj)  der  gebeurtenissen  niet  neerleggen  en  besloten,  voor  het  te 
laat  was,  de  libertijnsche  regenten  door  eene  volksbeweging  van  hunne  zetels  te 
dringen;  JUirgemeester  Re\iiier  l'auw,  die  de  Imop  nog  niet  oijgege\en  had  om 
eenmaal   zijn   verloren   invloed   te   herwinnen,  stelde  zich  aan  het  hoofd  daarvan. 

Noode   had  l'auw  zich   na    1622  vijf  jaren  lang  stil  gehouden  en  zijnen  tegen- 
standers   ten    spot    in    het   ,,( )udemannenhuis"  gezeten.   Stilzitten  lag  weinig  in   zijn 
aard;   nu  hij  zijne  geestkracht  en  acli\iteit  niet  aan  de  politiek  tlienstbaar  kon  maken, 
kwamen    zij    in    dit    tijdperk    aan    zijne    handelszaken    ten  goede.    Met  leede  oogen 
zagen    1'auw's    vijanden    zijne    zaken    bloeien    en   hemzeli   in   lijkdom   t 
hem   uit  de   regeering  gedrongen  te   hebben,  zocht  men  hem  thans  oolc 
af  te    breken:   in    1625   werd   het  praatje  uitgestrooid,  dat  hij   ea  zijne 
ccnige  van  haer,  een  groote  quantiteyt  boter  ende  kaesen   u>'t  dese  1; 
vyandt    souden    hebben    versonden,    ende    deselve    boter    entle    kaesen, 
cnile   in   Zeelandt   gebracht   sijnde,    sulcx   aldaer   soude   wescn   onldeckt' 
aantijging    wel    uitgegaan    zal    zijn    van    de   in  dit  opzicht   lang   niet   b 
king  verheven  staatsgezintle   kooplietlen   aan  de  Amsterdamsche  beurs,  was  het  hier 
de  pot,    die  den  ketel   zijne  zwartheid   verweet.   Toch  vond  tle  beschuldiging  gre 
geloof  en  moest  de  magistraat  zelfs  den  2S>--"  Maart   1625  oj)  verzoek  van  l'auw  cl 
publicatie    uitvaardigen,   waarbij   voor  het  aanwijzen  van   „den  autheurs  ofte   mee 
hul[jers    van    de    voorsz.    diftamatien"    eene    premie    van   ƒ  200  uitgeloofd   werd 
Naast  zijne  eigen  zaken   gingen  l'auw  ouk  de  omslachtige  en  ingewikkelde  bemoei 
gen   ter  harte,  die  verbonden  waren  aan  de  oprichting  van  de   Westindische   Co 

1)  lU-i  lumllot,  Alyoli-.  l.ij  \V.,L;r,i.,.u  1,  p.  402,  i-JJ.  I"^l't  "ii^  in  ..vlt  .Ic  |>.ii  tijvfrliuiuliii-c]!  in 
.XiiistenlaniscliL-  VrocdsLli:!].,  Uoit  v,').ir  .II-  ^clivic.■inu  v.ui  luJ?  —  .ilili.uis  11.1  da  102(1,  ,l:i.ir  .k-  t 
üverlceleii  Raad  Jonas  Witten  lt  nicl  i.i  vu.nkuüit.  He  lil.citnnun  »,iun  10  man  .ic.k  (In  hut  panilkt  v 
ile»  er  maar  15  t;en.iünul:  c;ccl\inck  is  u\ci;c->l.ii;L-n),  ile  „»  .it;!;ulniiilsi.ii  '  en  .lu  „viuiuun"  elk  ')  n 
Waniifur  ilc  uui -.iKunornnk-n  .lii^  tuxc  /ctcls  wennen,  —  » al  jS  jan.  1627  ücl.enrik,  --  kienden  /ij 
meer  cverstenid   wurden. 

2)  Mr.  J.  C'.   N.dier,  ('ahinist   of  lihertiji^seli?,  \i.   183. 

3)  Jacoh  van  Neck   werd   in   liet   vul-ende  jaar,    162S,   in   de  .Vdniiraliteit  te  .\ni,Ierdain  yedeimteerd, 
welk  college  liij  in    1637   in   den  Raad  van   State  overgeplaatst   werd;  in   't  jaar  daarop,    163S,  o\erleed 

4)  Wagenaar,  Amsterdanf,  I,  p.  495. 

5)  Keurb.  K.,  fo.  69.   Vgl.  Wagenaar,  Ani.-,terdam,  I,  p.  4S7. 


enemen 

N; 

lis  koopman 

zoons. 

.ofte 

uien   na 

tlei 

achterl 

aell 

Daar 

deze 

ven    vel 

den 

was  het 

hie 

lA'XTX 

pagnie,  Iict  vaststellen  van  liaar  octrooi  en  de  kwestie  van  hare  suljsidicerinir  tlnor 
de  Staten;  onvciinoeiil  nam  hij  ook  aan  deze  werkzaamheden  deek  Deze  waren  in 
Octobei'  1622  zoover  i^revonlcrck  ikit  men  Ivon  overgaan  tot  de  benoeming  van  de 
kamer  van  ]5ewindiicbbers,  waarin  der  stedelijke  regeering  zeven  zetels  ingeruimd 
werden.  De  bezetting  van  deze  zetels  schijnt  door  de  vier  J5urgemeesters,  die  te 
Amsterdam  aan  't  hoofd  der  beide  partijen  stonden,  —  ccnerzijds  de  Staatsgezin- 
den,  (^etgens  en  Cromhout,  en  lum  bondgenoot  (lerrit  Jacob  W'itsen,  anderzijds  de 
Calvinist  Pauw  —  onder  elkanilcr  naar  rato  van  ile  getalsterkte  der  partijen  gere- 
geld te  zijn.  liet  is  anders  niet  verklaarb.uir  hoe  \an  de  zeven  jjlaatsen  vier  aan 
familieleden  van  het  Staatsgezinde  diietal  en  de  overige  aan  drie  \'an  de  warmste 
aanhangers  van  Pauw  toevielen  '). 

In  't  voorjaar  van  1628  kwam,  onder  aanvoering  van  Pauw,  eenc  welgcorga- 
iiiseerde  agitatie  tot  stand,  die  er  meesterlijk  op  berekend  was  de  shiimerendc 
volkshartstochten  te  wekken  en,  eenmaal  gewekt,  op  het  gewenschte  doel  te  richten. 
Onder  de  menigte  werden  requesten  ter  teckening  rondgezonden  en  in  den  kerke- 
raad  vcrtoogen  iinlworiien,  waaivan  de  stiek'lcing  was  de  gemeente  tegen  hare 
lauw-iii-de-lcersche  regenten  op  te  zetten.  De  schutterij  trachtte  men  van  haar 
plicht  af  te  brengen  iloor  het  verspreiden  van  een  oproerig  pamflet,  ,,de  Kroon  der 
Schutterij",  waarin  betoogd  werd,  dat  den  schutters  sederi  1  578  liet  recht  toekwam 
de  regenten,  zoo  zij  niet  naar  hun  zin  waren,  door  anderen  te  vervangen.  1  leethoofdige 
predikanten,  waaronder  Smout  do  stoutste  taal  voerde,  \uurden  van  den  kaneel  de 
democratische  beweging  aan  en  ontzagen  zich  zelfs  niet,  wanneer  de  Ikirgemecsteis 
zich  onder  hun  gehoor  bevonden,  hun  relcenschap  van  hunne  daden  af  te  \'ortlei-en. 
De  oproerigc  verschijnselen  namen  in  koitcu  lijd  zulke  ahnetingen  aan,  dat  JJur- 
gcmcesteren  de  bemiddeling  van  Prins  Fredeiik  lleiuhik  inrieiien  om  den  storm 
te  bezweren.  Den  lOt"  April  1628  kwam  hij  in  ile  stad,  waarna  hij  zich  nu.t  beide 
partijen  in  betrekking  stelde.  Al  s[)ocdig  bleek  het,  ilal  de  onruststokeis  bij  hem 
in  een  kwaad  blaadje  stonden  en  dat  hij  der  sladsregeering  de  hand  boven  het 
h.x.fd  zou  houden.  Vooral  tegen  Pauw  was  de  Prins  ingenomen;  den  hartstochte- 
lijken  en  onverzettelijken  Cahinist  kon  hij  niet  intstaan:  hem  vooral  beschouwde 
de  liberale,  diplomatieke  Stadh.uider  als  „'t  houfi  van  de  factie"  er.  hem  weet  hij, 
wegens  tle  vele  vergaderingen,  te  zijnen  huize  door  de  ontcxredeuen  gehouden, 
de  oproerigc  stemming  onder  de  Amstcrdamsche  buigeiij.  Ilij  waarschuwde 
Pauw  —  en  deze  waarschuwing  had  veel  van  eenc  bedreiging  —  ,,op  sij}ie  saecken 
te  letten  ende  wel  toe  te  s)-en."  Den  1  .['i'  April  vertrok  de  Prins  weer:  den  re- 
genten   had    hij    door    zijn    beleidvol    optreilen    een    hart   (uider  <\cn    riem   gestoken; 

der    in    't   bij/omler    ,,o\er    liaere    seilitleuse   pretiicatien   geroskamt"    waren  -),    zich 

1)  V^rl.  hiervWi-  [1.  LXIX.  lÜLTiiit  1. lijkt  <1:U  in  1622  te  Amstcr.iam  noj;  wel  degelijk  met  den  lei.ler 
lier  Calvinisten  i-ekenini,'  t^rliuu.ln,  ufr.l:  n..-  .Imf.len  de  .Staal v;(vinde  llmyeiiieesteis  lum  ge.luehlen 
tCKensUn.lei-  niet  in  elke  aan.i;ele^enlieid  |,xsseei-en.  Als  een  .slaallje  v.ui  dien.  invloed  innstreeks  de/en  tijd 
zij  nog  vermeUl,  dat,  Kien  men  in  1623  naar  een  Admira.al  onizat;,  w  ien  liet  ..],|ieilievel  o|iL;edi-at;en  /mi 
worden  over  den  tocht  van  de  26  InKlemif  sterke  vlo.,t  van  de  W.-Ind,  Cnu],  n.iai  l'.i.i/ilie,  een  volle  neef 
van  1'auw,  de  gewe/en  Amsterdamsclie  liarin-kooi>er  jaeol,  \Vill.ke.is,  daartoe  liem.emd  werd  (vyl.  l.iema 
p.  420). 

2)  Jno.st  Hrasser  en  zijne  briefwisseliny  met  1  higo  de  Ciroot,  door  l'iof.  Dr.  It.  C.  KoL;i,'e,  Oud-II,dland 
iSyi,  p.  254. 


I.XXX 

door  hem  vcroiifjelijkt  en  zonnen  zij  op  eene  gclcLjcnlKitl  om  het  vuur  der  Iwec- 
draclit  weer  op  te  stoken.  Deze  Het  niet  op  zieh  waehten :  het  aanwerven  van 
eenige  vendels  krijgsvolk  door  15urgemeesteren,  vvien  de  vijandelijke  gezindheid 
onder  het  volk  onrust  baarde,  en  het  benoemen  \  an  den  libertijn  Jan  Claesz.  van 
Vlooswijck  tot  kapitein  der  schutterij,  waartegen  de  Gereformeerde  schutters  van 
zijn  vendel  protest  aanteekenden,  blies  het  twistvuur  weer  tot  lichter  laaie  aan. 
In  December  trokken  de  lioofdleiders  van  de  misnoegde  burgers,  w.o.  de  Schepen 
Jan  Willemsz.  ]5ogaert,  een  trouw  volgeling,  en  de  zeepzieder  Pieter  Jaoobsz.  lilias, 
een  neef  van  Pauw,  en  een  jonge  eerzuchtige  meilicus,  l^r.  Carcl  Leenacrtsz.,  een 
schoonzoon  van  wijlen  domiué  Ursinus  '),  naar  ilen  Ihiag  met  een  verzoekschrift, 
dat  door  hen  aan  de  Staten  en  den  Stadhouder  werd  overhandigd  en  waarin  niet 
onduidelijk  te  kennen  werd  gegeven,  dat  eene  verandering  in  den  magistraat,  in 
den  geest  van  de  ontevredene  burgers,  verlangd  werd.  Dit  kwam  de  majesteit  der 
regenten  te  na:  bij  de  terugkeer  van  de  deputatie,  die  in  den  Maag  zeer  koel 
ontvangen  was  en  met  de  kous  op  den  kop  thuiskwam,  werden  Bogaert  en 
Leenacrtsz.  in  hechtenis  genomen  en  kort  daarna  uit  de  stad  gebannen.  Hiermede 
was  aan  de  beweging  voor  goed  de  kop  ingctlrukt.  l'auw  zag  in,  tlat  het  Calvi- 
nisme als  leidende  politieke  partij  te  Am.sterdam  afgedaan  had;  de  ondankbare 
taak,  aanvoerder  te  zijn  van  eene  protesteerende  minderheid,  lachte  hem  niet  toe: 
hij  gaf  de  leiding  van  zijne  partij  in  andere  handen  over,  legde  in  Januari  1629 
zijn  Weesmeesterschap  neer,  en  trok  zich  voor  goed  uit  het  politieke  leven  terug. 
Hij  bleef  tot  zijn  dood  uiterst  populair;  den  IQ^"  Februari  1636  stierf  hij, 
„naerdat  van  syne  kinderen  en  vrunden  een  christelijk  afschcj-d  hadde  genometi, 
een  sacliten  en  gewenschten  doot",  in  den  ouilerilom  van  72  jaar.  Vier  ilagen 
later  werd  hij  in  tle  Oude  Kerk  begraven  „met  een  gevolgh  van  luUrent  diijsent 
persoonen,  waeronder  vele  ongenoot  u)'t  Liefde  medegingen"  ^). 

Weinigen  van  de  tegenstanders  van  Tauw  was  het  gegeven  tic  defmiliex'c 
zegepraal  van  het  liberalisme  in  1628  te  beleven.  In  de  laatste  jaren  iiad  de  tlncid 
hunne  gelederen  aanmerkelijk  gedund.  In  1624  waren  Jïarthold  Cronilmut  en  Jacob 
Toppen  overleden,  in  't  volgende  jaar  stierf  Frans  Mendricksz.  Oet-eiis;  in  i62(') 
daalden  Gerrit  Jacob  Witsen  en  zijn  neef  Jonas  Cornelisz.  Witsen  ten  gra\e,  in 
1628  werd  I'ieter  de  Vlaming  Dircksz.  tot  zijne  vaderen  verzameld.  JJinnen  weinige 
jaren  onderging  zoodoende  het  personeel  van  het  Burgemeesterscollege  eene  grontlige 
wijziging;  toch  bleef  de  richting,  waarin  zich  het  streven  van  de  te  Amsterdam 
heerschende  partij  bewoog,  onveranderd.  Aan  het  nieuwe  geslacht  werd  de  taak 
opgedragen  het  werk  van  zijne  voorgangers  voort  te  zetten,  de  grondslagen  van 
het  aristocratische  republicanisme  te  bevestigen,  en  het  democratische  Cahinisnie 
voor  goed  den  mond  te  snoeren.  Daarom  zoehl  men  ilc  overleden  liurgemeesteis 
te  vervangen  iloor  personen  uit  hunne  onmidtlellijke  t)mgeviiig,  die  van  dezelfde 
beginselen  doortrokken  waren  als  zij.  Jacob  Poppen  werd  in  1626  opgevolgd 
door  zijn  zwager  Jan  Cornelisz.  Geelvinck,  Frans  Memhicksz.  Oetgens  mede  in 
1626  door  zijn  zoon  Anthon)'  Oetgens,  Gerrit  Jacob  Witsen  in  1627  door  zijn 
zwager    Geurt    Dircksz.   van   J5euningen,    I'ieter  de    \'laming   in    n')30  door  zijn   neef 


1)  Kci-U-uitci-kenrc-Kister,  i.  <1.  27  Au 

2)  Adelsarclüel   1900,  p.   180. 


Dierick  de  Vlaming  van  Oudtshoorn.  Tol.  nieuwe  Hiirt^cniccstcrs  werden  behalve 
dezen  nog'  verkozen:  in  1625  Abiahani  lioom,  zwager  (maar  geen  geestverwant) 
van  Frcderiek  de  Vrij,  in  1627  \)v.  Amlrics  liicker,  neet"  van  )acob  de  Graeü 
en  neven  van  wijlen  jacob  üoelens,  in  1028  Dr.  Vuickert  OveiLuulcr,  neven  van 
wijlen   Cornelis   1'ieter.sz.    [UnA'l  en   aclUerneef  van   Jacub  de   (iraelï. 

JJe  mannen  van  de  nieinvc  generatie,  hoe  zorgvuldig  zij  er  ook  op  uit  waren 
de  traditien  van  het  vorige  geslacht  ie  handh.tven,  vcr.schiklen  toch  in  menig 
"opzicht  van  hunne  voorg.mger.s.  lladdui  deze  zich  door  puriteinscheii  ecn\dud 
onderscheiden,  had  een  man  als  l'auw  tien  hem  tlocjr  twee  \orslen  geschonken 
Ridderstitel  nooit  willen  voeren  en  ook  op  andeie  wij/.e  van  zijn  afkeer  van  alle 
ijdelheid  blijlcen  gegeven  —  o.  a.  door  een  besluit  van  den  Oudraael  uit  te  lokken, 
waarbij  den  Cj»-'"  Januari  1616  verboden  werd  dat  te  Amsterdam  „in  de  kercken 
.sullen  werden  opgehangen  die  waepenen  ')  van  de  gesturven  en  aldacr  begrave- 
nen"  '),  —  onder  de  jongeren  werd  een  streven  merkbaar  naar  meer  volkomen 
.standsafscheiding  tusschen  regenten  en  burgers.  'Voi  nu  toe  was  in  de  uiterlijke 
levensomstandigheden  het  standsonderscheid  niet  gioot,  althans  niet  opvalleiul  geweest. 
Langzamerhand  veranderde  dit;  niet  alleen  wertlen  tle  woiu'ngeu  der  regenten  uit- 
en inwendig  ruimer  en  gei  ielelijker  ■')  en  zetten  de  in  den  handel  bijeengegaarde 
schatten  zich  bij  vele  in  weelde  en  i)ronk  om,  ook  1  iddei  stitels  en  heerlijkheden 
moesten  aan  de  burgerlijke  namen  nieuwen  glans  \-erleeiien  en  bij  tle  l)urgerij  de 
herinnering  aan  de  gelijkheid  van  afkomst  tusschen  haar  en  de  opkomende  d\-nasleii 
uitwisschen.  Zelfs  de  zoons  van  l'ain\'  deden  hieraan  mcLle.  In  1^120  kocht  ^\c  oudste, 
de  1'ensionaris  Adriaen  l'auw,  wiens  praalzucht  '' )  sleik  afstak  bij  zijns  vader.-,  een- 
voud en  degelijkheid,  tle  lieei  lijkheid  Heemstede,  \\aai\an  hij  den  naam  aan  den 
zijnen  toe\-ocgde  ;  van  zijne  broeders,  die  allen,  e\eiials  Adriaen,  het  praetlikaat 
van  „Rid<ler"'v..eiden,  komt  Alicliiel  l'auw  later  voor  als  lieer  van  Achltienhoven, 
CM  de  Raadsheer  Re)-nier  l'auw  als  lieer  van  ter  Horst.  Voor  de  l'auwe'n  dcxkn 
de  andere  voorn.iamste  regentengeslachten  van  Amsteulam  niet  onder.  Zoo  zien 
wij  de  de  Graeff's  sedert  1610  pronken  met  den  titel  \an  1  leer  van  ZuiJ.pMl.sluoek 
cii  sedert  1620  met  dien  van  Heer  \'au  khigelenburg  ■■),  de  (Kerlandeis  na  i('ji2 
met  dien  van  lieer  v.m  1'urmerland,  de  OetgensVn  in  102.]  optreden  als  lleeren 
van  Waveren,  de  de  Vlamin-'en  in  1627  als  lleeren  van  Oudshoorn,  de  lückers 
in    1632  als  lleeren  van  Swieten,  de   nu)'dec(.)pers  in    1(j40  .ds  lleeren  van  lAIaarse- 


1)  D  w.z.  waiieiilinrtlen. 


HcL-rtngiaclil  eii  ilc  Kci/crbyraclil,  m  ;i, 
Icvciiseibchen  iler  mecrverinoj^eiulen.  \'. 
17e  eeuH    woonde  Andril-^  llicUer  in   de 


»,  onfiisch  straatje,  yeboiei 

4)  Zie  iüei-achtei-,  1,  p.  20C 

5)  Pietei-  de  GraelT  Dirclcs 
,1  J.iJKUisz.  en  weid  30  1  )ec 
\(m  o\ei    aan   zijn   iKel  Jac^ 


\  ene/en,  Uie  getuigenis  all 
11  liet  Amsteidamsehe  p.itri. 
,1  l^luvenicisl.,u;jw:d,  maai 
.■s  de  CraelT  ie.iei-  een  liiii^ 
een  v.ii.u  -esl.ielil  .i,  liet, 
ike   waardi.dieid  hekleeddei 


l.ouwe 
ile   Ni( 


I.XXXII 

veen.  Stanibooiiicn  werden  \-0()r  „de  nieuwe  Kiddeis  en  (ii'oolen",  die  veelal  „uit 
uithangborden  gesproten"  waren,  „uul  de  iuchl  geraept,  nlfuut  Aniadijs  \'an  (iaule 
gesmeed"  ').  Zoovele  genealogiselie  wiiuleieren  werden  in  dezen  lijd  uitgebroed,  -  - 
„alsoo  een  }'der  nu  tlie  }'dLle  glmic  xan  sijn  geslacht-boom  te  vertoonen  begint 
voort  te  komen,  dacr  s(5nimige  d,in  noch  ooc  soo  overgegeven  bol  enile  stout  sijn. 
met  leugens  ende  plompe  verdichtsels  voor  ilen  dagh  te  brengen",  —  dat  Sehaep, 
wien  tleze  usuqi.itien  in  diai  krop  st, dcen,  niet  a.in  de  verleiding  weerstand  kou 
liieden  om  al  wat  luan  omtrent  de  werkelijke  .il'staniuiing  v,in  de  Amsterdams, Ik- 
IJurgemecstcrsf.imilien     hek-end    was    te    l)o,-!;    lo   stellrn    lot   omlerriclit    van    't    nage- 

gcslachtkuntle  was  ,,dat  men  lot  1)  )rdreclit  vry  w.il  st.itv  off  werek  maeclcte,  sijn 
voorouders  Schilderieii  ende  Geslachtboom  ten  toon  te  hangen,  cndc  dat  ick  der- 
halven, als  daer  nu  wonende,  ooc  wel  \^'ikle  tonnen,  van  wat  Voorouders  ie  \-,in 
s' vaders  syde  mede  gesproten  was"  ^).  Sommige  patricisclie  geslachten,  die,  om 
een  vermeenden  duisteren  adellijk'eu  oorsprong,  aanspi'aak  maakten  op  atleldom, 
matigden  zich,  eenmaal  ,,met  de  luyster  van  ele  Regeringhe  beldeed  wesende"  en 
prat  op  lumne  „aeusicnlijche_\'t  emle  m.icht  v<in  regeringc"  zulk  een  t<ion  aan,  dat 
(Ie  J[()llandschc  edelen  ervoor  beducht  raakten  heu  eens  n,i,ar  zitting  in  de  Ridder- 
schap te  zullen  zien  dingen   '). 

1'^en  verschijnsel,  dat  samenvalt  met  de  ontwikkeling  \'an  het  standsidee  bij 
de  regenten,  is  lum  terLigtreden  uit  ^\cn  handel.  De  kooplieden-regenten  waren  er 
op  bedacht,  wanneer  zij  eenmaal  luni  fortuin  gemaakt  hadden,  hel  xenliende  geld 
op  de  veiligste  en  vruchtbaarste  wijze  te  beleggen,  liet  verwerven  v.in  grondbezit 
gaf  lum  daartoe  hel  beste  nn  Idel  ,ian  de  hand.  lA'enveel  onderneming.s/in  en  overleg 
als  in  hunne  commercicele,  legtlen  zij  in  hunne  agraiische  on.li:i-ncniin;;en  a.in  d.ai 
dag.  Een  groot  gedeelte  van  Holland  was  nog  een  pi'ooi  iKr  w.iti  iiai  :  meien  en 
plassen  bedekten  er  aanzienlijke  uilgesti-ektheden  gronds,  die  d.iardoor  ,i,tn  den 
landbouw  onttrokken  werden.  Met  droogleggen  van  deze  landen  werd  nu  door  de 
kooplieilen  ond.-rnomen;  ten  koste  van  grooie  sch.itten  gelds  ( ISurgenieesler  j.icob 
Pojjpcn,  stak,  hij  alleen,  in  de  drooglegging  van  de  liieiiister  de  lu  llt  v.m  zijn 
vermogen:  5  tonnen  goiuK)  en  van  onnoemelijk  veel  inspanning  (de  liijn.i  droog- 
gelegde ]5eemster  liep  in  1610  ten  gevolge  van  ven  dijkbreuk  \\-eer  gehee'1  onder, 
zoodat  het  werk  opnieuw  moest  worden  begonnen)  werden  achtereenvolgens  de 
Ikemster  in  160.S— lójj,  de  1'urmer  in  koo,  de-  Heer  I  higowaard  in  !(:»_'(.,  de 
Schermer  in  1032,  en  nog  meer  andere  plassen  in  xauclitb.i.cr  Luid  omgezet.  Aan 
den  raml  van  't  Gooi  wt;rd  door  een  consortium  vaw  .Anistertlammers  in  ifi,i.| 
de  polder  's-Gr.ivekuid  uitgewonnen:  de  ,loiie  hei.'.oom  weid  hier  omgetoovead  in 
een  der  lomuiernjksle  en  vruchtb  1,11  sle  |,lekjes  v.in  het  gewest.  Hel  .i.ingeiianie 
werd  bij  het  nuttige  gevoegd:  l)iiiten[)ki,itsen  met  hunne  wandeldreven  verrezen  te 
midden  der  op  de  natuur  veroverde  akkers  en  wek-ten  fiij  den  h,iniUlsm;in  de  liefde 
tot  het  landleven  op,  die  zich  dr,i  op  practische  wijze  omzette  in  serlioogde  l.ie- 
langstelling    in    landbouw    en    veeteelt.    Hadden,    om    een   \'oorbeeld   te   noemen,   de 


eerste  tjjciieraticn  van  'l  L^cslaclit  Alcwijii  aan  ilcn  ;;elc.l-  l-ii  waixnliaiulcl  Inm  i^roul 
vcrmu-cn  te  danken,  tic  Sclic|icn  en  Raad  l'ivdrick  Ak'wijn,  -  een  .sdit.onzi.un 
van    liin-i^cniccster    Jan    C'oi  nelis/.,    Ceelvinck,  ilie   Mnislreek.s    1(14,)   hel   beioenule 

knulsj^oed  van  zijne  laniilie,  Vi-eden-lnir;;h  in  de  i  leeui.-.lcr,  aanleink:,  liiekl  ziili, 
evenals  zijne  afsUiinnielin-en,  nilsliiiteiid  nut  tien  kiiidhiuiw  IjczIl;  en  wijdile  al  zijne 
zoi-L^cn  aan  den  aanle-  en  het  beheer  van  zijn  -icnidbezit.  l)il  vumbeeld  zon  met 
vele  andere  te  vermeerderen  zijn. 


Mochten    al    op   het     Amster.lanisehe    scho.iwlo,  meel    acteurs   en   decoratief  ver- 

zoons,  zwaj^eis  en  ne\'en  van  ile  vrue,L;er(  hooiiljii  rsouen  l)le\en  de  veeten,  die 
luinne  voor_L^anger.s  verdeeld  -eliouden  hadden,  \  o,m  t\\  (etleii.  In  lój.S  werd  kitob 
de  (iraelï,  lieer  van  Zuidpolsbroek,  die  in  l6i,S  door  toedoen  van  l'auw  _L;erenio- 
veerd  was,  weer  tot  liur-enieester  verkozen;  hij  en  zijn  neef  Andries  Üickcr  traden 
in  't  magnificat,  tlat  seik.Tt  den  dood  \an  f'romlioul,  in  ló_-4,  en  \-,m  Oel-eus,  in 
1625,  vacant  was.  Jacob  de  Craelf  h.ul,  als  zoon  win  een  s>  hatrijkeu  \aeler  '  ),  eene 
mistekende  opleidinL;  -enoten.  .\,i  alloop  van  zijne  sindien  had  hij  met  ^kn  beroem- 
tlen  philoloo-  Juslus  i.ipsiu,,  toen  l'lole.s.sor  te  J.eideu,  een  weerh.ian,  die  in  zijn 
leven  driema.d  van  -eloof  veranderde,  eene  buitenkmdsehe  reis  L;ema,rkl.  De  om- 
i^'.uit,^  met  dezen  leermeester  was  op  de  C.raeff  niet  zonder  in\loed  -e  l.leven  en  had 
hem  een  aflceer  doen  op\  ,itten  van  alle  do-nialiek  ;  hij  pkudil  ner-ens  ter  kerk  te 
komen  -)  en  had  niets  dan  wrevel  o\er  \dor  het  ;.;el\\ist  d.er  Kemonsti  anten  en 
(iereformeeialen.  Ilij  ont/a;;  zich  evenmin  om,  in  101.;,  k4)isci.j])iirs  eene  beiispin;.; 
toe  te  dienen,  \ujl  liij  zich  niet  „stil  hield"  •'),  als  om  Aen  ;;eloofsij\  er  der  Calvi- 
nisten te  vennn-deelen.  hlvenals  J  lot.ft  had  hij  zu  h  iu  1013  verzet  te-en  de  heb- 
zuchtige    bemoeiingen     \an     (Jet-ens     en     Cronihout ;     zij     Inuklen    hem    dat    door 

ont-aan.  Als  le;.;enst,;iHler  van  de  politiek  van  l'auw  was  h.ij  in  \t>io  op  diens 
aanwijzing    door    Maurils   ontsla-eii,    l'.eii   diepe   w  rol;    tei;en   de    l'auw 'en    ■)   en   (..)et- 


15*7. 


-5-  ('•"■/  i^'-i   • 


.-.Ir.ial,  met  clii  v:,ii/iSü,  ;  ■'/>',<>,  nl  :  Mi.  Crnii  A.lri.Ki 
.klIi;i|)  Willem  l'.mw  c-|s/  ,  en  't  I;,,ii,lc  na^^ijnli,.! ;  1  a  /i-|.(:  .Ie 
(I  ;>/(/.,    IV. o     M.uhu-M    SclKU-p,    ue.l'-.    v.ui  .\liili..u>    n.ui    II. .u 


ll.iir.    v.in    I 


II  .IcW.irm.. 
Iitei,  >lc  \  RH 


y  7- 


J;tiisilr.  Oum,  ilic  /  4S.0UO  lic/.it,   \(ini_/'.,6  a.l^yL■^la-ell). 

2)  Mr.  J.   C.   Nal.cr,   He  aissente,.-.   „p  het   ku^.eii,    1  ij,N|.ieuel    .SS4,    II,   ,,.   5.1. 

3)  W.i^enaar,   .VnisterJam,    I,   |,    4 ;(, 

4)  Hit   ululervona    keviuer\   klein. ,   en    naamyenuot    Ke>„ie.-   1'auu    van   ^iet>«  erker];,  l.ij  geleye 


■  illuu     met 


gcns'cn,  (.lic  hij  ook  zijnen  Ivimlcrcii  inprcnltc,  was  daarvan  het  ;-;"evul_L;-.  ^hlal•  den 
Oranje's  bleef  liij  \vei;4e/.iiul.  Hij,  noeh  zijne  zoons,  konden  hel  xer-elen  dal 
Willem  I  in  het  huis  van  zijn  vader,  den  ouden  l)ur;_;enieester  Direk  Jansz.  (uaelf, 
gemeenzaam  aangezeten  had:  de  stoel,  waarin  tie  vrijheiilshekl  gerust  had,  werd 
van  vader  op  zoon  als  eenc  kostbare  familiereliquie  bewaard  ' ).  Het  was  dus  geen 
vijandige  daad  ten  aanzien  van  1'rins  k'rederik  Hendrik-,  toen  jaeob  tle  (iraelïin 
1628  wederom  tot  Burgemeester  gekozen  en  hem  twee  jaren  later  zijn  zetel  in  de 
Vroedschap  weer  ingeruimd  werd. 

De  tiraeff  maakte  het  miildelpunt  uit  van  een  aanzienlijken  en  rijken  familie- 
kring ■').  Zijne  dochters  Agniet  en  Christina  waren  gehuwd  met  hare  neven  Dr. 
Jan  Jiickcr  en  Jacob  Hicker  —  broeders  van  den  liartstochtelijken  icpuhlik-ein 
Andries  liicker,  wien  tle  stoutmoedigheid  van  zijne  felle  oppositie  tegen  l-'redcrik- 
Mcndrik  na  den  dood  van  den  gematigden  Jacob  de  (ir.ieff  den  leidenden  invloed 
op  de  Amsterdamsche  staatkunde  zou  bezorgen  — ;  zijne  twee  zoons,  Cornelis  en 
Mr.  Andries  de  Graeff,  trouwden,  de  een  eerst  in  1(13  s  met  eene  dochter. van  L\L-n 
vermogenden  Burgemeester  Volckert  Overlander  van  riu'nierland,  en  daarna,  twee 
jaren  later,  met  de  eenige  dochter  van  tien  Schepen  Dr.  1'ieter  Jansz.  Hooft,  ile 
ander  na  zijns  vaders  dood  met  zijne  nicht  l'disabeth  lÜcker  v.m  .Swieten,  eene 
dochter  van  Burgemeester  Cornelis  Bicker.  Hit  deze  ver.>  hillen. Ie  aangeknoopte 
huwelijksbanden  blijk't  hoe  nauw  de  relatien  waren  lusschen  de  familieii  Bicker  en 
tle  Graeff,  die  tot  1672  ile  kern  zouden  uitmaken  vaw  de  Amsterdamsche  regenten- 
aristocratie. Welke  rol  de  beide  familien  gespeeld  hebben  in  ile  gebeurtenissen  van 
hun   tijd   ZLiUen  wij   hierna  zien. 

Niet  alle  Staatsgczinden  .sloten  zich  bij  de  Graeff  en  Bicker  aan;  tegenover 
de  fractie,  waarvan  deze  beide  de  leitling  hadden,  stond  eene  andere,  die  Burge- 
meester Anthony  Oetgens,  Heer  van  Waveren,  aan  haar  hoofd  li.id.  Oetgens,  „een 
man  van  groote  eervaerenthj't  en  groot  en  gauw  verstanl",  listig,  eerzuchtig  en 
zeer  vermogend,  was  —  en  in  tlit  opzicht  aardde  hij  naar  zijn  vatler,  Burgemeester 
Frans  Hendricksz.  Oetgens  —  „berucht  van  wat  te  baetsuchlig  te  weesen"  ■').  Als 
jong  Schepen  al  had  hij  zich,  in  1615,  niet  ontzien  zich  in  de  toen  tusschen  zijn 
vader  en  de  stad  hangende  kwestie  betreffende  de  ta.\atie  van  de  binnen  ile  stat^l 
getrokken  erven,  te  mengen.  Hooft  hail  toen  in  de  Vroedscha[)  geklaagd  „dalten 
zelven  heere  Antonis  Oetgens  nu  onlangs  met  onheusscheii  woorden  zoude  hebben 
gedreycht,  zeecker  outaer  (denoterende  daermede  zeeckere  mishandelinge  in  dat 
werck)  te  zullen  ontdecken,  twelck,  zoo  het  alsoo  zoude  mogen  wesen  gesch)-et, 
dunckt    mij    dat    zuicks   zoude  moeten  strecken  om   mijn   heeien  een   \reese  aen   te 

twijfeld  ter  bereiking  v.m  dezelfde  min  edele  oogmerken  als  zijn  vader  en  zijn  oom 
Cromhout,  die  \'an   hun   invloed   ten   eigen   bate   zulk  een   schandelijk-   misbruik  had- 

v.ui  llnllan.l  .-Van.iL-il  l'auw.  Zn„  ,lit  liu«Llijk  .l..,,r-iii-,  wiKk-  /ij  lm. ir  ■...,„  ouirrvrn  .-n  /..ai  /i|  hein  .il- 
cui,  (,iiw;K.nli.^  lid  .U-.iii|,lai,  dreiKae  /ij.  -IVgen  hul  joiiyu  meisje  li.ul  /.ij  niets:  .Ie  eeni;.;e  re.lcu  v.ui  li.iar 
iiiisiiueyeii   wa^  „dnt   /ij   ile  1'aiiueu   yaiit^eli   niet  lustte"  (Zie   hieiaeliter   I,  \>.  201). 

I)  G.  van    Must   Koning,   Het    Huis   te-Ilpendani,  p.  6— i.S. 

.;)    V;;!.    .Ie    |.l..n..    ^eneal..:;ie    lü.  her -.Ie   iWArU;    hie|■ne^  ,„ ,. 

3)  Hans    Ihnilena.iitel,    He   le-ee.in.^e   v..n    .\niste.  .hini   .....   in    't   eiviel   .,ls  eoiniiieel   en  niililaile  ( 1 65J 
1672),  uitt;et;even   du..i    Hi.  G.   W.   Kernhani|,,   11,   p.    l..y. 

4)  llu.ift,  Menu.iie'n   en  a.lvie/eii,   p.    124. 


/   KX/.V 


Conicli.s  Andricsz.  Hocicns 

N°.   38. 

(Scb.    1552,  st.    15-S4) 

X  1577 

Wendcla  Lucisnia. 
(st.    15S4). 


Achgc  ]5.,clens 
(-eb.    1579,  st.    lOJO). 

X  1597      • 
Jacob  de  Graeff,  Dircksz., 

Vnjhccr  van  Zuid-l'ulsbrcck, 

N°.   80. 

feeb.    1571,  st.    163S). 

lUir-.    1Ó13,   28,   30,    31,   33,  3: 


AL,niict  de  (iiac 

A 
Dr.  Jan   Jiickcr 
Zie  /lii'nuvciis. 


ChiTslina  de  ('.ra 

Jac.ib   Hicker. 
/ie    /liiiiui'Liis. 


Mr.  Andries  de  Graeff, 

N'.     KJ^ 
("cb.     KMI,    St.     1678). 

lUirt,"-.    1657,  óo,  6__|,  66, 


Pieter  de   Gracft', 

Vrijhccr  van   Zuid 

1'olsbroek. 

Sch.    I (')(,, S. 


IClisabelli  JJicker  van  Swietcn 

(i^cb.    1623,   st.    16-^6]. 

/.il    luLniiVtiis. 


Jacoba   liickcr. 
Zie  hiinuvcns. 


Genealogie   Bicker  — de   Graeff. 

Andrics  lioclcns 

(ijeb.    1517,  st.   1573) 

(zie  Aaiit.  bij   N°.   3«). 

X 

Alyd  Clacsdi'.  Smit. 


Al\d  Alulriesdr.  Hoclcns 

igeb.   1557,  st.   1630) 

X  15  to 

Gerrit  Bicker,  Pietersz. 

N°.  57. 

(gcb.   1554,  st.   1604) 

Burg    1603. 


D-.  Andries  Bicker, 
ILer  van   Engelenburg, 

N".  iio. 

(geb.  15S6,  st.   1652), 

liun;-  1627,  29.  31.  3i,  34. 

36,  40,  41,  45.  49- 

X  1615 

Trijn  Jansdr.  Tengnagel 

(geb.  1595,  st.   1652). 


lacob  lückcr. 

Heer'van  Engelenburg 

(geb.  158S,  st.   164Ó). 

X   164:= 

Christina  de  Graeff 

(geb.   1609,  st.   1679). 

ZU  hu- 


Dr.  Jan   Bicker 

(geb     I5CJI,   st.    1653). 

Hui-g.    1053. 

X    1625 

Agnict  de  Graeff 

(geb.    1603,  st.    1656). 

ZL-  huriuvan. 


Jacob  Boelens 

(geb.     1554,    st,     1Ü21). 

Hurg.  1595.9''^.  99.  1006,07,09,  10,  12,  14,  15,  iH 

X  1584 

Wcyntge   Dircksdr.   Graeff 

(st.    1Ó37). 

(zuster  van  Jacob  de  Graeff,  Dircksz.). 


Wcndcla  lückcr 

Jacoba  ISicker 

(geb.    1635,  st.   166S) 

X 

X  1655 

I'ictcr  de  Graeff. 

Mr.  Jolian  de  Witt 

/Je  hiernevens. 

(geb.   1625.  at.    1G72) 

Raadpensionaris 

.653-i''V2. 

Cornells  Bicker, 

Ilccr  van  Swicten. 
(geb.    1592,  st.    1654). 
Jïiirg.    1646,   50,  54. 

X  1617 

Aertge  Wit.scn 
(geb.   1599,  st.   1652). 


Alida  ]5icker  van   Swicten 

Elisabcth 

(geb.    1620,   st.    1702). 

ISicker  van  Swieten 

X  1647 

X 

Mr.  Lambert  Reynst, 

IWr.  Alldries  de  Graeff 

N°.   157. 

Zie  kienuvens. 

(geb,    1613,  .st.    1679). 

liurg.    1667,  68,   72. 

Cornelis  de  Graeff, 

Vrijlieer  van  Zuid 


>ek. 


144. 


(geb.    1599,  st.   1664). 

urg.   IÓ43US,  51.  52.  55. 

56,  5.S,  i59,  61,  62. 

X 

1°.    1633   Gecrtruid  Ovcr- 


(U'l, 


.Ier  Maria  Ovcr- 


Loriiclis  Andncsz.  Hoclei 

N°.   3,S. 

(geb.    1552,  .st.    1584) 

X   1577 

Wcndcla  Lucrsnia. 

(.st.    I5«4). 


Acllgc  Hoclcns 
(geb.    1579,   .st,    IÓ20). 

X  1597      • 
Jacob  de  Graeff,  Dircksz., 

Vrijhccr  van  Zuid-Pulsbrock, 

N°.  So. 

(geb.    1571,  st.   163S). 

Ikug.    1613,  2S,   30,   31,   33,  3 


Mr.  Andries  de  Graeff, 


Dr.  Jan   liickc 
Zie  /lierneven 


Jacob  lii( 
Zie  liierm 


(geb. 

ir,  11 

st. 

i67«)- 

Uu-g. 

1ÖS7 

60, 

G4,  66. 

67,  7 

0.  7 

X 

1646 

isabcth  lücker  van  Swicten 

(geb. 

1623 

,  st. 

i6;ó). 

//.■  hu 

rnev 

ns. 

ndcr 


tr.  Dr.  Frans  Banningli 
Cocq,  N°.  134,  geb. 
1Ó05,  !jt.  1Ó55,  Burg. 
1650,  5J1,  53.  54)- 
tr.  2°.  1G35  (batliarina  Hooft 
(geb.    iGijS,  st.    1691). 


l.XWV 

den  gemaakt.  Oclgcns  was  een  geslepen  en  politiek  man;  /.ijn  ei;j;en  .lanliang  wung' 
niet  tegen  dien  van  de  GraelT  en  liicker  op,  ilaarom  li.icliUi-  hij,  door  de  ('aUi- 
nistische  jjartij  in  de  Vroed-scliaii  voor  zich  in  te  nrnieii,  tot  zijn  doel  Ie  ^^craken. 
De  Gereformeerden  liadden  zich  na  den  val  van  l'.iuw  aaneenge-iloten  gehouden  : 
bij  de  verkiezing  van  een  nieuw  Ra.idslid  in  i(')J()  was,  nadat  tle  parlij  van  de 
Graclï  c.s.  besloten  had  de  beide  laatstovergeblevcnen  van  de  d..or  Alamils  in  KuS 
geremoveerde  Kaden  weder  in  de  Vroedschap  zitting  te  ge\'en,  de  mulste  van  de 
twee,  llarmen  van  de  Poll,  slechts  met  eeiie  meertlerheid  van  7  stemmen  gekozen  ; 
II  stemmen  werden  door  de  Calvinisten  uitgebracht  oj)  hun  geestverw.mt,  den 
latcren  diaken  Willem  Vsbrantsz.  Kieft  ').  Waar,  zooals  n,i  ló.vS  hel  geval  was, 
de  liberalen  zelf  in  twee  fracties  verdeekl  waren,  gaven  bij  de  stemmingen  vaak 
de  kerkdijken  den  doorslag.  Mn  daar  de  Calvinisten  het  aan  (  )elgens  te  danken 
hadden  dat  zijne  twee  neven  Dr.  Gerard  Schaep  Sinionsz.  en  Willem  Hacker,  die 
beide  tot  de  kerkelijke  partij  behoorden,  respectievelijk  iu  1037  en  1()>.)  üurge- 
meester  werden,  waren  de  Gereformeerden  als  wederdien>l  bereid  of)  aansporing 
van  deze  twee  Ijiirgemeesters  hun  oom  Oetgcns  iu  zijne  worsU-ling  melde  ISicker's 
bij  te  vallen.  Zorgde  Andries  liicker  door  de  benoeming  win  zijn  broeder  C'oinelis 
Hicker  tot  Commissaris-i)olitiek,  in  den  kerkeraad  stem  Ie  hebbru  ,,ui  de  predikanten 
in  toom  Ie  kunnen  houden,  ('eigens  wist  tot  tweeden  Commissaris-poliliek  zijn  zwager, 
..len  .Schepen  ]>;eynier  Keael,  te  d(_)en  benoemen  -),  die  wel  in  opdracht  zal  gehad 
hebben  den  predikanlenij\er  Ie  ontzien.  Ondanks  alle  aangewende  moeite  kon  hel 
Oetgens  echter  niet  gelukken  zich  op  den  duur  tegenover  liicker  staande  te  houden. 
Vooral  toen  de  loop  der  gebeurtenissen  het  optreden  vorderde  van  een  ridder  zonder 
vrees,  die  zich,  waar  de  belangen  der  stad  tlit  wenschelijk  maakten,  tegenover  elk 
hüoger  gezag,  waardoor  die  belangen  in  gevaar  konden  gebracht  worden,  sclira[) 
zou  durven  zetten,  was  niet  de  schraaiJzuchtige  Oetgens,  maar  liicker  de  man, 
die  onverschrokken  in  het  strijdperk  trad  en  daardoor  te  Amsterdam  hel  heft  in 
handen  kreeg. 

Hoe  goed  aanvankelijk  de  verstandhouding  tussclicn  l'"rcderik  Hendrik  en  de 
Amstcrdamsche  regenten  ook  geweest  was,  allengs  fleed  de  steeds  toen. -mende 
macht  van  den  Stadhouder,  wiens  wapenroem  hem  nog  boven  zijne  voorgan;_;ers 
verhief,  hen  argwaan  opvatten.  Dt.ur  zijne  cre.ituren  was  hij  meester  in  de  .Sl.iteu- 
Generaal,  ztiodat  zijne  eerzucht  aan  geen  jjerken  meer  gebonden  scheen.  De  .Stalen 
van  Holland,  beducht  voor  tle  gevolgen  van  zijn  naar  hunne  meening  te  ver  reiken- 
ilen  invlcjed,  begonnen  eerst  in  stilte,  daarna  openlijk,  den  l'rins  tegen  te  werken. 
Aan  lul  hoofd  \,in  de  Staatsgezinde  oppositie  stond  .\msicrdam,  dat  eene  bijzon- 
dere reden  had  om  de  sLulhoudeilijke  politiek  Ie  im.Uoio^  en.  Het  is  bekend  hoe 
i'rederik  Heiulrik  vlamde  op  het  bezil  van  .Vntwerpiai  ;  was  deze  stad  eens  aan 
het  gebied  der  Zeven  rro\-incieil  toegevoegd  en  de  Schelde  weder  geopend,  dan 
zouden,  naar  men  te  .\msteiilam  terecht  vreesde,  de  e.utden  jaren  voor  hel  X'enetie 
van  het  Noorden  voiubij  zijn  en  de  handel  zich  spoedig  naar  de  zooveel  gunstiger 
"eleiicn    Scheldestad    vernlaalsen.    Oo-luikend    liet    men   daarom    te   .\mslerdam   i]'^n 


1)  .\mliieb   iJiaer,   koLi,cil  v.ui  . 
Ani.tei-a.un). 

2)  Kcikelijk   .'\iuslcraaiii,   |,.   506. 


l.NXXVI 

uitvoer  van  (lorlunsmatciiccl  naar  .\iil\\crpi.'n,  ter  vcrsterlsiiiL;"  dier  slail,  loe.  De 
l'rins  was  eiaar.iver  ten  li.ni-ste  veil)..b,;en  en  liet  zieli  te-en  den  l'ians.Iien  L;e;:anl 
eri'.stradcs  nit:  „dat  hij  Amsterdam  wel  klein  zon  krij-en.  als  hij  maar  eenmaal 
Ant\vcri)eii  yxMiunicn   liatl". 

In  i6,s8  kwam  het  tussehen  l-'rederik  Hendrik  en  Amsterdam  tot  eene  oi.enlijke 
brenk.  De  Stadh.uider  had  in  de  .Staten-(  leneraal  een  drieledi-  vuorstel  inyediend, 
waar  Ihilland  en  in  dat  -ewe-,t  voornamelijk  Amsterdam,  zich  teilen  verklaartl 
had.  Het  voorstel  hield  in  vooreerst  hot  verpachten  der  in-  en  nitvoerrechten,  die 
door  de  Admiraliteilsc. He-es,  ware  broeinesten  van  on-ereclui-heid,  -eheven  werden: 
in  ile  tweede  plaats  het  i>iM-iehten  van  een  centraal  Admiraliteitscolle-e  en  van 
ecnc  Compa;;nie  van  Assnrantie  om  met  kracht  het  voor  onzen  handel  moonkiide 
zecroovcrsbedrijf  der  Duinkerker  kapers  te  kunnen  ijelen-elen  ;  bovendien  no-,  het 
verbieden  van  den  haiuk-1  op  de  Spaair-,che  havens  en  het  strafbaar  Viellen  van 
den  verkoop  van  schepen  aan  Acn  vijand  Om  het  laatste  voorstel,  dal  rechtstreeks 
te-en  de  leiders  van  de  Am^terdamsche  re-eerin-  was  -ericht,  was  hel  \o.,r,d  te 
doen:  immers  was  het  van  al-emeene  bekenillieid,  dat  de  Juir-emee.ilers  Andries 
liicker,  Abrah.im  lioinn  en  |an  Cornelisz.  GeeKinclc  er  hun  werlc  van  maakten 
in  Holland  en  elders  ')  schepen  te  laten  bouwen  eil  uitrusten,  welki-  zij  te  t'adix 
of  in  een  der  Abddelland.Jiezee-havens  aan  ^Ivn  Konin-  ,an  Spanje  \  erk'-KdUen. 
iMen  za-  daar  te  Anrsterdam  -een  kxwcid  in:  wamieer  het  den  Denen, den  '/.weden 
en  den  „Oosterlin-en"  niet  verboden  en  belet  k.m  worden,  redeneerde  men,  waaroui 
hun  dan  de  voordeden  te  laten,  the  anilers  aan  onze  kuul-euooten  ten  -oede  zoiuk  n 
laimen?  In  tien  Haa-'  nam  men  met  deze  casuistiek  -een  -enoe-en  ;  den  den  PY- 
bru.iri  lO^^j  werd  besloten  aan  Amstei\lam  eene  plechti-e  Liezendin-'  af  te  vaarLli-en 
uit  tic  Slaten-Clcner.ial  en  den  Raail  van  State,  mede  n:imens  den  l'rins.  1  )ezc 
bezendin--  kree-'  de  opilrachl  om,  n.i  in  de  X'roedsch.ip  toi.-elaien  te  zijn,  daar- - 
denkelijk  met  behuli)  van  de  Calvinistische  leden  en  wellicht  ook  van  .Ie  -roep 
van  Octgens  —  zoodani-e  be-,Knlen  uit  te  lokken,  dat  de  drie  Staats-ezinde  l'.ur- 
gemecstcrs  ten  \'al  ::ou<len  -ebracht  worden,  .\laar  de  berekenin-  Taalde,  <l.H.rdat 
men  te  Ainstenlani  tien  tocle--  doorzag:  onder  voürweqdsel  dat  eene  afzondeiiijke 
stad  niet  bevoegtl  was  om,  buiten  de  gewestelijke  Staten  om,  met  tle  hooge 
overheid  der  Unie  te  onderhandelen,  weigerden  ]5nrgemeestere:i  ---  Abraham  ]lo.,m. 
Jan  Cornelisz.  tieelvinck,  (ierbrand  Claesz.  l'ancras  en  Willem  Jkicker  -  aan  de 
bezending  gehoor  te  \erleenen,  zoodat  zij  onverrichter  zake  naar  den  liaag  moest 
tcrntrkeeren  -').   De  Stadhouder  had   voor   Amsterdam  het  honfd  --estooien :  voortaan 


1(.,1V  lU.k.i,,  'i  l^-li..,.u  a,-  ,;>-li.-.l>'  Hou-ia  |.,:.na  u-  .m,,,.  Iu-lil..n  l-iiiiK'u  N.iiK-t-,  i.u-i  S.  U,.e.,K-i-. 
.-n.U-  .u,  Icic  -ei""-"-.-!'..,'  !i.i".l.-ihU-,  .ul^.-li|,'l.  v,.-!  .,;hr|Kli  mul  0,„l,.^-.^,:,ccUcli.ii.  >.in  K.uion.  Kniil, 
l,,„.t,  r.onlL'.i.  l'..u-wuicl.  cihlc  aici-clijkc  L;cnMckl  ciiclc  XL-rk.Klit  l-t  l.cl.ulj.  v.ui  ik-ii  K..iiiii-  \  .ui  .S|,,ui  jen 
cmlc-  sijne  Sladi-liuiulL-i  s :  a,,or  «vlcku  vcrk.a-litc  ll.cke-rM.-  scIic|K-n  VLTMl.ri.k-r,  llnlkiHl>L-  sliepen,  cii.lc  ,.p 
cciiuiuwl  acht  Auwtcia.ini.c  Str.,ct-Vaciac.  ^  |,l.  i.  .Mia.lcIkuuKrl,,:,  ..xna,,nkrsl  si|n  ^.ca>.i..L-,i,  't  welk  i^  k 
mLiiie  tlat  Uc  An,.tLa-.kiui,c  vci -Lkeraci ,  iiuHi  niet  ve.yctLa.  IkLIhii.  ( ;dijk-,c  i,o,:l,  „ulai.y,  aldaor  vc-i;,chci.l..-ii 
sclicpcn,  v»,a-  Je  Kt..,.,,  N'i-anktijck  -riaac./kt,  II-  k....,,  -evcili  hcl.l.cii"  (l'aaillct  „Lau»  ri-eu- Krau.  ( it- 
vloL-litLii  v.i.r  Syii   ll<..,clK-yt,   Wiliii-lin,  Je    IIlvt   l'ti,iCL-  van   diaiijci",   165-.    K,nittul  t.Sji). 

2)  .\l.lus  stelt  Schaei.  i,i  c-a.c  a.uituckcnili-,  v>..jl-k..n,cl.ac  i.-,  de,,  liai.ad  X'.  2  In  't  ( Ica -.i,-clii.-l  Ic 
.\„istcra,i,n,  ,1e  t..,;a,ad,i  van  ,1,.-  .;aak  v.„.,-.  „Dcsu  l-tcpu-uic  v,in  s,.,.  \ccl  I  .olc|.'  acn  (.11-)  .st.i.l  \enistic,.l,,n,) 
KV.laci.  was  van  i;i-uut!,M-  insiJ.iL-,  als  vdc  van  {,\c)  Kot;ci-int,'o  wel  i;c«etcn  hd.l.en.  \Va,U  l'  sad,  .1(.,lt)„]., 
a.,t   men  2  a  3   van  (.le)   Vroetsd,a,,|.L-n   ..f  l;„,ye,.,.i   ,1c   v,.ct   „jiidc  yclicl.l   l,cbl.cn.  cn.lc  d,l- n,ct  A„t,.rilcvt 


r.xxxvii 
liet  de  stad,   door  dc;:c  ovcrwimiiiiL;'  aaiit^cniocdii^'d,   niet   na,   zicli   ooi';   in  de  Iniiten- 

JleiKlrik,  wiklc  hij  nicl  zijn  lanLigckocslcrd  plan  mn  ccn  aan\al  (i|i  Ant'  lain-n  te 
doen,  dool-  de  tei^enkantiii;^^  van  iVnisLerdani  in  dniL;en  zien  vallen,  zich  L^edw  iin;j;en 
om  aan  den  eisch  van  Andries  Hieker,  i\cu  leidenden  Kur-eineester  der  stad,  te 
vokloen,  en  ziih  in  den  onrlo-  lussclien  Zueilen  en  Denemarken,  ten  i^nnsle  \'an 
de  eerstL;en.ienide  ni..;..  ndlieiil,  te  nienv.en.  De  lio,,L;e  tellen,  donr  de  Denen  in  ile 
Sont  -elieven,  l)raelUen  den  Anisterd.ini^chen  handel  -lonl  nadeel  t..e ;  onder  hevel 
van  Witte  Cornelisz.  de  With  werd  nn  eeiie  vloot  naar  de  niondini;  van  de  Oostzee 
gezonden  cmu  Denemarken  in  bcdwanL;'  te  honden  en  aan  de  lloUandsehe  schepen 
den  vrijen  tloortocht  door  de  Sijnt  te  verzekeren.  In  't  volL;endc  jaar,  i(i.4Ci,  waren 
het  Andries  Jiicker  en  Adriaen  l'anw,  die  d^jn  l'rins,  te-en  zijn  zin,  noo.lz.iakten 
de  vredesonderliandelin|.;en  met  Si)anje,  welke  in  1(140  tot  den  Miinsterschen  vrede 
zouden  leiden,  op  te  vatten;  de  intri-e.s  van  l''rankrijk,  dat  het  tot  stand  komen 
van  den  vrcilc  zocht  te  beletten,  werden  in  liollaiul  \ doiiKimelijk  door  llickei- 
verijdeld. 

Zooals  nit  het  krachtii^e  optreden  van  Amsterdam  111  dezen  tij<l  blijkt,  had 
het  voor  zijne  belanL;en  den  eneii^ieken  voorvechter  -cAonilen,  die  in  zijn  strijd 
te-en  den  Stadhouder  en  de  Staten-C.eiier.ud,  wanneer  h,„t  bekm-  der  st,id  het 
vorderde,  geen  duinibrceil  kamj)  L,^•l^.  \'oor  de  staKn  wilskracht  \'an  Andries  j;icl;er 
moest  nlics  buigen:  Stadhouder  en  Staten,  \'roedscliap  en  kerkeraad  ;  spottend 
werd  hem  in  de  pamlletten  toegevoe;_^d :  dat  hij  s,>u\Liein  van  'l  kind  zocht  te 
worden  en  zijn  zoon  (Ir.i.d'van  1  lolkind  wilde  nud^en  ')•  ^^  Ü  kennen  uit  de  poi- 
trettcn  ile  .stug-hoo-harti-e  en  indridcwekkende  \  ei  schijning,  met  de  barsche,  door- 
mond.  \n  vastheid  van  karakter  en  onwrikbaar  voet  bij  stuk  houden  in  elke  aange- 
legenheid, die  botsing  XAU  meeningen  vero.u  zaakte,  wa.n  liicker  het  van  den  l'rins, 
boven    wien    hij    buitendien    het    v.iorcleel    h,ul,    dat    hem   de   onverzwakle   kracht    \,in 

vroegtijdig  versleten  gestel  van  den  slechts  twee  j.iren  t.udeieii  Stadhouder  schonk. 
Tegenover  den  overmoetligen  jhugemeester,  die  hem  bij  elke  gelegenheid  trotseerde 
en  dwarsboomde,  st.uid  h'rederik  llendrd<  machtel.  m,s:  hij  m.. est  toezien  hoe  Hicker 
met  cenige  andere  kooplieden  te  Napels  voor  den  Spaausclien  Kouuv^;  eeiie  \  loot 
bouwde  en  uitrustte,  die  ilaarna  onzen  handel  in  de  Middell.indsche  zee  bekingrijke 
verliezen    toebracht;    hoe    hij    Duinkerken   en   Oostende  \aii   kruit   en   lood  voorzag, 

.lii.lns,,»,    N.,„    [.M    .Smuii)i;,in.-.,u-l)    inn    kcnius.r    x.in     s     11"     --    1  lin  ,iu,K'    t,.nu    .x.-ivi-n    » .u    v.m   a.-, 

1)  lu  11.50  llrrl  l,rl  „,  rni  IKlnill.'t  („  U.  .l-eUK-LSta'  Uirkor.  I.nuivrn.ns  nf  Virtni'y  \V:,o|„-n",  KlMllk'l 
6SU.)  ii,i;ii-  .i.uilri.liii;;  ^.^u  lul  .l-,ïa/c  -rrurht  il.U  Uickri-  vvu  l'.ii:.;..-!-.  1,  l,-rrk,,|-|,s  vnn  10,000  m:ni  lr;;c-n 
WillL'iii   II    [c  liul|,  ;;i:niii|K-ii   /..,u   I.L-I,lxm: 

t   Liuult  met   ICii-hel^chü   l,:ii.lrL-reii. 

V.in  011.    \;idcrlai,Jl  te  s\  11  ? 
Meynac  i,'liy   u],  .-itik-K   oen    wyseii 


oll.ni 


„waerdoor  geheel  Vlaendereii  wicrt  gcspij.st,  als  sijn  Iloogheidt  1 1.  god.  dat  ,t;e\vest 
introck,  cnde  door  Gods  zegen  buiten  twijlTcl  soude  ovcnonipelt  liebben"  ');  Ime 
in  1646  een  consortiLini,  waarvan  Jïicker,  toenmaals  Gedeputeerde  in  tle  Staten- 
Generaal,  deel  uitmaakte,  met  Spanje  een  contract  sloot  tot  transport  van  ecnige 
millioenen  aan  zilver  ter  betaling  van  de  Spaansclic  troepen  in  de  Zuitlclijkc 
Nederlanden  -).  Hoeveel  Bickcr  ook  op  zijn  kerfstok  mocht  hebben,  als  Amster- 
damsch   J5urgemeester  en  leider  der  Staatsche  partij   was  hij   onaantastbaar. 

Reeds  oimiiddellijk  bij  zijn  intreden  in  de  stadsregcering  .straalt  bij  lück'cr  de 
hooge  dunk,  dien  hij  van  het  gewicht  en  de  waardigheid  van  den  stedelijken  regent 
had,  door.  Zijn  ,,Recueil  van  de  notabelste  resolutiën  en  notulen  van  de  Vroedschap"  ■') 
vangt  aan  met  de  woorden:  ,,A°.  1622  den  28  Januar_\'  Ijcn  ick  onweertlich  tot 
3Ó  Racdt  deser  Stede  gecosen.  Godt  Almachtigh  verlecne  ni}-  wijsliL-)t  cnde  vcr- 
stant  lot  siilcken  hooghwichtigh  ampt  nodigh".  In  zijn  streven  om  de  macht  en 
den  luister  van  het  stedelijice  gezag  tot  een  te  voren  ongekende  hoogte  op  te 
voeren  is  hij  zich  steeds  gelijk  gebleven:  wat  hij  als  jongste  Vroedschap  zich  in 
dit  opzicht  voornam  heeft  hij  als  Ikirgemcestcr-magnilicus  voh-oerd.  Aan  de  kord:ite 
houding  van  liickcr  was  het  ook  voornamelijk  te  danken,  dat  de  godsdiensttw  isleu 
te  Amsterdam  eindelijk  waren  bijgelegd  en  dat  het  consistorie  ei-  tot  rede  gebracht 
was.  Na  de  uitzetting  van  Smout  was  het  .Andries  lückoi',  die  in  eene  gecombi- 
neerde zitting  van  de  Staten  van  Holland  en  van  de  beide  Hoven,  onder  voor- 
zitterschap van  den  l'rins,  in  eene  redevoering  het  goede  recht  van  de  j\mster- 
damsche  regenten  tot  het  nemen  van  strenge  maatregelen  ten  opzichte  van  de 
oproerige  Gereformeerden  verdedigde  tegen  de  aanvallen,  waaraan  het  \'an  Iceikelijke 
zijde  blootstond  *).  Toen  in  lanuari  1629  de  Amsterdamsche  magistraat  hcslokn 
had  de  buitensporigheden  van  den  kerkcraad  in  te  toomen  door  een  i/.iar  1  keren 
uit  zijn  midden  tot  bijwoning  van  de  vergaderingen  van  tlien  raad  af  te  \'aai(lig'  n, 
werden  de  Schepenen  Jacob  Jacobsz.  Hinlopen  en  1'ieter  Hpmeer  daartoe-  door 
Rurgemeestcrcn  aangewezen,  waarvan  tle  eerste  na  zijn  dood  in  .Sc[)tember  \:m 
't  zelfde  jaar  door  Antlries  liicker  werd  opgevolgd  '').  Het  duurde  nog  drie  jaren 
voor  jiien  met  den  kerkeraad  omtrent  dezen  maatregel  tot  eene  schikking  kon 
geraken.  Den  G^n  Mei  1632  namen  eindelijk-  Geurt  Hircksz.  van  lïeuningen  en 
Andrics  ISicker  .ds  Commissarissen-politiek  zitting  '').  Van  zooveel  gewicht  aclitle 
liicker  het  den  kerkeraad  te  beheerschen,  dat,  toen  hij  weinige  jaren  later  zijn 
Commissarisschai)  neerlegde,  hij  zich  in  dit  ambt  liet  veivangen  door  zijn  bideder 
Cornelis  J5icker,  die  het   tot  zijn  dood   in    1654  bleef  l)ekleedeii    ' ). 

I)  l'a.ullct    Kmiltfl  6851,  mKv, 


ijcneyr 


4)  J.   W.>t;enaar,  A.n 

s.ca.uu,   k  |>.   5,6 

5)  Kerkelijk  Ainsler 

ani,  |i    4S6,  4.J0. 

6)  Iln.k,  p.  497. 

7)   Ilmk,    |,.    506.    - 

„Cunielis   Bickei 

die  vervdecMe  liem  onder  de 
iroeiler  op  den  honysten  Trap  yliesoteii  sonde  lielilien, 
len  liet  ojjperste  yesaij  te  krijt;eii  over  de  Cieestelijcke 
den  Meester  ovev  Amsterdam  gespeelt  lielibeii,  den  eei 
lik"  (l'aiullet  „Biier-l'raatje  tus,ehen  drie  Amslerdainn 
,,lenlaniselie   predikanten  en  oinleilingeii   der  I  icrel".   KerI 


lil  zijne  broeders  vond  Andries  ]?iclvcr  licli-iers,  die  liein  waardii^  waren.  Hun 
vatler,  liLirt^'cmeester  ("icrrit  liicker  l'ieters:',.,  was  een  \-an  de  L;ron(lleL;L;crs  ;;e\\eesi 
van  den  Nederlantlschen  wereldliandel.  Zijne  onvc-rnioeide  po-an-en  oni  dien  handel 
oj)  nieuwe  banen  te  leiden  waren  n-iet  sueces  bekroond;  behalve  den  roem  van 
tot  de  oprichters  der  ( ).istindisehe  c:onipaiinie  te  behooren,  komt  hem  no-"  die  toe 
van  het  aankno(ii)en  van  lumdelsielatien  met  Peru  en  met  de  volken  aan  de  Witte 
Zee  ').  Van  iieni  hadden  zijne  7.oons  de  eigenschappen  i^'cerfd,  waardoor  de  stichters 
van  Neerlands  onafhankelijkheid  hadden  uitgeblonken.  I\hielitig  van  wilskracht,  door 
geen  tegenspoed  neei'  te  slaan,  oiulerneniend,  diuirtastend  en  xnortx.ireiid,  bcga.ikl 
zoowel  met  den  ruimen  blilc  en  het  koene  conceptievermogen,  dii;  een  jilan  duen 
geboren  worden  en  tot  rijpheid  brengen,  als  met  hel  org.iniseerende  t.dent,  het 
heldere,  practische  inzicht  en  de  onvermoeide  wei  kkr.uhl,  noodig  om  het  te  ver- 
wezenlijken, waren  de  liicker's,  van  liuis  uit  eivaien  in  alle  /.,d%-en  van  handel, 
scheepvaart  en  industrie,  de  aangewezen  leiders  en  beraders  van  een  vulk,  tot 
welks  meest  volmaakte  vertegenwoordigei's  zij   behoorden. 

Van  den  tweede  der  vier  gebroeders,  Jacob  lücker,  is  niets  bekend  d.in  dat  hij 
koopman  was  en  bij  tle  oi)richling  dei'  Directién  tot  beveiliging  \-an  onztii  handel 
op  het  Oosten  en  Noorwegen  in  1631  lol  lid  daarvan  benoemd  werd.  1  lij  was 
gehuwd  met  zijne  niciit  Christina  de  Graelï,  en  schijnt  zich  nut  de  politiek  weinig 
ingelaten  te  hebben;  in  de  magistratuur  bracht  hij  het  niet  verder  d, ui  tot  Schepen. 
Weten  wij  weinig  van  dezen,  des  te  bekender  zijn  zijne  tlrie  broecKrs.  Zij  worden 
ons  door  een  tijdgenoot  afgeschilderd  als:  ,.onberis]ielijck  in  le\en,  lic)llg  in  lumdel 
en  wandel,  wacker  \oor  de  welvacrt  \-,iii  haei  .Siadt"  -).  \'aii  .Amsteidam  wertl 
getuigd:  „dat  de  Sta.l  in  den  tijd  der  regeeringe  v.m  de  lleere  l'.ikkeis  zo  meickelijck 
heeft  toegenomen,  dat  het  is  te  veiw  ondelen"  ■ ).  Andries  hebbui  wij  reeds  leereii 
kennen  als  de  leider  van  de  oppositie  in  de  Staten  van  ]  lollaml  legen  de  politiek 
van  den  Stadhouder.  \'an  zijn  eerste  optreden  als  ISurgeineester  in  I('i27  tot  zijn 
dood  in  1652  11,1111  hij  tien  keeren  op  den  Jiuigemeesterlijken  zetel  (ilaaLs.  lii 
i()4f)  maakte  hij  van  zijn  overwegenden  invloed  te  Amsterdam  gebruik  om  ouk 
zijn  broeder  Crnelis  Dicker,  lieer  van  Swielen,  gehuw.1  mei  eeiie  do,;ht..T  van 
wijlen  liurgemeester  (ierrit  jacob  Witsen,  lot  de  ISurgenieesleilijke  w  a.inligheid  te 
verheftcn.  iJij  zijn  dood  werd  Andries  in  1653  als  burgemeester  oj-gexolgd  door 
zijn  jongsten  broedei-,  Dr.  Jan  ISickei',  een  schoonzoon  \'an  lluigemeester  JacoL* 
de  Graeff  van   Zuidpolsbroek. 

1  )e  vier  "ebroeders  hadden,  als  handelsmannen,  de  w  ereld  .  aider  elkander  verdeeld  : 


„Zoo  wijl  al-.  lÜckors  vlavh  den  gro, 
l!eseli,idiiude,  en  doorsnee  met  1  lick 
Die    's  ueerelts   gouden   oegsl    111    1  loll, 


.zem   sleiien"  *). 


O  Zie   l,R-,acl,k-l    I,   |,.    17_i,    174. 


Kmilicl  0S36. 


3)   l'au.llet    „licii    kc.l.un 
6781.  —   Al)rali;ui,  ,1l-   Wii^m 


tiny,  I,  p.  315) 

4)  WcTke-,,   vn„  J, 


AiiisU;nlam"    (I(',5o),     Ki 


.i.siuiis"    (Ml-, 


Jacob  luid  voor  zich  de  OosUoc  i(ck.)zeii  en  l)vaclil  te  Auislcnl.iin  de  -raiieii 
van  „Oostland"  ter  ni  ukl  Andries  bewandelde,  in  niv..l-in-  van  /.ijn  vader,  nienwe 
weiden,  en  trachtte  in  lu:t  voor  vreeuuKün-en  no  ;  maar  vvi'ini;,;  toc'-ankelijke 
„Aloscovie"  handelsv'oordeelen  te  hehalen,  \ rnanielijk  do,. r  den  nitvoer  \an  pelte- 
rijen. Wij  vinden  aan-eteekend  dat  hij  eens,  in  1^140,  in  Rusland  zulke  uil-estrekte 
voorschotten  tot  vcikoop  -odain  had,  dat  er  in  KUl  liijn.i  -een  pelterijen  op  de 
jaarmarkten  kwamen,  zoodaL  de  1  lollandsche  koo|.licden  L;enood.:aakt  w.iren  zich 
bij  rei|uesl  tot  II.  )  loot;  Alo-cnden  te  weiulen  met  verzoek  oui  deze  monopoliseeriiiL;- 
van  den  bonthandel  te  willen  tct^cn-aan  ').  \v'at  C'Uaielis  betreft,  deze  zochl  zijn 
voordeel  in  L\cn  handel  op  Amerika.  Uij  de  oprichtini;  van  de  Westindische 
Compagnie  in  lOii  stalc  hij  er  zijn  i^eheele  kapitaal  in  en  werd  daarop  tot 
]5c\vindliebber  ben(3emd,  liet  i^eluk  was  hem  tjunsti--;  hij  maakte  de  \elte  jaren 
mede:  de  verovering-  van  de  Zilvervloot  tloor  Piet  1  lexai  in  \i",jl>,  welke  de 
Compagnie  in  staat  stekle  een  tlividend  van  5cT  Vq  uit  te  keeren,  da. una,  in  't 
zelfde  jaar,  de  vermeestering  van  de  Hondurasvloot,  die  een  dividend  van  30% 
gaf  ■^),  joeg  de  aantleelen  van  de  Comp.ignie  tot  een  ongehoorden  Icoers  op.  '1'oen 
achtte  hij  het  oogenblik  gekomen  om  zich  voorzichtig  teru  ;  te  trekken;  met  meer 
doorzicht  begaafd  tkin  zijne  niedebewinilhebbers,  zag  hij  in  dat  de  Icms  stond  te 
keeren  en  dat  de  Comi).igme  oi)  den  iluur  legen  de  vele  -evaren,  die  haar  om- 
ringden, niet  o[)gewassen  zou  zijn.  Hij  wachtte  er  zich  voiu'  ,,goet  gek  n.)  qu.iet 
geit  te  smijten",  en  verkocht  ;d  zijne  aaiideelen  tot  ho,, gen  jirijs  In  de  .\mster- 
d.imsche  Vroedschap,  w.ririn  zijn  broeder  Andries  zittiii.;  had,  zette  hij  nu  eene 
c.nnp.r^ne  op  touw  le_.eii  hel  .lan  de  (.'omiMgnie  verleende  oelni.i,  w.iarbij  alle 
particuliere  h.mdel  op  Zuid-.\merika  verb:.den  wav  Dit  be::,.r:;de  hem  veel  vijanden: 
men  strooide  zelfs  uit,  dit  hij  tle  ruïne  v.in  de  Reiuinliek  hewerk-en  m  liet  land 
den  Spaan.schen  Koning  in  handen  spelen  wilde,  l'ocli  bereikte  hij  zijn  doel:  in 
iCr-,4  werd  door  de  .St,iten-(  ienera.d  ile  v.iart  op  ISrazilie  \ooi- .die  mgezelenen  van 
den  .Staat  opengesteld.  ISiclcr,  die  als  gewezen  bewindhebber  v.m  de  l'ompagnie 
„wist  wacr  de  meeste  winst. -n  op  de  Kust  \'an  Ürasil  w.iren  te  doen"  <leed  met 
tleze  kennis  zijn  voorilei-l  en  rustte  zelf  schepen  naar  de  West  uit,  ,,in  voegen  dat 
hij,  als  'er  quahk  een  kist  Zuikers  bij  iem:ind  was  te  vinden,  zijn  rakhui-  op-estapelt 
vol  h.ul,  en  zich,  d.nrbij,  in  een  ji.ir  over  de  honderd  dui/end  guldens  verrijkte"  ■' ). 
Dr.  Jan  J'.i-ker,  de  jongste  der  gebroeders,  nam  voor  zijn  deel  .kaï  li.ind.d  op 
het  Zuiden  waar.  Zijne  schepen  voeren  op  de  landen  om  de  .Mi.ldellandsche  Zee: 
Italië  en  de  Levant,  het  gebied  der  ...Straetse  handelaers".  Toen  de  toenemende 
uitbreiding  van  -le.e.-n  h.mdel  Ie  Amsterd.im  in  iT^:;  de  oprichting  van  een  college 
v,in  „niiecleuis  v,,u  d.-u  I  .ev.,ulsehen  h.mdel  en  n,iMg,itie  s,.n  de  M  iddell.mdsche 
Zee"  noodzakelijk  m.i.dUe,  \\,L,ir,i.m  het  .ppei  1, .ezicht  ov.a  .lezen  lak  v.m  neg.nie 
en  over  de  consuls  \An  den  .St.uil  in  de  Mid.lellandsehe,'..-.--l):,vens  w.a.1  op-edr.igen, 
beh.,orde    Jan     lii.ker    t..t    .Ie   z,:ven   .erstbenoem.le    l.d.  n    eiv.m,    N.i   den   dnnd    v.m 


I)  j.  Schel 

CÜKl,    Ku,l., 

1,1    Cll    .k 

Nc,lul..n, 

c„,   1,  ,,.    .72. 

2)  .\iaus  \ 

.1-ens   lui 

.uiiIIcï; 

,'l    11, .11..,,, 

tjc' 

hekeuk  ilo  aiiu 

en   ,l,,..i    cci 

\cii;r,M 

l;'la-:    ,Kee 

.,\l,..,l"     I.CM 

,„l 

(\Vai;cn..:.r,    X'. 

Icrl.    lliaoi 

Lc,      .\1, 

,.    ;..).    \„ 

;■,.■„■.     Iicl      1..11 

,l!cl 

vun   ,1c  /ilvci\ 

.M,t     CCIIC     lli 

l.cc-rill!; 

>-a,   75'/. 

3)   l'..mllcl 

aKx,.icn- 

zijn    broeder  J.icnb    iiickcr,    in    l(')^|(),    weid    hij    aaiiL;c\vezen    om    t\c/cn    in    de  Direclie 

broeiierü  zal<en  ne\'ens  zijne  eii;ene  zal  Nomt^ezet  heljljeii.  Ilij  was  dan  ook  nieei' 
IcooiJiiian  tkm  recent:  pas  up  zijn  Sia'  j.iai'  nam  hij  als  Schepen  \'oor  hel  eerst  m 
den  magistraat  zittini;  ;  zes  jaren  laler  werd  hij  lot  liur-enieester  verkozen  Maar 
vooral  maakte  hij  naam  als  scheepsl  H.uwmeester  en  als  sliehter  \an  het  st.idsdeel, 
dat  nog  heden  als  „het  lacker^-eiland"  hekend  is  en  zijn  na.nii  \oor  vergetelheid 
bewaart.  iJoor  aankoop  in  uiji  eigenaar  geworden  van  het  voorste  van  de  drie 
eikuKlcn,  die,  onder  de  algenieene  benaming  ,,ile  Hraak  bniten  de  1  laarleninierdijl;", 
iil  Jaiuiari  1()J2  door  delgcns  es  aan  de  s!ad  verkocht  waien  '  ),  legde  hij  er  een 
scliecpstiinmerweri'  aan  en  bouwde  er  \'oor  zielizelf  een  hui^  als  een  kasteel,  waar 
zijn  wapen  op  tien  ge\-el  pronl;le.  met  een  pakhuis  er  naast,  en  een  hoogeii  toren 
van  drie  venliepiiigen,  die  uitstal:  boven  de  lun.jes,  p.d;hui/.en  en  scheei)stimnier- 
werveii,  Avaarnied.:  hij  van  J033  tot  164.:;  liet  eil.md  liet  \oltimnieren  -)■  Jarenlang 
woonde  hij  in  dit  huis  „akof  hij  de  lieer  van  t  eiland  was"  ■■■ )  en  hiekl  er  per- 
soonlijk toezicht  op  het  bouwen  en  nitreeden  \  an  zijne  schepen.  Hij  zijn  d.»..! 
woonde  hij  op  de  Keizersgracht;  in  't  gro..!e  huis  op  het  Hickerseiland  zal  toen 
denkelijk   alleen    zijn    kanto<-r   gevestigd   geweest    zijn.    k;en  dichter  herdacht  hem  als : 

,,h",en    man,    ilie    naarstigh    al    sijn    lee\t.n 
iN'iet   deed,    dan    timmren    huis   en    steeven 
Im,    duizend    keelen    o,, pen    hiel, 
.Met   werk" enz.    * ). 

In    de     laatste   j.iien    vn,,r   en    de    beide   eersle  jarm    n,i    iU:n    vrede    \an    .Mmr^ier 

conig-  yXnrslerckmisch  regentengeskichl  Ie  beschikken  gehad  had.  Zeven  leden  van 
deze  familie  zaten  er  in  de  regeering.  liehalve  Andnes  JSicker,  liurgemee.ster,  Raad, 
Kolonel  der  liurgeiij  en  HewindJicbber  der  ().-Ind,  Compagnie,  en  zijne  drie  broeders: 
Cornelis  liicker,  .Scliepiai,  Dewindhcbber  der  W.-liid.  Compagnie  en  Commissaris- 
politiek  in  den  kerker.iad,  wien  in  ir,|(,het  JnirgemeeslersJuip  U.eviel.  Jacob  Ilickcr 
Gcrritsz.,  Commissaris  (sedert  1641  van  de  \\'isselb;ink)  en  i  Jirectcur  \an  hel  l'..\lia- 
ordinari.s  Convooi  op  het  ()i)slen,  in  Dr,  |:m  l'.icker,  die  in  \('.\j  in  ile  ,Sche]jenbank 
zitting  kreeg,  waren  het  hunne  neven,  de  drie  subrMcders  :  Koelof  lii.ker,  Ivaad  .sedert 
1640,  Schepen  sedert  l')4i,  jacob  Hieker  jacobsz..,  iii  |(>4J  Commissaris  gewerden  en 
wien  in  1646  door  i.\i:n  invloed  v;in  zijn  schoonvader,  Ihirgemeester  Andries  ilickcr, 
het  ambt  van  Ka|.ileiu-Majo<M-  en  Clppcrbevelhebber  van  hel  garnizoen  van  Ain- 
sterd,ul\  werd  op  ;;edi  ,e>  n,  en  lleuii.l;  Ilickcr,  Coinmi>-.:in .  in  lo|l  en  Schepen  in 
1045  en  volgende  j.ueii  '■ )    h'.en  vinmi;  pamllei win  1051)  lu.eiiit  de  Hicker's  „onwetende. 


1M7      -Vi. 
uilai.a,  »■.>.. 


I)  Zie  liieiv.'i 

r,   p. 

I.X.W 

2)    50    Kcf;.    V 

:lii     ^ 

ik.H-lile 

rvell,    1...    ".S    v'— Sj    \'-;    !<e:...|     Vlo. 

lin.:    lU-,    .,(../ 

Niei 

«Me     t.,. 

Ule,      lf,J7-'.p,     1...    Sj    en    vl,;.;    I^e;; 

Wat'c.KU,    .Vni 

.lerda 

M,     1,     1.. 

.125.   -      In    1O5.S    en    '59    se,l...el,l  J 

,    |ol,,u,    de    W, 

1,    y.\ 

.;ens    |U,K 

n,.uie   ^all    1   Jnn,    IÜ57,    u    In.uen  0 

erven   met   .Ie 

o.,n, 

.Lier..])   s 

a.n.le",   te   /amen   v..,,r/  iy,-|Ou    {i> 

J)  J.   ter  Gou 

V,     .\l 

stel. mI. 11, 

,ina,   ],   ],,    114, 

4)  J.  Si.x   v:,.. 

Cl,, UI 

lellei-,    W 

esy,    |..    43S. 

5)  Zie  laeme 

tel     1, 

V-  174- 

75.    iSV,   iUu,   4J3- 

noi-s.se,  hin'acrdi;4e  eiidc  ouvcrclraCLïclijkc  ;'cU-  en  .Stacl-.uchliv.c  iKict-skiipcrs,  de 
rcgocringc  'l  eciiemacl  onclcrkruipeiulc  ciidc  iiincineiulc.  LladLiil  aiulerc  L.;uslaclilcn, 
die  het  hare  iiieL  behoeven  Ie  wijckeii,  uilschoppeiidc,  iii  sulcker  vocL^en,  dal  -^y 
qualijck  ccii  ecr-anipt  sout  kiiiiiieii  iiDeiiicn,  of  biuneu  of  buiten  .Amsterdam, 
AmstertUun  raeckcnde,  dat  van  de  liiekers  of  ten  minste  \Mn  vei'niae.^schapte  aeu 
de  Bickers,  niet  bedient  en  wort:  vrae_^f  i.;y,  wie  is  ILwiiithebber  \an  de  Oost- 
ende West-Indische  Compa-nie ;  wie  Af-esonden  in  dc.i\  lia-e  ter  Vei-aderin-e 
van    de    Staten?   wie    liorL^ernieester  ?   wie   ScheiJjn  ?   wie    ("oionel    wiii   de    Inn-erije  ? 

Amplcn,  ende  ik  sal  soiider  leu_;en  altijt  m()_';en  anIw.Mrdcn  llickjis:  uant  de 
])ickei-s  sijn  alle  din,L;";  waerom  ie  ooc  wel  veisekert  ben  datse  by  de  Ainsteidamse 
IJor-erie  noit  sijn  i;elieft,  niaer  altijt  sijn  verda-t  en  L^eliaet  yewec.-,t"  '  ).  1  ie  iinioed 
der  liicker's  beperkte  ziJ»  niet  uitsluitend  tnl  Amsterdam:  in  alle  sleden  van 
Holland  en  in  alle  colle-ien  in  den  llaa-  had  hunne-  pariij  die  .Mukn'  den  naam 
van  „de  Jückersche  liL,nie"  bekend  was,  hare  vertakkin-en.  ,,.\'iel  dal  il;  tlie  m, innen 
(n.1.  de  liicker's)  als  mooren  wil  afschilderen",  heet  hel  in  een  ander,  vrij  -enialij^d 
l)amllet:  „dan  dit  is  niettemin  /.eeker,  dat  Amsterdaui,  ja  al  ;'.ei  ik  -aiu^eh 
Holland,  ik  weet  niet  of  het  builen  de  waarheid  ;',ou  ;:iin,  v.m  d.il  -eskicht  wierd 
-ere-eert.    Zij    h.idden   de    Helmstok   van    't  Suer   in    hun    '.;,  Aeld;    want   wat    Cle-ie 

aan  de   Hikkers  vermaaL;tschap  was,  vontl  ?"   -). 

liicker's  nijd  en  ak^amst  en  het  ontbrak  niet  aan  [)o.;in-en  v.m  minder  forUiinlijke 
anibt^'cmiolen  om  aan  de  steeds  aan;_;roeiende  m,u;hl  \:in  de:.e-  familie  een  einde  te 
maken,  door  haar  in  lui, ir  slamlioold,  Ihir-eineesler  Aiidrie,,  ie  treffen.  Iv  ne 
intrij^rc,  in  164^^  dnor  de-  re-eenmde  ilur-emee^lers,  H._-rbraiid  Ciaes,-..  l'.incras, 
Jan  Cornelisz.  tieelvinck,  iJr.  Alberl  Coeiiraets/..  )!ur;>h  en  ('Mmelis  de  (Iraeffvan 
Zuidpolsbroek,  teilen  Andries  IJieker  op  touw  L;ezet,  leidde  bit  hel  -cwenschte 
resultaat.  iJij  meerderheid  van  stemmen  wees  <le  \'r.a  .hclKip,  op  \-'ji.rdracht  van 
Buroemeesteren,  ó  l<"ebru,iri  van  dat  jaar,  bij  afwezi-lieid  ■>  :m  Andries  llieker, 
dezen  aan  lot  het  bekleeden  v.m  de  .^-jari-e  commissie  m  liecommilleerde  Kaden 
in  den  Ha.i-,  met  de  bedoelin;.;-  om  den  heersehzuchli-en  Uudbu-emeesler  te 
Amsterdam    met    fatsoen    V(/or    een    wijle    kwijt    te   zijn.   Zoo   valte    Üieker  het  dan 

het  stadhuis  „in  het  torentje"  bijeenz.ilen,  aan,  en  ver.-.oclil  Imii  cLil  zij  ,,de  saecke 
wederom  souden  -elieven  in  den  Raet  te  breii-en",  hun  te  kennen  -evende,  dat 
hij  met  vn.Miiemen-,  u.i.  .'ieli  dil  .u.ibt  le;..;.u  \m1  eu  d.mk  ie  l.ueu  opdriu-en, 
lemeer  d.i.ir  hij  „\erUouut  li.idde.  door  de  de\o,reu  do.u  (zijne)  broeder.^  aen  de 
lleeien  tu-rbranl  fkies  l'.mcr.is  ende  Cnrnelis  de  ( ir.u  if  ;;e-daen,  d.ttde  Heereu 
(hem)  v.m  die  ch.ir;_;e  souden  hebben  ^eexcuseerl".  Jlin-emeeslereii  veronlselml- 
di-den  zich  mei  de  bewerin-,  d.it  zij  -evree.sd  luidden  hem  Ie  zullen  ku  etsen,  d.ior 
hem  als  oudste  Jlur;;emeesler  bij  de  vervullin-  v.m  de;:e  euuimissie  te  passeereii  ; 
bovendien  yaf  tieelvinck  voor,  van  Andries'  broeder  Coiir-Iis  l;ieker  en  v.m  zijn 
nc-ef  Roelof  Ihcker    „verstaen   te   hebben",   d.it   eene   verkie:dn-   tea   ( ieeonimilteerde 

1)  l'.imllL-t  „I.;uiwei-cii-Kr.Tn.s"  oiu.,   Knuttel  ÓS5 1 . 

2)  1'aiullct   „'t  llolhiadt.   Koi.uncl^uutJL-",  t.  a.  p.     ■ 


Raad  lieiii  niet  oiuvcl-cvalli;;  zou  zijn.  llicL-cr  IkcUc  Ikih  ilil  lic-cn  en  voc-dc 
hem  toe,  dat  Jiij  „sulcx  niet  conde  aennenien,  al.-,  eoiilrarie  \.iii  luier  wel  v  er-.eecl;erl 
hijnde,  daerby  voe-ende,  dal  (zijn)  hioeder  (lieni)  -e^  Nt  liaddr,  dae-hs  te  voren 
met  de  ])ur-emec.stei-  (ïeelvinck  L',e.spn,ocken  te  JieMien,  om  (hem,  llicker)  te  willen 
excuseren  \'an  tlie  commissie,  als  onL;ele_L;eii  sijnde,  daeroj)  (( ieelvinek)  IjeloMtt 
hadde  sijn  devoiren  te  doen,  um  (IJielcer)  daeiwm  te  l.)e\ryden,  ende  dat  uu 
geallegecrt  uerde,  dat  men  meende  dat  (hij,  Iheker)  iiualijek  te  vreile  sou. Ie  sijn 
geweest,  indien  men  (hem)  voorl)_\-  luidde  -e-.ien  als  de  outste  sijnde;  dal  sukx 
een  blaeuwe  bloem  \v,is  en  (zijne)  aen-ewende  devoiren  betny-lulen  ter  CeiiUrarie'. 
linrL;emeesteren  bleven  eveinvel  op  hun  stuk  staan  en  nooilzaaklen  hem  in  een 
nader  onderhoud,  den  l  Sei.  hYbruari  <1.  a.  v.,  door  hunne  wei-erin.;  om  de  kwestie 
aan  het  oortleel  van  den  K.i.id  te  onderwerpen,  het  ,Mi-ewensehte  ambl  --  voor- 
i.K.piy  V(H;r  een  jaar  -  Ie  .i.iuv.iarden  ' ).  In  j,mu;.ri  1644  brachten  lim-emee-^tereu, 
volt,rens  hunne  belofte,  aan  Andries  r.icker -eda.in,  de  z.iak  in  de  \"roed.schai..  lajna 
eenstemmig  sprak-  deze  zich  uit  \ooi  de  \erplichle  aan\'aai-din,L',  van  eene  aan  een 
harer  leden  op;4edrat^en  commissie  en  verwierp  zij  de  door  liicker  .lan-evoerde 
excepties;  door  tle  „hoo;;he  contcslatien"  van  liicker  lieten  lau'-emeesteren  zich 
cclitcr  bewegen  tot  het  voorstellen  van  een  ,, expediënt",  waar  de  Raad  zich  mede 
verecnigde:  na  nog  een  ja.ir  m  (iecommitteerde  l^iaden  ;.;e:elen  te  hebben,  zou 
Jiicker  desverkmgend  van  dit  ambt  ontheven  worden  -).  Na  alloop  van  lu;!  t\veei.le 
zitting.sjaar  werd  Dicker,  ingevolge  dit  accoord,  door  Cornehs  de  Craetï  vervangen 
en  daaroj)  1  k'ebruari  l('>45  tot  Ihirgemeester  verkozen.  In  ir.4ij  nam  Cornelis 
liicker  voor  liet  eerst  op  den  lim  gemeesterlijken  zetel  pkuil^,  leruijl  Andries 
liicker  v<Hir  drie  jaren  in  de  .St.aen-(  ieneiMal  werd  ;..edepute(.rd,  w.i.ir  hij  met 
Andries  l'auw  als  leider  van  de  buit.  nlandsehe  pM,iitie-k  der  .Siaatsgezinde  partij 
.,ptrad.  In  lo.j.)  bekleedde  Andries  liicker  weer  hel  iiurgenieestersanibt  en  in 
ir,5u  viel  dit  ten  tweede  male  aan  Cornelis  liicker  toe.  De  liicker's  schenen,  na 
de    tijdelijke    terzijdestelling    van    hmi    lamiliehoolU,    te-     .\msterdam    maehli-.er   dan 

geteld   waren. 

Al    was   de   bejaarde    Frederik    Hendrik    tegen    de    „llieker.che   ligue"  met  opge- 

zijn,  op  den  tlunr  voor  haar  den  nek  niet  zou  \\  illen  liuigen.  Den  14^"  Maart  1647 
overleed  de  1'rins  ;  Willem  II,  w  ieii  hel  vo,,r  alsnog  aan  ervaring"  en  aan  het  noodige 
gezag-  ontbrak  ,im  zich  legen  de  pohiiek  der  .Slaatsgezinden  te  verzetten,  moest 
er  wel  in  berusten,  .1  it  de  ondei  handelingen  over  den  vrede  mei  Sp.uije  voortgezet 
werden,  en  ilen  ï.."'  Janu.ui  104.S.  voorn. imelijk  -ok  duioi  ..^Ao^'n  \  an  <\cn 
gewezen  Ra. idiuaisiouai  is  Adriaen  l'auu,  te  Muu.ler  h.un  beslag  kregen.  De 
Statenpartij  had  de  zege  behaald:  door  Andries  liicker  en  .\driaen  l'auw  geleid, 
trachtte  zij  nu  nu.-l  al  h;uir  gewicht  d.:n  jongen  St.idliouder  neer  U-  drukl:en.  Deze 
kon  weinig  tegen  h.i.ir  uilriclUen  ;  alleen  d,.or  verdeeldheid  te  zaaien  .aider  h.iar 
hoofden  en  een  van  haar  iVacties  voor  zich  te  winnen  zou  hij  kunnen  tr.iehlen 
haar  overniaclit   te   breken.    De   gelegenheid   daartoe   deed    zich   onge'zocht    \'oor.     De 

I)  Andries  Bicl^er,   Kccucil,   [).  27J— 27Ó.  iluc  ycvucli-  Hickur  ilour  cIl/.c  iio.lc.-lii.iy  Kennllun  v,  o  .1  l.,.mt 
liet  1.ilh.,1l-  rel.ias,  dat   l.ii  ur  in  /ij.i   i;e»  nunlijl.   .eer  l.ekiu.pt  „l^ecucil"  vui.  geeft. 
J)    II, kI,    ),.    27S  — Jbu;    Rev,l,    \  l-,,ea-eli.ll.   2Ïi   Jan.    IO44. 


xcrv 

dood  van  Piclcr  Coniclisz.  ll..oft,  in  INIci  i(..i7,  lia.1  lul  Dn.slainht  v,ui  Aluidai 
doen  oi.cnvalkn.  Sedcl  had  de  RiddcTsdiap.  die  van  de  Stalen  ziUn,:,:  eiselUe 
in  de  Generalileits  Rekcidaimcr  en  drie  zetels  in  'l  1  lul  van  Holland,  de  henoeinin;.; 
van  een  nieuwen  Drossaard  veiiiimlerd  d..ui  het  \ol-en  van  eene  taktiek  \an 
obstructie,  n.l.  het  \\ei:4eren  om  de  nominatie  van  alle  onderwijl  open  komende 
ambten  in  behandelini;  te  nemen  zoolaiuv  hare  eischen  niet  in,i;e\\  illi-d  waien  ' ). 
Amsterdam  had  aanvankelijk  liuit^eniecster  Alberl  foenraetsz.  lliii;_;h  candidaat 
gesteld,  wijl  deze  zich  alleen  onder  die  voorwaarde  bereid  verklaard  lia.1  de  hem  in 
juli  U^7  op-edrai,ven  Ambassade  naar  Moseovie  te  aanvaarden  •■ ).  Xa  den  ckuul  van 
luu-h,  in  December  11)47,  l^"'-»")  de  sla.1  mei  de  candidaluur  van  ^cn  zo,.n  v.m 
Andries  liicker,  den  25-jari-en  (lerard  ISicker,  voor  den  i\.v^-  te-enover  dezen  stelde 
l'auw  zijn  zoon  Rcynier  l'auw  candidaat.  h'.ene  bolsin-  lussclien  de  beide  leiders  der 
Statcnjxirtij  was  \'aii  mi  af  on\ermijdelijk.  Ihjczeer  l'auw  i.ok  in  de  laatste  jaren 
met  liicker  eene  lijn  L';etrokken  had,  te  Amsterdam  iiad  men  den  zoon  \an  ..liet 
loozc  Reintje"  nooit  recht  vertrouwd:  zijn  vriendschap  mei  liicker  was  er  een  als 
van  llerodes  en  1'ilatus,  slootte  men  ■').  Den  lu-i'  Maart  1649  L^in-eii  ile  St.ilen 
van   Holland    -  nadat   zij   ilen   j^u   M^art   tevoren   met   de    lulelen   tot   een   ver-elijk 

van  de  drietallen  voor  de  verschillende  vaceerende  ambten  .wer;  vo.,r  het  Drost- 
schai)  werden  t^fcnomineenl  ;  (ierard  liicker,  Re)-nicr  l'auw,  en,  om  het  drietal  vol 
te  maken,  tle  Gecommitteerde  Raad  Johan  van  der  Aleytlen  ').  De  benoeming- 
stond  thans  aan  den  Prins.  Door  de  aanstelling  van  l'auw  zou  hij  /Xnisterdani  en 
de  „Bickersche  ligue"  tegen  zich  in  't  harnas  jagen;  het  voortrekken  van  tien 
jongen  liicker  'zouden  l'auw  en  zijn  aanhang  hem  niel  \erge\en.  Hij  koos  het 
laatste  en  zocht  door  Andiies  liicker  te  believen  dezen  vo^r  zich  in  Ie  nemen: 
den  -'4eu  Maart  benoemde  hij  (unard  liicker  tot  Drossaard  '').  Maar  de  oude 
republikein    liet  zich  door  geen  vorstengmist  van  zijn  vast  afgeljakentl  pail  afbrengen; 

zoo  vleiende  oplettendheilen,  in  't  begin  van  't  volgende  jaar,  Kiyi,  aan  den  toen 
te  Parijs  verblijvenden  jongen  Drossaard  door  Mazarin  bewezen  ^).  konden  Andries 
liicker  voor  den  l'rins  en  zijne  1' ranschgezinde  politiek  -unslig  stemmen.  Zoo 
had  ^c  Stadhouder  niet  alleen  l'auw  van  zich  vervreemd,  maar  ook  liicker  niet 
gewomien  ").  Rij  den  eerznchtigen  jongen  Oranje,  die,  het  hoofd  \'ol  groi)i.-,clie 
plannen,  zich  in  tle  voor  hem  ondragelijke  vredc'satmospheer  beklemd  begon  te 
voelen,  wekten  de  onwil  en  de  tegenwerking  \'an  de  Staatsgezinde  regenten  diepe 
verbittering.  Den  14'^'"  .Xugustus  1649  schreef  hij,  denkelijk"  aan  Mazarin:  „Je 
voudrois   iionsdir    lompre   Ie   col    a    lous   les   coquins   i|ui    onl   fait  la  pai.\,  et  asseurez- 

1)  Kcsol.   VrocHl.di.il.    Il  Juni,    14  Nov.  lmi    15    l.lcc.    154S. 

2)  Ibid.  S  JmU   1647. 

3)  Vyl.  liet   ijauiilct  „Des   DuuKlt;,   nelyaeiiiisc",   KiiiiUl-1   57Ó5,  ;i,iii:;cli.i..l.l    l.ij    Ui.    1'  j.  l;l.,K,  Cc-i  liK- 
dciiis  van   't  Xu.lerl:ina,clic   \mII.,   IV,   p.  441. 

4)  K.-ul.   Il„ll,„ul  2  .1,   3   M.iait    164.,. 

5)ju!i.ui    N.i.i    .ld     Ml->.Il-i.    «.li    K^l"i"'l     "i^'l    tv-iic    itiuM,.ditei-    v.u,    .Icii    vnrlijun    l)n.,>.t,ir,i,    l'ictur 
CuiuclUz.   llouft.  Zie  liici.ulitei,    I,   |K   3S7. 

6)  Kesol.   IIollAlul    10  cil   27    M:i.ut    164.^ 

7)  Gi„eii  van    1'iiiistei-cr,   ArcliiNcs  .Ie  la  iMaiMjn  a'ijranye,  2"  Serie,   IV,  p.   J40 

8)  ILiid.,  p.  423. 


vous  que  je  nc  pcrdray  pas  un  moment  de-  tcmps  i!c  faire  ma  cabalc  [loiir  les 
riiiner"  '  ). 

liet  voornemen  van  den  l'rins  was  zi(di  met  l'rank-rijk  te  verbinden  om  Spanje 
weer  den  oorio-  te  verklaren  en  dan  van  de  .^imaelit  van  de  Spaansrhe  monarehie 
ticbrnik  te  maken  om  haar  de  Zuidelijke  Nederlanden  te  ..ntweldi-en.  Vervn|.;ens 
wilde  hij  te-en  di-n  l'r..teetor  den  strijd  aanbinden,  om  zijn  /.wa-er  Kan!  11  up 
den  iMi-elsehen  troon  Ie  herstellen.  Voor  de  Staatsolie  partij  waren  al  deze  voor- 
nemens even  zoovele  sehrikbeclden.  Oorloi;-  beteekende  voor  de  Republiek:  zware 
bclastinL;en,  dus  „tliverteeriuL^;  van  tle  neL^otie" ;  daarenboven  \erzette  Amsterdam 
zich  met  hand  en  t.md  teilen  de  vero\erinL;-  van  \'laanderen,  die  de  herlevini;  \an 
den  Antweriisehen  luindel  ten  L[evol;.;e  zon  hebban.  Daarom  was  het  niet  alleen 
uit  zuinigheid,  maar  ook  --  en  voond  —  om  den  Stadhouder  te  beletten  zijne 
plannen  ten  uitvoer  te  lc£,'gen,  dat  de  Staten  van  Holland,  onmiddellijk  na  de 
sluiting  van  den  Alunstcrsclicn  vrede,  het  voorstel  ileden  tot  aklankiuL;  van  >  en 
groot  gedeelte  van  het  legerefifectief.  ]\Ict  de  reductie,  die  in  ]uli  i  i'epS  plaats  had 
en  waartoe  de  l'rins  zijne  toestemming  gege\'en  ha<l,  waren  de  Staten  echter  niet 
tevieden:  zij  eischten  in  't  zelfde  en  in  't  volgende  jaar  eene  nog  veel  aanzienlijker 
vermindering  der  legerlasten.  Dit  gescliil  liad  nog  wel  bijeelegd  lainnen  worden, 
maar  toen  het  bleek  dat  de  Staatsgezinden  er  eene  begm-,elk\seslie  van  wilden 
maken  en  zich  beriepen  op  het  stelsel  der  provinciale  souvereinileit,  ilat  aan  de  Siaten 
van  elke  pro\'incie  de  opperste  macht  toekende  over  de  troe[)en  die  te  liarer 
repartitie  stonden,  —  de  oude  twistappel  uit  de  laatste  jaren  \.in  l  )lilcHbarne\elt,  - 
was  een  conllict  met  den  Kapiti'in-(  ".enerard  en  de  Algemeeiie  Siaten  (iuxernn'j- 
dclijk.  Willem  II  vlamde  er  op,  het  u  eersi.annige  Holland  en  bovenal  het  trotsrhe 
Amsterdam,  <lat  de  ziel  w,is  van  de  oi^iio.sitie,  te  \ernederen  en  naar  zijn  \,  il  te 
dwingen;  want.  sl.iagde  hij  hierin  niet,  tlan  zou  hij  voor  de  Sl.eitsgezinden,  Andries 
llickei-  en  ile  „ligue",  smadelijk  iiet  onderspit  m.ieten  delven.  Het  besluit  tier  Siaten 
van  4  Juni  1650  om  <.ip  eigen  gezag  de  bet, ding  \an  u  compagniein  rinterij  en 
31  comjiagnieen  infanterie  te  staken,  w.iaibij  zij  hunne  be\ocgdlieid  o\  c  1 -icliiLden, 
gaf   den     l'rins    aanleiding    tot    het    nemen   v.in   doortasU-nde    maatregelen.    Den   voj- 

werd  eene  bezending  bij  de  Ihillandsehe  steden  te  tloen  rondg.ian  orn  haar  \,m 
hare  oppositie  ;if  te  brengen  en  waarbij  ile  Stadhouder  gem.iehtigd  werd  zoodanige 
maatregelen  te  nemen,  als  hij  zou  oordeelen  in  het  belang  van  de  rust  \an  den  Staat 
te  bchooren.  Willem  II  stelde  zich  zelf  aan  't  hoofd  er\aii;  hij  wist  welke  .iiitvangst 
hem  bij  zijne  Kuidreis  te  Anisterd.im  w.udilte,  maar  dit  kon  hem  niet  weerhouden: 
hij  wilde  juist  eene  beleed:gmg  uiliokkeil,  .he  heul  .umLiding  zou  kunnen  geven 
tot  represailles.  Verscheidene  der  bezo.  hte  .steden  volgden  ten  aanzien  van  de 
bezending   de   houding,   door  Amsterdam   in    1639  aangenomen,   en  weigerden  reelit- 

hct  bezoek  aan  Amstenkuii,  ilat  de  deputatie  voor  het  laatst  bewaard  had,  stiet  zij 
het  hoofd.  Den  l'rins  werd  door  lUirgcmeesteren  eerst  als  lid  der  bezending  en 
daarna  als  Stailhouder  audiëntie  in  de  Vroedschap  geweigerd.  Met  \eel  uiterlijk 
vertoon   van  gramschap  verliet   hij   den    J.p'"  Juni,  d.iags  na  zijne  aankomst,  tle  sla. I  ; 


dcil  27^'"  Juni  kwam  hij  in  de  vcrs4ailerinL;  der  Staten  zijnu  klaclUcu  indienen  over 
haar  handelwijze.  Deze  toespraak  het  hij  daarop  in  tlriik  veispreiden  om  tle  pu- 
blieke opinie  V(jor  zich  te  winnen.  iAm.stenlam  le\-erde  bij  de  .Staten  een  te;4en- 
vcrtoog  in  en  zocht,  <jp  't  laatste  oogenblilc  voor  de  ,L;e\ol;.;en  van  een  conlliit 
terugdeinzende,  in  de  zaak  der  afdanking  van  'l  krijgsvolk  met  ilen  1'rins  een 
vergelijk  te  treffen.  Alles  scheen  oji  het  punt  om  te  worden  bijgelegd,  toen  Willem  11, 
ilie  niet  wilde  verzuimen  gebruik-  te  maken  v,m  de  kmg\er\\  achte  gelegenheid  om 
de  oplossing  tier  geschillen  n.iar  zijn  wil  U;  foiceeren,  bcslo(jl,  tol  de  bekende 
dwangmaatregelen  over  te  gaan.  Den  20^'"  !nli  gaf  hij  aan  zijn  neef  (liaaf  Willem 
h'rederik  van  Nassau  order  om  in  stilte  in  den  omtrek  van  Amstertlam  eene  troe[)en- 
macht  bijeen  te  brengen  en  daarmede  bij  verrassing  tle  stad  binnen  te  trekk'en. 
Wanneer  deze  aldus  L)ezet  zou  zijn,  zou  tle  l'rins  er  zijne  intrede  hoiukii  en  de 
regcering  naar  zijn  zin  veranilercn,  waarbij  hij  in  't  bijzonder  het  oog  had  op  de 
burgemeesters  Antlries  ISiclcer  en  .\nthon)-  C'etgens  \'an  Waveren,  die  hij  voor  de 
aanstichters  van  de  Amsterdamsche  oppositie  hiekl.  De  indruk-,  door  dit  fu'sche 
optreden  in  geheel  Holland  gewekt,  zou  hem  in  slaat  stellen  <laarn:i  in  alle  overige 
steden  van  het  gewest  insgelijks  „tle  wet  te  verzetten".  (  nn  de  hem  weerstrevende 
stetlen  alvast  schrik  aan  te  jagen,  liet  hij  zes  van  hunne  gedeputeerden  ter  d, uivaart 
van  Holland  op  denzclfden  dag,  waarop  hij  meende  d.U  zijne  troepen  .\msteukim 
zouden  binnengetrokken  zijn,  te  's-Hage  in  hechtenis  nemen  en  gevankelijk  na;ir 
Locvesteyn  voeren.  Men  weet  welk  een  jammerlijk  ligmir  hij  sloeg  toen  het  bleek 
dat  de  aanslag  op  Amsterdam  mislukt  was.  Door  den  1  lamliurger  postbodi,  die 
eene  verdwaalde  afileeling  ruiterij  's  nachts  op  de  1  lihersumsLlie  heide  had  ontmoet, 
was  den  volgenden  morgen  \'roeg,  30  Juli,  te  Amsu-iil.mi  de  lijiling  daai  \  .m  iiv.'.e- 
bra.  ht.  (  )imiiddellijk  had  Cornclis  ISicker,  de  eenige  \Mn  de  dnc  liurgemeesters  ■  )  die 
in  de  stad  was,  de  vereischte  m.aalregelen  van  te.^euweer  genomen,  de  pooi  leii  <io.n 
.sluiten,  de  brugL;en  ophalen  en  het  geschut  op  ,U:  w.ilKn  planten,  en  had  hij  de 
Vroedschap  bijeengeroepen  -).  Toen  hel  Sladliouderlijl.e  lieir  de  .t.id  u.ider.le  bleek 
zij  al  „overeind"  te  staan,  zoodat  Willem  kreikrik  van  het  miKck  leii  v,m  zijn 
order  moest  afzien  en  op  de  hoogte  van  de  hofstede  Weln;i  aan  den  Am, tel  zijne 
troejien  tlocn  halt  houden.  \'andaar  zond  hij  aan  ISurgenieesleren  den  eigenhan- 
digen  brief  van  den  l'rins,  dien  hij  hun,  zoo  de  onderneming  ge-,kiagd  wa^,  na 
zijn    intocht    in    de  stad   had   moeten  ox'erhandigen.    In  de  gegeven   omstandiglietlen 


I)  lUu 

.^emeestc 

■  Wnutei 

Va 

el 

enier 

was 

een   « 

v.m    Hicke 

""  «aren 

ah^ezif;: 

Nie 

.] 

es  C 

rvei 

«•„on 

2\    Dj 

\.il,  a.n 

.ia   \.ui 
een    «eel 

hlii 

el 

,Ua    ., 

■J, 

neluu 

l:|l.l.    1 

l,,.a.  L 

llulhuMlts 

1'r.iatjen 

Tl.s.selle 

1    \ 

il 

r.T/ 

M,ne 

,",    Ki 

v.,,,1    ,Il-   Ik 

roerte  kreegli  ile 

lleL 

■ 

urne 

is    1 

ieker. 

luiylun    .Ie 

Ilaailen 

inierpoor 

la 

t 

lee     \ 

UI     . 

oor    11 

met  een  groote  pai 

sinye  van 

wa 

daar 

egens  had. 

l)ehoeften 

)in  liet  0 

ngeliik  V 

)or 

te 

korne 

1:  d 

leh  -e 

Inm    Meesl 

ei-s;   lies 

/iel,  ae  1 

leei 

1 

urger 

nees 

ter  da: 

tienen  tot 

les  .ivui 

fs  ten   /e 

ene 

1, 

/.nuk 

1-  ee 

en   of 

tot    verpos 

n-h,    ni. 

.,1    iiij,    1, 

.,■^^ 

■1 

het    . 

lee    «la 

a.uler,    bre 

lyende 

Km.i-    /ijn 

naa 

■•■1 

-Iiey 

Il    z 

dek    et 

eft  hy  ,,1 
i.keii   de 


viel  dc7.e  missive  natuurlijk  t;clitci   uil  den   tuoii ;   JUiryeniecstcrcn   konden  er  even- 
wel  uit  opmaken  wat  iuui   boven   het   hoofd  had  gehangen. 

Wie  ook  binnen  de  stad  bij  de  onverwaclite  nadering  van  't  krijgsvolk  het 
hoofd  mocht  verliezen,  de  Jiicker's  legden  eene  <  )l\'nipisclK;  kalmte  aan  den  dag.  Zij 
begrepen  hoezeer,  door  het  mislukken  van  den  overval,  humie  positie  tegenover 
den  l'rins  versterkt  was.  ()])  het  garnizoen,  dat  sedert  1640  cmdcr  bevel  van  den 
Kapitein-MaJLior  der  stad,  Jacob  ]>iclcer,  een  schoonzoon  van  Andries  ]]ick-er, 
stond,  konden  zij  zich  verlaten.  Van  de  trcniw  en  de  aanhankelijkheid  van  hunne 
l)urgerij  waren  zij  zeker;  hunne  politiek-,  die  er  op  berekend  was  geweest  ile 
drukkende  lasten,  welke  de  oorlog  het  volk  op  de  schouders  gelegd  had,  te  ver- 
lichten, was  naar  het  hart  van  de  Anisterdaniniers,  die  twee  jaren  te  \'oren  bij  de 
feestelijke  vertocmingen  op  den  D.ini,  waarmede  5  Juni  1648  de  vrede  van  IMunster 
luisterrijk  gevierd  was,  wel  geeji  enkele  van  de  allegorische  tooneelen  zoo  toege- 
juicht zullen  hebben  als  tlat,  waarin  voorgesteld  werd  hoe  Mars  geboeid,  Vulkaan 
in  't  wapensmeden  gesUiit  en  't  krijgsvolk  betaald  en  gedeeltelijk  afgedankt  werd  '). 
Konden  de  Bicker's  dus  op  burgers  en  soldaten  staat  maken,  in  den  boezem  zelf 
van  den  magistraat  bedreigde  hen  een  ernstig  gevaar,  waartegen  zij  zich  niet  kon- 
den wapenen.  De  invloedrijke  positie  der  iJicker's  IkkI  hun  daar  al  sedert  lang  tal 
van  benijders  bezorgd,  wien  het  tot  nog  toe  niet  aan  den  lust,  alleen  aan  de  midilelen 
ontbroken  had  om  aan  hunne  oppermacht  een  einde  te  maken.  Aan  het  hoofd  van 
deze  vijandelijke  fractie  stond  Anthony  Oetgens  van  \Va\eren,  die  als  Burgemeester 
ouder  in  betliening  was  dan  Andries  lückcr,  maar  door  hem  al  spoedig  op  den 
achtergrond  geschoven  was  en  van  163S  tot  1649  ^'^'"^  "'^'^  éénmaal  het  Hurge- 
meesterschap  bekleed  had.  In  laatstgenoemd  jaar  was  hij  weer,  nevens  Andi'ies 
Uicker,  als  Burgemeester  ten  tooneele  verschenen;  in  1Ó50  was  hij  zelfs  als  zoo- 
danig aangebleven  en  had  hij  zich  het  ambt  \'an  Cominissaris-politiek  in  den 
kerkeraad,  opengevallen  dnor  het  overlijden  van  zijn  zwager  Reael  ^),  doen  toeken- 
nen ').  ISlijkliaar  waren  de  vijandelijkheden  tusschen  de  beide  antagonisten 
tijdelijlc  bijgelegd  :  maar  welke  oorzaak  school  er  achter  deze  onverwachte  entente 
na  jarenlangen  strijd.''  Wij  kunnen  enkel  een  vermoeden  opperen.  Bicker  zal  het 
waarschijnlijk  raadzaam  geoordeeld  hebben  om,  voor  hij  de  beslissende  worsteling 
met  den  Oranjevorst  aanb(uid,  zich  met  Oetgens  en  diens  fractie  te  verzoenen, 
ten  einde  voor  een  aanval  in  ilen  rug,  in  tle  Amsterdamsche  Vroedschap  zelf, 
gedekt  te  zijn.  Tot  z\ilk  eene  schijnverzoening  zal  Oetgens,  die,  blijkens  het 
getuigenis  van  ]5ontemantel,  waar  het  te  pas  kwam  „seer  wel"  kon  ,,swijgen  en 
vainsen"  ^),  zich  wel  hebben  laten  vinden;  toch  belette  hem  dit  niet  reikhalzend 
uil  te  -'icn  na.ir  eene  gelegenheid  om  de  door  hem  fel  gehate  lücker's  ten  \al  te 
brengen,  keeds  eenmaal  —  welliLlu  in  io:;c),  locn  de  .Siaten-t'.eneraal  beproefd 
hadden  de  Amsterdamsche  oppositiepartij  om  te  werpen  '),  van  welk  jaar  Oetgens' 
achteruitzetting  dagteekent,  —  had  deze  luin  den  voet  dwars  gezet,  maar  zij  hadden 
hem   „geschopt"  en  hem  sedert  dien  jaren  lang  builen  het  bewind  weten  Ie  houden. 

1)  Wajjenaai-,  Anistenlaiii,   I,   p.    557. 

2)  Vt;l.  l.iLTNÓÓi,   ,,.   l.X.WV. 

3)  Kerlcdijk   Aiusl.nl.nn,   ,..   5,^5. 

4)  li.mleinantel,  t.  a.  ,,.,    11,   ,,,    109. 

5)  Zie  liicvMi.,  p.   L.\.\.\\l. 


xcvni 

Het  viel  (\cn  15ickcr'.s  iiict  moeilijk  hun  tct^t-nslaiitlcf  telkens  in  zijne  ei^^cn  netten 
te  vantjen  diior  (Hibarmharti;4'  zijne  hebzucht  bUmt  te  le'_;L;eu  en  hem  tlaaixloor  aan 
de  „wans^Huist"  van  cleii  liaad  prijs  te  geven  ' ).  Een  staaltje  moge  hier  v(jlstaan : 
Oetge.ns  liad  b.v.  bewerkt,  dat  de  beslissing  over  het  eigendomsrecht  van  een 
gedeelte  der  door  zijn  vader  en  zijn  oom  in  1622  aan  de  stad  verkochte  gronden 
hangende  bleef,  om  die  te  zijiiertijd  in  zijn  voordeel  te  doen  uitwijzen.  iJaar  hadden 
de  Bicker's  partij  van  getrokken.  In  Januari  1648  hadden  zij  hem,  na  jarenlange 
onderhandelingen,  gedwongen  tot  een  voor  hem  zeer  nadeelig  vergelijk,  waarbij  hij 
niet  alli:en  aan  de  sta<l  het  eigendom  van  ile  betwiste  erven  moest  afstaan  legen 
den  prijs,  waarvoor  zij  ze  aan  derden  zou  kunnen  verktjopen,  maar  zich  ook  verbond 
de  achterstallige  meliuratie  over  deze  erven,  ten  beilrage  van  ƒ  12.771  te  vokloen  ; 
ingevolge  dit  accoord  betaalde  hij,  na  al'trek  v^n  de  opbrengst  der  verkooping 
van  de  erven,  25  Januari  1650  ter  Thesaurie  een  bedrag  van  ƒ  Ó401  ').  Voor  den 
hebzuchtigen  Burgemeester  was  dit  eene  bittere  pil  geweest  en  hij  haakte  er  naar 
zich  op  hen,  die  ze  hem  toegediend  hadden,  te  wreken;  deze  zoete  vreugde  nmcht 
hij  zes  maanden  later  smaken  bij  gelegenheid  \'an  's  Trinsen  onderneming  tegen 
Amsterdam.  1'as  was  Willem  II,  die  na  het  ontvangen  van  tle  tijding  (.Ier  misluk- 
king van  den  aanslag  naar  Amsterdam  vertrokken  was,  te  Amstelveen  aangekomen, 
waarheen  de  troepen  teruggetrokken  waren,  of  Oetgens  stelde  in  het  geheim  pogin- 
gen in  't  werk  om  zich,  achter  zijne  collega's  om,  met  hem  te  verstaan.  ü(ior  den 
aarts-intrigant  iV'Ir.  Johannes  l'olj-ander  van  den  Kerckhoven,  Meer  van  lleenvliet, 
Luitenant-Houtvester  van  Ik  Hand,  liet  de  Burgemeester  den  Prins  zijne  onder- 
werping aanbieden  '■'),  en  zoozeer  voelde  de  Stadhouder  zich  in  't  nauw  gedreven, 
dat  hij,  die  tevoren  van  plan  geweest  was  na  de  verrassing  der  .- 
als  Bicker  af  te  zetten,  nu  de  toegestoken  haiui  gree[)  en  c 
vergenoegen  den  eerstgen(jemde  tegen  den  ander  Liit  te  spelen. 
zinspeelde  Z.  II.  tegenover  de  commissie,  do(.)r  de  Amsterdamse 
hem  afgevaardigd,  oj)  de  wenschelijkhcid  om  „tol  dienst  en 
paar  Heeren  uit  de  regecring  te  ontslaan.  Den  volgenden  dag  kwam  hij  daarop 
teruggen  stelde  hij  als  x'oorwaarde  voor  de  opheliMig  van  hel  beleg,  behalve  dal 
de  stad  aan  den  staat  van  oorlog,  zooals  die  door  de  zes  .tndcie  provinciën  aan- 
geiKjmen  was,  hare  goedkeuring  zou  hechten  en  in  tle  Staten  zou  verlclaren  de 
door  den  Prins  gevangen  genomen  Meeren  als  uil  hunne  betrekkingen  ontslagen 
te  beschouwen,  dat  de  Heeren  Andries  en  Cornelis  Bicker  —  de  beide  tegenstanders 
van  Oetgens  —  van  hunne  ambten  afstand  zouden  doen. 

Voor    de    Bicker's    was   het  zaak  thans  den   moed  niet  te  laten  zakken.   In  tle 
Vroedschap,    dkMV.'.elfden    dag    bijeengeroepen    om    over    's    l'rin.cn   voorwaarden   te 

waardoor,  naar  Anilrics  Bicker  bericht,  „wellicht  consent  soude  gedragen  sijn 
geweest,  ten  waere  't  selfde  door  andere  heftigh  waere  tegengesproocken",  zoodat 
„het  2^-  en  je  [joint  plat  afgeslagen  is".  Maar  de  afgevaardigden,  die  het  besluit  der 
Vroedschap    aan    den    Stadhouder    waren    gaan    overbrengen,   rapporteerden  in  den 


1047; 
(iVl.  .- 


:ad  /j): 

i)wel  üelgens 

■  zich 

mede   nuiest 

Den 

i^-ii   .Vugustus 

e  Vro 

edschap  naar 

rust  d 

er  stad"   een 

Knad  den  3^»  Augustus,  dat  Z.  II.  wat  de  uitsluitin;^  der  ISicker's  lietidl",  „daer 
niortiicus  by  bleef  persisterende".  Men  verzocht  uü  Andries  lüeker,  /ijn  advirs 
uit  te  breuL^en,  maar  hij  \veiL;erde  zich  t)ver  zijne  eiL;en  zaak  uil  te  kiten,  wa.iru]) 
„perplcxiteyt  by  tie  ilecrcn  gevonden  sijnde,  als  Htr)'dende  [de  eisch  van  den  l'rins| 
tcgens  den  eet  ende  privilegie  van  de  Stad",  men  Andries  Bicker  en  zijn  broeder 
Cornelis  uitnoodigde,  „ten  dienste  van  de  Stadt"  vrijwillig  hunne  ambten  te  willen 
neerleggen,  daar  men  niet  het  recht  had  hen  te  onlshian.  Ue  beide  broeders  ver- 
klaarden zich  daartoe  onmiddellijk  bereid;  het  antwoord  van  Andries  deelt  hijzelf 
in  de  volgende  bewoordingen  metle  :  „'t  selfde  seer  gaerne  ende  meerder  ten  dienste 
van  de  stadt  en  de  ingesetenen  van  dien  te  willen  doen,  ende  m\-  van  herten  leet 
soude  sijn,  tlat  ieniant  om  onsentwillc  in  eenige  swarighe)t  souden  comen,  die  ick 
bemerckte  dat  by  veelen  mijns  oordeels  te  groot  geapjirehendeert  wierde".  De 
beide  Meeren  werden  door  den  Raad  „zeer  aftectueuselijck"  betlankt  en  hun  toe- 
gezegd „dese  gunste  acn  haer  K.  K.  personen,  familie  ende  nacomelinghen,  by  alle 
gelegentheden  van  wege  't  gemeen  te  (zullen)  erkennen"  ').  Denzelfden  dag  werd 
het  verdrag  tusschen  den  Prins  en  de  afgevaardigden  der  stad  op  ile  door  den 
eerstgenoemde  geeischte  voor^^■aarden  gesloten. 

Er  is  nog  veel  raadselachtigs  in  de  schielijke  ontknoojiing  van  de  tragi-conietlie, 
die  in  de  eerste  Augustusdagen  van  1650  in  en  om  Amsterdam  werd  afgespeeld. 
De  berichten  van  de  lijtlgenooten  daaromtrent  zijn  meestal  in'  zoo  voorzichtige 
bewoordingen  gesteld,  dat  de  juiste  toedracht  er  niet  uit  op  te  maken  is  -).  Men 
moet  zich  voornamelijk  met  \\>oronderstellingen  vergenoegen.  Kr  is  alle  reden  om 
aan  te  nemen,  dat  de  conmiissie,  ikior  de  \'roedschap  naar  ilen  Prins  afge\'aar- 
digd  om  met  hem  o\'er  de  vooiwaaideu  van  het  \'erdrag  te  beraadslagen,  — 
bestaande  uit  Jiurgemcester  Cornelis  de  Graetf  van  Zuidpolsbroek  en  zijn  neef 
den  Raad  Pieter  Cloeck,  benevens  twee  leden  van  de  kerkelijke  partij;  ^imon  van 
der  Does,  den  laatst  overgeblevene  van  de  in  161  8  door  Maurits  benoemde  Raden, 
tevens  den  Nestor  van  de  Vroedschap,  en  Nicolaes  Tulp,  —  de  1  leeren  15icker, 
de  beide  ongetwijfeld  iloor  Oetgens  aangewezen  zondebokk-en  maar  slapjes  iieeft 
verdedigd  en  ze  met  opzet  aan  de  wraak  van  Willem  II  opgeoiferd  heeft.  De 
uitslag     van     de     onderhandelingen,     ilie     op    ovei'haaste    \\ijze    beëindigd    werden. 


Dertig  jaren  later,  iu  16S1,  wendJe  Anistcrdain,  toen  de  Deensclie  Kuiiing  onrechtmatig;  l>eslajj  leijdu  ii| 
de  landgoederen,  door  hem  aan  den  bankier  Joachini  Iryens  wegens  voorgebchoteu  gelden  in  jiand  gege\eii 
in  Denemarken  al   zijn   invloed  aan  ten  giinhle  van   de   weduwe   \an   Irgens,  „alsiio   het    is    de    doghter    vai 

■ih.u.l  l..|  Au,.»u,  ll[,  |.  -I-IV  (■"■K  ,if;;.',U-.  I.M  de  \Vir,|uer..rt,  ed.  I.ctii,;;,  1 
K-lo,.luar,dii..li  ^.■,h.lell,  .ds  -.oo  Imi.Ii  gl.e.li  unglicll  «iert  ..,.  de  c.veli.sic  val 
11  .leii  k.iedi  niet  «as  uiii  siilck.K  loc  te  staen,  inacr  naeder  instantie  te  dncii 
Hes  oii;ien;;esien  .|iiaiiieii    N.  ende   N.  in   liet  ■('orentje  ende  eysclilen  de  Sl,,r|. 

men  soiiile  eerst  naevder  in.stantie  doen  oin  de  extliisie  te  lieletteii.  N.  eiuK 
e  soude  doch  te  vergeefs  zijn,  nemende  alsoo  de  eeiie  de  .Sloi  k,  en  de  anden 
let  l.ej^er,  voltreekeiule  het  accoort  met  teykenen  en  zegelen.  Sy  \\aren  nacu 
m  Cnrleiih.iven  i|iiaiii  in  .liligentie  tot  Amsieidam,  versecrkei  eiuk  d.u  d.. 
.■iisieiilijcke  lle|nitatie  den    l'rius  souden  gaen   veisoeeken   om    «ederom   iu   den 


2)    Mei 

vgl.    h.  \ 

!'• 

315)1  „.My   is   „ade 

de 

lÜekers, 

dat   liet   a 

on 

de  exel 

isie   te  dei. 

en 

Ie  liet  ■/. 

ghel   om 

de 

1    Kaedt 

hadde    be 

N 

seyde,  s 

Dodanighe 

he 

Zeghel 

en    voere 

welijex  geg 

len,  of  de 

St 

iten    Cei 

erael    d.ioi 

11 

ge  te  k. 

men,   dien 

ie  volslrc 
) ;  en  loc 


ha; 


de  G 


wodi'd- 

^.ewcest  ! 

.nleolin-   in  \'crli.ind 

bij  -cle-enheid  van 

het   veinineden    L;e- 

politieke  L^edragsHjn 


juist  toen  de  1'rins  op  het  punt  stond  om  door 
Generaal  terut^i;eroei)en  te  worden,  is  wel  geschil 
versterken.  JCcne  uitlatinL,^  van  een  zoo  bevoei^d  b 
in  1667,  leert  ons  dat  deze  het  gedrag  tier  conm 
hij  de  leden  ervan  niet  voor  goede  patriotten  aanza: 
voerder  de  oom  en  vertrouwde  van  den  Raadpensionaris,  L\ 
Beschouwen  wij  dit  oortleel,  ot',  eigenlijk  gezegd,  deze 
met  de  hoogst  dubbelzinnige  houding  van  dezen  liurgeiui. 
de  eerste  verwijdering  \-aii  Aiulrics  liick-or,  in  i'''>[j,  (.1 
wettigd,  dat  de  ondoorgroniielijke  de  GraetT,  misschien 
tot  den  val  van  de  heftige  en  heerschzuchtigc  Bicker's, 
rechtstreeks  tegen  die  van  den  gematigden  en  concilianten  Heer  van  Zuidpols- 
broek indruischte,  heeft  bijgedragen  -).  Hoe  dit  zij,  het  is  zeker,  dat  de  positie 
van  de  gebroeders  ]5icker  in  1650  te  Amsterdam  niet  zoo  sterk  was,  dat,  bij 
weigering  van  hun  kant  om  vrijwillig  van  hunne  posten  afstand  te  doen,  de  \'roed- 
schap  hen  niet  tegen  hun  wil  zou  prijsgegeven  hebben.  Dit  zagen  zij  in,  en  zij 
verkozen  daarom  ,,le  beau  róle"  aan  zich  te  houden,  dm  r  aan  hunne  terugtreding 
den  schijn  te  geven  van  eene  edele  zelfopoffering  ten  balc  van  hunne  medeburgers, 
eene  daad,  die  de  lier  van  een  in  regentenkuiperijen  min  Ier  ervaren  dichter,  n.l. 
Vondel,  tot  hooggestemde  verzen  vermocht  te  bezielen.  Ook  de  pr.ictische  zijde 
der  kwestie  zal  aan  hun  besluit  niet  vreemd  geweest  zijn,  want  „die  oorlochspre- 
paraten"  in  de  stad  veroorzaakten  den  Amsterdammers  „sulclc  een  retardament 
der  negoty  en  wisselen",  dat  ,,daeruyt  een  totale  ruïne  van  negoty  en  wisselen 
sonde  veroorsaeckt  sijn  geweest,  soo  sy 
tijts  hadden  voorgecomen"  '*).  De  schade, 
handel  in  die  weinige  dagen  toegebracht,  w 
gulden  geschat  ' ) : 

„Al  de  welvaert 

Als  men  op  den 

De  Bicker's  hadden  er  dus,  in  hunne   1 
bij    om    zoo    spoedig   mogelijk  aan   het  vo 
einde  te  maken.   Door  hunne  meiie-regent 
het    volharden    in    hun    verzet    met   malerieclen  omle 
gedwongen    het    fiere    hoofd    in    (.len    sch(jot    te    legg 
overigens  met  lumne  abdicatie  was,  bleek,  toen  zij   1 
„hemel  en  aarde  hewo;.';en   om   hun   \'erloren   iiu'loed 
l'rins   te    runiceren".    De    kransche    Resident  in  den  1 1 


il   mil   't 

vooi 

scl 

reven   \ 

erL 

ra 

oor  het 

.eleg 

a: 

n  den  Ams 

Ie 

dl   door 

een 

tij 

Igenoot 

op 

1 

ing  vcrlc 

10  ren 

andel  z, 

^" 

)• 

edanighc 

id    v; 

n 

koopHe. 

len 

den 'ha 

ulel 

zo 

,   noodK 

itli 

ve 

in   tien 

steel 

elaten   en 

ve 

beleg  een 
raden,  bij 
;  bedreigd,  waren  zij  wel 
loe  weinig  ernst  het  hun 
n  aftretlen  te  Amslenlam 
■rwiiuien   en   dien  \-an  den 


.■l,  wi 


mtr 


2)  De    \Vic(iUL-fort    ileclt  „vl-,"  de  iiitsl.iitinL;   .le, 

Hieker's  mede: 

ent  de  la  re]iiiL;ii;uice  .-i  y  c.mseiuir,  et   ue   le.s  aiiroi 

t  pas  saevifiés  ei 

eÜect 

les  artifices  de  qiieUnics  uii.s,  (|iii  uiit   liieii  sceii  oce 

ijier  Ie  poste  dei 

disgra 

ont   vescu"   (1,    p.    315).  Uit  kan  alleen  op  Curiieli.') 

de  Graeff  slaan 

op  wit 

het  „magnificat"  overgiiiij,  en  die,  zijn  leven  lang, 

iel.   in    't   l.e/it   d 

larvan 

3)  en  5)   t'amllet  „'t  lloUandts  Rummel/uotje", 

t.  a.   p. 

4)  lirief   van    Hendrik    van    der    Canellen    aan 

Ie    Cedepii.   van 

het  (.;ni 

Chruntjk 


der  beide  ontslag'cn  leiders  niet  vvcini;^  zorg  baarden,  Ijleef  liet  iiol,^  op  Amsterdam 
^fevestigd  houden;  in  October  meldde  hij  aan  Ma/arin,  tlal  er  langs  mimiclijk-en 
weg  met  de  Jiicker's  nicls  te  jjeginnen  was:  de  Trins  zou  ze  gaarne  voor  zieh 
wimien,  „mai.s  de  gaigncr  ces  deux  hommes,  remplis  de  vent  et  de  vengeance,  il 
y  a  peu  ou  point  d'api)arencc"  ' ).  Brasset  toonilc  zich  niet  juist  ingelicht,  waar 
hij  zich  Amsterdam  voorstelde  als  nog.  bezield  door  den  geest  van  het  gevreesde 
broederpaar.  De  omstandigheden  zouden  weldra  bewijzen,  ilat  de  troeven  er  reeds 
in  andere  handen  overgegaan  en  ile  lückei's  \'(ior  goed  ,,uit  het  spel  geraakt"  waren. 
De  uitsluiting  der  „Meeren  lückers"  w.is  niet  van  langen  duur:  i.\ijn  G^'n  No- 
vember van  't  zelfde  jaar  1650  luidden  de  kk)kken,  die  het  overlijden  van  Hollands 
Stadhouder  den  volke  kond  deden,  het  nieuwe  bewind  van  de  Staatsgezinde  partij 
in.  Veertien  dagen  later  werden  de  beide  ontslagenen  in  triimiph  weer  in  hunne 
ambten   hersteld.   Vondel  juichte: 

„ Cicero 

Noch  Aristides  keeren   zo<i 
Vei-heerlijkt   uit  hun  ballingschap, 
■  ■    .  Als  dees   Gebroeders  op  i.\cn   trap 

Van   hun   geweigerde  anipten"    '). 


er  s  den  ge 
boven.    De 


Zoo  mocht  de  dichter  zingen,  in  werkelijkheid  l;wamen  de  \) 
voeligen  knak,  die  aan  hun  prestige  toegebracht  was,  niet  meer 
l3^-n  Juli,  twee  weken  \-.H,r  het  beleg,  liatl  de  Vroedschap  Andries  Jiicker  vo.jr 
een  ja>ir  in  de  Admiraliteit  te  Amsterdam  gedeputeerd  ■');  hij  overleed  nog  vuur 
zijn  zittingstijd  um  was,  24  Juni  i()52.  Zijn  brueder  Cornelis  werd  na  alloop  van 
zijn  ambtsjaar  als  Jlurgemeester  ''),  in  h'ebruari  1651  naar  de  (ieconunitteerde  kai,len 
afgevaardigd  ■'');  zooveel  belang  hechtte  men  er  aan  hem  uit  Amsterdain  te  ver- 
wijderen, dat  daarbij  \'oor  liet  eerst  sedert  25  jaren  met  de  traditie,  die  wilde  dat 
voor  deze  commissie  alleen  leden  van  de  Vroedschap  verkozen  \verden,  gebroken 
werd  ").  Hij  overleefde  al  zijne  hnieders,  en  hoewel  hij,  na  zijne  drie  jaren  in  den 
Haag  uitgediend  te  hebl)en,  in  1Ó54  weer  Burgemeester  werd,  zijn  invlued  had 
hij  verloren.  In  Augustus  1653  klaagde  hij  aan  Jiurgemeesieren,  dat  hij  „van  de 
Meeren  van  Amsterdam  \v)-nich  gerespecteert  wort,  en  (tlat  men)  geen  correspon- 
dentie met  hem  als  tjccommitteerde  Raede  (was)  houdende,  als  wel  met  andre, 
die  in  Gecommitteerde   Raeden  vóór  hem  gesectcn  hadde,  gedaen  was"  ').  Hij  zou 


I)  Or, 

i)  \\\ 
.il  N. 


UI    l'l 


;.fU 


uOlll.l     Cll 

L-eii.  Men 


Amstc-r.lam    in    Je    17e  cemv,  Ai 
kamp,  ,).    185). 

5)  Resol.  Vice.Kchai.  2   Fel. 

6)  De    l.ialsle    Ueer    was    dit 

.    .65.. 

in     1623    Ke 

politielce  teyeubtamlers  het   veM 
7)  liduteniantel,   Ke.vjI.    K.ia. 

la.l   mcelen 
(M.  S.),   1, 

iiecedeia  l.estoml,  verleden  (11  de  |ilaat.-,  van  zijn  ambtgenout 
ielfde  jaar  uverledeii  w.ih,  had  men  reeds  den  lO'^n  Augiibtus 
wen  jjurjjenieester  gekozen :  Dr.  Frans  lianningli  C'ocq  (Vgl. 
zet   legen  de  staatknndc  der  Oranjes,  door  Dr.  G.  \V.  Kern- 


ik  de   N'iii  V( 
ardigd   was. 


de    grootheid    van    zijne   familie  niet   lang  meer  overleven:   in   't  volgende  jaar,  den 
15™  Sei)tember    1654,  volgde  hij   zijne  broeders  in   Acn   dciod. 

liet  kan  voor  de  Jiieker's  een  troost  geweest  zijn,  dat  hunne  meest  verbitterde 
tegenstanders,  wel  verre  van  uit  den  nieuwen  staat  van  zaken  voordeel  te  treklcen, 
in  het  lot  van  de  gevallen  leiders  moesten  declen.  Anthony  Oetgcns,  de  „fali-vouwer", 
mocht  de  vruchten  van  zijn  verraad  niet  plukken:  hoeveel  moeite  hij  zich,  zooals 
uit  het  vervolg  blijk'en  zal,  ook  gaf,  om  weer  ]5urgemcester  te  woiden,  het 
gelukte  hem  niet  ot>it  meer  op  den  liurgemecsterlijken  zetel  plaats  te  nemen. 
In  165 1  werd  hij  Thesaurier,  daarna  volgde  hij  in  1652  Antlrics  Bicker  of)  in  de 
Admiraliteit,  waar  hij  het  volgende  jaar  bleef  zitten  en  in  1655  kreeg  hij  zitting 
in  de  Staten-Generaal.  Zijn  laatste  levensjaar,  1Ó5S,  sleet  hij  ambteloos  te  Amster- 
dam. Jan  Cornelisz.  Geelvinck,  de  voornaamste  aanstichter  van  de  tijdelijke  ver- 
wijdering van  Andries  Bicker  in  1643,  en  die  in  de  laatste  twee  jaren  door  de 
Bicker's  in  de  Weeskamer  was  opgeborgen,  besteeg  ook  in  1651,  zijn  sterfjaar,  niet 
meer  het  cergestoelte.  Zoo  waren  de  hoofden  der  elkander  vijandig  gezinde  fracties 
gezamenlijk  op  zijde  geschoven:  geen  oude  veeten  behoefden  voortaan  meer  de 
eendracht  tnsschen  de  leiders  der  Amster(_lamsche  regeering  te  verstoren.  iJe  man, 
die,  buiten  en  boven  de  partijen  staande,  deze  pacificatie  tot  stand  bracht,  en  zich 
aldus  van  zijne  meest  eminente  mededingers  wist  te  ontslaan,  op  eene  wijze  die  den 
ervaren  diplomaat  verraadt,  was  Cornelis  de  Graeff,  wien  thans  het  magnificat  in 
zijn  vollen  omvang  toeviel.  In  1651  nam  hij  in  Burgemeesterskamer  zitting,  met 
zijn  zwager  Dr.  Frans  Banningh  Cocq  als  ambtgenoot  nevens  zich;  in  het  volgende 
jaar  bleef  hij  als  Burgemeester  aan.  In  1653  werd  Banningh  Cocq  weer  Ikirge- 
meester  en  werd  de  Graeff' s  andere  zwager,  Dr.  Jan  Bicker,  mede  tot  de  Consulaire 
waardigheid  verheven. 


Met  vaste  hand  aanvaardde  de  Giaeff  de  teugels  van  het  bewinti.  De  bewcjn- 
derenswaardige  tact,  waarmede  hij  zich  van  het  begin  af  aan  naar  tle  plotseling 
zoo  geheel  veranderde  tijdsornstandiglieden  wist  te  gedragen,  bewees  ten  volle 
zijne  geschiktheid  voor  het  leiderschap  van  de  trotsche  handelsstad,  die,  nu  het 
Stadhouderschap  weggevallen  en  daardoor  de  geheele  unie-band  verslapt  was, 
moeilijk  aan  de  verleiding  weerstand  kon  bieden  om  zich  als  het  maclitigste  lid 
van  den  Staat  te  doen  gelden.  JSij  het  leven  v:in  den  1'iins  was  hel  zelfstandige 
en  zelfbewuste  Amsterdam  de  banierdrager  geweest  van  het  door  Oranje  bedreigde 
republikeinsche  beginsel  in  tkn  Staat;  d.it  de  Staatsgezinde  partij  wel  georgani- 
seerd en  hare  leiding  krachtig  was  geweest  had  zij  aan  .\msterdam  te  danken. 
Allengs    had     Amstcid.im    daardoor    zulk    een    nverwidil    in   de   State  .      . 

dacht  tic  Staten    —  sommige    1'rinsgezinden 
:m   zich   ondergeschikt   t 


erlangd,    ilat    men    er    t 
in^inueertlen    zelfs:    met 
ken   ' ).    Zo(jlang    er  i.:en 
steden    zich     gewillig     deze     li 
vallen ;    de    dootl    van    den    1' 
was  bevreesd,  dat   „de  Lrroott 


hulp 


Holland 
jezinden 
len   ma- 


Stadhouder  te   bestrijden   was  geweest,   hadden   de   overige 

ze     hegemonie     van     hare     machtige     zuster     laten     welge- 

iis    maakte    aan    deze   volgzaandieid  een  einde.    Men 

Vis    van    Amsterdam"    de    kleine    zou    opslokken  'M 


1)  t;, 

2)  1'n 


564. 


„IJeii   Oiiimetjanck   van   Aiii.stci 


\ 

alsl 

tl  pc 

re 

11   \va 

r  d 

C  <K 

L;cn 

ciidci 

rtij 
')   1 

:  dl 
lad 

i^rc 

A 

cli-st. 
nstcr 

fllK 

iicicii   \ 

1     llwl 

11 

Icn 

su 

cl 

in  dl 

eii  men  zag  voortaan  nauwlettend  toe,  dat  de  eetlust  vai 
onbescheiden  wcrtl.  Dit  bleek  bij  de  verkiezing  van  een  r 
in  1651,  l'len  van  de  staande  eisclieii  van  de  stad  in  de 
geweest  de  vervanging  van  den  zwakken,  den  l'iins  te  zei 
Raadpensionaris  Jacob  Cats  tli»ir  een  staatsman  uit  de  Sta 
slag  die  den  Stadhouder  zou  kunnen  trelïcn.  Den  261-11  Juni  K^c) 
damsehe  Vroedschap,  bij  de  beraadslaging  over  den  staat  ilei 
land,  „also  nicn  bevinilt,  ikit  de  tegenwoordige  deliberaticn  ' 
persoon  van  een  Kacd-rensionaris  niccr  vigeur  enilc  vo<ntdril'tiglic\t  \crc\  schcn, 
dan  van  den  lieer  Cats  in  zo  hogen  ouderdom  te  verwachten  ofte  biUicklijck  te 
vergen  is,  ende  dat  al  voor  lange  desselfs  tijt  is  geüxpireert"  aan  hare  gedepu- 
teerden ter  dagvaart  opgedragen  „het  daertoe  te  zien  te  belcyden,  dat  de  genieltc 
Raed-Pcnsionaris  Cats  werdc  gedisponeert  om  zich  van  die  charge  proprio  motu 
te  ontslaeu  ende  excuseren,  ende  tot  dien  eynde  oock  te  gebruyckcn  de  occasie 
van  't  opgeroerde  besoigne,  om  den  Deden,  die  daerover  zullen  conicn,  met  des 
Raeds  intentie  in  desen  overeen  te  brengen.  Ende  indien  de  gemche  I  leurc  L'ats 
hierdoor  niet  gemoveert  wordt  om  zync  ontslaginge  te  vcrsoccken,  so  zullen  de 
Heeren  Gedeputeerden  opentlijck  ter  Vergaderinge  gelieven  te  bevorderen,  dat  de 
voorsz.  Raed-Pensionaris  Cats  deselve  onversocht  werde  gegeven  ende  dat  in  dese 
expiratie  van  den  tijt  van  zynen  dienst  tot  verkiesinge  van  een  ander  bequaeni  per- 
soon in  zijn  plaetse  werde  gcproccdeert"  ' ).  Deze  stap  van  Amsterdam  was  zonder 
gevolg  gebleven  en  den  28^1  Februari  1650  werd  den  gedciiuteerden  nogmaals  op 
het  hart  gedrukt  „de  inclinatie  die  dcsc  stadt  heeft  van  de  Uaedt-l'ensionaris  van 
zijn  charge  te  ontslaen"  ter  Statenvergadering  kcnba;ir  te  maken  \).  Maar  de  1'rins 
kon  den  hem  welgezindcn  dienaar  niet  ontberen  en  hield  hem  de  hand  boven  het 
hoofd,  en  uit  eigen  beweging  wilde  deze  niet  heengaan.  Na  het  overlijden  van  zijn 
beschermer  kon  Cats  zich  niet  langer  staande  houden.  Hij  den  eersten  stoot  uit 
Amsterdam  —  waar  de  Vrocd.schap  den  15^^»  Mei  i'')5[,  ,,hare  voorige  resoluticn 
inherercnde",  besloot  „dat  de  Racd-l'ensicjnaris  van  hare  luJ.  Groot  Mo.,  vermits 
zijn  ouderdom  behoort  geexcuseert  te  worden  van  zijne  charge,  ende  bcmcrckeiide 
ilat  andere  Leden  van  de  Vergaderinge  daertoe  mcile  inclincren",  hare  afgevaar- 
digden ter  dagvaart  der  Staten  gelastte  „onime  niet  eenige  confidente  Leden  te 
concerteren,  ende  despicieren  na  een  suffisant  persoon,  om  deselve,  met  communi- 
catie van  de  Heeren  iïurgermeesteren,  te  helpen  avanceren  tot  de  charge  van  Raed- 
1'ensionaris"  •')  —  zag  Cats  zich  den  20™  Mei  genoodzaakt  zijn  ontslag  aan  te 
vragen  ').  Dit  wenl  hem  den  27'^"  September  verleend;  op  aandrang  van  het  op 
hem  fel  gebeten  Amsterdam  werd  den  aflrcdendcn  staatsman  elk  uitzicht  op  een 
Rekenmeesterschap  „cntle  vordere  expectati^■en",  als  cnipen.satie,  afgesneden  -■}. 
Als  opvolger  van  Cats  stelde  Amsterdam  in  Jinii  1051  den  Haarlemschen 
Pensionaris  Albert  Ruyl,  een  der  „Loevesteyners"  van  het  vorige  jaar,  voor.  De 
meerderheid  der  Staten  sprak  zich  evenwel  ten  gunste  van  Adriaen  Pauw  uit.  Deze 

1)  Resol.  Vrnedscliap   26  Juni    1649. 

2)  Ihid.  28  lï'ebr.    1649. 

3)  Ibid.  15  Mei   1651. 

4)  Kesol.  Holland  20  Mei    1651. 


had  zich,  na  zijn  brciilc  niet  Andries  ]5icker  in  1649,  achtciaf  oelmiidcn  ')  en  had 
de  kat  uit  den  boom  gekeken.  Thans  maakte  hij  zicli  den  arijwaan  van  de  overige 
steden  van  Holland  legen  Amsterdam  ten  nutle  om  de  Amsterdammers  tegen  te 
werken  en  zelf  naar  liet  Kaadiiensionarisschap  te  staan.  Hovendien  gebruikte  hij 
zijn  invloed  om  Hurgemeesteren  van  Amsterdam  een  hak  te  zetten.  In  juni  1031 
wist  hij  te  bewerken  dat  zijn  zoon  Reynier,  de  gewezen  candidaat  voor  het  Drc^l- 
ambt  van  Muiden  '^),  buiten  de  recommandatie  van  Burgemeesteren  nm,  diwu'  iK: 
Rekenkamer,  waar  hij  President  van  was,  benoemd  wenl  tot  ISailhiw  \'an  /Xnistel- 
land  ^).  Drie  maanden  lang  werd  door  Amsterdam  tegen  l'.auw  geïntrigeerd;  ein- 
delijk moest  de  stad  zich  in  het  onvermijtlelijke  schikken  en  den  1 1-"  September 
165 1  haren  gedeputeerden  ter  dagvaart  opdragen  bij  de  Raadpensionarisverkiezing 
de  meerderheid  te  volgen  en  hunne  stem  op  Pauw  uit  te  brengen  '),  die  dan  ook 
den  27e"  September  met  algemeene  stemmen  gekozen  werd  ^).  Had  Amsterilam 
o[)  dit  iJuiU  al  moeten  toegeven,  ten  aanzien  van  de  aan  Cats  toegedachte  bestraf- 
fmg  —  het  onthoutlen  van  het  ambt',  dat  hij  begeerde,  —  betooiule  het  zich 
onverbiddelijk.  Door  hare  toestemming  tot  de  overdracht  van  het  Rekenmeesters- 
ambt  van  Adriaen  l'auw  op  zijn  zt>oii  Mr.  Gerard  Pauw  afhankelijk  te  stellLii  van 
de  benoeming  van  Mr.  Andries  de  Graeft",  den  broeder  van  den  lieer  \-an  Zuid- 
polsbroek, tot  het  sctlert  den  dood  van  den  lieer  \'an  llcnthuj'zen  npenstaaiule 
en  door  Cats  vurig  geambieerde  Rekenmeesterschap  der  Domeinen  van  Holland, 
dwong  de  stad  den  nieuwen  Raadpensionaris  haar  in  het  bereiken  van  haar  oogmerk, 
hoe  onvrijwillig  ook,  de  hand  te  bieden  ^).  Op  deze  wijze  in  de  engte  gedreven, 
moest  Pauw,  wien  onbaatzuchtigheid  ten  eenenmale  vreemd  was  ~),  zich  wel  tot 
het  werktuig  van  Amsterdam's  wraakzucht  maken.  Den  ii^^n  januari  1652  bewerkte 
hij  dat  de  Graeft',  met  voorbijgang  van  Cats,  door  de  Staten  tot  Rek-enmeester  wen.1 
aangesteld,  waarna  ne)g  dienzelt'den  dag  op  het  verzoek  van  Pauw  om  zijne  plaats 
in  de  Rekenkamer  aan  zijn  zoon  te  mogen  overdragen,  gunstig  beschikt  werd  "). 
Adriaan  Pauw  overleed  in  P'ebruari  1653;  in  de  Vroedschap  werd  daarop  den 
23e"  dier  maand  andermaal  besloten  Ruyl  in  de  Stuiten  van  Holland  als  Raadpen- 
sionaris voor  te  liragen  ").  „Doch",  teek-ent  Hontemantel  aan,  „Ikirgemeester  [C(jr- 
nelis  l)icker|  van  Suieten  wist  het  soo  te  maecken,  tlat  Jan  de  W'ilh,  ]:)ensioiiaris  van 
Dordrecht,  het  is  geworden  '  ").  Door  de  benoeming  van  Johan  de  W'itt  hadden  de 
Staatsgezinden  den  rechten  man  op  de  rechte  plaats  gebracht;  de  2«-jarige  staats- 
man, reeds  bekend  onder  den  veelzeggenden  bijnaam  van  ,,de  wijsheid  van  Holland", 
mocht    als    hun    aangewezen    leider    beschouwd    worden.    Met  volle  overtuiging  was 


1)  Hr.    I'.    I      r,l,.L,    i;.-..  lu.-.Kni-.    x.m    li.i    \r,l.it,n 

2)  /ie  luc-.vour,   ,>.   .\(.1\'. 

3)  Zie  liiemchtcr.  1,  p,  20,. 

4)  Kesol.  Vroedschap  <    Sept.    1651 

5)  Rcbol.  HoUaiia  27  .Sept.   1651. 

6)  Resol.  Vnieilschap   i   Sejjt.  en  20  Nov.   1651 

7)  A.  de  Wicquefdit  zeyt  v.\u  Adriaen  Vm\k  :  „11 
pas  toiites  ógalement  Ijoiines,  et  uii  l'avuit  Iruuvó  1 
jugO  et  corniptible  et  coirümpii"  (Wicpief.ui,  cd.   l.en 

8)  Kesol.  Holland   19  Jan.    1652. 

9)  Resol.  Vroedschap  23  Fehr.   1653. 


de  Witt  —  op  wien  de  onwettige  gevangenneming  \-an  zijn  vader  bij  den  staats- 
greep, drie  jaren  te  voren,  een  onuitwischbarLU  indruk  gi'nuiakt  had,  —  de 
l)olitiek  van  de  tlians  tot  liet  niacluhezit  geraakte  partij  toegedaan.  ]  )c  ondervin- 
liing  had  geleerd  hoe  gevaarlijk-  tle  vereenigmg  in  i;cn  persoon  \an  hrt  civiele 
gezag  van  een  Stadhouder  en  het  niihtaire  \an  een  Kapiiein-Cieneraal  \oor  de 
intcgriteit  van  de  rejjublikeinsche  staatsinstellingen  was;  de  scheiding  \'an  heide 
was  in  zijn  oog  liet  eerste  vereisclite  om  zijn  vaderland  \oor  eene  andi-rs  on\-er- 
mijdeiijkc  knechting  te  bewaren.  Vooreerst  moest,  om  te  voorkomen  dat  de  waar- 
digheden van  Willem  II  reeds  dadelijk  opgedragen  zoudiii  worden  a;in  zijn  zoontje, 
de   (  )raiijepaitij    het   bewind   hoopte   te   zullen 


een    kind    in  de  wiecf,  ii 


dks 


dei 


moe.st   inslaan 
der    Staten-ti 


voeren,  deze  laatste  gefnuikt  ei 
later  wel  den  weg  wijzen,  dien 
te  binden.  Ook  het  centrale 
Raadpensionaris  gewantrouwd:  dit  ccjjlege  had  zich  stci 
tuig  in  de  liand  van  eerzuchtige  Stadhouders  betoond 
daarom  niet  bij  de  Algemeeiie,  maar  bij  de  pio\-inciale 
bliek  beschouwde  hij  ais  een  fcderatieven  statenbond  \i 
gewest  dat  het  meest  in  de  algemecne  lasten  bijdMe 
deze  hegemonie  te  bevestigen  en  ongerept  te  bewaren, 
krachtigen  impuls  uit  te  doen  gaan,  die  de  jonge  Repi 
en  grootlieid  zou  leiden,  dat  was  het  levensdoel  w 
niet  onbuigzame  cner"ie  en  alüehcele  tocwijdiii;'"  naar  ' 


;liedcn  z..nden  dan 
irsj,,ilg  de  vleugels 
tloor  den   nieuwen 


Iet   hoo 
laten  bc 


.  1  )e  RepLi- 
carin  aan  Ih.lland,  als  het 
,  de  Iiegemonie  toekwam; 
an  IlollaiulsStatcnzaal  een 
)liek-   op   banen   \-an   macht 

le.fde.    \)c    moeiliike   laak, 


aan  een  l'iaadpensionaris  van  Holland  gestekl,  tlie,  alleen  o\er  induetie\'e  middelen 
kunnende  bescliikken,  de  veclhoofdige,  immer  onderling  \'erdeclde  regeeringsmachteii 
tot  zijne  eigen  inzichten  over  te  linlen  en  liaar  daar\'an  te  doordringen  had, 
vorderde  bij  hcni  evenveel  plooibaarheid,  overleg  en  sclirnndere  gevallieid  in  de 
binnenlandschc  politiek  als  in  zijne  diplomatieke  oiulerhandelingen  met  de  buiteii- 
landsche  regccringen  en  hare  vertegenwoordigers  in  den  Haag;  hekend  is  lut  hoe 
meesterlijk  de  Witt  zich  \'aii  zijne  laak  kweel,  hoe  zijne  ij.;ercn  \-olharding,  zijne 
ontzaglijke  werkkracht  liem  in  slaat  stelden  alle  moeilijkhetlen  te  boven  te  komen 
en  alle  takken  van  het  staat.sbcstuur  volkomen  te  beheerschen,  en  hoe  het  jKili- 
tieke  programma  van  het  eerste  Stadhouderlooze  tijdperk  zich  ten  slotte  zoozeer 
in  hem  verpersoonlijkte,  dat  dit  tijdvak  als  ,,de  tijd  \an  Johaii  de  Witt"  in  onze 
geschiedenis  pleegt  aangeduid  te  worden,  ])e  m;iclit,  om  zijne  staalkundige  be- 
ginselen in  daden  om  Ic  zetten,  ontleeiule  de  Wilt  uitsluitend  ,1.111  het  xeiliouweii 
en  den  a.iiilioudeiiden  steun  v.in  /ijiie  meesteis,  ile  Sl.iten  v,in  Holland.  Hun 
vertrouwen  won  hij  iloiu-  zijne  onkreukl.),ire  eerlijkheid  en  zijne  beiHoei'de  onbaat- 
zuchtigheid ;  geen  middel  werd  door  hem  verzuimd  om  zich  ook  hun  steun  blijvend 
te  verzekeren.  Te  dien  einde  trachtte  hij  in  de  steden  \an  Holland  zijn  iiu'loed 
op  hechten  grondslag  te  vestigen:  zijn  eigen  huwelijk  moest  dienen  om  te  Am- 
sterdam vasten  voet  te  krijgen  en  ook  daar  —  evenals  te  Dordrecht,  waar  zijn 
vader  en  daarna  zijn  broeder  Cornelis  het  Ikirgemcestersambt  bekleedden,  en  te 
Rotterdam,  waar  zijn  broeder  in  eene  voorname  regeiUenfainilie  getrouwd  was  — 
een  bolwerk  voor  de  macht  van  het  „redoutabele  geslacht"  ')  der  de  Witten  op  te 


I)  Mr 


licn,  ir,  i>.  7'i 


werpen  door  het  aaiiknoopeii  van  invloedrijke  reUuicu  in  den  leidenden  reL;enten- 
kring.  Hij  sloeg  daarom  het  oog  op  W'endela  Ijicker,  eene  nicht  van  wijlen  den 
hem  goedgezinden  liurgemcester  Cornelis  liicker,  die  t<.it  zijne  benoeming  bijgedra- 
gen had,  en  eene  dochter  van  den  overleden  j;urgemee.ster  Jan  iiieker ;  als  nicht 
van  den  lïnrgcmecstcr  Cornelis  de  (iraelï,  wien  na  de  gebeurtenissen  van  't  j.iar 
IÓ50  te  Amsterdam  het  magnificat  toegevallen  was,  voldeed  zij  in  alle  oiizichten 
aan  de  vereischten.  Den  Kjcii  Kcbrnari  1655,  twee  weken  nadat  de  (iraeff  voor  de 
vijfde  maal  in  HLirgemeesterskamcr  had  zitting  genomen,  had  het  huwelijk  plaats. 
Ilad  Amsterdam  in  Andries  lückcr,  den  in  het  kansspel  van  den  handel 
gcstaalden  koopman,  met  zijn  strengen  en  stroeven  burgertrots,  een  strijdLiaar 
voorvechter  voor  zijne  door  de  Stadhouders  bedreigde  belangen  gehad,  de  stad 
was,  toen  na  den  dood  van  Willem  II  de  republikcinsche  oppositie  rcgeerings- 
partij  werd,  wel  gedwongen  geweest  haar  meesterachtigen  toon  wat  te  laten  zakken 
en  met  meer  bezadigdheid  op  te  treden  ').  Thans  had  zij  een  leider  noodig,  toe- 
gerust met  den  tact,  de  inschikkelijkheid  en  de  plooibaarheid  van  een  diplomaat; 
wij  zagen  reeds  hoc  in  1650  Cornelis  de  Graeff  van  Zuidpolsbroek,  ilie  in  zijn 
persoon  al  deze  eigenschappen  vereenigde,  zich  van  het  leiderschap  van  de  Am- 
sterdamschc  regeering  had  meester  gemaakt.  Hoffelijk  en  minzaam  in  zijn  optreden, 
verried  de  Graeff  in  zijn  voorkomen  de  aangeboren  distinctie  van  den  echten 
patriciër;  op  zijn  portret  treft  ons  in  de  lenige  gestalte  met  den  iiitelligenten  kop 
een  mengsel  van  lossen  zwier  en  riistige  zelfbewuste  kracht  -).  Door  zijn  heldereu 
blik  en  breede  inzichten,  doov  de  in  zijne  familie  traditioneele  gematigdheid  van 
oordeel,  die  ook  hij  aan  den  dag  legtle,  en  de  weergalooze  behendigheid,  waarmede 
hij  alle  omstandighcilen  tot  zijn  voordeel  wist  te  doen  strekken,  zooals  o.  a.  het 
gebeLuxle  in  1Ó50  had  aangetoond,  had  tle  hoogbegaafde  zoon  '■')  van  den  \Tijgeest 
Jacob  de  Graeff  in  zijne  vaderstad  een  overwegenden  invloed  op  zijne  medcregeiiten 
verworven.  ICvenals  hij  zich  te  Amsterdam  ,,een  seer  wijs  en  faciel  mair"  betoonde  ' ), 
door  ieders  zwakheden  te  ontzien  en  in  kleinigheden  aan  anderen  de  vrije  hand 
te  laten,  indien  men  hem  maar  het  bestier  van  de  belangrijke  aangelegenheden 
overliet,  zoo  wist  de  Graeff  ook  in  de  Staten  de  ijzeren  hand  steeds  onder  een 
fluweelen  handschoen  verborgen  te  houden,  en,  zonder  de  gevoeligheid  van  de 
overige  steden  van  Holland  te  kwetsen,  door  zijne  onweerstaanbare  overredings- 
kracht de  adviezen  van  Amsterdam  te  doen  aanvaarden,  Heide  partijen  stelden  een 
gelijk    vertrouwen    in    zijne    „w>'se    ende    moderate    directie"^};    er  werd  van  hem 

I)  In    1655    kla;i;;aoii    niiri;eniei.-,tei-L'ii    over    .Ie    ..n.f.itsoenlycku    heji-eniiigc    ia    ile   veryaLHlc-iiii-e  van 
Il.ill.int  iien  ile  ( ;e  K-n.itci-iac  v.m   ae-.L-  sta.U   .'oaacn"   na   het   l.elena   uan.len  van  liet  el 'enma.liti-e  Ivauii 


4)  Bontemantel,  t.  a.   ,,.,   II,   p.    119 

5)  A.-in  aen  lieer  W,  (;.  koj,^,  Onnniies  liij  's  Rijks  arcliicf  te  ".s  lla},re,  dank  ik  een  extract  uit  een 
lirief  van  Jolian  de  Witt  aan  Cornelis,  de  Oiaeff,  van  15  Mei  1656,  waarseliijiilijk  handelende  over  de 
selieidint;  der  nalateitseliap  van  de  /luster  van  den  laatste  en  schoonmoeder  van  de  Witt,  Agniet  de  tiraelï, 
wede.  ran  Dr.  Jan  Dieker.  Daarin  schrijft  de  Witt:  „liet  tjeeft  niy  sonderlinyc  satisfactie  dat  in  t'gene 
voorsicüd  is  alles,  immers  soo  veel  niy  is  hekcnt,  met  onderlintje  veij^'enoeyinfje  is  toefjegaen ,  ende  dat  \vy 
de    twistclippen,  daer  vele  haer  in  dieryelycke  gelegenthe)  t  aen  hebben  gestooten,  onder  UKds.  wyse  ende 


getuigd,  dat  hij  evengoed  Oranjcinaii  al.s  Slaals^czind  tnoclit  hcelen.  I  )at  de  W  itt, 
ilic  de  medewerking  van  den  machtigen  Amstcrdani-schcn  leider  noodig  had  en  in 
belangrijke  aangelegenheden  gewoon  was  diens  raad  en  voorHcliting  in  te  roepen  '), 
zijn  oom  niet  als  een  oprecht  aanhanger  van  de  Stateninutij  bescliouwde,  al  liet 
hij  er  zich  bij  het  leven  van  de  (Iraeiï  niet  over  uit,  welen  wij  reeds.  Toen  de 
verloving  van  den  Raadiiensionaris  met  de  nicht  van  den  lieer  van  Zuidpols- 
broek te  's-IIage  bekend  werd,  zeiden  do  grappenmakers,  dat  deze  laatste  zijn 
aanstaanden  neef  nog  eens  een  drankje  zou  te  slikken  geven,  waar  een  Oranjcsmaak 
aan  zou  zijn.  Maar  het  rechte  wist  men  er  niet  \an :  zelfs  aan  Aristoteles,  zeide 
men,  zou  limgemeester  de  (iraeff  een  lesje  in  de  politiek  kunnen  geven  -).  Ondanks 
beider  verschil  van  inzichten,  bleef  de  verhouding  tusschen  de  Witt  en  zijn  of)m 
steeds  van  vriendschappelijken  en  vertrouwelijken  aard  '):  zoolang  de  Graeff  leefile, 
wiens  invloed  te  y\msterdam  zoo  groot  was,  dat,  naar  ]>urgcmcester  de  Vlaming 
van  Oudtshoorn  in  1660  verklaarde,  er  daar  „zonder  den  heer  van  Polsbroek  in 
niets  iets  was  te  doen"  *),  kon  de  Witt  op  den  steun  der  stad  rekenen,  al  moest 
hijzelf  zich  dan  ook  wederkeerig  in  menige  aangelegenheid  naar  de  zienswijze  van 
zijn  oom  schikken,  liet  vertrouwen,  door  de  ( )ranjei)arlij  in  den  .Amstcrdamschen 
leider  gesteld,  bleef,  ondanks  de  nauwe  betrekking,  waarin  hij  tot  het  Imuld  der 
„Loevestej-nsche  factie"  stond,  ongeschokt.  Toen  Cats  in  1G51  de  onhandigheid 
beging,  om  —  in  de  liooj)  daardoor  de  ongenade  van  Amsterdam  van  zich  af  te 
wenden  —  de  kwestie  van  de  aansprakelijlcheid  voor  de  gebeurtenissen  van  't 
vorige  jaar  weer  op  te  rakelen,  had  de  Graeff  in  tle  Staten  van  Holland  voor  alle 
deelhebbers  aan  den  aanslag  op  AinsterJ.im  eeiie  amnestie  bejileit,  die  op  zijne 
aansporing  zelfs  tot  den  meest  gecompr(.imitteerde,  C'ornelis  \an  Aeissen  Van 
Sommelsdijk,  uitgestrekt  was  '-).  Hij  had  daardoor  de  .Stadhouderlijke  partij  \'oor 
vele  onaangenaamheden  behoed  en  zij  bleef  er  hem  sedert  erkentelijk  voor.  De 
Prinses-Royaal  droeg  hem  groote  achting  toe;  had  zij  hem  reeds  in  1650,  na  den 
dood  van  Willem  II  en  de  geboorte  van  den  jongen  Prins,  belast  met  de  opdracht 
om  hare  belangen  waar  te  nemen  bij  de  bereddering  van  't  sterfhuis  en  de  aan- 
gelegenheden betreffende  de  voogdij  over  den  jonggeborene  "),  ook  later,  in  1660, 
.sl(;eg  de  Prinses,  na  de  troonsbeklimming  van  haar  broeder  Karel  11,  het  oog  op  den 
lieer  van  Zuidpolsbroek  om  de  „designatie"  van  den  Prins,  haar  zoon,  tot  de  \'oor- 
ouderlijkc  waardigheden,  volgens  den  wenscli  van  den  PngeKchen  K(jning,te  bewerken. 
De  Graeff  bereidde  haar  en  den  Prins  te  Amsterdam  eene  vorstelijke  ontvangst, 
maar  toen  het  op  stuk  van  zaken  aankwam,  ried  hij  haar  den  dubbelzinnigen 
uitweg  aan  dat  de  .Staten  van  Holland  met  de  opvoeding  van  den  jongen  Prins  belast 

bekwaam  te  malcen,  waardo>>r  eene  olficiLcle  designatie  vermeden  werd.  ?ilet  dit 
voorstel  kon  ook  de  Witt  zich  vereenigen  ;  in  de  commissie  voor  de  opvoeding- 
kreeg  Cornelis  de  Graeff,   op  verlangen   van  de   Prinses,   zitting. 

tijil  v.ui  J.ui  lic  Witt,  ili.oi  Dr.  G.W.  Kuinkaiiii.,  p.  lyS,  202; 


V,  i>.  4S. 
26,  43. 


l)  en  3)  Anistei-daui  1 

1  ÜL-   I7u 

OL-i.w:    1) 

L.  Lefivre  1'oiitalis,  Jcaii 

tk-  Wilt, 

1,  !'■   233 

2)  Thiirloe  papeib,  Il 

p.  70S. 

4)  Aanteekeninyen    vn 

n    l.auix-n 

s  lii.ySLT, 

ijpestcyii,  I,  p.  234. 

5)  Gruüi.  van   Prinslc 

ei-,  Ai-clii 

VL-s,  t.a.i 

6)  G.  v.-in  iMi^t   Kuiii 

K.   liet   1 

ui.  te  11 

cv  III 

De  Graeff  deelde  iii  de  eerste  jaren  zijn  invloed  niet  zijn  zwai^er,  Dr.  i'"rans 
Banningh  Cocq,  die,  evenals  hij,  met  ecnc  iloehter  van  wijlen  den  rijken  liiirLje- 
meestcr  Vorckcrt  Overlander  van  Purmcrland  s^etrouwd  was.  In  1650  voor  de  ccr.stc 
maal  tot  het  ]]iirgemeesterschap  Li;eroepcn,  overleed  iianninijh  Coeq  reeds  vijf  Jaren 
later.  Daarop  wist  de  Heer  van  Zuidpolsbroek,  na  van  1655 — 1656  zelf  in  liiir- 
gcmcestcrskamer  gezeten  te  liebben,  in  het  daaropvolj^ende  jaar,  1657,  zijn  broeder 
Andrics  de  (iraelï,  wien  hij  in  11)52  het  zeer  v(.>orileelii^e  ambt  van  Rekenmeester 
van  Holland  en  Westfriesland  had  bezorgd  ' ),  tot  liurgeuieoster  te  doen  verkiezen. 
Diens  steun  droeg  in  't  vervolg  tot  de  handh.iving  van  het  door  Cornclis  de  Graeff 
te  Amsterdam  uitgeoefende  oppergezag  krachtig  bij.  Behalve  met  polilieken  invloed 
had  de  fortuin  de  de  Graeff's  ook  met  aanzienlijke  middelen  gezegend,  door  hunne 
voorvaderen  in  den  handel  gewonnen;  daardoor  werden  zij  in  staat  gesteld  om, 
vrij   van  alle  materiecle  zorgen,  zich  geheel  aan  de  regeeringstaak  te  wijden. 

De  maatregelen,  door  de  Graeff  bij  het  aanvaarden  van  het  magnificat  ge- 
troffen om  de  aanvoerders  der  elkander  vijandige  fracties  in  de  regeering  geza- 
menlijk op  zijde  te  schuiven,  bleken  in  't  vervolg  doeltreffend.  Zoolang  de  algemeen 
beminde  en  geëerbiedigde  nieuwe  leider  te  Amsterdam  a.ui  't  hoofd  der  zaken 
stond,  hcerschte  er  in  Acn  regentenkring  een  tevoren  ongekende  toestand  van 
„pais  en  vree".  Wel  was  er  nog  ecnig  parlijgekrieuw,  ma:'r  tc:)t  meer  dan  at  en 
toe  een  storm  in  een  glas  water  kwam  het  niet.  Als  cenig  element  vail  verdeeld- 
heid bleef  enkel  de  oude  leuze:  vóiir  of  tegen  Calvijn,  nog  over;  maar  ook  de  Calvi- 
nistische i)artij  had  hare  onstuimige  jeugd  reeds  lang  achter  den  rug  en  deed  zich 
thans  als  cene  bedaagde  vrijster  voor,  die,  na  vele  jaren  van  hoopvolle  en  immer 
teleurgestelde  verwachting,  met  berusting  van  hare  vroegere  idealen  heeft  afgezien. 
Sedert  de  definitieve  nederlaag  van  Pauw,  in  1628,  had  zij  veel  van  haar  betcekems 
verloren:  zij  was  ingekrompen  tot  ecne  kleine  minderheid,  die  niet  zoozeer  in  zaken 
van  politiek  als  wel  op  kerkelijk  gebied  met  de  heer.schende  partij  van  mecning 
verschilde  en  zich  ten  tloel  stelde  de  staatskerk  zooveel  mogelijk  te  ontslaan  van  de 
over  haar  door  de  .Statenpartij  uitgeoefende  zeer  drukkende  controle  -).  liij  sommige 
gelegenheden  placht  zij  zich  te  doen  gelden:  in  1645  o.  a.,  toen  na  den  brand 
van  de  Nieuwe  Kerk  in  de  Vroedschap  den  2^"  .September  het  besluit  genomen 
was  de  kerk  bij  den  herbouw  met  een  toren  te  versieren,  ontstond  er  in  den  Raad 
verschil  van  meening  over  de  vraag  of  men  het  eerst  een  aanvang  zou  maken  met 
den  toren  of  met  het  nieuwe  stadhuis,  tot  den  bouw  waarvan  men  eveneens  besloten 
had.  De  kerkelijke  partij,  aan  wier  hoofd  Burgemeester  Willem  Backer  stond,  wilde 
eerst  den  toren  bouwen,  de  tegenpartij  —  en  daaronder  vooral  Cornelis  de  Graefi 
--  ijverde  voor  hel  nieuwe  .sl.idliuis.  t)m  het  dei;  twee  p, 
maken  werden  beiile  bouwwerken  tegelijk  aangevangen ; 
October  IÓ52,  deed  de  dood  van  Willem  Hacker,  de  „goud 
hoofd  der  kerkdijken  door  den  zuinigen  (icrard  .Schaep 
torenbouw  staken  "). 


ijcn   naar  den 

zin  t 

even    jaren    la 

ter,    il 

cerkpilaar"  ■''), 

die  al 

pgevolgd    wei 

d,    de 

i)  Zie  hiervóór,  p.  CIV. 

2)  Vjjl.  b.v.  hiervóór,  ]>.  I.XXXVIII,  nun 

3)  J.  Si.':  v.-in  Chandelier.  1'oüsy,  p.  393. 

4)  r.  .ScliL-lteina,  Aemstel'.s  oiullicid,  V,  p. 


lil  1654  bestond  lic  Calvinistische  partij  uit  negen  leden.  Vciorcerst  trelïen  wij 
onder  lien  aan  den  schatrijken  Hurgcnicester  Cicrard  Schaeii,  lieer  \an  Knrteiihoel, 
een  „seer  suynich  en  girich"  man,  „wèl  gcstudeert,  niacr  niet  gauw  van  verstant 
en  gants  niet  wel  bespracckt"  ').  Hij  was  een  zwager  van  «.Icn  vorigen  leider  tier 
Calvinisten,  Willem  15acker,  en  werd  terzijde  gestaan  door  zijn  neef  en  erfgenaam 
Mr.  Gcrard  Schaep  1'ietersz.  Deze  had  bij  gelegenheid  van  zijne  zentling  in  JCnge- 
land,  in  i(')5ü,  blijl^en  gegeven  van  zijn  voorzichtigcn  staatsmansaard  door  zoowel 
niet  de  Staten|)artij,  die  hem  nitgezondcn  had,  als  met  den  Prins,  voor  wicn  zijne 
uitzending  cenc  grievende  beleediging  was,  goede  vrienden  te  willen  blijven;  voor 
niets  was  de  gezant  tier  Staten  toen  meer  bevreesd  geweest  dan  \'oor  achterklap 
aan  't  Stadlnuiderlijke  Hof-).  He  lessen,  die  Schaep  zijn  beiden  zonen  op  hun 
levensweg  medegaf  om  hun  te  lecren  hoe  Ciod  en  den  Mammon  tegelijk  te  dienen 
en  hun  „geslacht  noch  bet  eiule  meer  te  vercieren,  illustreren,  ende  door  deucht, 
wijsheyt,  ende  oprechtiche\'t  bekent  te  maken",  teekenen  den  man.  Hij  prentte  hun 
„boven  alle  andere  middelen"  daartoe  „Godts-vreeze  ende  lust  lot  deucht"  in, 
daarbcnevcns  „een  matelijcken  yvcr  om  noch  acnsienlijcker  in  de  wccrelt,  tot 
dienst  van  u  vaderlandt,  ter  ceren,  te  worden";  tevens  raadde  hij,  als  „op  't  hoogste 
nootsakelijck",  aan  ,,het  trachten  tot  een  rijck  huwelijck",  voor  zoo\'er  dit  laatste 
met  „de  beschickingc  des  hemels"  strookte  en  ,,(;o(lt  de  I  leere"  liun  wilde  ,, geven 
ende  toesentlen  een  eerlijc  partner",  ontler  waarschuwing  om  hierin  geen  overijver 
aan  den  dag  te  leggen  door  zich  te  verbinden  aan  „een  vrj-ster  tlie  buytcn  't  goed 
geen  lieffdc  ter  weerelt  verwecken  Ican"  ■'■).  Nevens  de  beide  Schacp'en  waren  de 
beroemde  geneesheer  Dr.  Nicolaes  Tulji  en  de  zeepzieder  Hcndrick  Dircksz.  Spiegel 
invloeilrijke  leden  der  partij;  iloor  zijn  ijver  in  't  vervolgen  der  Remonstranten  in 
de  jaren  1625 — 1628  had  de  eerstgenoemde  zijne  eigen  bevordering  op  de  amb- 
tcnladder  geschaad  en  het  „soo  haest  niet,  als  (hij)  wel  bequaem  was"  tot 
het  Burgemeesterschap  —  dat  hij  in  dit  jaar,  1654,  voor  het  eerst  bekleedde,  — 
gebracht.  Overigens  was  hij  „een  heer  van  \rindelijcke  en  minnelijckc  acnspracck 
en  burgerlijckc  huyshoudinge  en  tot  groote  rijckdommc  gecomen"  ').  Spiegel,  een 
ncvcu  van  Burgemeester  1'rcderick  de  Vrij  en  van  den  in  1Ó28  uitgebannen  -Schepen 
Jan  Willemsz.  Bogacrt,  die  beide  tot  de  voornaamste  aanhangers  van  Rcynier 
Pauw  behoord  had<len,  was  een  braaf  man,  ijverig  in  de  leer  en  een  groote  vriend 
tier  pretlikanten;  hij  blaakte  van  lieilig  vuur  om  tie  kerkelijke  partij  weer 
krachtig  te  maken,  opdat  zij  een  nuttig  werktuig  mocht  zijn  tot  handhaving  van 
het  geloof.  Hij  was  de  aanstaande  candidaat  tier  partij  voor  het  ]5urgemeester- 
schap  en  zelfs  zijne  tegenstanders  moesten  erkennen,  tlat  niemand  meer  dan  hij 
deze  waanligheid  verdiende  '•).  Mr.  Joris  Jorisz.  Backer  en  (unit  Rc)nst  maakten 
beide  mede  deel  uit  van  den  Gereformeerden  regentenkring.  Zij  waren  vier  jaren 
te  voren,  „int  leste  van  October  1650",  tegelijk  met  een  anderen  regecrenden 
Schepen  en  Raatl,  Joan  Huydecoper,  die  sedert  bij  zijne  verkiezing  tot  Burgemeester 
in     165 1     tot    de    tegenpartij    overgeloopen    was,    oj)    plechtige    wijze    als    lidmaten 


1)  liontemantel.  Zie  lüenia  J,  p.  356. 

2)  Dl-.  J.  A.  Wijnne,  De  gescliillen  uver  .lu  afda 

3)  „Memorie  encle  bericht  aen  mijn  .Sunuii"  (M. 

4)  Boatemantel.  Zie  l.ie.  „a   I,   |,.   351. 
3)  linntemaMtel,  t.a.,..,   II,   ,,.    1.3. 


der  kerk  aangenomen  ');  Ikicker  was  een  bijzondere  fjun^telin!^  v.m  1  lendiiek 
Dircksz.  Spiegel  en  hoopte  mettertijd,  wanneer  tleze  ISuigemeester  zou  geuortlen 
zijn,  met  zijn  hulp  het  ook  zelf  tot  ile  Consulaire  waardigheid  te  brengen.  Neig 
behoorden  tot  de  partij  Nicolaes  van  I.oon,  die  tevoren  Remonstrantsche  sympa- 
thieën gehad  had  ^)  en  een  zwager  was  \aii  Joris  Jorisz.  Backcr;  lïcrnard  Schel- 
lingcr,  wiens  vader  Hillebrand  Sehellinger,  een  der  door  Maurits  in  1618  nieuw 
benoemde  Vroetlschappen,  een  trouw  aanhanger  van  Ke_\  nier  I'auw  geweest  was; 
en  ten  slotte  J)r.  (lillis  Valekenier,  een  eerzuehtige  jonge  man,  onlangs  in  de 
regeering  gekomen,  die,  met  het  voorbeeld  van  zijn  oudoom  l\L)-niL-r  l'auw  voor 
oogen,  evenals  hij,  op  de  zegejiraal  tier  Calvinisten  eenmaal  zijne  eigen  grootheid 
hoopte  te  bouwen:  een  gevaarlijke  intrigant,  achter  een  masker  van  koelheid  een 
cholerisch  karakter  verbergende,  waarin  sluwheid,  koelbloedigheid  en  overleg  zich 
paarden  aan  toorneloozen  hartstocht. 

]5ij  deze  partij  zocht,  zooals  wij  zagen  ■'),  Antlumy  Oetgens  van  \\'a\X'ren,  die 
in  1650  door  Cornelis  de  Graefï  mede  op  zijde  gciluwd  was,  steun  voor  zijne 
pogingen  om  zijn  invloed  in  de  Vroedschap  te  herwinnen,  liet  mocht  hem  niet  veel 
baten:  ook  bij  de  Calvinisten  geraakte  hij  hoe  langer  hoe  meer  in  tliscrediet.  In  \f>S~,, 
tijdens  zijne  ambassade  te  Lübeck,  dreef  zijne  tegenpartij  in  de  Vroedschap  door, 
dat  wegens  zijne  uitlandighcid  een  ander  in  zijne  plaat::  in  de  Admiraliteit  te 
Amsterdam,  waar  hij  zitting  had,  zou  benoemd  worden.  Van  de  aanhangers  van 
den  afwezige  sprong  maar  een  drietal:  liurgemcester  Schaep,  zijn  neef  Scliae[) 
I'ietersz.  en  Tulp,  voor  zijne  belangen  in  de  bres;  zij  konden  de  benoeming  van 
het  afvallige  lid  van  hunne  partij,  Joan  IIii)'decoper,  tot  Admiraliteitsheer,  niet 
verhinderen  en  zoo  vond  Oetgens  zich,  toen  hij  korten  tijd  daarna  in  zijne  volle 
glorie  als  Ambassadeur  thuiskwam,  voor  het  geheele  jaar  aan  den  dijk  gezet  ''). 
De  animositeit  der  bovendrijvende  partij  tegen  hem  wekte  eens,  in  't  volgende  jaar, 
aan  een  maaltijd  in  November  1654,  zijn  galgenhumor  op:  ,,AIen  behoorde  hem 
wederom  Bm-gemeester  te  niaecken",  zeide  hij,  ,, opdat  (hij)  haesl  mocht  coonicn 
te  sterven,  alsoo  men  hem  moe  was,  want  scedert  den  jaere  1Ó41)  waeren,  soo 
Rcgeerende  als  Out-liurgcmeesteren,  seven  gestorven"    •'). 

]5ij  de  verkiezing  van  een  opvolger  voor  Hurgemeester  Cmnilis  JSicker,  die 
15  September  1654  overleden  was,  kwam  het  tusschcn  de  liberalen  en  de  Calvi- 
nisten tot  ecne  botsing.  I  Iet  zeldzame  geval  deed  zich  voor,  dat  de  drie  overblijvende 
rcgeerende  Ikirgemeestcrs  het  over  de  keuze  van  hun  nieuwen  ambtgenoot  niet 
eens  konden  worden.  Banningh  Cocq  en  Huydecopcr  wilden  den  brouwer  .Mbert 
Dircksz.  Pater  gekozen  hebben.  Tulp  daarentegen  sloeg  zijn  partijgenoot  Ilendrick 
Dircks.'..  Spiegel  voor.  t  >ok  Schepenen,  wier  oordeel  do.M'  Ihirgemeesteren  inge- 
wonnen werd,  „discrei)eerden",  want  Sehellinger  en  Re>nst  hielden  het  met  Spiegel 
en  de  anderen  met  1'ater.  Het  \\as  nu  te  voorzien  tlat  de  electie  zou  „loopen  als 
de  baere  van  de  zee"  '').  Vol  ongeduld  zag  ieder  dus  de  verkiezing  op  den  30'^>'  Sep- 


1)  Kerkelijk  Amsterihuii,  ji.  535. 

2)  liontemautcl,  t.  u.  |i.,   [nluiilin,^,  | 

3)  Zie  hiervóór,  p.  l.XX.W. 

4)  liontemantel,  t.  a.  p.,   II,  p.    109. 

5)  Ibid.,  II,  p.    113. 

6)  Ibiil.,  II,   p.  9J. 


CXI 

tember  te  gemoet;  maar  op  den  dag  zelf,  even  voor  de  electie,  kwamen  ]5ur- 
gcmeestercn  onderling  tot  een  vergelijk :  Tater  xou  dezen  keer  verkozen  worden 
en  Spiegel  zou  de  volgende  maal  aan  de  beurt  zijn.  Dit  werd  aan  de  bijeenver- 
zamekle  kiesgerechtigden  medegedeeld,  die  zich  daarnaar  zouden  te  richten  hebben. 
De  kerkelijken  konden  hunne  gramschap  tegen  Tulp,  die  op  het  laatste  oogenblik 
(.\en  candidaat  van  zijne  eigen  partij  ontrouw  was  geworden,  niet  verkrop[)en. 
Nauwelijks  waren  de  electcurs  gezeten  en  begon  de  Secretaris  Nicolai'  het  gebed 
voor  te  lezen,  of  Cierard  Schaep  1'ietersz.  sloof  in  ziedende  verontwaardiging  op, 
en,  met  een  dreigend  gebaar  naar  Jïurgeniecsteren  wijzende,  riep  hij  hun  met 
luider  stemme  toe :  „wat  sal  men  een  gebet  doen,  daer  sulcke  CLijperijen  omgaen 
en  niet  gesien  werd  nae  de  bequaemste.?  Godt  siet  alles,  en  wacht  u  dat  geen 
straffe  daerop  en  voUicht"  !    ' ). 

De  liberalen  kwamen  in  't  volgende  jaar,  1655,  de  getroffen  overeenkomst  stipt 
na.  Den  2'-'>  Februari  wertl  llendrick  Dircksz.  Spiegel  tot  Burgemeester  gekozen; 
hij  werd  nu  de  ziel  van  de  Calvinistische  partij.  Daar  zijn  collega,  de  Heer  van 
Zuidpolsbrock,  hem  in  kerkelijke  aangelegenheden  geheel  de  vrije  hand  liet,  maakte 
.Spiegel  gedurende  het  laatste  kwartaal  van  't  jaar  van  zijn  presidium  als  liurge- 
meester  gebruik  om  aan  zijne  „kerckxc"  en  „predicantse"  „maxime"  den  teugel 
te  vieren.  De  kerkeraad  nam  de  gelegenheid  te  baat  om  een  drietal  zeer  onver- 
draagzame en  „onrustiche"  predikanten,  waarvan  twee  al  vroeger  naar  Amsterdam 
beroepen,  maar  toen  door  ISurgemeesteren  „afgeslaegen"  waren,  wederom  hierheen 
te  beroepen;  een  van  de  drie,  Ds.  Jacobus  de  Clerck,  van  Haarlem,  was  drie  dagen 
vóór  zijn  beroep  met  een  nichtje  van  S])icgel  getrouwd.  Het  beroep  werd  ditmaal 
zonder  moeilijkheden  door  Hurgemeesteren  goedgekeurd.  Toen  de  kerkeraad  korten 
tijd  vóór  de  electie  van  1656  .Spiegel  voor  de  bewezen  gunst  kwam  betlanken, 
liet  deze  zich  in  bedekte  termen  over  zijne  plannen  voor  de  toekomst  uit.  Hij 
verklaarde,  dat  hij  ,, binnen  wynich  tijts  de  kerck  soude  noch  \'eel  grooter  tüensten 
doen":  hij  hoopte  het  n.1.  bij  tic  volgende  verkiezing  zuii  te  kunnen  aanleggen, 
dat  zijn  partijgenoot  Joris  Jorisz.  IJacker  Jkirgemeester  zou  worden  -).  Maar 
in  deze  verwachting  kwam  hij  bedrogen  uit.  Men  had  te  Amsterdam  genoeg 
van  de  kerkelijken;  de  regenten,  die  niet  gewoon  waren  bij  het  bespreken  van 
religiezaken  een  blad  voor  den  mond  te  nemen,  begonnen  nu,  onder  het  strenge 
bewind  van  Spiegel,  daarvan  onaangename  gevolgen  te  ontlervinden.  .Schepen 
Hontemantel  b.v.  verkLUidigde  nog  al  eens  meeningen,  die  naar  den  mutsaart 
riekten;  eens  had  hij,  op  het  Westindische  huis  in  gesprek  zijntlc,  o.  a.  gezegd: 
„dat  de  geestcl)'cke  haet  een  verdoemel)-cke  haet  is,  dat  de  advocaten  alles  onder 
de  ckiusulc  van  onder  correctie  ad\iseeuleu,  m.icr  de  geestclijcken  op  verdoeme- 
iiisse  cnde  dat  den  Godsdienst  dickm;iele  tot  een  deckmantel  van  veel  quacts 
wort  gebruj'ckt."  Gedienstige  tongen  brachten  deze  „propoosten"  aan  Spiegel  over, 
en  daarop  werd  Bontemantel  den  j^"  Januari  1656  voor  den  ]5urgemeester  ge- 
roepen, die  hem  over  zijne  oneerbiedige  uitdrukkingen  ernstig  onderhield  ■').  Deze 
terechtwijzing  Het  den  aldus  gekapittelden  .Schepen  een  wrangen  nasmaak:  toen 
in   166Ó  zich  de  mogelijkheid  voordeed,  dat  S])iegel  en   Tulp   samen   Burgemeester 

1)  Bonteniaiitcl,  t.  a.   |)  ,  II,  |..    iii,    112. 

2)  ll.iil.,  II,  [i.    119. 

31  llii,!.,  IiilciiUnK,  |i,  I.XII. 


zouden  kunnen  worden,  stelde  JïontenKuitcl  zicli  ijverig  ia  de  weer  om  dit,  uit  vrees 
voor  de  invoering  van  een  al  te  oiuiitstaanbare  Calvinistische  intjuisitie  ten  stadhuize, 
te  beletten.  Ook  de  overige  regenten  zullen  de  bezwaren  v.m  Jiontemantel  tegen 
eene  te  .geprononceerde  „predikant.se"  riciiting  in  de  regcering  gedeeld  hebben,  want 
bij  de  electie  op  i  Februari  165Ó  werd  de  Remonstrantschgczinde  Cornelis  de 
Vlaming  van  Oudtshoorn  tot  ]5urgcmeester  verkozen,  terwijl  de  candidaat  der  kerke- 
lijken,  Joris  Jorisz.  liackcr,  tegen  wil  en  dank  in  de  Schepenbank  geplaatst  weiil  ')• 
Mvcn  berooid  kwam  twee  jaren  later,  in  K'iS.S,  -Anthouy  Oetgens  van  Waveren 
er  af.  Nogmaals  had  deze  eene  poging  wilkn  wagen  om,  na  alloop  \-an  zijn  ziltinj's- 
tijd  in  de  .Staten-tieneraal,  volgens  gebruik  op  den  iiurgenieeslerlijken  zetel  —  dien 
hij  in  geen  zeven  jaren  meer  bekleed  had,  —  zitting  te  erlangen,  waarbij  hij  op  den 
steun  van  de  Calvinistische  partij  meende  te  mogen  rekenen.  ])c  partij  van  de  Craelï 
besloot  nu  haar  laatste  tioef  tegen  hem  uit  "te  spelen  en  hem  voor  goed  te  discre- 
diteeren.  Den  28^-11  Januari  165.S,  vier  dagen  V(.)i>r  tic  verkiezing,  brachten  Burgc- 
meestcren,  bij  montle  van  Andries  de  Graeff,  in  de  Vroed.schai)  eene  lange  lijst 
van  grieven  voor  den  dag,  waarmede  zij  Oetgens  onverJKieds  op  het  lijf  vielen.  Zij 
deelden  den  Raad  mode  ,,luie  dat  den  Outburgemeester  Oelgens  van  Waveren, 
weesende  dijckgraef  van  de  Uovenkerckerpolder  cndc  Middelpolder  van  den  Nieuwen 
Anistel,  sijn  zoon  Nicolaes  op  een  onwettige  manier  tot  poh'ermeester  had  gemaeckt, 
aengesien  Burgemeesteren  sijn  Ambachtsheeren  van  hetselve  destrict,  en  buyten 
haer  kennisse  't  selfde  is  gedaen,  daer  (sij)  nochtans,  neffeiis  ile  Cedeputeerdcn' 
van  de  Goodtshu)sen,  stemme  in  hebben;  oock  dat  (hij)  aen  den  Nes,  boven 
Ouderkerck,  een  heek  heeft  gestelt,  waer  eenige  gabelle  of  tol  ontfangt,  waervan 
octroy  heeft  becocmen  van  de  .Staeteii  van  llullant,  met  reserve  van  eenige  kaedeii 
bequacm  te  houden,  en  heeft  ter  contraryc  alles  onbecpiacm  gemaeckt,  oi)dat  ge- 
nootsaeckt  souden  sijn  alleen  sijn  heek  te  passeeren,  endc  verhoopt  nu  door  de  te 
maeckcn  vaert  op  Gouda  merckclijck  meer  voordeel  van  te  trecken;  noch  dat  o[) 
de  reeckeninge  van  de  polder  al  voor  eenige  jaeren  ile  gelden,  die  ile  polder  op 
intrest  had,  sijr.  afgereeckent,  cnde  dat  den  gemeldeji  1  leer  dcsclfde  heeft  ontfangen 
endc  tot  sijne  lasten  genoemen,  ende  evenwel  tie  registers  niet  warden  gesuy\crt, 
soodat  ile  kuulcn  blijven  gehipotequcert  en  altijt  acnspraeckclijck  daervoor  sijn. 
Daerbij  comt,  dat  de  landen,  bij  de  stadt  van  den  nieergemelden  Heer  gecoft, 
buyten  de  St.  Antones  poort,  soo  binnen  als  buytensdijck,  en  betaelt,  die  moeten 
vrij  gelevert  worden ;  daer  ter  contrarie  eenige  lasten  noch  oj)  staen  en  niet  afge- 
daen  sijn,  vveicke  lasten  behoorden  in  ilen  vercoop  aen  de  stadt,  als  coopers,  bekent 
gemaeckt  te  sijn,  opdat  de  penningen  ofte  lasten  mochten  betaelt  warden  en  alsoo 
vrije  landen  niocgen  «arden,  d.ier  nimant  oji  heelt  te  spreccken."  Tegen  dit  ver- 
pletterende requisitoir  wist  de  7:; -jarige  grijsaard  niet  veel  in  te  brengen.  Hij  gaf 
zich  trouwens  geen  moeite  om  zich  te  verontschuldigen,  maar  merkte,  geheel  ter- 
neergeslagen, op:  „dat  is  nu  de  tweede  niael,  dat  soo  ben  gerencontreert  tegen 
de  verkicsing"  -).  De  oude  Burgemeester  overleefde  deze  laatste  teleurstelling  niet 
lang:  zes  maanden  later  overleed   hij,   25   Aug.    165S. 

De  dood  van  Cornelis  de  Graeff  van  Zuidpolsbroek,  die  4  Mei    1664  voorviel. 


1)  liunte.i 

2)  lliiil.,   1 


CXIll 

was  voor  Johan  de  Witt  een  zware  ^\:\i;;  de  Raadi)ensioiiari.s  vcrldcr  in  hem  een 
vriend  en  raadsman  o])  wicn  hij  slaat  kon  malden  en  die  hem  in  moeihjke  gevallen 
vaak  bijgestaan  had.  In  de  onzekerheitl  aan  wien  thans  de.  leiding;  van  de  Amster- 
damschc  ret^eering  zou  te  bcnrt  vallen,  had  Hollands  groote  staatsman  reden  om 
zicli  af  te  vragen  of  de  machtige  ^tad,  wier  steun  hij  voor  zijne  politiek  niet  ontberen 
kon,  hem  trouw  zou  blijven.  Mochten  —  denkelijk  niet  zonder  de  krachtige  metle- 
werking  van  de  Witt  —  de  pogingen  van  diens  oom  Andrie.s  de  Gracff  om  de 
partijgenooten  van  zijn  broeder  om  zich  heen  te  groepeeren  al  aanvankelijk  met 
een  gunstig  gevolg  bekroond  worden,  noch  hij,  noch  .Simon  \'an  Hoorn,  die  zijne 
verkiezing  tot  Burgemeester  in  1659  aan  de  voorspraak  \an  tien  RaatliH.-nsionaris 
met  wien  hij  zeer  bevriend  was,  dankte,  en  die  sedeil  lot  diens  „afvliegers"  ' ) 
beiioorde,  bezat  invloed  en  gezag  genoeg  om  oji  ilen  duur  te  Amsterdam  het 
spd  meester  te  blijven.  Hel  zou  spoedig  blijken  wiens  luian  koning  zou  kraaien; 
reeds  in  't  volgende  jaar,  1665,  \\as  Andries  de  Graeff  genoodzaakt  aan  eene 
onweerstaanbaar  naar  voren  dringende  jongere  kracht,  den  Schepen  Gillis  Valcke- 
nier,  eene  plaats  naast  zich  in  ISurgcmeesterskamer  in  te  ruimen:  toen  het  eenmaal 
zoover  was  stond  het  te  voorzien  wat  de  volgende  jaren  brengen  zouden.  Niemand 
twijfelde  er  aan  of  de  eerzuchtige,  bekwame  en  woelige  Valckenier,  the,  kort  \-o..ir 
den  dood  van  den  Heer  van  Zuidpolsbroek,  dezen  reeds  naai'  ile  kroon  had  diu'- 
ven  steken  ^),  zou  vroeg  of  laat  het  magnificat  in  handen  krijgen.  He  Witt  achtte 
het  geraden  den  nieuwen  Burgemeester  onmiddellijk  na  diens  verkiezing  tot  dit 
ambt  door  een  hartelijken  gelukwcnsch  vooi'  zich  in   te  nemen  ^). 

Het  is  geen  aantrekkelijk  beeld  dat  Temple  van  V'.dchenier  ophangt:  \'olgens 
het  getuigenis  van  den  lingclschen  tliplomaat  was  hij  stuursch,  gemaakt,  sluu', 
geveinsd,  uitgeslai)en  in  intriges,  en  be/.at  hij  nia;ir  twee  goede  eigenschap- 
pen, n.1.  schranderheid  en  arbeidzaamheid;  ook  ging  hij  voor  giei'ig  door.  Zijn 
allerkwaadaardigst  humeur  maakte  hem  tot  eene  plaag  voor  zijne  omgeving;  door 
eene  onverzadelijke  heerschzucht  bezield  kon  hij  niemand  naast  zich  dulden  en 
nam  hij  elke  gelegenheid  waar  om  aan  hen,  met  wie  hij  zijne  macht  moest  deelen, 
op  de  meest  kwetsende  wijze  zijn  naijver  bot  te  \'ieren.  Het  j.iar  \an  zijn  ecr-^le 
Burgemeesterschap  was  nog  niet  ten  einde  of  Valckenier  tt>onde  al  wat  er  in  hem 
stak.  Voor  het  volgende  jaar,  lóóG,  was  Spiegel  aan  de  beurt  om  nog  een  jaar 
als  Burgemeester  aan  te  blijven;  Valckenier  liet  zich  daardoor  niet  weerhouden  om 
zijn  zooveel  ouderen  ambtgenoot,  met  wien  hij,  van  zijn  eerste  optreden  in  de 
regeering  af,  als  lid  der  kerkelijke  partij  „in  één  caproen"  geweest  was,  zijn  zetel 
te  betwisten  en  trachtte  drie  Burgemeesters  verkozen  te  krijgen,  die  hem  als  vierde 
naast  zich  zouden  willen  kiezen.  Zoozeer  was  X'alckenier  van  .ijne  meerderheid  boven 
Spiegel  overtuigtl,  tkit  hij  dezen  zelfs  „in  't  paileculier  \erzocht  aen  sijn  sijde  te 
willen  weezen,  entle  't  samen  eens  te  sijn,  met  versecckei  inge  hem  en  zijn  lamillie 
te  vorderen  in  alle  gelegenthyden"  ;  maar  tic  bijna  70-jarige  Spiegel,  die  „meentle 
het  hoeckje  te  boven  te  weesen",  was  op  de  protectie  van  zijn  jongen  collega  niet 
gesteld    en    sloeg    tliens    verzoek    om   aansluiting  af.  Valckenier,   wien   nu  ook  zijne 

u  Sijiiesteyn,  Geschiedluiadii;e  bijdrat^en,  I,  p.  2.^7. 


i)  A.int.  van  Buyser 

n,  af^e.! 

2)   lSontc-11-..-^ntcl,  t.   m 

1',   11, 

3)  An,-,lor<l;u..   in  du 

17c    fCl 

overic^c  Calvinistische  partijt^cnooteii  afvielen,  was  daardoor  wel  t^edwongen  zich 
in  de  armen  van  Andries  de  Graeiï  te  werpen,  in  de  ho(i[)  later,  wanneer  hij  diens 
hulp  niet  nieer  noodig  zou  hebben,  aan  't  hoofd  van  ccne  eii;en  [)artij  ook  die  van 
de  Graeff  op  zijde  te  kunnen  drint^jcn  ' ). 

Door  de  partij  van  Spiegel  werden  tot  candidaten  voor  het  Hurgenieesterscha[) 
in  1666  aanbevolen:  Cornelis  van  Vlooswijck,  Dr.  Nicolaes  Tulp  en  Mr.  ilcnrick- 
Hooft,  die  dan  .Sjjicgel  als  vierden  Hurgemcester  aan  zich  zouden  toevwcijcn.  Valc- 
kenier  stelde  van  Vlooswijck,  Tulp  en  Autlries  de  (iraelf  voor.  De  ecrstgenoenuie 
combinatie  viel  bij  sommige  regenten  weinig  in  den  smaak  omdat  ilan  twee  vurige 
Calvinisten  tegelijk  in  lim-gemeeslerskamer  zouden  komen  te  zitlen:  de  slerlce 
anti-Gereformeerde  strooming,  die  juist  in  dezen  tijd  in  i\cn  yVmsterdamschen 
regentenkring  merkbaar  is,  —  van  de  12  lïurgemeesters  b.v.  waren  slechts  3 
streng-Gereformcerd,  tegen  een  ó-tal  dat  de  gevdelens  der  Remonstranten  tnegc- 
daan  was  ^),  —  bleef  niet  zonder  invloed  op  het  paitijkiezen  van  enkelen,  tegen 
Spiegel  en  Tulp  en  vcïor  Valckenier.  1'^lk  van  beide  partijen  sloofde  zich  af  om 
der  andere  de  loef  af  te  steken.  De  kerkdijken  weerden  zich  duchtig;  de  over- 
winning van  de  tegenpartij  immers  beteekende  voor  hen  verlies  van  allen  inxluetl. 
Joris  Jorisz.  ]5acker  waarschuwde,  dat,  ,,soo  Andries  Graef  liurgcmcester  ■wort  en 
bij  gevolch  die  partij  conit  booven  te  drijven,  dat  het  een  tirannigc  rcgeeringe 
sal  weesen"  ').  Stemmen  werden  geworven  en  schaamteloos  aan  den  nicestbicdende 
verkocht.  De  om  zijne  beginselloosheid  beruchte  Schepen  Nicolaes  l'ancras,  die 
zich  eerst  bij  Spiegel  had  aangesloten,  op  't  lokaas  van  een  Ikirgemeesterszetel, 
—  en  die  om  hem  zijne  toewijding  te  bewijzen  Mr.  Joan  Corver  had  weten  over 
te  halen  om  zijne  Secretarisplaats  aan  den  zoon  van  Spiegel  af  te  staan,  muler 
belofte  van  hem,  Corver,  Schepen  en  Raad  te  zullen  maken,  —  liej)  daarna  weer 
naar  Valckenier  over,  toen  deze  hem  niet  alleen  het  liurgemeeslerschap  maai  nok 
een  liewindhebbcrs[iost  voorspiegelde  en  hem  beloofde  Cnrvcr  voor  zijn  \'erlori:u 
Secretarisschap  te  zullen  scluuleloosstellcn.  Ten  slotte  kwamen  de  iHirgemeesters 
Valckenier,  de  Graeff,  van  Vlooswijck,  diens  neveu  van  Hoorn,  de  Vlaming  van 
Oudtshoorn  en  Dr.  Cornelis  Witsen,  allen  met  hunne  aanhangers,  te  staan  tegen- 
over hunne  confraters  Spiegel,  Schaep  en  Tulp,  de  drie  Calvinisten,  benevens 
Hooft  en  Hasselaer,  twee  neven,  wier  vaders  comi>agnons  in  zaken  geweest  waren 
en  Jan  van  de  Poll,  wiens  zoon,  de  Secretaris  Harman  van  de  l'oll,  met  cene 
dochter  van   Hooft  gehuwd  was;  deze  allen  ook  met  luniue  bloed-  en  geestverwanten. 

liij  lie  verkiezing,  den  _^>-'ii  |.cbruari  16Ó6,  bleek  Valckenier's  i)artij  met  drie 
stemmen  in  de  uK\M\lerheid.  Zijne  c.mdid.iten  wenlen  liurgemeester  en  hij  werd 
iloor  hen  nog  voor  een  ja, ir  l)ijgekozeu.  1  )e  p.irtij  maakte  tevens  van  hare  o\er- 
macht  gebruik  om  ll.isselaer  in  de  (iecommitteerde  Jvatlen  te  verbannen,  terwijl 
Hooft  door  plaatsing  in  de  Admiraliteit  „voor  dry  jaercn  vastgestelt"  en  later,  toen 
in   1669  zijn  zittingstijd  om   was,  nog  voor  drie  jaren  in  de  Gecommitteerde  Raden 


\'L'rder 
I'.    507)^ 


I)  Ilenrick  Hooft   wcs 

Keii.on 

straiuscli  en   Cornc 

lieten  de  liiirj,'eiiiec-.ler^  \  i 

i        \'|.H, 

Aijck,  van  <le  l'.>II, 

stranten  aoopcn  (V-l.   l;,,,, 

Cl.MIlU 

1,   I.   a    p.,  Inleidin 

2)  Zie  over  de  vurkie.' 

ii.t;e.i  i 

1    1666:   lionteman 

3)  ll.id.,  (I,  ,..    r42. 

toezonden  wcnl  ').  Van  de  1'ull  Icrcci,'  /.ittiiiL;  in  de  ■l'liesanric  Onlinaiih,  waar  hij 
tilt  1671  jjlccf  c-n  uaar  ■|\ili)  in  166.S  mede  -epiaat.sl  wenl.  Si-ie-el  \\erd  Wees- 
meester en.  üverleeil  in  't  vol<^ende  jaiir,  AiJiil  1607;  zijn  colleya  .Scliaep  was  hem 
ai  in  JuU    1666   in  den  dood   vo(n;^eL;aan. 

Johan  de  Witt  kon  het  aanvanl<elijk  met  tien  nieuwen  leider  —  want  als 
zoodanii;  kan  men  Valckcnier  reeds  in  de  jaren  l()()(i  -  \(>Jv  Ijeschouwen,  —  wel 
vinden;  ile/.c  achtte  zich  toeroepen  om  in  hel  pohUeKi-  IcAen  van  zijn  land  eene 
voorname  rol  te  spelen  en  tlron^  AcU  als  een  vurii.';  aanhai'-.er  van  de  Staatsgezinde 
principes  a.in  den  Raadpensionaiis  o|),  die  deze  i;unstiL;e  L;evoelens  Ljaarne  aan- 
kweekte. In  liel/elfdc;  jaar  \(>i'h  wertl  door  de  ( )ranjeparlij  moeite  Ljedaan  om  den, 
thans  16 'jaar  ouden,  l'rins  Willem  eene  aanstellin-  U>\.  hoofd  der  cavallerie  te 
bezorgen.  Als  alleiding  bracht  de  Witt,  in  ..verleg  met  Wdckenier  en  den  Hoofd- 
schout Lambert  Reynst,  een  zwager  van  Andries  de  Ciraeff,  hel  vooislel  te  berde 
oni  den  l'rins  tot  „Kind  van  Slaat"  aan  te  nemen.  Hiertoe  werd  besloten  en 
Valckcnier  kreeg  in  de  Statencommissie  vonr  de  opvduling  zitting,  h'.en  jaar  laier, 
in  16Ó7,  meenden  Valckcnier  en  zijn  alter  ego  l-'agel,  de  even  geslepen  als  eer- 
zuchtige Pensionaris  van  Jlaarlem  ''),  wiens  karakter  veel  overeenkomst  vertoonde 
met  dat  van  den  Amsterdam.schen  Jimgemeeslcr,  een  nog  o]ienlijkcr  blijk  van  de  op- 
rechtheid van  hunne  Staatsgezinde  overtuiging  te  nmclen  geven.  In  de  Staten  van 
lIolLuul  wisten  zij  n.1.  het  door  hen  ingediende  „Keuwig  l.dict"  door  te  drijven, 
waarbij  in  Holland  de  Stadhouderlijke  waardigheid  afgeschaft  werd  :  een  maatregel 
weinig  strookende  met  de  voorzichtige  staatkunde  van  de  Witl,  die  allijd  zooveel 
mogelijk  alles   vermeed  wat  i\cn  Oranjegezinden  openlijk  aanstoot  zou  kunnen  geven. 

De  toenemende  invloed  van  Valckcnier  dreigde  dien  van  de  Graeff  en  van  Re}aist 
—  deze  laatsle  was  in  1667  door  den  invloed  van  zijn  schoonbroeder  burgemeester 
geworden,  —  allengs  geheel  te  overvleugelen.  Het  was  meer  uit  nooddwang  dan 
uit  sympathie  dat  Valckcnier  in  1666  aansluiting  had  gez.jcht  bij  de  fractie  van 
de  Graefï,  en  hij  was  vast  besloten,  zoodra  hij  daartoe  de  kans  schoon  zou  zien, 
haar  „den  schop  te  geven".  Ue  gelegenheid  daartoe  bood  zich  in  1669  aan.  In 
Januari  van  dit  jaar  wilde  Andries  de  Graeff  zijn  en  Reynst's  zwager  Gerard  15icker 
van  Swietcn,  die  door  bemiddeling  van  zijn  schoonbroeder,  tien  Raatli)ensi(_inaiis, 
tot  Raad  en  Rekenmeester  der  Domeinen  stond  benoemd  te  worden,  op  de  veer- 
tienen —  het  dubbeltal,  waaruit  liurgemcesteren  de  Schepenen  verkozen  —  brengen 
en  hem  daarna  tot  Schepen  doen  benoemen.  Zoo  zou  J'>ick-er  later  eenmaal  als 
Oudschepen  in  de  termen  kunnen  vallen  voor  eene  verkiezing  tot  Burgemeester, 
tot  welke  waardigheid  alleen  Oudschcpcnen  verkiesbaar  waren.  Deze  toeleg  werd 
echter  door  VaKlcenier,  uit  vrees  dat  de  Graeff's  partij  te  sterk  mocht  worden, 
verijdeld,  door  C.uulis  t'.cclvinck,  een  zwager  \.in  IlicUer.  op  de  nominatie  te 
brengen,  die,  als  te  n,i  mei  l'.icker  bem.i.igsch.ipt,  de/.cii  laatste  belette  ook  i)p  de 
veertienen  geplaatst  te  wonlen  ■').  De  „bdtlicheyt"  —  zooals  liontcmantel  hel  uit- 
drukte—van Re>nst.  die,  om  zijn  aan  llasselaer  gegeven  woord  gestand  te  doen, 
bij    de    Jkirgemeestersverkiezing,    den     i-"    Februari     luinj,   zijne  stem   op  dezen  en 


.)  Honte 

n 

itcl 

, 

^ 

P- 

II. 

p- 

142 

2)  Lefèvr 

c   1 

uil 

alis 

C.ll 

( le- 

\V 

3)  Bontei 

ia 

itcl 

t. 

a 

P- 

lt, 

P- 

147 

niet  op  zijn  zwager  de  Graeff  uitbracht,  was  oorzaal--  dat  ilc  Ciracfr  oolv  levens 
„uit  ]5urgemcestoroncanicr  gcsmecten"  werd,  waardoor  jjcido  zwagers  geheel  ,,u)'t 
het  spel   raecktc(n)"  en   Valckenier  het  veld  voor  zich  alleen  l.ieliield    '). 

Terwijl  aldirs  in  den  boezem  der  stedelijke  regeering  gekuipt  en  om  den 
voorrang  gestreden  werd,  zwollen  in  den  lande  steeds  hooger  de  golven  der 
partijschaj).  Hoe  meer  de  jonge  l'rins,  de  drager  \\\n  ilen  naam  en  de  tr.ulilie 
van  het  [wpulaire  Oranjehuis,  Acn  manuelijken  leeftijd  nadenle,  des  te  meer  nam 
de  agitatie  ten  gunste  van  zijn  herstel  in  de  voorouderlijke  waardiglieden  alom 
in  de  zeven  gewesten  in  omvang  en  beteekcnis  toe.  Met  eene  bewonderenswaardige 
geestkracht  bood  de  Witt  aan  deze  beweging,  die  rechtstreeks  tegen  ham,  de  ziel 
van  de  republikeinsche  regeering,  gericht  was,  het  hoofd;  vast  als  ecu  rots  tartte 
hij  den  storm,  die  hem  over  weinige  jaren  zou  neervellen,  maar  om  zich  heen  zag 
hij,  naar  mate  het  gevaar  toenam,  de  rijen  van  zijne  minder  standvastige  vrienden 
dunnen.  In  1665  had  van  lïeverningh  zich  reeds  teruggetrokken;  twee  jaren  later 
kwam  er  ook  in  de  Witt's  vriendschap  met  van  Jïeuningen  eene  verkoeling,  toen 
hij  diens  verzoek  om  een  aantleel  in  't  staatsbewind  afwees  -),  eene  verkoeling  die 
allengs  in  vijandschap  overging.  Het  jaar  1670  bracht  de  Witt  den  afval  van  Fagel 
en  Valckenier:  geen  van  beiden  gevoelden  de  roeping  om  zicli  voor  eene  verloren 
zaak  op  te  offeren,  te  mindjr  waar  zij  niet  uit  werlcelijke  overtuiging,  maar  alleen 
uit  eigenbelang  onder  de  voormannen  der  Staatsgezinde  parUj  waren  cipgctreden. 
Valckenier  was  van  oordeel  dat  de  verheffing  van  ilen  Trins  niet  uitblijven  k'on ; 
hij  liet  zich  te  Amsterdam  uit  „dat  de  prins  wel  vo^cht  sal  werden"  en 
prees  van  ISeverningh  wijs  ,,alsoo  hem  onthuut  \\m  de  regeeringe,  wel  in  't 
gemoct  siende  tlat  hel  met  i\ci\  Raelpensionares  de  Will  sal  haperen"  ■'')■  Niet 
alleen  lie[)  hij  naar  de  (.)ranjeparlij  ovei',  maar  om  tien  l'rins  gunstig  voor  zich  te 
stemmeu    en    zijne    Staatsgezinde    antecedenten,    die    hem    Liij    dezen   vrij    verdacht 


moesten   malcen. 


AK 


drnkkelijker  te   verloochenen, 
van    een    renegaat,    ile    WiLt    openlijk    den    oorlog. 
onbesch(_)ftheid,  die  de  overige  leden  ten  zeerste  ergenle, 
van  Holland  den  baas  te  spelen   eii  den  Raadpensionaris 

Voor  de  Witt  kon,  in  tle  moeilijke  jaren  die  hij  doo 
bij  V^alckenier,  waard()or  hij  van  Amsterdam  tegenwerl 
van  den  steun  die-n  hij  zoo  hoog  noodig  had,  noodlottig 
voorkomen  dat  Valckenier  in  1 1')/ 1  als  llurgemeester  aant 
lieuningen  ISurgemeestei'  zovi  nialcen,  met  wien  hij  thans 
pas    uil     ICngelaiKl     was    teru-gel.-eerd,    waar    de     Witt    hei 


buitengewoon 
de  Raadpens, 
Ie  Amsierdai 
op  de  been  t 
de  verbitt 
meester  \v 


ki 
lig   te 


U     h,id 


;en    Valckenie 
1  hij  niemand 


)m  h 


Hij 


had   gemakl 
meen.    Nu 
behoefde  te 


ijk    XV. 


ai 

hij,  m 

■t  al  den  i 

ver 

ne- 

hefli,; 

leid    en    l 

ene 

/il 

du 

lij   aai 
arsbo. 

1  in  de  Si. 

iten 

n 

aa 

ae,   de 

ze  omnie 

ceer 

in 

rden.    1  li 

.lid   in   pi 
zocht  dl 

lats 
s  te 

e 

e  f 

jn  dat 

deze  (..ok 

van 

en 

van   zi 

1   was  en 

tlie 

1 

die 

n  zei  fdt 

n    zomer 

als 

e 

,'.ij 

1      l.)a 

irom   men 

gde 

'1 

de 

Ml- 

regeer 
ij    tege 

ngslcuipei 
u   Valcke 

ijen 
lier 

cUl 

der  de 

regenten 

was 

All 

istercki 

m   voor  g 

oed 

u 

Ite 

(.Ie  heersclizucht 

i"-e, 

1)  Hontemantul, 

2)  LefOvie   l'..iita 

3)  Jiuiucin.u,tc.-1, 

4)  IbM.,  Il,  p.   ■ 


kregelige  en  barsche  Burgemeester  zoiuler  eeiiige  consiLleralic  zijn  gal  uil  over 
elkeen  die  iiijn  ongenoegen  gacuule  maakte.  Andries  de  (ïraeff  had  zii  h  over  /ijiie 
„quacde  bcjegcningc"  te  beklagen  en  Reyn.st  was  ddni-  Valokenicr  „in  wel  occasie 
toegegraut" ;  beiden  hadden  van  hem  „nu  en  dan  swaere  bijegeniiig,  die  onver- 
(Irachelijck  sijn"  ontlervunden  en  waren  daarover  „seer  te  onvreede".  liasselaer 
had  aan  den  Schepenenmaaltijd,  toen  hij  in  een  twist  tusschen  Valckcnier  en  1'ieler 
de  Graetif  tusschenbcide  wilde  komen,  zelf  met  den  eerstgenoemde  woorden  gekregen, 
„en  liepen  de  woorden  soo  hooch,  dat  men  beducht  wierd  voor  fytelijckheyt". 
ICene  uitlating  van  Valckenier,  die  van  \'loos\vijck  van  kuiperij  had  beschuldigd 
en  vcrkiaaril  haii  hem  ,,en  oock  sijn  twee  gecke  soonen"  te  zullen  „ruineeren", 
deed  ook  dezen  J5urgemeester  een  wrok  tegen  den  ruw -in-den-mondschen  leiiler 
opvatten.  De  grijze  Tulp  was  door  Valckenier  uitgemaakt  voor  „een  onueeteiule 
pluymslrijcker",  en  van  de  l'oU  IkuI  hij  voor  een  ,,elaphoiitcooper"  uitgescholden  ; 
beiden  waren  door  Valckenier  ,,nu  en  dan  in  geselschappen  haeslich  en  oploopend 
bejegent"  ').  Geen  wonder  dat  „de  goede  hermonie"  oncicr  „de  onlusten  ende  harde 
woorden,  hier  en  daer  gevallen"  zoo  geleden  had,  ilat  „\-der  s)-n  snaer  treckentle, 
geen  goet  accoort  in  't  gemoet  gesien  werd."  Voor  Valckenier  namen  oiuler  clil 
alles  de  zaken  eenc  ongunstige  wending,  h'ene  tegenpartij  vormde  zich  en  groeide 
daarna  gestadig  aan.  De  iloor  hem  gebrutaliseerde  liurgemeeslcrs  verg.iten  de  veeten, 
die  hen  sedert  1666  verdeeld  hielden,  en  sloten  zich  nauw  aaneen:  zij  vormden 
zoodoende  cene  coalitie,  waartegenover  hij  met  zijne  vrienden,  de  beide  rcgeerende 
Ikirgemeesters  1'ancras  en  Munter  en  de  ()udl)urgemeeslei  s  de  Vlaming  van  Oudls- 
hoorn  en  van  lieuningen,  en  hunne  getrouwen,  ver  in  de  minderhei.1  bleven.  De 
parlij  van  de  Graelï  juichte:  zij  had  ,,hel  werclc  in  dichte  vaeten'  en  drukte  al 
haren  aanhangers  op   't   hart   „'t  wel   te  becuypen". 

Zoo  braken  in  't  laatst  van  Januari  Ki/I  de  verkiezingen  aan.  Voor  de 
Vroedschap  had  Valckenier  den  schoonvader  van  zijn  zoon  candidaat  gesteld,  den 
voornamen  en  te  Amsterdam  weinig  beminden  koopman  Louys  Trip,  „daer  ydcr 
meede  met  afgunst  leegenaen  sach,  als  sijntle  (de  Trippen)  \'an  Dort  als  cooijlieden 
in  ileese  stadt  coomcn  woonen  en  groote  conquesten  gedaen"  - ).  De  tegeni)arlij 
steunde  de  candidatuur  van  den  advocaat  Mr.  Cornelis  Koch,  wiens  recht  op  een 
Raadszetel  onbetwistbaar  geacht  werd,  omdat  ook  „sijn  vaeder  Mr.  Hercules  Roch 
Raed  was  geweest"  ').  liij  de  Vroedschapsverkiezing  op  den  J>S^"  Januari  werd 
Roch  met  meerderheid  van  stemmen  gekozen.  Toen  na  alloop  daarvan  de  electie 
der  veertienen  aan  de  beurt  kwam,  werden  Valckenier  en  zijne  vrienden  eveneens 
door  de  tegenpartij  overstenul;  Valckcnier  wreekte  zich  iloor  met  zijne  beide  mede- 
liurgemeeslers,  Nicolaes  l'aiu  ras,  .:iine  „crealuer'  ,  en  Joan  .Munter,  „ilie  voor  deesen 
e.\treordenares  van  Wdckenier  was  in  xclI  saecken  gealironteert  geweest,  doch 
wederom  heele  goede  vriiulen  waeren  geworden,  alsoo  (hij  door  Valckenier)  iJur- 
gemcester  was  gemaeckt"  ''),  uit  de  lijst  der  veertienen  geen  der  door  hun  ambt- 
genoot de  Graeff  „opgeworpenen"   tot  .Schejien  te  benoemen    "). 

II,  )..  152,  154,  169. 


i)  Bontema 

itel 

t. 

2)  Ibid. 

n, 

P- 

171 

3)  11'ul- 

II, 

P- 

160. 

4)  ll,i,l. 

II, 

P- 

170 

S)  Ibid. 

II, 

P- 

.63. 

Jüj  tle  15iirs4"cniccstcrsvcrkiczin'_;,  vier  (la!j;i,ii  l.itcr,  den  i^'i  l'VLiruai  i  i''7'i 
leed  Valckcnicr  alweer  de  iiederlaa- :  de  verwaelUe  „ICJips  iii  de  /.on"  uerd  een 
feit  ').  ICveiials  in  1666  was  hel  hem  weer  te  tloen  om  n..-  een  jaar  als  liurLje- 
ineestcr  aan  te  blijven.  JJaarom  wilde  hij  van  lieimiii'j.en  en  de  Ylamini;  van 
Ondtshoorn  tot  ]>iirt;emcesters  doen  verkiezen,  welk  tweetal  ilaii  zorL;en  zon, 
dat  zijn  wenseh  in  vervnlling  zou  k(niien.  ]  )e  wederpartij  wilde  natunilijk 
de  Graefif,  die  er  trouwens  meer  recht  op  had  dan  Valckenier,  nog  een  jaar 
aan  't  bewiml  hoLiden  en  stelde  tlaarom  als  nieuwe  luirijeniecsters  voor  van 
de  Poll,  Tnlp  en  van  Vlooswijck.  Aan  Acn  vooravond  der  electie,  den  3  i'-'n  Januari 
167 1,  kwam  Valckenier,  wien  de  all.)op  der  verkiezin-en  voor  Vroetlscha[)  en 
Scliepcnhank  zijne  onmacht  aan-.etoond  hail,  met  een  ander  voorstel  aan:  nevens 
ile  beide  candidalen  tier  le;njn[.aitij,  Vdn  de  l'oll  en  Tulp,  sloe-  hij,  in  plaats  van 
van  Vlooswijck,  als  derde  IJiirgemeester  voor:  van  JSeuninL;en.  Ahuir  ook  deze  kon 
in  de  ooycn  van  Valckenier's  vijanden  geen  genade  vinden;  met  24  tegen  12 
stemmen  (die  der  beide  candidatcn  niet  inbegrepen)  werden  van  de  l'oll,  'rul[) 
en  van  Vk.ioswijck  gekozen,  die  de  Gracff  uit  hum. e  voorgangers  van  't  vorige 
jaar  als  vierden   Ijurgemcester  tot  zich   namen    '). 

De  nieuwe  Ikn-gemcesters  traden  onmiddellijk  als  wrekers  op.  ISij  .!e  benoeming 
van  de  twee  presidenten  der  Schepenb.ink,  tot  welke  waanligheid  gewoonlijk  de 
twee  oudste  der  aftredende  Schepenen  geroepen  werden,  pas.seerden  zij  Nicolaes 
]\.ochnsz.  van  Capellc  omdat  tleze,  onaangezien  hij  ,,soo  veel  deuchs  van  de  Heer 
van  l'cjlsbroeck  heeft  genooten,  als  sijiukj  iloor  de  Graevcn  g^emaeckt  PjewintheLil:)er 
van  de  Oost-Indische  Compaignie  ende  oock  .Schepen  en  Kaed",  deze  weldaden 
met  „ondanckbaerhyt"  beloond  en  met  de  tegeni)artij  medegestemd  liad.  De 
vaceerende  ambten  wenlen  natuurlijk  lu'tsluitend  aan  vrienden  der  nieuwe  macht- 
hebbers begeven;  hel  ontbrak  daarbij  niet  aan  zomlerlin^.'.e  combinaties.  Zoo 
moest  er  o.  a.  eene  Commissarispl.uils  in  eeue  tier  subalterne  b.mken  van  justitie 
vervuld  worden,  lïontemantel  en  een  paai'  andere  Schepenen  „inclineerden  Theo- 
dores  Ijacker,  de  soon  van  Willem  I5acker,  Commissares  te  maken";  o[)  verzoek  van 
Burgemeesteren  echter,  die  groote  moeite  hadden  om  van  Vlooswijck  aan  luuuie 
zijde  te  houden,  wertl  diens  neef  Jacob  Poiita  gekozen,  daar  tleze  anders  tloor 
Valckcnier  aan  zijn  kant  getrokken  zou  worden  en  op  diens  aanhitsen  zijn  in 
berooide  omstandigheden  verkeeienelen  oudoom  van  Vlooswijclc,  wien  hij  grotite 
sommen  gelds  voorgeschoten  had,  ,,soude,  over  schuit,  op  het  lijf  vallen  en  uyt 
den  seetel  setten". 

Voor  Valckenier,  die  van  den  rang  van  oppermachtig  des])oot  tot  dien  van 
figuranl  verv.illen  w.is,  kw.ou  de  sl.r;  -.evoelig  .t.in.  Ter  tlagv.uul  waren  „alle  tle 
leetlen  v.ui  lloll.ml"  op  hem  i;el»l;;tl  we-ens  de  taal  door  hem  in  tle  Stateiuer- 
ga.lering  gev.K-rd;  te  .\mslerd.un  h.ul  hij  het  bij  iedereen  om  zijn  ruwen  aartl 
verkorven:  zoowel  bij  tle  meerderheitl  tier  regenten  al^  bij  tle  predikanten  —  htie 
was  hij  setiert  zijn  uittreden  uit  tle  Calvinistische  jjarlij  verandertl!  —  hatl  hij 
zich  geliaat  gemaakt  ■').  \in  toen  men  merkte  dat  Valckenier's  invloed  zoozeer 
gedaald    was,    dat  hij  zelfs  geen   liewindhebbcrs  tier  Oostindische  Compagnie   „nae 


I)  IJont 

mantel,  t.  a. 

1..,  11,  p.   16S. 

2)  Zie  0 

ver  tle  verkie 

zingen  in   1671 

Bo 

3)  Il'itl- 

II,  p.   lüij. 

sijn  humeur"  meer  kon  maken,  „daer  )'dcr  veel  op  sach",  was  hij  hi  do  stad 
vooreerst  alle  „aulhorilej-t"  kwijt  '). 

Onderwijl  herailenide  de  Witt  ^).  De  vereeiiiLjde  tegenstanders  van  Valckenier, 
zoowel  de  fractie  van  de  Graeff,  welke  de  Witt  geheel  toegedaan  was,  als  Hooft  en 
zijne  vrienden,  —  die,  lujew^.l  geen  vurige  Wittianen,  l(ich  voor  den  Raadpensionaris 
partij  kozen,  al  was  het  ook-  maar  omdat  hun  vijanil  Valckenier  tegen  hem  was,  — 
zaten  tliaiis  te  Amsterdam  zoo  vast  op  't  kussen,  dat  de  iiarlij  van  't  verzet  legen 
den  Staatschcn  leider  er  voorloo[)ig^  tut  machteloosheid  gedoemd  was.  Uit  bleek 
bij  de  verkiezingen  in  't  volgende  jaar,  1(172,  toen  Valckenier  zelfs  geen  poging 
aanwendde  om  voor  zich  of  ile  zijnen  een  zetel  te  bemachtigen,  maar  zich  in  het 
onvermijdelijke  schikte  en  met  de  meertlerheiil  metle  stemde.  Hooft,  dien  hij  zes 
jaren  lang  uit  Ikirgemeesterskamer  verwijderd  hatl  gehouden,  door  hem  eerst  in 
de  Admiraliteit,  daarna  in  de  (lecommitleerde  Raden  af  te  vaardigen  '■'),  werd  tien 
[en  Februari  1672  tot  Ikirgemeester  gekozen  en  lioekle  oji  hem  zijn  wraak  iloor 
nu  op  zijne  beurt  Valckenier,  ondanks  zijn  tegcnspartelen,  als  Gecommitteerden 
Raad  naar  den  Haag  te  zenden  ^).  Een  aanhanger  van  Valckenier,  Mr.  Nicolacs 
Opmeer,  die  bij  de  Burgcmeeslersvcrkiczing  in  167 1,  hoewel  hij  eerst  beloofd  had 
de  zijde  van  Reynst  en  Hooft  te  zullen  houden,  zich  bij  de  tegenpartij  had  aange- 
sloten en  ook  den  Schepen  Dirk  Sjjiegcl  daartoe  had  trachten  over  te  halen,  die 
evenwel  „constant"  bleef,  werd,  tot  straf  voor  zijn  afval,  tenzelfden  tijde  uit  de 
Admiraliteit  te  Hoorn  „gctrocken",  welk  ambt  aan  .Spiegel,  ter  bclooning  voor 
zijne  standvastigheid,  werd  geschonken  ;  deze  zou  er  ecliter  niet  lang  pleizier  van 
hebben:  acht  maanden  later,  na  ile  regeeringsverandering  in  SciJtember  1672, 
werd  Spiegel,  zooals  wij  zien  zullen,  door  Valclveniei'  uit  tlezcn  post  ontslagen  en 
Opmeer  weer  daarin  hersteld  ■''■). 

Van  hoe  groote  beteekeiiis  het  omslaan  van  Amsterdam  voor  de  Witt  ook 
mocht  zijn,  dit  ecne  voortleel  kon  de  eindelijke  schii)breuk-  van  zijne  [xililiek  niet 
meer  afwenden,  op  zijn  hoogst  vertragen.  Aan  alle  kanten  pakten  de  oiiweorswolken 
zich  al  dreigender  boven  zijn  hoofd  opeen.  Terwijl  hij  binnenslands  door  het 
tlrijven  der  Oranjegezinden,  bij  wie  zich  kuigzameilKuui  de  beste  krachten  van 
de  Staatsche  partij  aansloten,  met  steeds  grooter  moeilijkheden  te  kampen  kreeg, 
bereidde  zijne  buitenlandschc  politiek  hem  cene  grievende  teleurstelling.  De  Triplc 
Alliantie,  in  1668  door  den  Staat  met  luigeland  en  Zweden  gesloten  om  Lodc- 
wijk  XIV  de  verovering  van  tle  Siiaansche  Nedcrknulcn  te  beletten,  en  waaraan 
hij  vocir  zij  tot  stand  kwam  zulke  hooge  verwachtingen  gck-noopt  had,  daar  hij 
ze  beschouwde  als  ren  wa.irboig;  voor  liet  behoud  \.in  den  vrede,  was  een  zwakke, 
iH-diiegliike  l.,nui  ;h  bleken.  De  branMlie  Komn.;,  die  den  .Si, uil  in  den  laalslen 
ooilog  met  b.ngcl.md  hulp  had  vi-ileend  ---  zij  het  ook  ^lc■cllls  in  naam,  —  had  dit 
verbiuid  oiJgevat  als  eeue  persoonlijke  beleediging  en  zich  vast  voorgenomen  om  zich 


1)  lioutenmntcl,  II,  p.   172. 

2)  I'uiiip.iime    sclux-L-f  3   Kel.nuiri    1671 
v.in    Amsterilam:    „M.    de    Witt    icpivn.1    ai 

It.etèvre  Pont.-jlis,  t.   :i.   p.,  It,  |)    211). 

3)  Zie  liieivóór,  p.  C.XIV. 

4)  5)  l!.,iilcinaiitcl,  t.   a.   p.,   11,  p.    179. 


op  den  Raadpensionaris  te  wreken ;  geene  moeite  liad  hij  gespaard  om  zoowel 
Zwetlen  als  Engeland  van  de  Republiek  af  te  trekken.  Karel  II  liet  zich  gemak- 
kelijk onikoopen  en  in  April  167J  wcrtl  ons  door  de  Koningen  van  l'"rankrijk  en 
lingcland  en  de  door  hen  gesubsidieerde  Bisschoppen  van  Minister  en  Keulen  den 
oorlog  verklaard. 

Ondanks  de  aansporingen  en  de  bovenmenschclijke  inspanning  van  de  Witt 
waren,  door  de  tegenwerking  die  hij  ondervonden  had,  de  krijgstoerustingen  van 
de  Republiek  bij  het  uitbreken  van  den  oorlog  verre  van  toereikend.  Alleen  het 
talmen  van  het  Fransche  leger,  dat  verzuimde  na  het  verlaten  van  de  IJsellinie 
door  de  Staatsche  troepen,  den  12"'  Juni,  onmiddellijk  de  I  lollandsche  waterlinie 
aan  te  vallen  en  te  vermeesteren,  schonk  den  Staten  de  gelegenheid  om  deze  laatste 
ter  elfder  ure  door  inundatien  en  het  opwerpen  van  schansen  te  voltooien  en 
daardoor  de  vijandelijke  invasie  tot  staan  te  brengen.  Niet  den  Prins,  die,  sedert 
hij  in  Februari  na  het  afleggen  van  den  eeil  op  het  Eeuwig  Edict  tot  Kapitein- 
Generaal  benoemd  was,  nog  niet  veel  blijken  van  veldheerstalent  gegeven  had, 
komt  de  eer  toe  het  initiatief  genomen  te  hebben  tot  hel  kloeke  besluit  van 
Holland  om  pLil  te  staan  lot  het  uiterste,  maar  aan  Amsterdam,  welks  regenten 
zich  de  kloekmoedigc  houding  van  de  stad  Kopenhagen,  waardoor  in  den  oorlog 
van  1658  geheel  Denemarken  behouden  was  gebleven,  ten  voorbeeld  stelden  en 
met  verontwaardiging  weigerden  hun  zegel  te  hechten  aan  het  voorstel  der  Staten 
om  onder  vernederende  voorwaarden  met  Frankrijk  vrede  te  sluiten.  Met  terzijde- 
stelling van  hunne  onderlinge  veeten  sloegen  zij  de  handen  ineen  om  hunne  stad 
van  alle  denkbare  middelen  van  tegenweer  te  voorzien  en  ze  in  eene  onneem- 
bare vesting  te  herscheppen.  Dat  er  in  deze  dagen  in  de  Staten  nog  de  t.ial  van 
Johan  de  Witt  vernomen  werd,  dankte  nicn  aan  de  laaie  energie  der  Am^tel■damsclle 
regcering:  den  Raadpensionaris  zelf  liielden  de  wonden,  hem  den  2U"  Juni  donr 
moordenaars  toegebracht,  aan  't  ziekbed  gekluisterd,  liij  den  bcnanlen  toLst.md 
des  lands  had  de  Oranjepartij  vrij  spel;  ongestoord  kon  /ij  de  hartstochten  van 
de  volkshcffe  opzwepen  en  die  tot  het  bereiken  van  hare  doeleinden  aanwenden. 
r2ene  agitatie  ten  gunste  van  de  verhefling  van  den  l'rins  lot  .Statlhoudei-,  in  Zee- 
land ontstaan,  sloeg  spoedig  naar  flolland  o\'er ;  elcn  2(y-'^  Jiuii  dwcmg  de  Dnrtlt- 
sche  burgerij  de  regcering  dier  stad  den  Prins  van  Oranje  bij  schriftelijke  acte 
het  Stadhouderschap  op  te  dragen,  enkele  dagen  tlaani.i  ont^tuntlen  er  ook  te 
Amsterdam  oprocrige  bewegingen.  De  Amsterdamsche  regenten,  die  niets  onbe- 
proefd wilden  laten  om  liet  land  van  den  dreigenden  ondergang  te  redden,  be- 
sloten uit  eigen  beweging  den  2en  Juli  bij  de  Staten  op  de  aanstelling  van  Prins 
Willem  tot  Sl.ullh.uder  aan  te  dringen;  twee  cl.uïen  liter,  <len  i^  Juli,  volgde  de 
verheffing  van  Willem  111  Inl  de  waardigheid  v.m  ;:ijiu'  vooinuilers.  Hiermede 
was  de  opgewoiulenheid  onder  het  volk-,  zoowel  te  .Aiiistcrdam  als  elders,  nog 
niet  gestild;  zelfs  nog  na  het  bezoek  van  den  l'rins  aan  de  stad,  van  12  tot 
15  Augustus,  bleef  de  onrust  aanhouden.  Hen  diep,  schoon  door  niets  gereclit- 
vaardigd  wantrouwen  tegen  de  regenten  had  bij  de  menigte  post  gevat;  vooral 
tegen  Andries  de  Graeff  was  het  volk  ingenomen,  maar  ook  zijne  beide  ambt- 
gcnooten  van  de  Poll  en  Hooft  luulden  van  deze  vijandelijke  gezindheitl  onder 
de  burgerij  te  lijden.  Hel  bericht  van  den  gruwelijlcen  mooril  der  tle  Witt'eii  te 
's-Hage,    den    20^'"    Aimustus,    veroorzaakte    te    Amstertlaui    eene   ueweldiue   "istiilu' 


onder  het  gepeupel,  dat  niets  liever  wcnschte  dan  de  regenten  eveneens  „op  zijn 
Jan  de  VVitt's  te  tracteeren".  Ikirgenieesteren  raakten,  niet  zonder  reden,  bevreesd 
voor  het  uitbreken  van  gewelddadigheden ;  zij  lieten  den  l'rins  polsen  over  de 
middelen  ter  voorkoming  da. uvan,  maar  Willem  Hl,  wicu  deze  woelingen  niet 
onwelkom  waren,  wijl  hij  hoopte  dnor  middel  daarvan  het  door  hem  vurig  be- 
geerde recht  van  aanstelling  van  de  stedelijke  magislralen  te  erlangen,  dat  eleel 
uitgemaakt  had  van  de  prerogatieven  der  vorige  Stadhoiulers,  maar  dat  hem  bij 
zijne  aanstelling  onthouden  was,  gal  hun  een  raad,  tlie  weinig  naar  hun  smaak 
\vas:  met  de  hoofden  der  ontcvreileu  biirgers  i.\cn  toestaiul  U:  o\'erleggen,  Liever 
wilden  liurgemeesteren  nog  hun  zegel  hechten  aan  de  propositie,  tloor  de  Gecom- 
mitteerde Raden  den  2Ó'--n  Augustus  in  de  Staten  van  I  lollaiid  ingediend,  n.1. 
om  de  verdachte  regenten  uit  te  nootligcn  hunne  ambten  neci  te  leggen.  Den 
zelfden  avond  wertl  het  votu'stei,  ilat  door  een  renbode  naar  Amsterdam  over- 
gebracht was,  in  de   Vroedschai)  aangenomen. 

Het  voorstel  was  geheel  in  den  geest  van  Valckenicr,  die,  zelf  in  de  Gecommit- 
teerde Raden  zitting  hebbende,  het  hun  wellicht  ingegeven  had.  iJe  sluwe  Ikirge- 
meester,  voor  wien  het  oogenblik  iler  vergelding  voor  ile  hem  in  't  vorige  jaar 
toegebrachte  nederlaag  naderde,  had  zijn  spel  nauwkeurig  overwogen  en  hield  nu 
de  troeven  in  de  hand;  hij  wilde  door  intimidatie  zijne  voornaamste  tegenstanders, 
de  Graeff  en  Reynst,  den  voet  lichten  en  hen  tot  ontslagaanvrage  nootlzaken.  iJe 
pogingen,  door  de  Graeff  en  Hooft  aangewend,  om  zich  intijds  met  hem  te  ver- 
zoenen, waarbij  zij  zelfs  zoo  ver  gingen  van  hem  aan  te  bieden  ,,dat  (zij)  Burge- 
nieesteren  soude  niaecken  wie  hij  geliefde  te  hebi^cn.  en  doen  al  ilat  (hij)  soude 
willen",  —  wel  een  bewijs  hoe  zij  thans  tegen  hem  opzagen,  —  werden  d^ior 
Valckenier  van  de  hand  gewezen.  Hij  „socht  de  verandeiinge"  en  men  bcgreei) 
„op  wat  boech  het  schip  soude  sylen",  daar  Valckenier,  nog  beter  dan  de  regee- 
rende   Jiiu'gemeesters,    ,,het   secreet  van  de  mis"   wist  '). 

Stelselmatig  werd  intusschen  de  gemeente  sedert  eenigen  tijtl  dnor  de  hand- 
langers van  Valckcniei  tegen  de  Graeff  en  zijne  partij  t>pgestoukl;  de  meeste  der 
oproerige  pamiletten,  waarin  de  Wittiaansche  regenten  werden  aangevallen,  zagen 
bij  den  boekverkooper  Comnielin,  een  neef  van  Valckenier,  het  licht  ^).  Den 
j'--"  September  ontma.skerde  deze  in  de  Vroedschap  eindelijk  zijne  batterijen:  met  de 
hem  eigen  heftigheitl  trok'  hij  tegen  ,,het  huys  van  (.jraef"  te  velde  en  over- 
stelpte Andries  de  Graeff  en  zijn  overleden  broeder  Cornelis  met  verwijten  over 
wanbeheer  en  verspilling  in  de  stedelijke  financiën.  Daarna  tastte  hij  ook  Reynst 
aan  en  verklaarde  ten  slotte,  na  over  dezen  en  zijn  zwager  de  Graeff  den  staf 
gel>roken  Ie  hebben,  „lontu)  l,  dal  die  twee  lleeren  mei  hebben  gedaen,  als 
behoort",  en  il.it  hij  „aen  Sijn  liooche)t  .soude  seggen,  (dat)  die  twee  Heeren 
tot  naedeel  van  de  sladt  regeeren"  ■').  Reynst  trachtte  m -g  Valckenier  tle  hand 
der  verzoening  te  reiken,  maar  ile  Graeff  zag  in,  dat  zijn  zaak  verloren  \vas 
en  verzocht,  nog  staande  de  vergadering,  zijn  ontslag  uit  zijne  ambten.  De 
Vroedschaj),  waar  de  meerderheid  Valckenier  nog  vijandig  was,  wilde  dezen 
echter  niet    ter    wille    zijn    en    verklaarde    zich    onbevoegil    om    een    medelid    van 

1)  ISontem.-intel,  t.  a.  p.,  11,   [).   l8S,    195. 

2)  Ibid.,  II,  1,.    199. 


haar   coUcirc    te    ontslaan;   liet  voorstel  van  eciie  collectieve  aanvraac;'  oni   ontslaf;, 
dat  Llaarna  te  berde  wenl  rrcbracht,  werd  tlijor  Valckenier  vcrworiicn  :  waarschijnlijk 
was    hij    nog    niet    volkomen    z.cker    van    ele    g-e/.indhcid    van    Willem    111   te   zijnen 
opzichte.    Twee    dagen    later    was    zijne  onzekeriieid  geweken;  in  de  Vroedschaps-      ^ 
vergadering  oj)  den   5<;"  Seiitcmber  stond  hij   aan  de  zijde  van  de  ineerdcriieid,  tlie        j 
besloot  cenc  lijst  met  de  namen  der  burgemeesters,  Schepenen,  Raden,  Oiidburge-        i 
meesters    en    Oudschcpcnen  aan  Z.    II.  te  zentlen,   met  verzoek  om  zootlanige  i)er-        ' 
sonen  te  ontslaan  en  door  anderen  te  vervangen,  als  hij   noodig  zou  ocjrdeelen.  i 

De    beslissing    van    den    Prins,    die    den     i  H'"    September   te  Amsterdam   bekend        ' 
werd,    liet    geen    twijfel  over  aangaande  den   raadsman  die   hem   in  zijne   keuze   ter        , 
zijde    gestaan    had.    Van    de    i6    Heercn,    die    uit    de    regeering    ontslagen    werden        1 
(de    naam    van    een    hunner,    Picter    de    Graefif,    was    op  de  lijst  vergeten  en    wertl        j 
bij    cene    nadere  aanschrijving  van  den   I5^"ii  September  opgegeven),  behoorden    12        \ 
tot   de    clccteurs,    die   bij    de    Ikirgemeestersvcrkiezing    op    den    ii-»   Februari    1671        ^ 
tegen  Valckenier  gestemd  en  hem  toen  ten  val  gebracht  hatldcn.  Andries  de  Graeft", 
zijn  zwager  Reynst  en  zijne   beide  ne\'eu's   Pieter  ep   Jacob  tle   (7iraerf  werden   allen        i 
geremoveerd:    Valclcenier    stootte    hen    thans    voor    g(.)eJ    uit    het    strijdpcik.   y\cht        j 
dagen  later  werden  de    namen    der    door    den    Prins    in    de    plaats    der   afgedankte        i 
regenten  gekozenen  te  Amsterdam   bekend  gemaakt ;  het  bleek  toen  nog  duidelijker        j 
wie    achter   de    schermen    de    geheele    vertooning  geleid  liad.  Joan  van  de   Poll  en        1 
L.ambert  Reynst  werden  als  regeercndc  Burgemccsteren  vervangen  door  Mr.  Coenraet 
van    J5euningen,   een  partijgenoot,  en  Joannes  Iludde,  een   neef   ')  van   Valclcenier.        ' 
De    drie    nieuwbenoemde    Sche|)enen    waren:     Lou}'s    1'rip,    ile    scliooiu'ader    \':m        | 
Valckenier's    oudsten    zoon,   iMr.   Nanning  Clocck,   een   neef  van   Valckenier,   en    Mr.         ] 
David    de   Wilhem,  een  zwager  van   van   lieuningen.   Tot   Raden   in   de   \'roedsch.ip         ' 
waren   door    den    Prins    aangesteld:    de    reeds    genoemde    Lou\s   Trip;  voorts  ilric 
neven  van  Valckenier,   n.1. :  de  ,,Rouaensvaerder"  (handelaar  op  klankrijk)  en  reeiler 
ter    walvischvangst    Jean    Appelman,    de    traankooper    Dirck   Jllom    en    de   gekertle 
boekverkooperszoun  Joan   Commelin;   Mr.   Gerard   P)Ors   (die  te   \-oren  bij  veigissing 
bij    den    brief   van   den    10^'»   Sei)tember  door  tien   Stadhouder  als   OLidscheiJcn  ont- 
slagen was)  en   Mr.   Nicolaes  Opmeer,  neven  van   Iludde;  de  zijdebandelaar  I\Iichiel 
Tiellens,    een    ncc(   van    Pancras;    verder    twee    voorname    kooplieden:    Ilendrick 
]]ecker,    een    neven  van   's  Prinsen  Secretaris  Constantijn  Huygens  van  Zu}'lichem, 
en  Coenraed  van  Klenck,  die  tot  de  voornaamste  handelaars  op  Rusland  behoorde 
en  de  protectie  genoot  van  cene  tante  van  den    Prins,  Albcrtina  Agnes,  de  weduwe 
vanden    Prins    van    Nassau — Dietz ;    eindelijk    de    buskruitfabrikant    Gillis    Sautijn, 
die   zijne   benooiuing   Ie   d.mkeu    li.ul    a.iu   de   .i.inhrx  elin;,;   v.m    den    t^.cdeputeeide    Ier 
Staten-Generaal  en  ^unsteliuL'    v.m  Willem    111,    johan  van  Rceile  van  Renswoutle  -). 


De  onbeschaamdheid,  waarmede  Valckenier  van  de  omstandigheden  gcbri 
had  weten  te  maken  om  zich  met  een  slag  van  bijna  al  zijne  persoonlijke  tegt 
standers  te  ontdoen  en  hunne  ambten  aan  zijne  vrienden  in  handen  te  spelen,  wel 

1)  liet  i-<  niet  ii.i  te  i;:i:iu  hoe  .Ie  lIii.Me's  met  Valekeiiier  veiwmit  waren.  l'„.ntrni;uitel  niaal.t  • 
deze  veiw.intsclui|j  nuMin-,  l.  a.    |,,,  11,   ,..    1  —  6. 

2)  üculemantel,  t.  a.   i).,   II,   i>    220. 


schcn  rcyentciik 

rin(.[  _l;i 

>ot 

e  ve 

rbilteriiu;". 

l'oen  in 

Ie  Yni 

edschap, 

jcr,    Il  cl    bcbliiil 

^enoi 

1     w 

eid     om     bi 

,\^n    1' 

ius    oi 

nadere 

e    di'ini^Lii    ten 

aanzici 

v 

an 

iel    al    n( 

liet   neer 

cl;  yen 

door  do 

ren    van    luinnc 

overige 

a 

nbl 

■n,    'j;.\i  een 

der  af-e 

zeilen, 

Rocterl 

elal    de    sacckc 

daerhe 

JUe 

n     \ 

ierde    bel\- 

,    dal    d 

j    yce.\ 

cuseerde 

ctcii    afstacn    va 

1    alle 

si 

idls 

fonctien". 

n   lieriiL^e  bewoordingen 

_■  saccl^e   niet  t^e 

daen   s 

d 

wecsen  voordat 

een   ma 

1  (denoleerende 

raccklust   sal  vo 

dacn   V 

CL 

sen' 

').    Deze 

lield   ziel 

onde 

lussclien 

in   den    llaa-  af 

lot  de 

b 

li   II 

Amslerda 

11  ovei-e 

dreven 

zou  zijn. 

imin;^    boliaakl 

had,    1 

loe 

si     1 

lij    zoii^en   1 

el   lot   V 

11   zijn 

oudoom 

reed.  drie  jare 

1   na  d 

oor 

hem    beleic 

e   re-eer 

n;4svci 

anilcring 

usseii   L',estc)i)ten 

was,   l 

e  ( 

nlL; 

lan.    Ondel- 

de aan-e 

bleven 

re-entcn 

>en     lleeren     vel 

.■   bloee 

ve 

wai 

len   en   dez 

e   WLiren 

over  d 

en  hoon, 

loor   Valckeniei 

aanL;e 

hu 

n,   l 

en    uiler.sle 

luisnueL; 

1.     De 

geslepen 

(jol<   ^een   iiine 

te   om 

he 

t    0( 

iimi    van   de   plaats 

■ehad  hebbende 

CXXIII 

in  den  Amstcrd 
den     i3^-ii    SepU 
„clucitlatie"    aai 
geremovccrde   Heerei 
ICriist,    „voelende    ( 
Hoeren    sonde    nio( 
te  kennen,   ,,tlat  tle 
Valckonier)  sijn  \vi 
.schuil  en   wachtte  i 
Nu    hij    de    overwi 
Reynier   l'au\v,   tlie 
van    1618  van   't 
hadden    ile    onlsl 
hunnen    vrienden 
leider  spaarde  dü 

remotic  van  zich  af  te  wentelen.  Hij  betuigde  onder  eede  er  in  zooverre  geen 
aandeel  in  gehad  te  hebben,  ilal  niet  hij  de  af  te  zeilen  regenten  aangewezen  had, 
maar  terecht  werd  door  lionlemanlel  opgemerkl  :  „lloe  .Sijiie  llnochcyt  heeft 
goweeten  te  excu.seeren  van  de  Regeeringe  die  in  Januari  1071  den  Ilcer  Valcko- 
nier partij   sijn  geweest,   weet   Godt"  ^). 

Zoo  waren  niet  alleen  tle  ontslagen  regenten  maar  ook  de  aangeble\enen  op 
Valckonier  gebeten.  Aan  het  hoofd  der  unte\redencn  stond  iMirgemeeslor  I  lenrick 
Hooft,  die,  sedert  hij  in  lGó6  door  Valckenier  uit  den  zadel  gewurjien  was  •'),  een 
wrok  tegen  hem  opgevat  had  en  wien,  doordat  hij  in  zijn  ambt  gehaiulhaafd  was, 
waar  allo  andere  tegenstanders  van  Valckenier  verwijderd  waren,  do  verdenking- 
van  medeplichtigheid  aan  de  „verzetting"  niet  ontgaan  kon.  Niets  kon  den  eerlij- 
ken, oprechten  en  rondborstigen  Hooft,  den  luchthartigen  philosoof,  die  er  uit 
gemakzucht  en  gebrek  aan  ambitie  de  moeite  niet  voor  over  had  om  door  zijn 
grooten  invioeti  op  zijne  mederegenlen  tol  het  leiderschap  der  stad  Ie  geraken, 
hatelijker  zijn  dan  juist  deze  vooronderstelling,  liij  gelegenheid  van  hel  afscheid 
van  de  geremoveerde  Hoeren  in  liurgemcesterskamor,  den  icj<:"  September  1672, 
had  hij  al  verklaard  ,,dat  wel  klaer  to  mereken  is,  dal  eenigo  directie  in  't  wcrck 
speelt,  doch  dat  (hij)  niet  can  gesuspccteert  werden,  alsoo  geen  een  enckcl  vrindt 
in  de  nieuwe  electie  heeft"  '').  Den  bewerker  van  de  verantlcring  noemde  hij  ronduit 
„een  schelm"  '■),  In  Januari  1673  weigerde  hij  om  nog  een  jaar  als  Burgemeester 
aan  to  blijven,  omdat  hij  dan  X'alckenier  lol  ambtgenoot  zou  krijgen,  zeggende 
,,hel  in  sijn  genioel  niel  Ie  coniien  biengen,  met  soo  een  man  lo  dienen,  on  go- 
durich  overhoop  soudo  leggen,  en  met  een  schagrin  aen  sijn  sijde  sitten ;  dat 
oock  sommige  van  opini  waeron,  ilat  (hij.  Hooft)  imicrlijck  aen  de  verandering 
(in  1672)  participeerde,  wolcke  ojiini  sou  (Valckenier  en  hij,  Hooft)  te  samen 
hadden     gedionl,      uyt      sommige     opinien     niet     soudo     hebben     connen     gebracht 

1)  Bontem.intel,  t.  ;i.  p.,  II,  ]<■  216. 

2)  Ibul,  II,  p.  226. 

3)  Zie  liiei-vóói-,  j).  C.XIV. 

4)  BuiitciiiantL-l,  t.   ;».  p.,   II,   p    224. 

5)  Ibid.,  II,  p.  2i6. 


werden"  ').    Hooft    werd    iiu    de    leitier    van    ile    (ii>i)i).silie,    ilie    Valckenier    in    zijn 
bewind  trachtte  te  bemoeilijken. 

De  verhoudini^"  tnsschen  Valckenier  en  Willcni  lil  liet  in  do  eerste  jaren  niets 
te  wenschen  over.  In  1Ó73  [)asseerde  de  i'rins  in  ele  lijst  der  veertienen,  hem  eintle 
Januari  van  dat  jaar  aanL;ebodcn,  Vcdckenier  ten  i;evalle  den  candidaat  van  Hooft 
voor  't  Schepcnsambt  —  diens  neef  Diederick  de  VlaniinL;  vaw  ( )udtslioe>rn  --en 
benoenide  ia  zijne  plaats  Jean  Appelman,  een  neef  van  Valckenier  -).  Nol;'  in 
Januari  1675  stelde  Willem  III,  hoewel  hij  persoonlijk  aan  een  antler  tle  vom-keur 
gaf  '■'),  op  verzoek  van  Valckenier  diens  schoonzeion  Marlmus  fimtaine  tot  Dros- 
saard van  Muiden  aan.  Maar  g-aandeweg  ontstond  er  tussclien  den  Statllioiuler 
en  den  Burgemeester  eene  vcrkoeliuL;,  die  eenmaal  aanwezig,  snel  toenam.  Met 
steeds  aangroeiend  wantrouwen  sloegen  niet  alleen  Valckenici'  maar  ook  zijne 
tegenstanders  te  Amstcrtlam  den  klimmendcn  invloed  van  Acn  I'rins  gade,  die  zich 
door  de  onwettige  invoering  van  de  regeeringsreglementen  in  de  drie  laiidpnivin- 
cien  alle  macht  toegeëigend  had  en  ook  in  Zeeland  meester  was,  waar  hij  zijn 
neef  van  Nassau-Odijk  ongehinderd  een  schandelijk  systeem  van  ondvooperij  bij 
benoeming  tot  alle  ambten  liet  invoeren.  De  terecht  „infi.un"  genoemde  middelen, 
waardoor  de  Stadhouder  in  sommige  steden  van  Holland  zijn  invloed  zocht  te  doen 
gelden  ''),  verwekten  bij  ile  op  lumne  onafhankelijkheid  groot  gaande  Anisterdamsche 
regenten  ergernis  en  afkeer.  (Jndanks  zijne  schijnbare  toeneiging  tol  den  Oran- 
jevorst  bleef  ook  bij  Valckenier  het  besef  van  de  roeijing  van  Amsterdam  om 
tegen  de  monarchale  neigingen  der  Oranjc's  het  republikeinsche  veto  van  llollamls 
machtigste  stad  over  te  stellen,  niet  uit:  het  jaar  1675  bracht  eene  kentering  in 
zijne  politiek.  De  benoeming  van  Mr.  Jacob  van  ileu  liosch,  ^]cn  gewezen  commies 
van  Jühan  de  Witt  en  een  overtuigd  aanhanger  van  diens  staatkunde,  tot  Pensio- 
naris der  stad,  den  s^n  /\pril  1075,  is  het  bewijs  van  de  terugke^'r  \-an  Amster- 
dam tot  de  oude  Wittiaan.sche  [jrincipes  "•).  Willem  Hl  zag  in,  tlal  Amsterdam 
hem  dreigde  te  ontglippen;  om  er  zijn  invloed  staantle  te  lioiuKu  bepi-oefdc  hij 
een  middel,  dat  hij  elders  met  goed  gevolg  had  aangewend:  ,, recommandatie"  van 
hem  welgevallige  personen  tot  ambten,  waarvan  de  vervulling  niet  aan  hem  stond. 
In    1673   was  hij   al   begonnen,  denkelijk  door  tusschenkomst  van  Zeeuwsche  vrien- 


1)  IS.inteiiiantel,  t.  a.  p.,  Il,  |,.  235.  j 

2)  lioiUemantel  t.  a.  [,.,  II,  p.  234..—  lionteiiiantcl  Viit^U  /icli  waar  hij  incdcauclt  .lal  de  I'rins  /uw  \ 
cnndidaten  voorbiji^inj^  en  in  hunne  i)laats  Jcaii  Apiichnaii  cii  .Mi.  Kunilioiii  llthMc  .uiii^lulilc :  lliulile  is  i 
niet  in    1673  maar  in    1674  Schepen  yewecat. 

3)  NijhoiT'b  liijilraKcn,  3e   Reeks,   II,    p.   369.  j 
.))   Ui'.    11.  T.  C.lrnl.r.uiaer,   IV   l'aln.itleiitii.l,   1.   ji.   53. 

5)   11, .e    lio,,^    ,1e    11.1-e  laelileni^    ^  au    ,1e    Win    in     .Ie    M.lyeinle    jaiea    ie    Anisienlam   in   eere  -elaiihleil  j 

werd,    blüLt    uil    een    v,„,ival    iii    1081.    In    .\in»lev.laii,    liad    /ieli    het    t;eiüe]ii:   ver.piei,!,  d.u   te   II, .,.111   t.it  \ 

junyor  broeilei-  in,j,le   «as  t;ewee,l   liy  ,1e  ,>nl,eliu<,i  like  atta,pie  .ip  d'    1 1  r  J,.li.in    ,1e  Wit,  in  -.ijn  leven  Ivaad- 

pensionaris  van  llullaiul".  lUir^^eiiieesteren  laaclileii  de  zaak  den  401  .Septend.ei'  16S1  in  ,1e  Vi„eHKeliap  ter  .sprake  | 
en    daar    werd    beshilen    niet    toe    te    laten    „dat    de  voorn,   van   ,ler   I  Iraef  in   de  opt;enielte  i|nalite)  t  sonde 

komen  ter  Verfaderinge  van   Haar  lül.  Croot   Mo".  De  l!nr-emeester,  die  ,1e  eerstvolyemle  /.ittini^  der  .Staten  | 

van    Holland    bij    zon    wonen,    kree-    ,lcn    last    mede    „te    elTeetiieren,    dat    de    iiieer-enielde    van    der   (.iraal  ■ 
buyten   de   Ver-aderinsje  van  de    lleeren   Staten   van    Holland   en   Wcstviie^l.iiul  iveide  .L;e«  eert  en  i^eli.nideii"             ,     > 

11. ...rn   ^erko/en   werd,  kon   men   hem    t..en    niet   meer  beletten   namens   Hoorn   ter  dai^vaait  ,.p'te  k.nnen  ;  in  i 

1I..JI    werd    hij   zeil,  (.ieo uitteerde   Raa,l.  i 


te 

\mstcnlam 

Icii    kixipiiK 

u    1 

;k1(1cii   Uh-11 

(Ic   aaiilievc 

lar 

uit   vivcs  vo 

.■•   de   herlK 

laiula 

ie   vcml 

;4een 

Je   ec 

iiclie\'t 

in   il  e 

hem 

toeL;e/, 

inden 

uuli.1; 

ten    vo( 

1-   liet 

e    l.eiK 

leiiien    „ 

ia   tie 

(XXV 

den,    voor    een    Secrctarisplaats 
rccüinnuindeercn.    ]!Liri;cnieeslei 

en  hadden  Velters  benoenul,  maar  uit  vrees  vuur  de  lieilialiiiL;'  \'an  ecne  dcr|_;L 
voordracht  hadden  zij  in  datzelfde  jaar  reeds  daags  na  het  oveih'jilen  \'aii  den  Schmit 
Gerard  Hasselacr,  den  13'-'"  Juni  1673  een  nieuwen  Ihioftlschoiit,  Ikiidiiek  kdcters, 
jj;ekozcn  ').  Sedert  had  de  Prins  verdere  aanbevchngen  nagelaten,  te  mcei'  nnuLit 
hij  meende  op  Acn  steun  van  tien  aan  hem  veri)lic]iten  leider  tier  stad,  Valckenier, 
te  kunnen  rekenen.  Toen  hem  deze  ontviel  vatte  hij  het  diangniiddel,  waarvan  hij 
een  dwangmiddel  hoopte  te  maken,  weer  op  In  December  1(75  gaf  hij  aan  liur- 
gemcesteren  te  k'enneii  ilat  het  hem  „seer  aengeiiaeni  snmle  sijii",  tlal  de  Sehepen 
Cornelis  JSacker  tot  Jhirgemeestcr  verkozen  wertl,  ,,niet  xertiouwe  dal  aen  sijn 
rcconiniandatie  veel  soude  werden  gcdeferecrt".  .,'[''<{.  diie  dislincte  re\se",  zond 
de    Prins  zijn   Requestmccstcr   l\osenbonm   —  een  zwager   \'an    Hacker,  die,  evenals 

naar  /Xmsterdam   met  brieven   van   aanbeveling.   Maar    liui  gcinccsleicn  van  Amstcr- 

tlam    wililen    hunne  zelfstaniligheid   niet   prijs  geven:    ile   lecoi 

ingang    en    wcrtl    „met    beleefde    terme   en  tot  conservatie   va 

regeringe    geexcuseert".    De    Prins    wreekte    zich    door    uit 

nominatie    vier    van    de    door    Jiurgemeestercn    aangcsticepi  j 

Scliepenschap    te    passecrcn    en    vier  anderen   in  hunne  plaats 

raet  van  van   ]5everinck  en   Rooseboom"  ^). 

Toen  tlit  middel  om  tot  zijn  doel  te  geraken  gefaald  had,  wendde  Willem  UI 
het  over  een  anderen  boeg;  hij  zocht  door  het  aanbietlen  van  gunslen  onder  de 
Amsterdani.sche  regenten  aanhangers  te  winnen.  Als  handlanger  bediende  hij  .iJi 
tlaarbij  van  den  in  1672  door  hem  afgezetten  Schepen  Jacob  de  (iraeff,  den  tweeden 
zoon  van  wijlen  Ikirgemeester  Cornelis  de  Graeff  van  Zuidpolsbrock.  De  te  voren 
zoo  machtige  familie  de  Graeft"  had  na  1672  al  de  bitterheid  geproefd  van  haar 
„otium".  Valckenier  liet  geen  gelegenheid  voorbijgaan  om  ze  te  sarren  en  te  tergen. 
In  1674/75  werden  de  nieuwe  tpiohieren  van  tien  200'-'"  penning  opgemaakt,  h'ontaine, 
de  schoonzoon  van  Valckenier,  werd  —  ofschot)n  hijzelf  aan  den  Kapitein  van 
zijne  wijk  verzocht  hatl  voor  niet  meer  dan  2  tonnen  gcjutls  aangeslagen  te  wenden  — 
op  .  .  .  ƒ70.000  kapitaal  geschat;  de  zoon  van  Valckenier  werd  op  niet  meer  dan 
ƒ  10.000  geta.xeerd.  Daarentegen  zag  Antlries  de  Graeff  zich  voor  het  ongc- 
iioorde  bedrag  van  ƒ700.000  aangeslagen  en  werd  zijne  zuster  eveneens  in  haar 
aanslag  verre  verhoogd  ^).  De  tusschen  tien  Statlhouder  en  \'alckenier  gerezen 
onmin  gaf  de  de  Gracff's  hoop  om  daarbij  in  troel)el  water  te  kunnen  visschen  en 
tien  gehaten  tegen>l,inder  oj)  ■.-ijne  beurt  in  't  ;:antl  Ie  lauineii  iK'cn  bijten.  Dooral^ 
voloi\tair  —  met  tien  rang  \'an  Ritmeesterdionoi  au-  —  tliiiist  te  nemen  in  het  regi- 
ment Guardes  te  paartl  van  den  Sergeant-Majtior  Cabcljauw,  dat  in  1674  den  veldtocht 
in  de  Zuidelijke  Nederlanden  metlemaakte,  poogden  Jacob  de  Graeff  en  zijn  neef 
Gerard  Reynst,  een  zoon  van  tien  metle  in  1672  gcremovccrdcn  liurgcnieester 
Lambcrt  Reynst,   zichzelf  en   hunne  familicn  in  de  gunst  van  den  Prins  in  te  dringen. 


1)  Honteniantel,  t.  a.  (i.,  II,  p.  232,  2J3,  23S. 

2)  l'art.    Niitiileu   van  Jc-aii  Aiipulnian,  fo.  oS, 
jlaas  ConielibZ.  Witbun,   I,  p.   148. 

3)  BoiilLanantel,  t.  a.   p.,   Il,  ]).  266. 


„Tck  hoopo",  schreef  Jacob  ile  r.iaetï  13  juni  \f'y^\  uit  liet  ietjer  aan  -ijn  luoeilei 
1'ieler,  „dat  ilese  campa-uie  niet  minut  sal  sijn  eu  ilu.ir  de  iMimte  -uellie)  ill  ww 
sijii  llongheydt,  Ulij  ü[)  -interen  betouiil,  i.  k  l.equaeni  sal  sijn,  dat  iek  uaeiiijek 
niet  alle  iver  soceke  te  trachten,  een  ware  Lnociler  te  sijn"  ' ).  Hij  bereikte  ziji 
doel  niet:  het  tjunstii^e  ouifenblik  om  te  Auisterdani  eeiie  i ut ri;_;e  te-en  Valckeniei 
en  ten  i;unste  der  de  ('iraeff's  c,p  louw  te  /.etien  uas,  ilaar  Valckenier  den  1'rin^ 
vo(..ralsn(ii;    trouw    bleef,    nu-     niet    aan-ebroken.    'Wvcc  j.iren   later   was   dit   andeis 

Valckenier  0111  zich  uict  llouft  en  zijn  aanhant;  Ie  verziieneu  ten  einde  i;"ezaiiieiilijk 
Or;inje  het  hoofd  te  bietlen,  ter  oorc  L^-ckonien  waren,  tle  ])OL,nnL;"en  van  jacob  de 
Ciraeff  om  onder  tle  Amstenkmischc  regenten  verdeeldheid  te  zaaien,  beL]unsliL;en : 
in  December  1676  zond  hij  hem  met  ecnc  kapiteinscommissic  in  blanco  naai 
Amslei-d.im  om  door  dit  lokaas  Ihirgemeesler  de  Vlamiu-  van  Üudtshooru  ■), 
wiens  beurt  het  was  om  het  voU;'entte  ja.ar  als  !)ur;.;emcester  aan  te  blijxeii,  van 
Valckenier's  zijde  af  te  trekken.  De  intri;^es  van  de  t'uaeff  leden  niet  alleen  jam- 
merlijk schipbreuk-,  maar  zelfs  waarschuwde  van  ( )udlshooin  zijne  collei^a's,  waarop 
liurgemeestercn  den  President  van  Schellenen  kennis  yaven  van  de  aani^ewende 
poging"  tot  omkooperij,  met  verzoek  de  zaak  ter  hand  te  willen  nemen  ca  te  onder- 
zoeken of  er  aanleiding  bestond  den  Hoofdschout  „te  gelasten,  sich  daerop  te 
informeeren,  om  daer  bequaeme  remeedie  tegen  te  rooKeeren".  De  CJraeff  werd 
onder  tle  hand  van  dc/.cn  stap  in  kennis  gestehl  en  hij  waagde  het  sedert  niet 
meer  zijne  p<igingen   te  hernieuwen  ■'). 

Al  was  voor  ditmaal  door  de  standvastigheid  vdw  van  Oudtslioorn  het  gevaar 
afgcvvcntl,  Valckenier  werd  er  door  verster]<t  in  zijn  voornemen  om  de  verstoorde 
eensgezindheid  onder  ]5urgemcesteren,  waar  het  aanzien  en  de  invloed  der  stad 
onder  leed  en  die  haar  in  het  aannemen  van  ecnc  krachtige  houding  tegenover 
den  Stadhouder  belemmerde,  te  herstellen.  Sedert  Hooft  zich  na  de  regeerings- 
veranilering  in  Septc-mber  1672  van  lieiii  hati  afgewend,  hrul  X'alckeiiier  .Amsterdam 
geregeerd  met  het  zeventcd  volgelingen,  dat  hij  in  den  üurgLinccsterskring  telde, 
n.1.  zijne  drie  beproelVle  vrieiulen  van  167 1:  (.^(jrnelis  de  Vlaming  van  üudtshooru, 
Joan  Munter  en  Kicolaes  Pancras,  verder  Joan  lluydecoper  van  iMaarseveen,  Joannes 
lludde,  een  neef  van  Valckenier,  Cornclis  Geelvinck,  een  zwager  van  Munter,  en 
Lou)'s  Trip,  wiens  dochter  mei  den  zoon  van  Valckenier  getrouwd  was  en  die,  twee 
jaar  na  zijne  opname  in  de  regeering  in  1672,  door  X'alckeiiier  ISurgemeester  gem,i,d-;t 


1)  |.»„l,  a,-  i;,,u.l  uoLu-  1,1.  lucl  /.H,.co  X,,,.,  ui.,  .n,,,u  u,  ,1c  ccMc  i.l.i.u,  voor  .„n  viMsloi  Ih.h.- 
Ih  A,u;n,u„  K.-M  .Wuc.r  l,i|  ,.,u,  Jca-n,  .I.U  li.j,  x..,„  /i|,.  \n-,.,Acv  in  /ijnc  u  a.uai.^liL-.lc,  hastcKl  u.,., 
,df  l.ii   ,len   Sl,„llu,uac.    >.,.,   ven   .n„l,t    u  iKlc   .nWwhvcicn:    „aU,..,   ,W„n-  die   oi.liy.Uk   UK.ls    I.LT.tcU. ,.;;!, 

hte  vcr.ulitL'it  «crdcii  en  .nn  Andere  rcacn,  te  hiiige  nni  II-  sL-hiijven".  (Dr.  1-L.  Fruin,  IJrieveii  van  jacnl, 
iiiKlf,  ml  hel  lejjer  van  Tiin^  Willem  lil  in  lliy;  en  'y.j  ;;esel. reven  aan  zijn  Inneilcr  l'ieter  .Ie  ( iraell, 
•>,el.eijei.   van   Am^lei'.lani.   .\.|l...ll'.-,  liijJi-.    1S85,  y-   leeks,   11,   |,.   svj)- 

2)  Cüi-nelis  ,le  Vlaniiny  van  Oiultsliüorn  schijnt  een  viien.1  v..n  't  liui^  van  1  hanje  t;exveeit  te  zijn. 
il»  ten  tijde  van  Fredeiik  Hendrik  stond  hij  mc-t  het  .Stadho.ide.-lijke  11. .f  in  lel.uie.  IJlijkl.aar  \vei  .len 
van    ( tudtshüorn's    van  de  zijde  der  Oranje's  d,Dür  l,eleefdheden,  die  nieu  aan   't   lluf  gewoonlijk  alleen 

eilellieden  en  h.).)i;e  militairen  bewees,  in  hunne  adellijke  [iretentiün  aangemoedigd,  in  de  lioop  daard.L.r 
ne  trouw  jegens  het  Stadhouderlijke  luiis  aan  te  kweehen  en  daarvan  te  gelegener  tijd  de  vruchten  te 
iien   |,Ud>ken.  (/ie  hierna,   I,  \>.   2^0,   506). 

3)  lionteinantcl,  t    a.  p,,   11,  p.   26S. 


CWVII 

was.  De  tegenpartij  bestond  uit  den  invlocdrijlccn  nciiriclc  Ildiift  en  Cornclis  \'an 
Vlooswijck.  Deze  laatste,  die  bij  voortdiiriiv^  in  zeer  >>n;;unsli:^c  riiiancicelc  nnislau- 
di^diedcn  vericeerde  ' ),  \xas  in  1Ó72  dnor  Valckcnicr  in  tic  Adiuiraliloil  -cpl.i.ilsl  cii 
zat  daar  tot  1679,  waarna  hij  'i'hesaurier  werd;  dit  anibl  Ijlecf  hij  tot  zijn  d.md  in 
1687  bckleeden,  zonder  liet  ooit  nieer  tot  lïnrL^cnicesler  te  hebben  gebraclil.  (/ucn- 
ractl    van    lieunini^en,    siniLs    i('>74  gezant  in   iMigeland,   tekle  voorlodpig   niet   nicde. 

In  Mei  1676  had  Valckenicr,  door  het  indienen  van  een  vomslel,  dat  liij 
„concept  tot  eenigliciil"  noemde,  den  eersten  stap  gezet  o|)  <\>.n  wtl;,  die  tot  een- 
drachtige samenwerking  tnssehen  alle  ]5urgenieesters  leiden  inoest;  dit  ccincept 
strekte,  zooals  tle  pompeiise  aanhef  luidde,  om,  tr)t  handhaving  \an  de  ,, welstand 
van  den  Staet  in  het  geiiieyn  en  die  der  stad  in  het  particulier",  de  „rust,  cenlche)t 
en  confidentie  ontler  de  Regenten"  te  herstellen  ^).  l".r  werd  in  voorgesteld,  dat 
men  het  aantal  Burgemeesters  tot  op  10  zou  laten  uitsterven  ■'),  dat  uit  dit  tiental 
volgens  een  vast  rooster  de  regeerende  lUirgemeesters  gekozen  zoutlen  worden  — 
terwijl  jaarlijk's  de  oudste  in  rang  van  het  \'oiige  jaar  \(>or  het  volgende  als  l>ur- 
gemeester  aan  zou  blijven  —  en  dat  geen  van  hen  van  het  lungenieesterschap  zou 
mogen  worden  uitgesloten.  Daar  cene  al  te  groote  wisseling  in  het  persi^neel  der 
regeerende  Burgemeesters  ongewenseht  bleef,  werd  als  middel  om  het  aantal  der  daar- 
toe verkiesbare  personen  te  beperken  en  zoodoende  oeik  de  k-euze  \'an  tien  grooten 
Oudraad  der  electeurs  aan  banden  te  leggen,  voorgesteld,  ilat  ile  conunissien  wegens 
de  stad  in  de  Gecommitteerde  Raden,  de  Staten-Generaal,  den  Raad  van  State  en  de 
Admiraliteit  te  Amsterdam  voortaan  uitsluiten<l  door  Oudburgcmeesters,  eveneens 
volgens  rooster,  bekleeil  zouden  worden.  Zoo  zouden  tlan  steeds  2  a  3  Burgemeesters 
op  wettige  wijze  op  zijde  geschoven  worden  en  slechts  een  7-  of  .S-tal  overblijven, 
zoodat  dan  de  ideaal-toestand  bereikt  zou  worden,  dooi'  Cornelis  1'ietcrsz.  I  looft  al 
in  1616  aldus  uitgedrukt:  dat  „mijn  lieeren  alsoo  de  moeyten  wel  (zouden)  mogen 
sparen  vandc  jaerlijcksche  electie  van  lïurgemeesteren,  alsoo  tlye  haer  zeh'en  dan 
wel  zoude  wijsen"  '').  Want  dat  dit  ile  bedoeling  was  blijkt  daaruit,  dat  de  door 
het  rooster  aangewezenen  niet  zelve  de  hun  toegewezen  commissie  behoeklen  waar 
te  nemen,  maar  ze  aan  een  lid  van  de  Vroedschap  konden  overdragen  ;  in  dat  geval 
zouden  zij  echter  gedurende  de  jaren,  waarover  de  commissie  liep,  —  meestal  drie  — 
niet  tot  regeerend  Burgemeester  mogen  verkozen  worden,  liet  voor.stel  was  door 
Valckenier,  van  Outltshoorn,  Munter  en  1  lu)-decoix;r,  regeerende,  en  1'ancras, 
Hudde  en    Trip,  ouil-liurgemeesteixn,  onderteekentl. 

Het  concept  vond  bij  Ihjoft,  die  meer  den  voorsteller  dan  het  voorstel 
wantrouwde,  weinig  in-^temming;  ,,Die  een  hoop  r.ip.dllie  heefl,  door  onbehoorlijcke 
l)ractije(jue,  in  de  regeeringe  geslell  en  eerelijeke  lieeren  den  schop  gegeevcn, 
wil  nu  tie  eerelijeke  en  vreedsame  man  weesen",  meikte  hij  schramper  op.  Den 
24™  Juni  167Ó  leverden  van  Vlooswijck  en  hij  eene  deductie  tegen  het  concept 
in,  waarin  zij,  na  tei'.en  het  voorstel  eenige  prinripiecle  bedenkingen  aangevoerd 
te    hebben,  die   niet  veel  om   het   lijf  had.len,   hun  argwaan   tegen   Valckenier  bloot 

i)  Zie  hiervóór,  p.  CXVIil. 

2)  Zie  over  liet  „concept  tot  eciiiL;lieiil"  en  <le  daarover  gevoerde  oiiilerliainluliii!;cn  tiissclicn  \'alcteniiT 
en   Hooft,  (Ie  door  Pr.  O.  W.  ICernkamp  vcryauicl.le  gegevens,  afgcdr.  l.ij  lluntcniai, tel.  I.  a.  p.,  1 1,  p.  245-265. 

3)  l'.ntiteniantel.  t    a.   |>.,   II,  p.   245 

4I  ilonft,  Men.urieii  e.i  advicven,  P..70. 


(faven  door  hunne  opnicrkintj ;  hoe  yrootc  „vihpendic  van  de  rcgceringe"  zou  te 
vreezen  zijn,  „als  iniant  van  credit  onder  Ikirgemecstcren  sijnc  reeckeningc  bij 
't  voorseyde  contract  niet  soudc  mogen  vinden,  't  wclclc  (hij)  bij  den  raet  of 
Schepenen  onder  de  liand  qiianic  te  fovceren  en  te  (^)nderbuu\vcn.  Want  of  men 
al  de  anderen  seer  specieus  sal  koomcn  te  belooven  sulx  no}'t  te  ondernecmen,  is 
echter  niet  te  vertrouwen,  dat  nu  en  altijt  de  regenten,  en  bxsontlerlijck  die  van 
ambitieuse  comlilie  sijn,  van  soo  scrupulcuse  gemoede  sullen  weesen,  dat  (zij) 
postponeerende  haer  eygen  politiquc  intreste,  haer  daervan  ten  uyttersten  sullen 
koomen  te  wachten".  Hooft  en  van  Vlooswijck  waren  blijkbaar  iuu'verig  om  zich 
door  het  teekencn  van  het  concept  op  genade  of  ongenade  aan  ile  meerderheid 
over  te  geven;  zij  weigerden  ilaarom  toe  te  treden,  hoewel  zij  zich  bereid  ver- 
klaarden om  op  antieren  voet  met  de  overige  ]>urgemecsters  lot  ecu  \-crgelijk  te 
komen:  „so  yniant  met  woorden  ofte  werken  is  geoffenceert",  heet  het  in  tle  deduc- 
tie der  beide  Burgemeesters,  „('t  welck  wij  nochtans  niet  weelen  nt)chte  gelooven, 
als  sijnde  tegen  onse  maniere  van  doen)  wij  'tselve  met  bcluxirelijcke  satisfactie 
willen  reparecren".  Den  Jo^n  Juni  l6ji\  werd  d.iamp  iKnu'  X'alckenier  en  zijn 
aanhang  het  concci)t  tot  eenigheid  gerevoceerd. 

In  't  begin  van  't  volgende  jaar,  1677,  kwam  de  verzoening  cindeliik,  langs 
een  omweg,  tot  stand  en  wel  als  gevolg  van  eene  vrij  ingewik-kelde  intrige,  waar- 
van de  toedracht  wel  verdient  met  enkele  woorden  vermeld  te  \i'orden.  A^alckenier, 
was  met  Geelvinck  in  onmin  geraakt  en  zocht  naar  een  middel  om  dezen  uit  de 
regeering  te  dringen.  In  stilte  stelde  hij  een  onderzoek  in  naar  de  juistheid  van 
Geelvinck's  aangifte  voor  den  20O'-'"  penning;  toen  hij  voldoende  gegevens  verzameld 
had  om  te  kunnen  aantoonen  dat  deze  aangifte  frauduleus  was,  tastte  hij  den  Ikcr 
van  Castricum  aan  den  Ailmiraliteitsmaaltijd,  den  12^-»  November  1(170,  md  iK-  lu  in 
eigen  onbeschofte  heftigheid  aan,  hem  over  tafel  voor  een  ,,SL:liLlni  ende  l;u\  t"  uitma- 
kende en  hem  het  alleggen  \'an  „een  valschen  eet  in  het  dolceren  van  den  joo^'^'" 
penning"  voor  de  voeten  weri)eiule.  Zijne  bedoeling  was  (iccKinck  o[)  deze  wijze 
zedelijk  te  vernietigen:  hem  „oj)  't  onvoorsienst  een  irreparabele  kraek  te  geven". 
Zinnende  op  wraak  sloot  Geelvinck  zich  bij  Hooft  en  van  Vhmswijck  aan  en  trachtte 
ook  van  Oudtshoorn  en  IN'Iuntcr  aan  zijne  zijde  te  krijgen.  Toen  dit  mislulcte  en  hij 
inzag,  dat  hij  als  lid  tlei'  zwalcke  op]5ositie  niets  te  wiimen  en  alles  te  verliezen  had, 
verzoende  hij  zich,  den  1  1^"  Januari  1Ó77,  builen  Hcx.ifl  en  van  Vlooswijck  om,  weer 
met  Valckcnier.  Uit  ergernis  over  dit  verraad  ,, traetien  (de  beide  ISurgemeesters)  niet 
Valckenicr  in  bespreek,  om  alsoo  gesamentlijck  Geelvinck  de  schop  Ie  geeven,  gelijck 
nadcrhant  is  gcvolcht"  ')•  T>cn  20<-'n  Januari  1677  werden  Valckcnier  en  Hooft,  vooi- 
namelijk  lioor  bemiddeling  van  Joannes  lludde,  hel  eens,  w.i.irop  Hooft  den  1 1»  1-e- 
bruari  d.a.v.  lot  liurgemeester  verkozen  werd,  in  't  volgende  jaar,  1(178,  werd  Valckcnier 
Burgemeester  en  bleef  Hooft  als  zoodanig  nevens  hem  aan.  Cieelvinck  daarentegen 
kreeg  „de  schop"  en  bleef  tot  16S4  van  de  Jiurgemceslerlijke  waanligheid  verstoken. 

Nu  ontler  de  Amsterdamsche  n.'genlen  de  eensgezindheid  heisteld  was  kon 
de  stad  zich  in  de  buitenland.sche  staatkunde  der  Republiek  weer  krachtig  tloen 
gelden  en  voelde  zij  zich  sterk  genoeg  om  onder  de  leus:  ,, vrede  met  h'rankrijk  — 
tot   eiken    prijs",    met    Willem    III    den    kamp    aan    te    binden.    Wel   hatl  de  lang- 


ckirige  ki'ijg  in  Zuid-Nedci-land,  die  voi)r  de  l\cpubliclc  een  steeds  (.Ireic^endcr  weiuliiiL; 
nam,    ook    bij    den    l'rins   het  vcrlan-en   naar  den  ons  door   Lodewijk    XI\'   aani;e- 
boden    vretie    iloen    (ipkomen,    maar    hij    wilde    m'et    van    een    afzonderhjken  vrede 
hooren ;    alleen    door    l'"iankrijk    te    dwini^en    tCL;elijk   niet   onze  bondj^enooten,   tien 
Kei/.er    en    Spanje,    vrede    te    sluiten  en  door  onderlussclien   met    lüioeland   in  ver- 
bond  te  treden   /.ou   de   Kepnbliek   zich   naar  zijn   inzicht  np  eervolle  en  x'ocn-dceli^^c 
wijze    uit    hare    netelige    positie    kunnen    redden,     in    januari    i()7,S   t^elukte   het    ilen 
Stadhouder    liet    vertlr.iL;    met    Knt^eland    tot    stand    te    bren;_;en :    de    beitle    landen 
bepaalden   nu   de   N'cMnwaaiden,   waarop  tle   St.ial    met    iM.iiilaijk  vretle  wilde  sluiUai. 
i\laar    lanii'    duurde    liet    sameni^aan    met    Karel    11    niet;    zociwel    in    iMii^eland   als   in 
de    Reiiubliek    traclUten    de    l'"ransclie    dijilomaten    door    tweedracht    Ie    zaaien   het 
bondsjenootschap   te  verzwakken  :   L^inds  tloor   Kcmins^-  en    Parlement  teilen   ellcander 
o[)    te    zetten,    hier    door    bij    de   rei;enten  arL;\vaan  op  te  wekken   ten   aanzien   van 
's  Prinsen    bedoelingen.    Deze    taktiek  slaagde  \'olkoinen   in  beide  landen.    Tc  Am- 
sterdam   vond    de    lokstem    van    Frankrijk    gretig  gehoor  bij    de   regenten,   die  niet 
alleen  den  duren   oorlog,   welke  de  stedelijke   fmancien   uitputte,  moede  waren,  maar 
o,,k    luM.plen   door   Lodewijk    .\1V    te   believen   de   hun    van    hKULSche    zijde    voorge- 
piegelde   belangrijke  liandels\'oordec]en   deelachtig  te  worden;  <<p  inblazing  van  den 
gezant  d'h'.slrades,   met  wien  de  IVnsionaris  van  ilen  Hosch  in  briefwisseling  getreden 
was,  plaatste   de  stad  zich   aan   het  hciofd   van   de  ojipositieparlij,   die  de  Kngelsche 
alliantie    trachtte    tegen    te    werk-en    en    de    .Stalen-Cieiieraal    l<a   een   afzonderlijken 
vrede    met    iM'ankrijk    zocht    o\cr   te    halen.     J'".cn    oogcnbhk    dieigtle    het    [ilan   van 
Koning    Lodewijk    te    mislukken:    .,nder   <len    indruk    van    de    kwade   trouw,   aan    den 
dag    gelegd    bij     het    opstellen    van   de   voorwaarden   der  (Kun-   hem    toegezegde   ont- 
ruiming   van    enkele    vestingen,    die    hij     in    ile   Zuidelijke    Nedeilanden    bezet   hield, 
sloten    lüigeland    en    de    Republiek    zich    nog    ter    elfder    ure  aaneen   en  gingen  zij 
2Ó  Juli    1Ó78   te  zamen  een  vertlrag  aan,  waarna  zij    Lodewijk   XI\'  een   ultimatum 
toezomlen.    Nog    voor  den   afloop  van  den  daarin   gestelden   termijn   wist    frankrijk 
echter   Karel    11   weer  \an  de   Republiek   af  te  trekken   en   door  li^t   de  I  lollandsche 
staatslieden    te    bewegen    lien     Ki^"    Augustus    den    vrede    te  tcekenen.    Spanje  was 
toen   wel  gent)odzaakt  den    1 />-■"   September  dit  voorbeekl  te  volgen.   De  bedenkelijke 
gevolgen  van  den   buiten   onze   bondgeiiooten  om   gesloten   \rede   lieten  niet  lang  op 
zich   wachten.    Door  de   behaalde  voordeden   overmoedig  ge\\'oiden  richtte  Lodewijk 
XIV    in    16S0  de  Chambres  de  Réunion  op,  die  in   't  volgende  jaar  met  denkbeel- 
dige   aanspraken    van    Frankrijk    op    de    sterke    vesting    Lu.xeniburg  voor  den  dag 
kwamen;    onder    dit    doorzichtige    voorwendsel    sloeg    de   Koning  daarop,  in  vollen 
vredestijd,  de  blokkade  om  deze  stad.    Du    noopte   Spanje  om    bij   de   Republiek  de 
SuüO    man    hulptroejien    aan    te    vragen,    die    zij    volgens  tiactaat   \'eri3licht  was  bij 
een  offensief  optreden   van   1'^ankrijk  aan  Spanje   te   leveien.   Amsterdam  wilde  zich 
voor  den  Spaanschen  bondgeno(Jt  niet  wederom  in  een  verderfelijken  oorlog  storten, 
maar  de  kordate  houding  van  Willem   111,  die  het  strategische  belang  van  Luxem- 
bm-g,    vanwaaruit    l''rankrijk    den    Staat    zou    kunnen    bedreigen,    inzag,  en   die  alle 
krachten  inspande  om  de  oppositie  van  de  Amsterdamsche  liurgemeesters  te  breken, 
boezemde  den   Franschen   Koning  zooveel  ontzag    in,  dat   i.ij   op  't  laatste  oogenblik 
bakzeil  haalde  en  het  geschil  over  Lu.vemburg  in  Maart    1682  aan  de  scheidsrech- 
terlijke   uitspraak    van    l':ngelaiul   onderwierp. 


cxxx 

Hooft  was  den  I2eii  December  1678  overleden;  na  zijn  ilooil  was  Valckenier 
te  Amsterdam  opperniaclitit;-.  De  iMV^clsche  i^ezant  I  lenry  Siilney  selireefin  AiiLjustus 
1679:  „Ik  verzeker  LI  ikit  de  (Irootc  Heer  („the  (ireal  Tin-k")  Ljeen  meer  .Mibcperkt 
gczai^  uitoefent,  noch  meer  macht  l>e/it  over  eenii;-  landsman,  il.iii  hij  (X'alckenier)  ^ 
te  Amsterdam.  Wal  hij  beveelt  u'ordl  altijd  zonder  tegenspraak  len  iiiu  oer  <,felc-d  ; 
hij  zet  af  en  stelt  aan  wien  hij  wil;  beurt  zooveel  L^ekien  als  hem  L;neddLmkl,  doet 
wat  hem  in  den  zin  komt,  en  toch  loopt  hij  bij  tien  wcl;  als  jen  Ljewone  winl;e- 
lier"  ' ).  Twee  jaieii  duurde  de  heerschappij  van  Valck-enier :  den  •,'-''''  N(i\'ember  ', 
lóSo  ovcrleeil    hij. 

De  dood  der  beide  leiders  schonk  Willem  111  eene  k.-rle  verademin-;  maar 
deze  was  niet  van  lanf^en  duur.  In  Maart  io.S_^  keerde  van  JleuninL;en,  die  zich  di^nr  ' 
tien  Prins  iiotj  eens  had  laten  overhalen  om  als  L;ez,iiU  aan  't  iMii^elsche  Hof  in  't 
belant4'  van  ecne  nauwere  aansluiting  tusschen  Karel  II  en  tien  .Staal  werkzaam  te 
zijn,  uit  haiyeland  teru'^.  Hij  was  erin  1681  hccngCLjaan  als  een  vourstauder  van  de 
politiek  van  Willem  lil:  aansluiting  bij  Kngeland  tegen  l'"iankrijk  ;  maai' zijn  lang- 
durig verblijf  in  Engeland  had  bij  hem  de  overtuiging  doen  cmtslaan  dal  dit  rijk  door 
de  dicpgaanile  tweedracht  tusschen  Koning  en  1'aikmenl  lot  machlelonsheitl  ge- 
doemd was  en  dal  het  voor  de  Republiek  eene  n.ckelooze  imderneming  znu  zijn 
zich,  alleen,  met  de  geweklige  macht  van  frankrijk  te  willen  meten  Hij  zijn 
terugkeer  trad  van  Jieuningen,  die  den  i>->i  l'^ebruari  k'jSj;  te  .Vmsterd.tm  tol  l!ur- 
gemeester  verkozen  was  en  in  16.S4  als  zoodanig  aanbleef,  dan  cmk  geheel  in  't 
voetspoor  van  Valckenier  en  stelde  hij  zich  :ian  tle  sjiils  v.m  de  kranschgezinde 
])arlij   in  de  .Stalen. 

In  tle  Sp.i.uische  Nederkmden  was  de  hangende  kwe.lie  van  Lu.xembm  g  d,u,r 
het  aanb.id  van  Lodewijk  .\IV  ..m  de  beslissing  over  het  geschil  aan  de  arbitrage 
van  den  kaïgelschen  Koning  te  onderwerpen,  niet  tot  eene  oplossing  gebracht. 
Spanje,  welks  goed  recht  boven  allen  twijfel  verheven  was,  had  krankrijks  aanbod 
afgeslagen  en  eischle  onlrunning  der  door  de  krinschen  onrcchtiu.iti:';  bezet 
gehouden  plaat-,en  in  de  Spaan-,che  Nederlanden.  De/en  toestand  uiocde,  \erklaarde 
het  in  December  168  ^  aan  iMMidaijk  den  (oorlog  en  drong  het  le\ens  bij  de 
Republiek  aan  op  de  levering  van  de  beloofde  .Suoo  man.  1  )e  1'rins  wist  de  Slateii- 
Gencraal  daartoe  over  te  halen,  maar  toen  hij  niet  het  voorstel  vooi-  ilon  tlag 
kwam  om,  met  het  oog  op  mogelijke  gebeurlijkheden,  hel  leger  van  den  Staat 
met  16000  man  te  versterken,  trad  Amsterdam,  waar  van  Ijeuningen  zich  na  zijne 
bekeering  tot  de  Kran.schgezinde  politiek  der  Staatsche  partij,  met  Joannes  Hudde, 
den    opvolger   \'an  Valckenier  en   Hooft  in   't  magnificat,   wonderwel  verstond,   hem 

ding  uit  de  St.iien-tlener.ial,  met  den  St.ulhouder  a,in  't  hoofl,  tlie  van  15  l<'t 
21  November  1Ó83  te  Amsterdam  vertoefde,  kon  Ikirgemeesteren  niet  tot  andere 
gedachten  brengen.  Willem  lil  was  over  dezen  tegenstand  hevig  verbolgen.  Hij 
sprak  van  de  Amsterdam.sche  burgemeesters  als  van  „ces  cocquins  d'Anistertlam"  ; 
in  een  aanval  van  ziedentle  drift  liet  hij  zich  uit,  dal  van  Jicuningcn  verdiende,  d.it 
men  hem   het  hoofd  voor  tle  voeten  legde,    k.en  in  februari  1684  onder.schepte  brief 


I)   Dr.   R.   fniiii,    liij.lia-e    tut    de   Gcsthiu.lenis  van  liet   l!iin;umL-cstcisclia|>  van   Anl^tL•^l^ 


Taii.  U. 
Genealogie  der  Burgemeesters  uit  den  familiekring  van  Joannes  Hudde. 

Coinclis  Jacob  Witscn 
fecl).   ±    15.10,  st.    1595) 

N-.  55.  ■  -  ■ 

X 
Marij   Claes  JmiaszoonsLlr. 
(st.    1593). 


Jonas  Coniclisz.   Witsen  Jan   G.rnclisz.   Witsni 

(-cl).    15^,1,,  .st.    iC-h)  (neb.    1509,  st.    1636). 

N".  71.  X   1597 

X    1590  .  Margrieta  Oetgcns 

Wcyntge  Jan.sclr.  -Swacmoch  (jrcb.    1580,  st.    164S). 

(gcb.    1566,  st.    1^7). 


Maria   Witscn                         i'ctnincUa    \Vit.scn                         Maria  Witscn  ].)r.   Cornclis   W'ilscn 

(gcb.    1597,  st.    1ÓS3).            (gcb.    1602,   st.    ir)76).            (o-cb.    1599,  st.    1641).  (gcb.    1605,  st.    i(>inj) 

X    1Ö18                                      X    1628                                      X    1Ö21  N°.    148. 

Gerrit  Hucldc                    Jacob  van  der  Mcrct                iJr.   1'ictcr  Opmeer  X    ^C>i4 

(gcb.    1595,  st.    1647).            (gcb.    i5.)'i,   st.    1553).             (gcb.    159Ó,  st.    1639)  Catharina  Opsy 

N°-    115.  (gcb.    1619,  st.    i()98). 


Joannes  Hudde  l'lisabclh  van  der  Mcrct  Mr.  Nicolaes  Opmeer  Mr.  Nicolaes  Witsen 

(gcb.    1(J28,  st.    1704)  (geil.    1030,   st.    1700).  (gcb.    1631,  st.    1696)  (gcb.    1041,  st.    1717) 

N".    197-  .■,   1Ó54  N°.  213.  N^  204. 

]5nrg.  1672,73,75,77,79,  Mr.  Gerard  Bors  van      ünrg.  1(181 ,  83,  87,(11 ,  02, <).|.     iSurg.   1(182,85,88,00,1 

Si,    S.\  8|,  8^,  8;.  88.  >Ki,  Wavcren  X    if>7o  95,  98,  90.  1701,  02,  o.|,  ( 

91.  <),^. 'ib  »".');.  'M.   17^'^'.  (^;^'1>-    i'.3>.,   st.    1693)  MargarctJia   •1'Iiicrry  ^.,.    i(;74 

'^'--  "^i-  J"^"-    -II-  (gcb.    1633,  st.    1684).  Catharina   I  loclicpicd 

X    iCVS                    ISurg.    1083,   ,S5,   üy,  89,  92.  (ocb.    ,(354,  st.    1728). 
Debora   IMaeuw 
(gcb.    i62<),  st.    1702). 


CXWI 

van  d'Avaux  bracht  aan  't  liclit,  dat  Anisterdain  bij  het  voeren  win  zijne  oppositie 
met  den  Franschen  gezant  overleg  pleegde.  \)c  l'rins  rekende  het  liuri^enieesteren 
als  landverraad  aan  en  wist  de  Staten  te  bewegen  de  pajjieren  van  ele  Anister- 
dainsche  afgevaardigden  ter  dagvaart  te  iloen  verzegelen.  Maar  Anisteidani  liet  zich 
door  geen  bedreigingen  schrik  aanjagen  en  hield  vol,  dat  het  geoorloofd  was  niet  tien 
gezant  van  cene  mogendheid,  waar  men  niet  mede  in  oorlog  was,  betrekkingen  te 
onderhouden,  liet  besloot,  zoolang  de  verzegeling  duren  zou,  zijne  afgevaardigden 
niet  meer  ter  dagvaart  te  zenden,  de  heffing  van  de  gemeenelandsmiddelen  binnen 
de  stad  te  doen  staken,  en  den  Ontvanger  tle  W'ilhem  —  een  zwager  van  van  Ikunin- 
gen  —  te  verbieden  een  penning  aan  's  lands  comploir  te  's-1  lage  af  te  dragen.  Om 
eene  herhaling  van  het  gebeurde  in  1050  te  voorkomen,  brachten  Hurgemeesteren 
tevens  de  stai.1  in  staat  van  tegenweer  en  namen  zij  alle  voorzorgsmaatregelen  om 
zich  voor  eene  overrompeling  te  vrijwaren.  Voor  deze  krachtige  houding  zwichtten 
de  Staten  24  Juni  16S4:  vijf  dagen  later  werd  te  's-Hage  de  20-jarige  Trèves  met 
l-'rankrijk  geteekend,  die  in  Februari  door  d'Avaux  voorgesteld  was  en  ondanks 
de  tegenkanting  van  ilen  l'rins  tloor  tle  Stalen-Gcneraal  was  aangenomen.  De 
werving  der  lóooo  man,  waartoe  de  .Staten  te  voren  bij  overstemming  besloten 
hadden,  was  daardoor  onnoodig  geworden.  Spanje  werd  aan  zijn  lot  overgelaten; 
de   Ainsterdamsche  staatkunde  had  gezegevierd. 

iloe  gunstige  uitkninslen  de  gevoerde  oppositie  Amsterdam  ook  gebracht  had, 
Hurgemeesteren  waren  met  hun  r(jl  \'an  matadors  verlegen.  De  afmattende  worste- 
ling tegen  de  ijzeren  volharding  en  de  immer  onbuigzame  wilskracht  van  Willem  III 
had  hun  voorraad  energie  en  doortastendheid  uitgeput.  Nu  het  doel,  vrede  met 
h'rankrijk,  bereikt  was,  .snakten  zij  naar  1  ust  om  \an  de  \ermoeienissen  te  kunnen 
bekomen.  Op  den  tegen woordigen  leider  tier  stad  oefende  de  studeerkamer  eene 
grootere  bekoring  uit  dan  het  politieke  strijdperk.  Terwijl  naar  buiten  van  lieu- 
ningen  den  Statlhouder  lu,-t  hoofd  bood,  had  in  de  stad  Joamies  Mudde  —  de 
bekejule  mathematicus,  \'ooral  in  de  tt)egepaste  mathesis  ervaren  —  het  magni- 
ficat aanvaard,  liet  was  van  een  bedachtzaam,  diplomatiek  man  als  hij  —  zijne 
reser\'e  ten  opzichte  van  de  ]ilannen  en  voorstellen  van  d'.'Vvaux  maakte  op  dezen 
den  indruk  van  „une  timidité  extraordinaire"  ')  —  te  verwachten,  ilat  hij,  om  zich 
van  de  volgzaamheiti  van  zijne  ambtgenooten  te  verzekeren,  zou  beginnen  met  het 
vormen  van  een  college  van  liurgemeesteren,  dat  zijne  inzichten  zou  deelen. 
Achtereenvolgens  had  hij  in  16Ö1,  16S2  en  lócS  5  drie  neven,  met  hem  gelijk  gezind, 
tot  burgemeester  weten  te  doen  verkiezen:  Mr.  Nicolaes  Opmeer,  Mr.  Nicolaes 
Witscn  i-n  Mr.  (ierard  Hors  van  W'averen  M;  daarentegen  werden  twee  aanhangers 
v.m  \\d.k,niei:  l.ous-,  Irip  eu  rouulis  de  \  l.innng  v,in  Oudt.slioorn,  de  eerste 
onmiddellijk  na  Xalckenicr's  dood,  tle  and.  r  na  lO.Sj,  uit  het  bewind  verwijderd 
gehouilen.  Cornelis  van  Vlooswijck  zat  sedert  i()So  op  de  Thesaurie  en  werd  ook 
tot  zijn  dood  in  16S7  niet  meer  tot  Burgemeester  verkozen.  In  16S3  en  de  vol- 
gende jaren  waren  er  derhalve  van  de  11  burgemeesters  alleen  8  bij  beurten  in 
actieven  dienst;  daarvan  maakte  de  helft  deel  uit  van  den  familiekring  van  Hudde, 
zoodat  jaarlijks  een,  twee  of  drie  leden  van  dezen  kring  in  Burgemeesterskamer  zaten. 


1)  Dr. 

2)  Zit; 


tWXIl 

In  den  loop  van  'l  jaar  1685  —  lluddc  was  toen  llurcjenieester,  te  zamen 
met  zijne  neven  Wilsen  en  liors  van  Waveren,  —  kwam  tle  toenatlerin;^  lusscheii 
Amsterdam  en  den  l'rins  tot  stand.  Deze  delicate  taak  was  door  luirycmeestereii 
aan  Witsen  opi^^edrat^en,  die  er  zich  voortreffelijk  van  kweet.  Wij  kennen  W'itscn 
als  een  vreedzaam  en  bescheiden  kamergeleerde  —  hij  maakte  naam  als  aardrijks- 
kundige en  ethnoloog  en  schreef  ook  een  boek  over  scheepsbouwknnde  —  beschroomd 
in  zijn  optretlen,  wars  van  alle  ijdelheid,  en  die  zijne  regentenplichten  met  nauw- 
gezetheid, maar  zontler  eenige  ambitie  vervulde;  een  man  nog  iloortrokken  van  de 
degelijke  princi|)cs  uit  den  besten  tijd  van  het  rcgcntenpatiiciaat,  maai'  L)ii  wien  de 
geleidelijke  verfijning  van  het  ras  de  energie  der  vorige  geslaclUen  als  het  ware 
ondermijnd  had.  1  )c  l'rins  mocht  hem  om  zijn  meegaantlcn  aanl  wel  lijden  en  legde 
aan  ile  aangeboden  verzoening  geen  bezwaren  in  den  weg.  Alleen  wilde  hij  met 
van  ]:5euningen  niet  meer  te  doen  hebben;  hem,  zijn  vroegercn  vertrouwde,  kon 
hij  zijne  frontverandering  en  zijne  oppositie  in  zake  de  werving  van  de  16000  man 
niet  vergeven:  's  Prinsen  vertrouwen  in  hem  was  onherroepelijk  geschokt.  De 
krankzinnigheid,  die  den  ongelukk-igen  staatsman  in  't  volgende  jaar,  i(>.sr),  o\'erviel 
en  hem  dwong  zijn  ontslag  te  nemen  uit  zijne  ambten,  verw  ijderde  hem  —  en  met 
iiem  den  laatste  van  de  militante  Anisterdamsche  republik-einen  van  het  <nide  lobuste 
stempel,  waar  de  (  )ranje's  zulke  geduchte  tegenstanders  aan  gehad  ha<lden,  --  van 
het  staatstooneel. 

De  gebeurtenissen  der  vuls^ende  jaren  le\'erden  de  pmcf  op  het  wijze  beleid 
van  de  politiek  van  Willem  III.  De  systematische  uitroeiing  van  het  Protestantisme 
in  Frankrijk  na  de  opheffing  van  het  lidict  van  Nantes  ti mnde  welk  een  gevaar 
ICuropa  bedreigde  indien  liet  T.odewijk  XIV  geluk'te  er  de  ..generale  monarchie" 
te  bemachtigen.  In  lüigeland  deed  de  dood  van  Karel  11,  in  ih.Sq,  de  kroon 
overgaan  op  t\^x\  Kathcilieken  Jacobus  11.  Gaf  tleze  a,m  zijne  l''ianschgezinde 
sympathieën  toe  en  verbond  hij  zich  niet  Lodewijk-  .\1\'  tegen  de  Republiek,  ^Xaw 
was  de  zaak  van  het  Protestantisme  \'erloren.  VDorlnopig  legde  de  oppo-^ilie.  dooi- 
het  Parlement  tegen  's  Konings  .ibsolutistische  neigingen  ge\derd.  J.icolnrs  nog 
aan  banden;  maar  zoo  hij  er  in  slaagde  allengs  tot  de  allecnlie<_:rschappij  te  gera- 
ken, dan  zou  niets  hem  meer  van  ccnc  alliantie  met  h'rankrijk  kunnen  teru;^houden. 
In  deze  benarde  omstandigheden  richtten  de  Fngelsche  Pr(jteslanten  hunne  blikken 
op  Willem  III;  toen  de  geboorte  van  een  troonsopvolger,  die  eene  \'c>ortzetliiig  van 
de  Katholieke  dynastie  in  't  voijruitzicht  stelde,  de  hoop  op  eene  betere  toekomst 
den  bodem  insloeg,  wendden  eenige  aanzienlijke  luigclschen  zich  den  xb^»  Juli 
ifiS.S  tot  den  Prins  met  het  \crzoek  om  naar  l'.ngeland  o\-er  te  komen  en  zich 
a.m  't  hoofd  v.m  de  p.ii  lemenls-e/mden  te  stellen.  .V.m  deze  loepstem  gaf  Wil- 
lem 111  gehoor.  De  Anisterdamsche  liui-enieeslers  1  buide,  (ieelvinck  en  Witsen, 
ilie  hij  vooraf  liail  laten  [lolseii,  --  den  vierde,  jean  AppLilnian,  verilaclit  men  van 
verstandhouding  met  iMankrijk,  op  welk  land  hij  handel  dreef.  weshaKe  hij  na  zijn 
aftreden  in  P'ebruari  lO.Sg  in  de  Thesaurie  opgeborgen  werd,  waar  hij  tot  zijn  dootl 
in  1694  bleef,  —  liatlden  eene  welwillend-neutrale  houding  aangenomen.  Men  was 
te  Amsterdam  verbitterd  over  de  door  Lodewijk  XIV  genomen  maatregelen,  welke 
groote  afbreuk  ileden  aan  i\^\\  handel;  ook  was  het  volk  met  het  treurige  lot  van 
zijne  door  den  l''ransclien  K(jning  vervolgde  geloofsgenooten,  die  in  menigte  hier 
te  lande  eene  veilige  toevlucht  zochten,  innig  begaan.    Door  het  onhandige  optreden 


CXXXIll 

van  d'Avaux,  die  oiilijtlig  ile  nauwe  aansluilin^  tussclicn  iMi^clantl  en  Frankrijk 
aan  het  liclit  bracht,  werden  de  Stalen  er  toe  geleid  mn  aan  het  |ihin  \an  den 
l'rins  hunne  ijoedkeLirini^-  te  hechten;  Amsterdam  jjracht  er  L;een  bezwaar  leiden  in. 
]5ij  geheime  resolutie  \'an  tien  S^^n  üctober  1688  werd  de  legermacht  van  den  Staat 
ter  beschikking  van  den  Stadhouder  gesteld,  om  voor  zijne  eigen  rekening  den 
inval  in  iMigeland  te  ondernemen.  Door  zijn  schoonzoon  van  den  troon  gestuoten, 
nam  Jacobus  tic  vlucht,  waarna  in  1'ebruari  i68i|  a.ui  Willem  lil  en  iMaria  de 
kroon   van    luigelaiul    werd   opgedragen. 

De  afwezigheid  v.m  den  Stadhouder  maakte 'het  weldra  wenschclijk  dat  tloor 
de  Staten-(ieneraal  eeiuge  1  leeren  naar  l^ngelaiui  .ilgewiardigtl  werden  om  met  tle 
gemachtigden  vau  het  l'arlement  over  de  genieenschai)i)elijke  belangen  te  beraad- 
slagen. Nicolaes  Witsen,  Nassau-Odijk  on  Iwerard  van  W'eede,  lieer  van  Dijkveld 
werden  daartoe  aangewezen.  Hoeveel  moeite  zich  de  eerstgenoemde  ook  gaf  om 
voor  den  Amsterdamschen  handel  op  te  komen,  hij  kun  niet  beletten,  dat  in  het 
door  den  Staat  met  lingeland  gesloten  tractaat  in  dat  opzicht  zeer  ongunstige 
bepalingen  oi:)genomen  werden.  Dit  zette  te  ;\msteiekun  niet  weinig  kwaad  bloed 
en  daar  men  dit  resultaat  aan  den  Koning-St.idhouder  ue.'t,  namen  Ihirgemeeslereii 
de  eerste  de  beste  gelegenheid  te  baat  om  hem  hun  misiuagen  te  tonnen.  Reeds 
in  16S9  hadden  J5urgemeesteren,  op  grond  van  een  pii\il(-ie  van  ■;  Janu.iri  13S1, 
wegens  uitlandigheiti  van  den  Stadhouder,  de  nominatie  tier  Schepenen  aan  het 
Hof  van  Holland  en  daarna  aan  de  .Staten  toegezonden,  oixlat  een  van  beitle 
daaruit  de  electie  zou  doen,  maar  liet  1  lof  had  geweigerd  en  de  Stalen  hadden, 
zonder  voorkennis  der  Anisleitlamsche  regeering,  de  nominatie  naar  l{ngelcuul 
overgezonden;  om  zijne  ontevredenheid  Ie  toonen,  had  de  Koning  twee  der  op  de 
lijst  aangestipte  candidaten  gepasseerd.  In  lOyo  raapten  llurgemeesteren  wederom 
dezen  twistappel  op.  Den  5';n  Januari  löijo  brachten  zij  in  de  Staten  van  llollaiKl 
het  voorstel  ter  tafel,  dat  voortaan,  wanneer  de  Stadhouder  uitlandig  zou  zijn,  de 
benoeming  van  Scliepenen  uit  de  nominatie  óf  aan  't  1  hjf  öf  aan  liurgcmeesteren 
zelf,  zooals  dit  na  1650  het  gebruik  was  geweest,  zou  ojjgcdragen  worden.  Het 
gewone  dwangmid(_lel  werd  tlcjor  de  stad  aangewend;  zij  verklaartle  ilat  zij,  zoolang 
de  zaak  niet  naar  ha.ir  zin  beslist  zou  zijn,  in  geen  heffing  van  de  gemeenelands- 
middelen  zou  toestemmen.  Nog  beter  kwam  de  bedoeling  van  liurgemeesteren  om 
den  Koning  te  grieven  uit  in  een  ander  voorstel,  door  hen  aanhangig  gemaakt, 
n.1.  om  Willem's  gunsteling  Hentinck,  Graaf  van  Portland,  nu  hij  als  Engelsch 
edelman  genaturaliseerd  was,  het  recht  van  zitting  in  de  Staten  als  Lid  der  Ridder- 
schap   te    ontzeggen.    Den    i6l'>   h'ebruari   nam  de  Vroedschap  het  besluit,  dat  den 

genoegen  zou  geiegeld  zijn,  de  afge\  aardigden  der  -.Kid  niet  meer  ter  Staten- 
vergadering te  laten  ojjkomen,  maar  die  enkel  door  den  Pensionaris  te  laten 
bijwonen  „om  te  hooren  en  te  zien".  De  regeerende  Ikirgemeesters  Joan  Huyde- 
coper  en  Joan  de  Vries  waren  de  aanstichters  en  de  ziel  van  dit  verzet,  dat,  tegen 
den  machtigen  Koning-.Stailhouder  gericht,  de  proportie  aannam  van  een  speldeprik 
aan  een  leeuw:  Amsterdam  was  vooi'  den  mi.march,  <lie  over  twee  mogendheden 
gebood,  waarlijk-  geen  partuur  meer.  Dit  zagen  de  Ijcide  andere  llurgemeesters, 
Witsen  en  lludde,  wel  in:  eerstgenoemde  zocht  „ile  stalhouder  te  behagen",  de 
tweede    was    „seer    slap".     Langdurige    ontlerhandelingeii    ontsponnen  zich   tusschen 


rxxxiv 

den  Raailpcnsidnaris  llcinsius  en  de  afL,'evaardit;ilcn  der  stad,  waaioiuler  Witsen. 
Anibtcrdam  zaï;-  zich  eintlelijk  i^^enoodzaakt  zijn  iuHii^en  tium  Ie  laten  \aren  en  in 
zijne  .scluil])  te  i-:iiiipen;  in  tle  V'rciedschapsvei'LjadcrinL;  np  tien  2'^"  Maait  liXjo, 
waar  Hnydccojjer,  I  hidde  en  Witsen  zich  ,,slap"  betoontlen,  maar  de  Viies  noi; 
steeds  ,,vi;^oreus  ]:)ersisteerde"  ' ),  werd  besloten  om  het  oji  een  arco(ir(-l  te  gooien 
en  't  was  Witsen,  die  weer  de  opdraclit  kreeg'  de  zaak  in  ile  plooi  te  brengen: 
hij  werd  naar  den  Haag  gezonden  en  bracht  er  binnen  enkele  cLtgen  met  lleinsius 
de  kwestie  in  't  reine.  Aangaande  de  nominatie  kwam  men  overeen  dat  /ij  tloor 
Amsterdam  aan  de  Staten  gezonden  en  door  d.ve  \erikr  aan  den  St.ulhouder  door- 
gestuurd zon  worden;  wat  de  zitting  van  Portland  in  tle  Stalen  l>etr.>r,  tlaar  werd 
met  geen  enkel  woord  over  gereijt. 

Deze  voor  Willem  III  vexaloire  strubbelingen  waren  door  een  der  Amster- 
damsche  Oiidbiirgemeesters,  Joan  Corver,  als  eene  welkome  gelegenheid  aangegreiJen 
om  zijne  ambtgenooten  te  vergauwen  en  hun  hel  gras  voor  de  voeten  te  maaien; 
onder  de  hand  had  hij  di.ior  ,,een  partiCLiliere  recounnaiKJatie"  de  aandacht  \'an 
den  Koning  op  zich  zoeken  te  vestigen  en  liem  laten  weten,  d.it  hij  ,,zich  van 
(de)  cabale  wel  soude  separeren"  -).  Deze  verrailerlijke  (Mi.lerkruiping  droeg  tot 
het  smadelijke  van  Anisterdam's  netlerlaag  bij.  Voortaan  had  ('oi\er,  die  weldra 
bij  Willem  111  in  blakeutle  gunst  stond,  meer  dan  lludde  en  Wil.sen  het  oor  van 
den    Stadhouder    en     weril    de    stad    door    dezen     „favoriet"    '  )    van    ZijneMajesteit 

Ihiydecoijer  moesten  voor  hunne  houding  in  zake  de  nomin.itie  duLU  bixten  :  liimne 
ongenade  strekte  zich  zelfs  tot  hunne  bloedverwanten  en  vrienden  uit.  1  loewel  hij 
een  neef  was  van  Acn  nieuwc'U  leider,  ('orver,  werd  de  Vries  na  zijn  .iftieden  als 
Burgemeester  in  i\Iei  lo.ji  in  de  Admiraliteit  verbannen,  waar  hij  tot  zijn  dood 
in  1708  bleef;  zijn  oom  jan  Six,  dic-u  hij  in  l''ebru,iri  i(»m  tol  Ihirgeineester  had 
weten  te  doen  kiezen,  tleelde  in  zijn  val  en  k-wam  na  z.iju  .iftreden,  in  k'ebruari 
1692,  in  de  ThesaLirie  te  zitten,  waar  men  hem  tot  zijn  o\'erlijden  in  1 71  >0  liet. 
Joan  llnydecoper  bleef  eveneens  na  zijne  i)laatsing  in  de  llie-.aurie,  in  I0.)5,daar 
tot  zijn  d(.)od,  in  1704,  zitten;  een  gelijk  lol  trof  den  in  101,4,  denkelijk  door  zijn 
invK)ed,  gekozen  Burgemeester  Jacob  Jacobsz.  llinlopcn,  die  mede  v,in  i('>jS  tot 
zijn  dood,  in  1705,  Thesaurier  bleef.  In  iJecemljer  iThjO,  negen  maanden  na  het 
bijleggen  van  den  twist  met  Willem  111,  werd  i\lr.  Josei)h  1  lii\decoper,  een  zoon 
van  den  toen  nog  regeerenden  Burgemeester  Joan  1  lu yilecoper,  door  Amsterdam 
als  candidaat  voor  het  Drostambt  van  Muiden  aanbevolen;  zcuizeer  was  de  Stad- 
houder op  dezen   Burgemeester  gebeten,   dat   hij   op  de   \'or)rdiacht  geen  acht  sloeg. 


den  jongen    .Mr.    lleniuk    1  looll,    benoemde    M 

Van  l(Hi6  af  groeide  Cor\er's  gezag  binnen  Amsterdam  gestadig  aan.  In  d.it 
jaar  werden  zijne  neven  C'ornelis  X'.dckeiiier  en  Mr.  Dirck  Bas  Burgeineesler,  in 
1697    wist    hij    zijn   neef  l'"raneois  de   \'ic(i,   in    UhkS   zijn   zwager  Mr.    Dirk    Munter, 

I)   l'art.  Notulen  v..ii  Jc.m   Ai.pL-lnuui,  .ifycdi.  bij  J.   I'.  Gebluud  Jr.,   l.   .,.   |,„   I,  |>.  3S9. 
2)J,.un.a.>l   v:in   („„.Lna,,,,    ll„Vi;c„s,   I,   ,,.   242. 
3)  /ie  hierna,   |,    rXI.\  lil, 

18  Mn.  i6cji. 


in  1702  zijn  neef  Mr.  Gerbrand  Pancras  lot  Burgemeester  te  ddcn  verlciezeii.  In 
laatstgenoemd  jaar  behoortlcn  van  de  7  Burgemeesters  in  aclievcn  dienst  —  4 
waren  oj)  non-activitcit  geplaatst  — -  4  tot  Corver's  familie,  X'oor  Willem  111  was 
de  vriendschappelijke  gezintiheitl  van  den  Amstcrdauisi-hcn  limgemccsler,  die  zulk 
een  groot  gezag  binnen  de  nog  immer  inxloci-liijkc  sUul  uiliiLlcudc,  van  gmote  waarde. 
Nog  in  1748  herdacht  Willem  IV,  bij  gelegenheid  dat  hij  aan  luugemce.ster  (ierrit 
Corver  zijn  ontslag  moest  verleenen,  met  dankbaarheid  de  diensten  door  's  l'.urge- 
meesters  grootvader  Joan  Corver  aan  den  Koning-Stadhouder  bewezen  '). 


De  dood  van  Willem  III  in  1702  deed,  door  het  wegvallen  van  het  centrale 
gezag,  het  federalisme  heile\en  en  het  aanzien  \an  vVnrsicrdam,  de  stad  die  van- 
ouds in  iiet  machtige  Heiland  „de  vUigghe  voerde"  ').  rijzen.  Hurgemeesteren 
verklaarden  zich  voor  de  voortzetting  der  p,.litiek  van  den  overleden  "vcust,  wiens 
laatste  werk  was  geweest  de  coalitie  der  zee-  en  landmogenilhctlen,  de  „tiruntc 
Alliantie",  tegen  iMankrijk,  om  aan  den  kleinzoon  van  l..idewijk  Xl\'  ilen  Spaanschen 
troon  te  ontweldigen.  In  1702,  kt)rt  na  den  dood  van  den  St.idhouder,  brak  de 
oorlog  uit.  {'"rank-rijk  liet  geen  pogingen  onbeproekl  om  liurgemeesteren  \\\n  Amster- 
dam voor  zich  te  winnen.  In  den  nazomer  van  1705  deed  het  Ie  .Amsterdam  in 
het    geheim    slappen    in     't   belang    van    <len     \'iede,    maar    ti  len    het    l'aigelsche   1  lof 

in     1707    (-Ie    onderhandelingen    met   den   \'ijand   algebinken.    In    1 700   WLiden   zij    op 

Buys  en  de  Burgemeester  van  Gouda  Bruuo  van  der  1  )ns.sen  -  een  neef  van 
Joan  Corver  —  stelden  zich  heimelijk  met  den  hranschen  zaakgelastigde,  ilen 
President  Rouillé,  in  betrekking,  waarna  in  't  volgende  jaar  de  onderhandelingen 
te  Geertruidenberg  officieel  werden  geojjend.  Daar  echter  de  .Stalen-(  ieneraal  de 
eischen  van  Willem  111  nopende  de  Spaansche  erfopvolging  niet  wilden  laten 
vallen,   bleven   de   besprekingen   zonder   resultaat.     Twee    jaren    later,     iii     1711,    trad 

I'rankrijk    met    lüigeland,   waar   de   Whigs   hel    veld    hadden  moeien  ruimen  \ reen 

1'ranschgezind  Torv'-cabinet,  in  afzonderlijke  onderhandelm-,  en  daarop  was  de  Re- 
publiek wel  genoodzaakt  in  1712  exeueeiis  hel  oor  te  leeiieii  aan  \  retlesvoorstellen 
van  Frankrijk,  die  in  171J  tot  den  weinig  eerv(jllen,  maar  \cior  den  handel  voor- 
deeligen  V'rede  van  Utrecht  leidden.  Hiermede  was  voorloopig  de  rol  \'an  de  \'er- 
eenigde  Nederlanden  •  op  het  lüiropeesche  slaatstooneel  afgespeeld,  (iebukt  onder 
den    lasl    iler   schulden,   tlie   de  vorige  generatien   opeengestapeld   hadden,   moe-t   ile 

haar  rang  \\\n  groole  mogendheiLl.  TroLiwens  ook  zon^ler  dat  zouden  hare  binnen- 
landschc  aangelegenheden  haar  daartoe  wel  gedwongen  hebben.  De  gebreken  van 
haar  regeeringsvorm  traden,  nu  er  geen  Johan  de  Wilt  o\  Willem  III  meer  was 
om  ze  te  ondervangen,  eerst  recht  in  al  hunne  naaktheid  \-oor  den  dag.  Alle  ecn- 
heidsbcgrip  was  weg;  provincie  stond  tegeiiox'er  pro\incie,  stad  tegenover  stad :  er 
heerschte  allerwegen   in  den  lande  zulk  eene  volslagen  anarchie,  dat  van  Slingelandt 

1)  Zie  liiL-riia,  j).  CXI. VI II. 

2)  1-,   v.L„   Ail/ei,,..,  s.il.e,,   v.u.   Si.icl  Cl  ( ),„l,j,i;l,,   II,   |,.   59^. 


CXXWI 

reeds  in  17 16  met  bittere  ironie  opmerkte:  ,,lTet  is  veel  meer  te  verwonderen  dat 
de  Republiek  no;^-  bestaat,  dan  tiat  ze  in  zou  een  ^mot  verval  is"  ' ).  Aan  hel 
invoeren  van  hervormingen  werd  niet  gedacht;  integendeel,  de  regenten,  die  thans, 
van  alle  hinderlijke  controle  ontslagen,  tot  ojiafliankelijke  potrnlaatjes  waren  gepro- 
moveerd en  met  hunne  familien  in  het  opstrijken  vau  de  min  of  meer  oorbare 
emolumenten  van  hunne  ambten  een  ruim  bestaan  vonden,  luultien  juist  bij  het 
vóc'>rtduren  der  heerscheiide  toestanden  het  grootste  belang,  liet  glanslijdperk  van 
de  verwaantle,  vadzige  en  weldoorvoetle  Hurgemeestcrs,  de  „kikkers"  waar  de 
buitenlandsehe  diplomaten  den  draak  mede  staken,  was  aangebroken.  De  Meeren 
voelden  zich  niet  met  (iraven  en  Hertogen  maar  met  Koningen  gelijk  en  werden, 
door  buigende  hovelingen  en  klaploopers  omringd,  verheerlijkt  en  vergootl.  h'.en 
Amsterdamsche  Burgemeester  werd  in  deze  jaren  door  een  dichter  als  „des  Hemels 
stedehouder  in  't  marmrc  llaathuis  aan  den  rijken  Amstelstroom"  bezongen  - ) ! 
Ieder  van  de  regenten  vertegenwoordigde  in  zijn  J'ldele  en  iVchtbare  persoon  een 
deel  van  de  uit  (iods  ordinantien  V(.)ortspruitende  souvereiniteit :  op  tlit  souvereini- 
teitsbeginsel  baseerden  de  Amsterdamsche  lleeren  o.a.  hun  voorstel  aan  de  .Staten 
van  Holland,  den  i^"  Juli  1702,  om  aan  alle  JJurgenieesters  en  Vroedschappen 
der  stemhebbende  steden  het  recht  van  vrije  jacht,  tevoren  alleen  aan  den  Koning- 
Stadhouder  en  de  Edelen  vergund,  toe  te  kennen  ^).  Het  hishiit  d<.:r  .Staten  \-an 
Holland  om  in  de  steden  den  toestand  zooals  die  gedurende  hel  eerste  .Siadhou- 
derlooze  tijdperk  geweest  was,  te  herstellen,  maakte  te  Amsterdam  van  de  liurge- 
meesleis,  die  er  reeds  met  zoo'n  uitgebreid  gezag  bekleed  waien  en  thans  ook  de 
benoeming  van  Schepenen  aan  zich   kiegen,  oppermachtige  gebieders. 

Terwijl  in  vele  plaatsen  tle  dood  van  den  .Stadhouder  ilour  een  ommekeer  in 
de  stedelijke  regeeringen  gevolgd  werd,  bleef  te  Amsterdam,  waar  de  invloed  van 
Willem  III  op  de  samenstelling  der  magistratuur  gering  was  geweest,  Joan  Corver 
in  't  bezit  van  't  magnificat.  In  't  Hurgemeesterscollege  breiiUle  het  aantal  van  zijne 
familieleden  zich  steeds  uit.  In  1705  en  I/OG  werden  zijne  beide  zwagers  Mr.  Cor- 
nelis  van  Hambeeck  en  Mr.  Cornelis  Munter,  in  1707  zijn  neveu  Air.  lan  'l'rip 
tot  Burgemeester  verkozen.  In  het  laatstgenoemde  jaar  waren  \'an  de  y  Burge- 
meesters —  de  tiende,  Joan  ile  \'ries,  was  en  bleef  uitgefloten  --  5  letlen  van 
Corver's  familiekring.  De  gewezen  leiiler  Joannes  Hudde  was  in  1704  overleden; 
niets  belette  Corver  meer  om  diens  neef  en  medestander  Nicolaes  Witsen,  die  in 
1707  weder  als  Burgemeester  had  behooren  aan  te  komen,  in  de  Thesaurie  op  te 
bergen,  waar  hij   tot  zijn  dood,   in    17 17,   bleef. 

Het  kon  niet  anders  of  de  voorspoed  van  Corver  en  de  zijnen  moest  den- 
genen, die  niet  lol  luin  kring  belKuuden,  de  oogen  uitsteken  en  lum  aanleiding 
geven  lot  het  vormen  van  een  „caba.d",  tlal  Joan  Corver  zou  zoeken  te  onttronen. 
Dit  gebeurde  ook:  als  leider  van  de  vijandige  coterie  trad  de  invloedrijke  Burge- 
meester Jeronimus  de  Haze  de  Georgio  op,  een  der  rijkste  Amsterdammers,  zoo  niet 
de  rijkste,  van  zijn  tijd  ''),  een  man  even  hardvochtig  en  wraakgierig  als  hebzuchtig 


1)  S.  van  .S 

2)  Amsteid: 

3)  Resol.  II 

4)  Jiiiryemei 
milliufii. 


A-alha 
(gcb.    iGjj, 


►irk  Munter 

4H,   sL,    1701), 


■1^'.    .50 


^'■-   J^'"»"   ru^.S,    .700. 

ia   Laurcntiiis 
'54,  si,    17-7). 


Mr.  Cornelis  Munter 

(i;cb.    1652,  st.    170S), 
N°.   260. 
15.    1706. 

X  '679 

Maria   Pis., 
fecb.    165U,  st.    1729). 


Tap..  IV. 


Mr.  Jan  Trip 

-Lb.    1<.<M,   st.    1732),     ' 
N°.   2,S6. 

1707,     10,     12,    15,    lf>,   2\ 
2.:^,     25,    27,    2S,    30,    ,:;j 


i6yo  Martraretiia  Cccilil  ,^  , 
Nijs(gcb.  i67i,st.  1699) 
1713    IClisabcth  ■{'icilcn        .■. 


er  Constantia  Catharina  Munter 

9),  (gcb.    IOÖ4,   bt.    170.S). 

X  1707 
(),  4 1 ,  Mr.  Jan  Sautijn 

(grb.    K'.So,  st.    17 50) 

(zie  bij   N''.   215). 

15.    1745.  A>^- 


iM.irgarotha   Munter 

X 

Gerrit  Corver. 

Zh'  iiLitidl.  van   llauilhick, 
Tab.   III. 


(geb.    1652,  .st.    1724). 


ck 


L^eck 


1758). 


764) 


Hand. 
ft. 

ih.  V. 
rver. 


Genealogie   Munter. 

Jo.m  Munter 

(ijcb.   1611,  st.    1CS5) 

(zie  Aant.  bij   N°.  250). 

1).  1670,74,76,78,  80,82,83. 

X    1630 

MaiLjarcllia  Gcclvinck 

(t;cb.   1612,  st.  1672). 


Mr.  Joan  Corver. 

-,«,„/.   v.ui   r.ambccck, 
lab.    III. 


Mr.  J;, 


]i.   1707,   10,   12,  15,  iCi, 


Mr.  Lucas  Trip 

ü.    1720,  32,   3^, 


Jacoba   Ma 


Mr.  Dirk  Munter 

Mr. 

Cornells  Munter 

(-eb.    1648,  .st.    1701), 

(i^el 

.   i()j;2,  st.   1708), 

N°.  250. 

N".  266. 

B.    l5g8,    1700. 

1!.   1706. 

X  1674 

X  irv-y 

Cathariiia   I.aurentiu?; 

Maiia   i'isn 

(Ucb.    11.54,  st.    1727). 

(i^el 

.    1(150,   si.    172.,). 

Mr.  Wiliem  Munter 

(L^ub.     1682,    St.     1759), 

N°.  288. 

li.  1726,  29,  33.  36, 39,41, 

43,  44,  46,  47. 

X 

1°.  1712  Catharina  l'els  (L,'eb. 

1687,  st.   1736). 
2°.    1739  Cathariiia  Cornelia 
Hacker (-eb.  i6f 


Constantia  Cathariiia  Mim 
(fjcb.    16S4,  st.    1768). 

X  1707 
Mr.  Jan  Sautijn 


175.S). 


bij   N°.   215) 
I.    1745.  A'^- 


v,iN   IS.imhcrk. 
lab.   III. 


1712    Christiiia  liy-hcls  Mr.  Harman  Henrilt 

(L;ei).   i6,p,  st.   1725).  van  de  Poll. 

1729     A-atlia     I.eviiia 
Gcelviiick  (sjcb.  1701,  st.      Zie  gemnl.  Hoofl-vaii  Jen 
1761).  ■  Bempden,    Tab.    V. 

■  «.mal.  van  Bamhceck, 
Tab.   III. 


'lAi;    III. 


Nicolaas 

van  15anibccck 

(i^^cb.    16,59,    st.    1671). 

X    i6ój 

Coniclia   Gcrard 

(i,'cb.    1Ó.|0,    si.    1715). 


Theodora 

van   liambccck 

('j;ch.    1644,    st.    1720). 

X    i6(')3 

Mr.  Willem  Sautijn 

(gcb.    1639,   st.    16S6) 

(/icAant.  bij  N°.  215). 


Mr.  Cornelis  van  Bambeeck 

(-eb.    n'.4,S,  st.    170?), 
15.   1705. 

X  1673 

Haasje  Hooft 
fceb.    1Ó52,   st.    1712). 
/"/V  j^r;n;!/.    Ilooft- 

van  dm  Inmpdai,    'l'ab.   V 


Nicolaas  (Joniclia  rtr.  Nicolaas  ^'i-  ^Viik.n  s.iutijn 

Bambeeck    van  JJambeeck  Sautijn  <«"■''•  ""^^^  ,''■  '7^'*- 

1665,  st.   (L;êb.  1667,  st.  ^eb.  167Ó,  st.  Kormcl  a'ur  'nuI-Kerij. 

17  =  2).  I741).  I    1743)  Zielnl.,|,.eM.Uc„vhi- 

II,  13,  14,  X    1696  I    N°.  269.  ■    '7^'y 

7,     19,    22.     Mr.  Qllirijn  van  .    I7I.S,  2  I,  24.      ''Vcn.lcla  Klcon.,rn 

Strijen  X   1702  (^,4,.  lóss'st.  17OS). 

(;4cb.  lóoo,  st.  1724)  ilara  Decquer 


W.   2S3. 
1).    1709,    10. 


b.  i(i(.9,  ,st.  1733). 
■V  hicntcvcns. 


A-alli,i    riu:iKlora    \: 
(-eb.    1674,   st. 


iMiiibeeck 
7  1,1)^ 


Mr.  Lieve  Geelvinck 

(-eb.     167.,,    .t.     ,743) 

N°.  283. 

15.    1720,    21,    23,   27,   30,   II,   34, 

3Ó,   3.S,  40,  41,  43. 


Agatiia  Le\ina  Mr.   Nicolaas 

tieelxiiick  Geelvinck 

X  (;^éb.    1701'),  st.    1764) 

Mr.  Dirk  Trip.         ,     N°.  343, 
Zie  o:cncal.  Mn)iti-r,Tah.  IV.       li.    1747. 

X 

1°.  1729  Johanna  Jacoba  Graafland. 
2°.  1743  Hester  Elisabcth  Hooft. 
Zie  geiieal.  Hooft-i'an  den  Bempden,  Tab.  W 
3°.  1747  Maria  Margaretha  Corvcr. 
Zie  Inenuveiis. 


Genealogie   van   Batnbeeck. 

Nicolacs  vnii  Bambceck 

(-eb.    1596,  st.   1661) 
(zie   Aaiit.  bij   N".   2=;c)).  ; 

X  1638  : 

A-atba  Has 
(-cl,     ini  I,   st.    i(55X). 


Nicolaas 

van  Bambccck 

fccb.   1Ó39,    st.    1671). 

X   16Ó3 

Cornclia  Gcraid 

fccb.   1Ó40,    st.    1715). 


Mar-arctlia  van   lianibuLck 

(-eb.    1041,    ,st.    IÜÓ4). 

X    il'ióo 

Mr.  Joan  Corver 

(geb.    lf,-VS,   st.    1716) 

N^   194. 

li.    ifiSi,    S5,   .SG,   «9,  92,  94,  95, 

97.  9^,   ^700.  01,  03,  04,  oCi, 

07,  09,   12,   13,   15. 

Xü  ooi-  s:aicaL   MiiiiUr,    Tah.  1\'. 


Mr.  Nicolaas  Comelia 

van  Bambeeck    van  liambccck 
(-eb.   1Ó65,  .st.     (-eb.   1667,  st. 

1722).  1741). 

]!.  1711,  13.14,  X    1696 

16,   17,  19.  22.  Mr.  Quirijn  van 
Strijen 
(-eb.  1660,  .st.  1724) 
N°.   253. 
I>.    1709,    10. 


Mr.   NicuLias  Civli 

(-eb.    16Ó],  st.    1692). 

X   i6.S'5 

A-ncs  1  lassclacr 

(-cb.    166S,  .st.    1710). 


Gerrit  Corver 

(^'eb.    l6„0,    st.    1756), 

i-    i;.il.    .V).    }.!.    3,'^.  40.   42,   4 

45.  47.  4«- 

X    '7'4 

Mar-ai-etlia   Munter 

(-eb.    i6,S9,   st.    1737). 

'/.IC  i;cncal.   MiuiUr,    Tab.   Il' 


Maria  Margaretha  Corver 

X 
Mr.  Nicolaas  Geelvinck. 

y.h-  hiennvais. 


Maria  Jacoba 

van   ISambceck 

(-eb.    IÓ42,     st.    1726). 

X  1662 

ilenilrick  Dccquer 
(-eb.  1634.  st.  1697) 
(ziebijN°.259,  Hijl.  I). 


-allia    Deeque,  Clara  Uccquer 

1693).  Mr.  Nicolaas 

X  1691  Sautijn. 

Mr.  Jan  Six  /T/V  kienuvciis. 


(-eb. 


N".    2( 


Tlieodnra 

van   liambeeck 

(geb.    1644,    st.    1720). 

X    1663 

Mr.  Willem  Santijn 

(gcb.   1639,   .st.    ió,S6) 

(zie  Aant.  bij  N°.  215). 


Mr.  Cornelis  van  Bambeeck 

(gcb.    164M,  st.    1705), 
B.    1705. 

X  1673 

Haasje  Hooft 
(gcb.   1652,  st.    17 12). 
/.ie  gaical.   Ilooft- 

van  den    'lUmpdc,    Tab.  \ '. 


Mr.  Nicolaas 
Sautijn 

(gcb.   1Ö76,  .st. 
■743) 

N°.  269. 
U,  i7i,S,2i,24. 

X  1702 

Clara  Dccquer 


(geb.    IÓ74,   st.    1713). 
X    lfi99 

Mr.  Lieve  Geelvinck 

(geb.    1G7Ó,   st.    174.S) 
N°.   2S3. 
1720,    21,    23,   27,   30,   33,    34, 
36,    3,S,  40,  41,  43. 


11.  17 19,  22,  24,  26,  2X,  30,  33,  (gcb.  iGC 
311.  .i7,  .59.  40,  4-,  43,  45,  415.  4«-  -^'V  /">' 
/ie  ook  i^cneal.  Uoofl- 

van  den  BeiupJeu,    Tab.  V. 


Agatha  Levina  Mr.  Nicolaas 

C.eeKinck  Geelvinck 

X  (g'éb.   1700,  st.   1764) 

Mr.  Dirk  Trip.         ,     N°.  343, 
i^eucal.  Munter,  Tab.  IV.       B.    1747. 
X 
1°.  1729  Johanna  Jacoba  Graatland. 
2°.  1743  Hester  Elisabcth  Hooft. 
/ie  genecil.Hooft-vandeu  Bempdeii,  Tab.  V. 
3°.  1747  Maria  Margaretha  Corver. 
/ie  liiernevens. 


l^iL'tan  den   15ciii])tlcn 
(gcb.    ir,29,  «t-    "'"'V") 
:°.  357,   ISiJl-  -^)- 
Mr.   Ilara-.;    1(158 
focb.    U„na  lic   Ncufvillc 
(zie  t,4i,  si.    1721). 


Mr.  Jaiüen  Mr.  Jan  van  den  Jiemixlcn 

(geb.    U  (L^\-b.    1661,  .st.    1722), 

]'.    1718,   22.S,  N°.  270. 

^9'   30,  X   1Ó94 

38,   39,;  l'slcr   I'.lisabctli   Tulp 

:|  (-eb.  167S,  .si.  1769). 

Margarj 

(geb.    H 


Mr.   Hn  r.uh.uina   Susanna    van   de 

vai  Jlcmpdcn 

(geb.    i(,  X 

Il  Mr.  Pieter  van  de  Poll. 

1  Xn-  hiernevens. 


^  H   X  .  .1 


Margy 
(geb.    1^,  _ 
Zie  gencaL\\\^. 


Brcchjc  Hooft 

(gcb.   1640,  st.   1721). 

X   1663 

Mr.  Ilarmen  van  de  Poll 

(jjcb.    1641,  st.    1673) 

'  (zie  bij   N".   152). 


Genealogie   Hooft-van   den   Bempden. 

Mr.   llemick   Hooft 

{t;cb.    1617,  .st.    167S), 

N^    177. 

U.  1662,  Ö4,  72,  yT,  78. 

X 

1°.    J640  AeL^lijc  Ilassclat^r  (gcb.   1617,  st.   1664). 
2°.    1G67  Maria  van  \Valenburg,h, 

wcdf.  vaii  Ml'.  Juhan  l  herrijn  van  Sclioterboscli. 


Haasje   Hooft 

X 

Mr.CornelisvanBambeeck. 

Zk  «rm;il.  van  Ihimbccck, 

Tal:   III. 


Mr.  Gerrit  Hooft 

(gcb.   1649,  st.    17 17), 

N°.  227. 

]{.   1708,  II,   14,   16,   17. 

X  167.S 

I'lisabcth  van  Ghecl 
(geb.   1654,  st.    1700). 


Aegidius  van  den  15cinpden 

(gcb.    1G29,  st.    i6f)7) 

(zie  bij   K'".   357,  liijl.  2). 

X  165.S 

Anna  .Siisanna  do   Neufvillc 
(geb     rf.41.  .st.    1721). 


Mr.  Jan  van  de  Poll 

(geb.    166S,  st.   1745). 
.    171S,   21,   23,  24,  26,  27, 
2-J.  30,  32,  33.  35.  3''. 

3S,  39.  4".  42.  44- 
X   1696 

Margaictha   Rendorp 

(gcb.    1673,  st.   1730). 


Mr.  Daniel  Hooft 

(gcb.    1675,  st.   1743), 

N°.   303- 

H.    1737,  40,  43. 

X  1709 

Sophia  Maria   Rcacl 
(geb.    id'&T ,   st.    1724), 


Mr 


(geb.    l6,S4,  st,    17Ö7), 
N°.   341- 

X  1707 

Hestcr  llinlopen 
(gcb.    16S9.  st.    1767). 


Aagje  Hooft  X     Aegidius  van  den  Bempden   Mr.  Jan  van  den  liempdei 

(gcb.   1674,  st.    1739).       1704         (gcb.    16G7,  si.   1737).  (geb.    1661,  st.    r722), 

li.    1719,  22,   23,  25,  2G,  2.S,  N°.  270. 

29.  31.  32.  34.  35-  X   1Ö94 

I  ICstcr  ICli.sabctli  Tulp 

(gcb.    1C7H,  st.    1769). 


Mr.  Harman  Henrik  Mr.  Plcter  van  de  Poll 

van  de   Poll  (e.eh.    1703,  si.    171.1.) 

(gcb.    i(>y7,  st.   1772),  li.   17.;S. 

N°.   314.  X    1725 

li.    1745.  Catliarina    .'^usanna  van   de 

X    1720  r.enipden 

Margaretlia  Trip  (geb.    1703,  st.    I7G,S). 

(geb.   1G99,  st.    177S).  Z/c  liier)icvcns. 
/■ie  ^eueal.  Miiiilcr,  Tab.  I\\ 


(geb.    171 


743). 


X 


1737   Mr.   Willem   Mcuicnaer 

(geb.    17 14,   .st.    1740). 
Mr.  Nicolaas  Geelvinck. 

'<u-  i^cjual.  ','aii   Jiainlitrck, 

Tab.  III. 


Anna  lilisabctli  v.in  den 

licmpden 

(gcb.    1695,  st.    1773). 

X   I72« 

Mr.  Jan  Six. 

Zü geiiial.  van  Inimbecck, 

Tab.  III. 


Mr.  Gillis  van  den 
Bempden 

(geb.    1G97,  st.    174.S), 

N".   313- 

li.    173S,  41,  47. 

X  1740 

Lady  Catharine  Grcy 

(geb.   17 II,  st.   1748). 

wed<^.  van  Jan  Willem  Tri 


nipden 


Mr.  Pieter  van  de  Poll. 

/.IC  Itieriic'i'tii.'i. 


ters  van  Amsterdam,  aangekomen  tusschen  1696  en  1748. 


t 

>74J 

t 

■73S 

t 
t 
t 

1748 
'744 
1764 

t 

1755 

R. 

.748 

k. 

174S 

t 

1760 

K. 

1748 

K. 

174S 

.5 

J! 

Ja:.r   v:i,> 

(t) 
rciuutie. 

^  1 

Verkozen  ter  \c 

(.,r  u]^^u 

/.en). 

I'ARKNTAGK. 

lóSo 

t    170- 

2 

Mr.    Willen,    v.u, 

9 

aaii-ehuwae   e.ai.in    van  Juan   Curvei 

16S1 

t   1709 

6 

H„,.e:.„.ea.    ua. 

aluor    het 
I  1    klimt. 

lO 

aehterneef  van  Juan   (.orver. 

"673 

t    1707 

3 

Mr.   Nic.hies  0|, 

leer     ...     . 

3 

aci.terneef  van  ;uan  Corver. 

1677 

t   1701 

Mr.  J:ic<,l.   ];,.reel 

5 

zuayer  van  J.,,,n   Corver. 

16S3 

t    1706 

9 

Curneli.   Yalekeii 

2 

aehterneef  Nan  J..am,e,   Ihnhle. 

1693 

t   ■716 

6 

liijyel.ozen,     wa.l 
;uuual    liur-    t.,t 

-a...,r     liet 
11    klimt. 

=  ' 

aehterneef  van    |,.an  Curver. 

6S6 

t    1706 

2 

li.iyeko.en,    «aa 
aantal    Huri;.  t.n 

ra.inr     het 
12   klimt. 

7 

?> 

67S 

t   1705 

' 

Joanne,   llü.iae 
Mr.  joaii    lluyilee 

■«per 

■ 

692 

t   -708 

I 

Mr.  Crii.  van   1; 

unheeek... 

s 

zwayer  van   |,.an  Corver. 

6y6 

t  '7'9 

4 

Mr.   Kran^ni..  Je 

\rue.le    ... 

iS 

aehtenieefvanjerrminm^aeirazedeGe 

n-giu. 

696 

t  173^ 

13 

.Mr.   luau   (.;raalla 

ui 

i8 

neveu  van  Joan   Crver. 

''79 

t   1717 

5 

iManvois  de   V,o, 

o 

aclitenieef  van   Xicul.ie,   \Vii>,eii. 

691 

t     "721 

7 

Mr.   Hirck    Ha... 

' 

acliterneefvanjen.iiimui^h  llazeaeCc 
coiisin  van  (ierLrand    Haiieras. 

-rgio. 

692 

t  1724 

2 

Mr.   Crneli.   M.i 

,ter 

5 

neveu  van  Juan   Curver. 

699 

t  17^2 

7 

aantal   i;'ü'y."t',' 

r,l.,..r    het 
lü  klimt. 

1   '3 

neveu   van  Ju.ui  C,.rver. 

'5S5 

t  ir'S 

2 

Hiiyeko.en,    wa: 
aanl.il    Har-,   to 

r.lunr     het 
11    klimt. 

1    ■ 

5.1S  ' 

t   -745 

17 

Mr.    Nieol.u-,    \Vi 

.en       .... 

G 

'02 
)99 

t   '743 
t   "737 

u 

Mr.  Crrrit    11, ,„11 
.Mr.   Ile.niek    llr  1 

IJ 
6 

e,...,in   van    .\„.,l;,.,s   v.u,    H.unl.ee.k. 
sch.un.-uun    van    «„len   Cerrit    lluu 

( 

■05 

R.  174S 

16 

aaiual'  Hun',  tü 

1       -^ 

eu„..in   van   \.eula,,s   van    Ikunheeek. 

■üi 

t   '734 

3 

Alexan.ler  Velter 

7 

hrueder  van  J,,„   Tri,,. 

I    Si.  en   Xicu 


i  Mr.  Nic.   van  Bamljeeek    .  .  .  j  '       |    "=>'^»  ^an  Jan   .Si.x 

I  Mr.  Jcr.  de  Uaze  de  Gemyio.  '3         '"=*'^-"  '•'■'^n  J'^i'    1  i'i 

I     ll.iüeUozen,    vvaardo.,r    het    i         ,       \ 


het 


1     lili.nekuzell,     vv.rar.luur     hel 
I    aantal    Ihiry.  tut    12   klimt 

[Mr     lYad.   V  ,n   Cullen  ... 

i    aantal    linr-.   tut    ii    klin.t 

I    aantal    llurg.  tot    12   kl 

Aetj.  van  den  liemptlen. 

Mr.   lleni-ick  lücker.  .  .  . 

Mr.  Nicolaas  Saiitijn.  . 
,'Mr.  Mattheus  Lestevenc 
j  Mr.  Lieve  CJeelviiick  .  .  . 
IJan   Elias   Ihiydecper 1  6 

1    aantal    Hiiri,'.   tut    lo  klimt.    !       "' 

I  Mr.  Jan   van'  .Ie   Huil 1        34 

'    Hij-ekozen,    waardoor    het 


I 

,,      \  ""!,'<:■■  van  Willem  M 

"■      /  Jan  .Si.v  en   Lieve  Cee 

9      I  (zie  Inleidii 


XX.\L\). 

.•ve  Ce.lvincl. 


I        33 


Aeeidi 


oom  van  Gerrit  Ccn-ver. 
(zie  Inleidin-    p.  CXL). 

arriire-neveii   van   fan   Si\. 

zwiyer  vanWillem  Munter  en  Gerrit  Corver. 


efzvv:i 


zoon   van  <-iernt  Lr 


Naamlijst  der  Burgemeesters  van  Amsterdam,  aangekomen 


chapi 


1705 

1706 
1707 
1707 

I7US 
1709 
1709 
1711 

'713 
171S 
171S 
I-  .9 

1719 
1720 
1720 
1722 
1723 


1735 
■735 


iiclis    \\ilckeii 
Diick  li.is.    . 


.  Conielib  Munt. 
;xainler  Veltcrs 

.  Ct-nit   lluoft  . 


Mattlieiis  l.cs 
Willem  Six.. 

WillLMll    MllUt: 


'737 

Mr,   IkiuuU   WwU 

r 

■73S 

Mr   Cillis  vuu  den 

l;cul|Klcn 

1739 

Jan  Klias   lliiy.kv, 

per      .    . 

1743 

Mr.  K-rain.ind    v., 

1   CuUea.. 

■744 

Ml-    l'ietcr  Si\.  ,  .  . 

'745 

Mr    jan  Sautijn.    . 

'745 

van  i\c   l'nll    .     . 

ik 

1746 

Mr.  Pieter  Kemloi 

'747 

Mr.  Nieolaas  f.eL-l 

■inck  .     . 

1748 

Mr.  Pieter  van  de 

Poll..    . 

(N^  259  Aant.) 
X^.  266 


(i.ii  X".  152) 

X",  269 
(N'".27ü.\ai,t.) 

N°.  264 
(N".  206  Aant.) 

N".  2S3 


(X°.  lóo  Aar 
X-.  2SS 


„  257 
(bij  X°.  194) 


t  170.. 

t  1709 

t  1707 

t  1701 

t  i7'-'<' 


t  1705 

1  170S 

t  '719 

t  173^ 

t  '717 

I  '7-=" 

t  17-N 


16S5  ;  t  171S 

I69S  I  t  1745 

'702  I  t  ,743 

1Ó99  1  t  ,737 

'705  j  R.  174S 

1701  {  t  "734 

'704  ■  t  '743 

■710  I  t  '743 

■693  !  t  '733 

no^  I  K.  174S 

un,6   I  t  '735 

i7'6  j  R.  174S 


X     3'\; 

'7''i 

1 

174; 

„    -'15 

t 

173S 

..    313 

1724 

t 

174S 

.,    290 

1703 

t 

'744 

..    333 

1719 

t 

1704 

„    309 

1719 

t 

1755 

(l.ij  N".  2.5) 

1716 

K. 

174S 

X°.  3r4 

1725 

R. 

174S 

..    323 

'732 

t 

1760 

..    343 

'7  35 

174S 

(bij  X°.  152) 

'73' 

R. 

174S 

Ml  I  -.1  [UisAc 


I  :,.ul.,l  l;,n-.  t„ 
'7   Ulr  Xir  il.ie.  W  1 


'O   I  Mr.  Jer.  ile  1 
^   (  aam.a  lUu' 


Mr.  Ile 
Mr.  Xi, 
Mr  M;, 


cxwvir  -oi'^ 

en  schraapziek  ').  Mij  was  in  1695  (limr  t.icclücii  van  zijn  oom  Joanncs  Huilde 
tot  de  Consulaire  waardigheid  \-erhc\en  ni  wri-.l  t(;r  zijde  Ljeslaan  diu.r  zijn  nerf 
den    koopman    Alexander    \'elters,    evenals    hij    milli.  .nndir  en  tliiii    hij   in    1707    tol 


Jiur"emecster  hatl   wetei 


-■n     I7<>()    -elukle    het    deze 


Vicq    en 


fractie  in  de  door  hel  overlijden  van  Cor\-er's  heide  ne\en  hraneois  de  V 
Direk  Has  opengevallen  phialsen  I  w  ee  U-^enslanders  van  i  (ir\ir  im  liiir-emeester 
te  iloen  verkiezen,  n.1.  diens  pers...  .nlijken  \ijand  ,Mr.  (ierril  lli.oft"),  oen  neef 
van  den  aclilerafi;ezetlen  Nicolaes  W'itsi'n,  en  (iei  brand  Taneras  Miehielsz.,  een 
neef  van  de  liazc.  I)aarteL;en.i\\  r  l<on  (\h\cv  maar  een  nieuwen  liiirLjeineesler 
stellen:  zijn  neveu  Mr.  (juiiijn  van  Slrijen.  len  -exul-e  van  deze  verschillende 
verkiezinL;en  slaakten  in  hel  eollc-e  van  re^eerende  en  .nid-]lur.L;emeesteren,  den 
Oud-Raad,  die  in  lyon  uit  .S  leden  besLuid,  de  stemmen  met  4  tegen  4.  Die 
van  de  beide  coterieën,  welke  iler  legen])artij  eeiie  stem  zou  weten  af  Ie  winnen, 
zou  bij  ilc  aanstaande  liurgemeesterselectie  \our  1710  ile  o\'ei\\  inning  behalen  ■'). 
De  prijs  viel  aan  tle  fractie-de  Uaze  toe.  Air.  (ierbrand  l'ancras  Hel  zich,  denkelijk 
doordat  de  Ilaze  hem  een  tweejarig  Hurgemecslerschap  \i>orspiegelde,  verlokken 
om  aan  diens  zijde  te  treden.  De  verkiezing  viel  dus,  den  1^"  h'ebruari  1710,  ten 
gunste  van  ile  Uaze  uit:  verkozen  werden  diens  twee  partijgenoole]i,  Mr.  Gerbrand 
l'ancras  en  Alexander  X'elters,  en  Mr,  Jan  Trip,  een  neveu  van  Corver.  Uit  de 
Burgemeesters  van  het  vorige  jaar  werd,  in  plaats  van  den  huogbcjaarden  Corver, 
die  aan  had  moeten  blijven,  gekozen  de  jongste  van  de  vier:  Mv.  (juirijn  van 
Strijen.  De  Ilaze  en  zijne  vrienden  triuinphccrden  ;  maar  zij  zouden  spoedig  uitge- 
zongen hebben.  In  het  volgende  jaar,  171  i,  begon  de  kaïrs  reeds  te  kceren.  Wel 
kw.'im  Corver  dit  j.aar  wetleroni  niet  als  Burgemeester  aan,  maar  toch  wist  hij 
zijn  afvalligen  neef  van  .Stiijen  —  tlie,  zoo  hij  in  1710  geweigerd  had  om  als 
Burgemeester  aan  te  blijven,  de  tegenpartij  wel  gedwongen  zou  hebben  om  hem, 
Corver,  nog  een  jaar  te  cnnlinueeren  ')  —  in  de  Admiraliteit  te  verbannen,  waar 
hij  daarna  t..l  zijn  overlijden  in  1724  zitting  behield.  O.. k  gelukte  het  hem  in  diens 
plaals  zijn   neveu   Mr.   Nicolaas  van    üambeeck,  een  zwager  van  van  .Slrijen,  Burge- 

1)   V's,.!.  hicracliUr  |,.  (Xl.l   en   rXl.lll.    Vjii   's  uiinis  liariK  (,.;liii;;lici.l  .t;etiii-l   /iju   tjc-aray  ten  opzichte 
van    zijn    ncitniirlijken    /....n,    .lie,    wijl    liij    den    llniyenK-ester    n^,   de  ..pen' 
viel   en    om    on.lerstand    .lan^pnik,    \<\i    .Hens    .Luisiiurini;    j;ev:ui^;en    t;ein.ii 
geeseling  onder  de  galjj  —  ver.i.ir.leeKl    wer.l  (/ie  deel    II,   Ap|ieudi\    li,   i. 

2)J.  K.  Gebhard  Jr,  t.  a.  p.,  I.    p.   512. 

3)  De  Oiidseliepenen-eleetenii  liadden  al  lang  niets  meer  in  Ie  l.ien^ 
gelegenl.ei.1  van  <le  sei  s.ening  lu,selien  II, „.Il  en  VaUkenier,  d,,.,r  de 
n.n-eniee-lers   \  ....[-.'e,!   in    prin,  ipe   lie-l..Ieu,   d.il    .ij   .illeen   \o..rtaan    de   : 

reV''--"  '■•"  "i"  '^^  i.iesyere.  l.ti^.len,  die  te  v..ren,  «..nneer  II,  l'del  Dr.,..!  Aelill.a.en  l.et  ..ndeiling  oneens 
waren,  bij  meerderheid  van  stemmen  beslisten,  toen  .joU  dit  restje  van  lumne  zeirstandij.liei.1  kwijtgeraakt. 
Als  middel  tot  het  mnilbanden  van  de  kiezers  werd  aangewend  het  inluinipen  van  het  aantal  actieve  leden 
van  den  Bnrgeniee.sterskriiig:  hoc  minder  Burgemeesters  in  aanmerking  kwamen  —  in  1710  waren  zij 
slechts  8  in  getal !  —  .Ie-,  te  gemdvkelijker  viel  het  dezen  door  onderlinge  kuiperij  jaarlijks  de  regeerende 
Burgemeesters  aan  te  wij/en,  die  dan  door  de  electeurs  wel  moesten  gekozen  worden.  Dit  verklaart  de 
slaafsche  onderuurpenliei.l  .lau  ile  l...vendrijvcnde  Bnrgemeesterscuterie,  in  deze  jaren  door  het  kiescollege 
.aan  den  dag  geleg.l  (vgl,   hierachter,  p.  CWXIX). 

4)  N,l,  <innlat  in  17IÜ  Mr.  ( ierbrand  l'ancras,  zooals  boven  gezegd,  Burgemeester  gew..r.Ien  was  en 
daardoor  zijn  neef  Gerbran.1  l'aneras  Mlehielsz.,  die  nevens  de  Ilaze,  (.'..ner  en  van  Slrijen  in  1709  dit 
ambt  bekleed  had,  belette  om  nog  een  jaar  in  Burgemeesterskamer  te  blijven  zitten.  De  Ila/e  zat  reeds  in 
1709  voor  het   tweede  jaar  op  het  kussen  en   m..est  dus  in   1710  aftre.len. 


e  slraa 

me 

ret 

lan.aties  lastig 

en    t.. 

eel 

e    ^ 

reede  straf  — 

.Ie   lla 

e). 

Waais 

.d.ijn 

ijk 

,s  in    ,.677,  bij 

amenli 

ke  1 

rkie 

.ingen   zonden 

meester  te  iii.ilccii.  In  1712  liep  liet  korte  intcrrognLiin  van  de  fiaclic-dc  1  lazc  Icii 
einde:  Corvcr  nam  weer  op  tien  l)uri;cmce.sterlijken  zetel  plaats,  terwijl  hij  in  't  vol- 
gende jaar  niet  alleen  als  JSin-i^eniecster  aanbleef,  maar  ook  zijn  cousin  Mi.  lleniiik 
l^icker  —  van  wien  wij  niets  anders  aangetcekend  vinden  dan  dat  hij  zeer  Iol^ 
van  lijf  was  en  wel  ,,ovêr  de  400  pond  wooc;"  ')  -  als  nieuw  aml)ti;en(i(ii 
nevens  zich  kreeej.  Ondertusschen  koos  l\Ir.  Gerbrand  1'ancias,  die  de  weorhanen- 
natuiir  van  zijn  vatler,  liiiri^cniecsler  Nicolaes  1'ancras  ')  schijnt  L;ecrrd  Ie  hebben, 
nu  de  invloed   van  de   llaze  aan   het   tanen   raakte  weer  voor   Corvcr  parlij. 

Den  17^.1  Mei  1710  vierde  „de  vulksbemijinende  ISur-ervader"  Joaa  Corvcr, 
die  twee  dagen  tevoren  den  leeftijd  van  MS  jaar  bereikt  had,  zijn  50-jarig  jubileum 
als  Raad  in  de  Vroedschap  tloor  het  aanbieden  van  ,,een  pragtigen  maaltijd,  aan 
alle  de  Leden  van  den  Raad,  in  het  Oudezijds  Ilccren  Logement"  ');  aan  zijne 
gasten  liet  hij  ter  lierinnering  aan  dit  heugelijke  feit  gouden  en  zilveren  medailles 
met  zijne  afbeelding  uitreiken.  De  feestvreugde  had  voor  den  grijsaard  noodlottige 
gevolgen:  drie  maanden  later,  den  17611  Mei  17 16,  bezweek  hij.  De  uitvaart  van 
„den  Nestor  aan  het  IJ"  geschiedde  met  vorstelijke  [iraal :  „'t  Gebeurt  schaars 
koningen  zoo  luisterrijk  te  sterven"  getuigt  de  dichter  S\lvius  '').  Deze  laatste 
eerbewijzen  had  de  overleden  ,,Burgerkoiiing"  wel  aan  zijne  naastbestaanden  ver- 
diend. Hij  had  goed  voor  hen  gezorgd:  niet  minder  d.ui  11  hunner  had  hij  .sedert 
1696  achtereenvolgens  tot  de  Consulaire  waardigheid  verheven;  bij  zijn  dood 
noemden  van  zijne  y  mede-leden  van  den  Burgemeesterskring,  <lrie  hem  oom  en 
één  neef.  Hij  IkuI  voi'ir  ;dles  gewerkt  aan  de  grootheid  zijner  familie:  zijn  ideaal 
was  geweest  te  ;\nisierLlam  eenc  dynastie  van  stedelijke  gezaghebbers  te  stichten 
en   dit  doel   had   hij,   zooals  spoedig  blijken  zal,   schitterend   bereikt. 

Voorloopig  dee.1  de  dood  van  C.:(u-vcr  het  magnificat  owrgaau  op  den  regee- 
renden  liurgemeester  (k-rrit  Hooft  ■■),  die  als  leider  van  de  icLjenpartij  ..ptrad  en 
in  1717  nog  voor  een  jaar  als  liurgemeester  aanbleef  Zijn  rijlc  was  echter  van 
korten  duur:  den  y^^^  Augustus  1717  stierf  hij  reeds.  In  't  volgende  jaar.  J7iS, 
kreeg  de  coterie  van  Corver  weer  —  en  thans  voor  goed  --  het  heft  in  handen: 
zij  liet  Nicolaas  Sautijn  tot  Burgemeester  verkiezen,  stiet  daarop  Burgemeester 
de    Haze,    die    dit   ja, ir   had   moeten  a:uiblijvcn,   uit  het   bewind   en   plaatste   hem  en 

leven  Burgemeester-af.  De  twee  voornaamste  ( )udschepeiien  van  de  tegenpartij: 
Mr.  Jan  van  de  l'oll,  de  nevcu,  en  Aegidius  van  i.len  Bempden,  ile  schoonzoon 
van  den  overleden  leidc'r  Gerrit  Hooft,  werden  in  1 7 1  >S  en  i7ii)  tot  ]]urgemeester 
geko:'en  i>in  hen  \oor  do  Corversche  fr.ictie  te  winnen,  w.iarbij  beiden  zich  dan  ook 
a.m.^loten.  Het  huw,  l,)k  v.m  den  nudsien  ::oon  van  J.m  ^  .111  ile  l'oll,  den  l.ileren 
Burgemeester  Ihirm.m  llenrik  van  de  l'oll,  met  eene  achternicht  van  Corver  knoopte 
in  1720  tusschen  de  beide  te  voren  vijandig  tegenover  elkaiulcr  staande  geslachten 
een  hechten  band;  eveneens  in  I72<S  het  huwelijk  van  Burgemeester  Jan  .Six,  een 
behuwdneef    van     Corver,     met    eene    nicht    van     Burgemeester    /XcL'iilius    \';in    den 


1)  J.  lUckei-  Kayc,  Aant.   I,  |>.  77. 

2)  Vyl.  lÜLMv.'iur,  ]>.  C'.XIV. 

3)  Vcivul.^r  „,,  \V.-,gc,i.uu-,  p.  25. 

4)  .S.  Sylviiis,  Cüdisjtou,  II,  p.   51. 

5)  J.   V.  Cctlianl  J,.,  1.  a.   p.,   I,   p.   5.2. 


CWXIX 

HcnipdL-ii,  Voortaan  bleef  hel  „cabaal"  .Ier  familieleden  vail  LV.rver  en  1  l.)..fl  de 
onbestreden  lieerscliappij  over  de  stad  \iieien  ;  het  iiield  zich  znn  l;oh1  aaiieen^ie- 
siüten  dat  liet,  UA  zijne  i;e\vel(k!adiL;e  afzetliii-  in  I74>S.  Ie  Amslerdani  o|iiiei-- 
niachtig  was  en  de  J5urL;emeestci-lijke  uaanüi^iieid  -ediiieiide  al  dien  lijd  uitshiileiid 
ais  liet  apanage  van  zijne  leden  en  hnniie  naaste  ve|-\\aiilen  lam  blijven  beschouwen. 
Merkwaardi;^  is  het  de  samenstelliiiL;  van  deze  l  S^'  eeuusehe  luir-emeeslers- 
dynastieen  na  Ie  -aan.  j.ian  Corver  was  tweemaal  -eliuwd  geweest:  eerst  mei 
ceiic  dochter  van  den  i  ijken  koopman  Nicolaes  \an  iiambeeck,  daarna  mei  de 
ondste  dochter  van  ISurgemeester  Joan  Munter.  Als  ecnig  kind  van  zijn  vailer,  den 
koopman    Dirck    Corver,   had   Joan   van   vaderszijde  geen   nabestaanden,   dus  stortte 

kleinzoons    nog    te    jong    ware'ii    emi    vom'   eeieambten    in    aanmerkmg    te   komen   — 

die  na  Corver's  tlo.,d  plaats  greep  tusschen  de  nauw-aaneengesloten  :_;eble\'en  leden 
van  zijn  eigen  kring  en  tlie  \'an  het  concLureerende  geslacht  1  looft,  gaf  ilen  afsl.im- 
melingen  van  de  vier  familien  van  lianibceck,  i\Imitei-.  Hooft  en  vanden  ISempilen 
te   Amsterdam    hel   opi.ergezag   in    h.mden.  Nog  gedurende  U\  ee  geiler.itien  behielden 

elkander  te  trouwen  wisten  zij  den  fimiliekring  hernuiisch  afgesloten  te  houden  '  ). 
IJc  grootc  Oudiaad  (regeereiide  en  (  )ndsrhepene-n.  U:  zameii  electeurs  \an  ISurge- 
nieestcren),  uil  Liloedvei  w.uiteii  van  de  leiders  der  \ier  ilxaiastieen  I  «e-slaande,  was 
in  hunne  h.anden  het  gewillige  werktuig,  dat  blindelings  tot  lUirgemec  ster  \erknus 
diegenen  welke  zij  aanwezen,  hoe  schandelijk  onrechtvaardig  o,.k  srho.  .n/.omis, 
zwagers  en  neven  \'an  regeereiide  1  Uirgemeesters  met  \'oorbij';a,in  \'an  alle  amlere 
gerechtigden  bij  «Ie  pi.. motie  t..l  den  Consulairen  zetel  voorgetn.lrken  werden,  /o.) 
liet  Air.  Jan  Trip  b.v.  in  1722  en  l/J',  zijne  beide  neveii's.  Mr.  M.itlheus  l.esleveiion 
en  Mr.  Willem  Munter,  t,.t  Ihirgemeesler  eligeereii,  onge.ichl  d.it  bij  de  electie  \  aii 
den  eerste  22  en  bij  tlie  v.m  den  tweede  13  oudere  (  )udschepenen  \i  km  bijgegaaii 
werden,  l.aler  werd  het  nog  erger:  Mr.  Dirk  l'rip,  die  oinl.uiks  zijn  betrekkelijk 
jeugdigen  leeftijd  (44  jaren)  in  1735  als  schoonzoon  van  Mr.  Ideve  (ieelvinck  in 
aanmerking  kwam  om  op  het  eergestoelte  pl.iats  Ie  nemen,  streefde  .JJ  (  )ud.sche- 
penen  voorbij.  De  beruchte  lichtmis  Mr.  (dllis  van  den  l'.empden,  die,  wanneer 
hij  op  het  .Stadhuis  kwam,  om  zijn  lam  been  en  zijne  buitengewone  zwaarlijvig- 
heid door  twee  knechts  naar  binnen  gesleept  m.jcsl  w.irdeii-),  een  weerzinwekkend 
pcrsonnage,   werd,   als  zwager  van  Jan   Six,  in   1  7  ^S  luirgemeesier  en  sprong  daarbij 

was  bij  zijne  verkieziii;.,  tot  liurgemeester  in  17.pS  de  jo^'  in  r.mg  in  de  rij  iler 
()ud.schei)enen.  C.eiril  Corver  bevorderde  zijn  zwager  Mr.  I'ieter  Rendorp  in  1746 
en  zijn  .schoonzoon  Mr.  Nicolaas  Geclvinck  in  1747  lot  het  liurgemeesterschap, 
waardoor  eerstgenoemde   34  en  de  laat.ste   36  Oudschepenen  vourbijschool  ■'). 

1)  Vgl  ck-  |>l.u...  L;cMLMl.,i;ic^n   va,i    llamLccck,   Munter  un   IIo„ft-van   .lai    l!oin|,aei,,  liK-riiLnciis. 

2)  J.   IücKlm    K.iye,  A.im.   II,  p.   ij6. 

3)  IXv.e  u|.g,nL-ii  /ijii  ..mkoii.l  :iaii  .Ie  laii-lihl  .ter  ( )uasrlK|.ei.eii.  n,  .Ie  „I  leerenl...eKies".  Hel  aaiual 
llii.l.selie|.eiieii,  .lat  in  lOSo  3.J  en  ia  1700  47  l.e.lL-.iej,',  « ies  ilaaina  i'esta.li;;  aai.  In  1710  » ,uen  e.-:  il. 
in    1720:  60,  in    1730:   72,  in    1740:  S3 !   Uver  .Ie  ieilea   v.^11   Jieu  al.ii..inialen  aanu  a,,  vgl.  Ine.aehtei  p.  i  1.1. 


SUuUkii 

«Icrlnnzc  tijdvak 

thrliap  t 

..1  de  rc-ccreiule 

1.  iJc  re 

n,  iMr.  iMllhasar 

lil  ikil  > 

diepen  Niculaas 

.liciis    V 

idei-,    Mr.    Lieve 

si  hal  1   i 

Il    sleelUeii     ruil, 

nel    Leii    zetel   in 

d  \an  rnlleiiji-, 

rL'\iiicc-, 

leilijl;e  uaardi-- 

Slcclils  twee  Duii^ciiieesters  zijn  ^cdureiuK:  liet  Iweec 
te  Amslenlam  om  ecne  andere  reden  dan  hunne  nauwe  verw 
JJurgenieesters  tut  dezen  h(Hi«;sten  trap  der  eere  op-ekd.  .uu 
Scott,  stoiul  in  1/35  ^-Ü"  zeer  vuorileelii;-  OnlvanL;ersciia|j 
Gcclvinck  af  en  werd  daarvoor  door  bemiddeling  vai 
Gcclviiick,  tot  JJiULjemeester  verkozen;  Soott  deed  A.i. 
want  na  afloop  van  het  eerste  jaar  van  zijn  J)Ui\L;einees 
in  de  Thesaurie  t^eplaatst,  moest  hij  zich  tot  zijn  dood 
dit  ondergeschikte  coUe-e  verL;en.,.et;en.  \  an  d.eii  ander,  M 
is  het  niet  na  te  gaan  op  \vell:e  wijze  hij,  in  i;.|,ï,  de 
licid  verkregen  heeft  ');  ilat  geen  knellende  lamiliebauden  hem  aan  de  \oor  J74S 
rcgcercnde  steilelijke  dynastieën  verboiulen,  bewees  hij  door  in  't  -eiioemde  jaar 
over  te  loopcn  tot  de  Oranjepartij,  waarvan  hij  tol  haar  val  in  i;5J  --  tlie  ook 
ileil   zijnen   ten   gevolge   had   —   Ie    Amsterdam   een   der   hechlsle   sleuupilaieii    bleef 

Dat  liurgemeesleren  zorgden  de  meest  prohlabele  betrekkingen  aan  hunne 
familieleden  toe  te  bcdeelen  spreekt  vanzelf.  niervo,,r  zagen  wij  leeds  hoe  Mr. 
Lieve  Geelvinck  in  1755  het  (  )ntvangerscliap  der  ( iemeeueKindsmiddelen,  dat  aan 
emolumenten  jaarlijks  gemiddeld  ƒ20.000  opbracht  - ),  aan  zijn  zoon  Ah\  Niculaas 
Geelvinck  wist  te  bezorgen,  liet  niet  minder  voordeeligc  AtKocaal-l'iscaalsambt 
bij  de  Admiraliteit,  dat  te  ruimer  baten  afwierj)  naarmate  het  gew  eten  \  an  deiigeeil 
die  het  bekleedde  ruimer  was,  weid  d(.ior  den  invloed  van  Mr.  Willem  .\hmter  in 
1737  aan  zijn  schoonzoon  Mr.  jacob  ISoreel  jansz.  toegewezen.  De  .Schepen  jan 
'l'rip  wertl  in  1745  door  bemiddelin-  \an  zijn  zwager  llarman  I  leiiiik-  \an  de 
l'oll  tol  Ontvanger  v.in  de  l'ersoiieele  (juolibatie  benoemd,  eeu  .iiubl  van  /  lO.uOO 
'sjaars  •');  daarbij  bezat  hij  sedert  1739  een  half  po..^tmeester^chap  op  I  laml.iurg, 
waar  hij  ƒ  5200  per  jaar  v.m  trok.  De  poslmecster^.di.ippeii,  die  Ie  Amsteidain 
gezamenlijk  door  elkander  ƒ  lo.S.i.h.c..  zui\ere  winst  p,:i  j.iai  opbr.i.  lihn,  waren  allen 
in  't  bezit  van  lUirgemeesters  of  hunne  zo.ms  of  ncvLii.  l'il  de:^:  bron  li..kl;>n  nog 
in  1751  b.v.  die  Miinler's  jaarlijks  ƒ  i(i. 351,  de  van  de  Lolls  /3q:;iJ.  de  Trip's 
ƒ15.820,  de  lloofl's  /  20.670  M-  Ihirgemeester^zooiujes,  -kkin:'o,,nl|e.^  en  -neefjes 
hadden  van  kind.-.been  af  de  emolumenten  van  rijkbe..oldi:^de  sinecures  voor  het 
oprapen  uf  werden  als  vorsleiitelgen  met  officiersrangen  in  't  leger  bekleed.  IJurge- 
meester  Jan  Six  beschonk  in  1730  zijn  pasgeboren  zoon  jan  Si.\  als  pillegift  met 
een  „dubbel"  postmeeslerschap  van  't  Antwcrpsch  postcomptoir,  waaraan  een 
jaarlijksch  inkomen  van  ƒ  11.67S  verbonden  was.  l'",en  andere  llurgemeester,  Wil- 
lem Munter,  begiftigde  tlrie  van  zijne  kleinzoons  met  liaK'c  iiostmeeslers[>ostjes,  die 
jaarlijk-,  /' 5  ,1  (i.hhi  opleverden,  n,l,  In  17  15  \,\\\  Loiecl,  oud  .|  jaieii,  m  17. [O  (.".er.nd 
Munter,  oud  1  j.i.ir,  111  17.17  Willem  Munter,  oud  4  j.urii.  I  )e  latere  Ihirgemeester 
iLgidius  van  de  l'oll  kreeg  in  173Ó  op  S-jari-eii  leehijd  van  zijn  grootvader, 
liurgcmeester  llarman  I  lenrik  van  de  Poll,  het  posiuiieslei.-,cliap  op  Gorinchem 
en    's-Ilertogenbosch,    waaruit    hij    jaarlijks   ƒ4100    tiok.      Lol    Ka])ilein    over  eene 


Juli   174S  Ms  Ontv., 


.)  Uit   .Ie  in   noot  2  op 

,.   Xl.Vl 

Collen  /ijnc  vuki./inK  > 

2)  Opgave  van   Mr.  Isyi, 

3)  J.   liicker  Kaye,  A.uit 

4)  Kev.l     llollaii.1   2j  Ju 

■Il    ile    \ 
,    11,    p. 
i    1751. 

compagnie  infanterie  in  [farnizoen  te  Anisteiilani  weiden  l)enuenul:  in  i/o/  (ier- 
braml  Jan  l'aneras,  (,n.l  .)  jaren,  /Anm  van  i'.in -enieesi,  i-  Ccrlnand  l'aneras,  in 
1711  jacol.  van  Slrljen,  .ukI  5  jaren,  zoon  \an  Uur;;.  me.Mer  Ouiiijn  van  Slrijen, 
in  1715  [.saac  Mn)-,ssart,  oud  11  jaien,  ncel  van  I  uu ;;,  nirc  ^ter  jer.minuis  de  1  laze 
de  (ieorgio,  en  in  1748  Willem  Jinreel,  oud  3'/.  jaai,  klein.'..u.n  van  I  uii -emeester 
Willem  Ahmter.  De  latere  Üni-emeester  (ierard  Aam, uil  I  la^selaer  werd  in  1707 
op  zijn  9e  jaar  ben-ienul  tut  Ln.ekhmider  van  het  inlamKnile  reelil  aan  de  Admi- 
raliteit   te    Amsterdam.     iMr.    Jleiiriek    hagel   jr,   deelt   mede   dat   zijn   gr.i,,lvader,   de 

sprekende,  placht  te  zeggen:  „kagenlijk  uaren  l'orxer,  van  de  \\.\\  en  (ieelvinek 
bij  de  burgerij  zud  gehaat  met,  maar  daar  uaren  tntn  luir^,emeesters  (mijn  gruul- 
vader    noemde    ze    iKuiit    zonder    te    verzoelcen    vu)    haar    namen   seereet   te   honden) 

[.Mr.    Jan]    Sautijn    en    (Air,   Jan|    .Si.x,    die    ziJi    d •    de   intaamsle   knevelarijeii   en 

extursies    tot    voorweipeii    van    den    algemeeiieii    haat    hadden    gmiaakt:    zij    waren 

wijze  van  retributie  betalen.  Alen  wisl,  d.il  zij  dikwijls  j.iien  laiv.',  ampten  \An 
4,  5,  6000  gl.  onbegeven  lieten  en  tle  tractementeii  d.iap.m  onder  elkander  ver- 
deelden: dit  was  inderdaad  eene  drukkende  arist,.cratie'  '  ).  iML;el  overdreef  met: 
ouk  \'an  dit  onbegeven  laten  van  ambten  zijn  voorbe(.:lden  bekend,  zooals  o.  a.  d.it 
van  Üiirgemeester  Munter,  w  ieii  in  .September  174J  een  half  postmeesleischap  \, 111 
het    Antwerpsch    jHisteomiitoir   toeviel,    dat   hij    pas   in    |uni    174'),    n.i   er   in   tlie   drie 

afstond.  Gaat  men  na,  ikil  luirgemeesteren  \an  .\nislLid:im  diieet  of  indirect  de 
beschikking  hadden  over  alle  openvallende  ambten  en  „..tlicun"  in  de  sledelijke 
regecring    en    —    \'oor    zoover    zij     Jlew  indheliljeis    uaieii  ook    o\er   die   bij    de 

Oost-  en  Westindisehe  Comi)agnicen  en  dat  zij  meestal  tle/.e  ambten  :uin  gegadigden 
verkochten  ''}.  dan  is  het  begrijp-elijk  dat  tle  lliirgemeeslerlijke  waardigheid  er 
vooral   geambieeiil    werd   om   de  :i.mzienlijke  inkomsten,  die  er  aan  verLuMiden  w.ireii. 

Men  meene  niet  ilat  het  in  het  regeiitenleven  toen  .iltijd  zonder  uitzondering 
boter  tot  den  boom  was;  hoe  de  wraakzucht  ook  den  lioo-sigeplaatstc  lagen  Ic-gcn 
en  ten  val  brengen  kon,  leert  de  volgende  ei^isode,  die,  oin  het  interessante 
kijkje,  dat  zij  in  het  intieme  leven  van  de  Corversche  eolerie,  den  ultia-patriciselien 
kring  uit  het  begin  der  1 S^'  eeuw,  geeft,  wel  waard  is  wat  meer  uitvoeiig  te 
worden   behandeld. 

In  1715  was  door  de  Staten-(  ieneraal,  .  om  aan  het  a;mwasseiule  euvel  van 
onikooperij   paal   en   ])erk   te  stellen,  een   plaeeaat   uitge\  aai.(_ligil   tegen   het  „neeiiun 


\.ui  .unl.lcii  Mhiil.li);  iiiaal.u-n  \.,im1  ik  ii,  .U-  a....-,iL-r^  \.ui  d.'  /.lal.  .Saiitijii  n<,ii  ik-  vul-oiule  hij 
ijL-nuei.ul:  de  l!cu  in.llicl>l.cr..  Mi.  jan  rn|,,  lauyoniLUbter,  Mr.  l'iLlci  Six,  .Scliei^cn  uu  hitcr  llurgx-a 
Wijnaiul  v.in  der  Maa,  d'.\scni  ,kIl-,  «li,'l-ii.,  Haarlem  zitting  liLl.l.eiule,  e.i  Abialiaiu  l.c^tevcnun ;  , 
Raden  ter  Admiraliteit  te  .\inaeidani  lloiiilaciiis  lii.-.schop  en  Mr.  Arend  van  der  lUireh.  Zelfs  .Ie 
meester  en  liewindlield.er  de   11.,/e  de  (.e.Tyin,  d.„,r   w  ien   het   piMcr^  leoeii   Sanlijn   a.in  den  L;.in|4  L;t 

/  lO.OOO  liet  aud.t  van  l.neklu.iider  v.m  de  l.(|ui|KU;c  l.ij  de  D.-liid.  Cun^,  a.ui  een  /eLeivn  II 
Als  liiirremeester  stund  de   I  l.i/e   In.veii   de   wel;  /.mi   kon   hij  .Saulim   l.eschul.li-en  en   /eU  ^cliulvrij   I 


naleving  door  alle  onder  de  ïMgenicciic  Staten  ix'ssorteerLiidc  n'Ljentcn,  en  iLiaronder 
ook  door  de  Adniiraliteilshecren  en  de  IScwindliebbers  der  Ousl-  en  Westindischc 
Coinpagnien  bezworen  moest  worden  ' ).  liet  [)laccaat  bleef  echter  eene  tloude 
letter:  zoowel  aan  tle  Admiraliteiten  als  bij  tle  Compagnieën  waien  de  lleeien 
gewoon,  zonder  zich  in  't  minst  aan  luin  eeel  te  stoieii,  alle  ambten,  bedieningen 
en    postjes,    die    zij   bij    beurten   te  verge\en  hadden,   aan   liefliebliers  te  verkoopcn. 

er  zich  met  dezen  ongeoorloofden  IkuuIcI  afga\en,  had  vooial  de  Bewindhebber  tier 
Oostindischc  Compagnie  Mr.  Willem  Sautijn,  ilie  te\eiii  Ki.loiul  der  lUngerij  en 
Commissaris  der  stad  was  en  door  zijne  moeder,  riieod..ra  van  l;ambeeck,  tot  de 
dynastie  der  van  Ikimbeeck's  behoorde,  zich  do,,r  zijn  (jubeschaanul  en  gewelenkH)s 
optreden  berucht  gemaakt.  Sautijn,  die  een  tloorbren-er  en  speculant  was,  ver- 
keerde stectls  in  gehherlegenheid  ;  cjm  zijne  ontredderde  hnancicii  te  redresseercn 
ontzag  hij  zich  niet  om  tot  de  -,chandelijk.-,te  praclijken  zijn  toevlucht  te  nemen. 
Dit  moest  natuurlijk  in  't  geheim  gebeuren  :  twee  handlangers  deden  daarbij  dienst, 
cene  zekere  levertje  _Ylaming,  wecK'.  Claas  Hoef,  eene  vrouw  met  een  verdacht 
verleden,  en  een  verloopen  Duitscher,  Pieter  Hacker,  van  Hremen,  ilie,  hoewel  zelf 
getrouwd,  tot  ICvertje's  dochter  in  ongeoorloofde  betrekking  stond,  lül  waartligc 
tweetal  hield  met  Sautijn  en  diens  huisgezin  familiaren  omgang;  bij  hen  vervoegde 
de  bewindhebber  zich  wanneer  hij  een  ambt  te  verkoopen  had  en  droeg  hun  dan 
op  daarvoor  een  gegadigde  op  te  sporen.  Had  men  er  een  gevcnulen,  dan  \w\d 
een  prijs  bedongen,  waarvan  een  gedeelte  vooruit  belaaKl  moest  wortlen  en  de  rest 
na  de  gedane  benoeming  volgde.  Met  dezen  handel  waren  belangrijke  bedragen 
gemoeid:  voor  zoover  n:igegaaa  kon  worden  beliepen  de  aldu.s  door  S.mlijn  over 
de  jaren  1717 — 17J4  geïnde  sommen  een  gezamenlijk  bedrag  van  /  J2,.S  :i  >.  Ue 
zaak    was    zoo    voordeelig,  dat   een   der   beide  handlangers,    l'ieter   Jkicker,   o>,k   wel 

vriend,  Ku^'tenhuys,  naar  een  van  diens  bekenden,  den  koopman  \'.,lkers,  o.uler 
voorgeven  dat  er  door  tusschenkomst  van  ,,eeii  heer  van  :iaii:deu"  eene  kuipers- 
pkiats  op  het  (  )ostinklische  huis  beschikbaar  zou  zijn  \o(,r  den  voorzoon  van 
Volkers'  vrouw,  1  lermanus  v.in  der  Laag,  tegen  betaling  van  eene  som  van  ƒ  lOOO. 
Dit  voorstel  lachte  Volkers  wel  toe,  maar  hij  wenschte  eerst  de  zaak  met  dien 
heer  zelf  te  bespreken.  Daartoe  werd  voor  den  volgenden  ochtend  de  afspraak 
gemaakt,  dat  men  elkander  in  de  herberg  „de  Hoop'  zou  ontmoeten.  Volkers 
verscheen  te  besteniLler  ure  in  de  herberg  en  wenl  door  Ruytenhu\'s  aan  een 
onbekende  voorgesteld,  die  hem  vriemlschappeliil:  te  woord  stond  en  door  hem 
voor  een  ugent"  aange.aen  werd,  m,i,.r  die  nieni.aid  .uider.s  was  dan  1'ieter  IS.icker 
Na  alloop  van  het  onderhoud  werd  door  Volkers  .,,111  Ru)tenhu>s  eene  .som  van 
/  600  op  afrekening  ter  hand  gesteld,  waarna  ile  eerstgenoemde  naar  huis  en 
vervolgens  naai'  de  beurs  ging.  ]'.\cn  daarna  kreeg  de  vrouw  van  \'olkers  bezoek  ; 
zij  vertelde  het  wedervaren  van  haar  man,  waaro|)  de  visite  luiar  duidelijk  maakte 
dat  deze  oiigeliclU  was.  Hevig  ontsteld  zomi  juffr.  Volkers  onmidtlellijk  hare 
naaister  naar  het    huis   van    Ku\-teidui)-s   met  tle   boodschap  dat   zij   voor  het   uitbe- 


2}  Zie  u.  C.\LI, 


talen  van  een  wissel  de  ƒ  600  drinfjend  noodig  had  eu  dat  zij  die,  nadat  liaar 
man  van  tle  beurs  thuisgekomen  zou  zijn,  weder  teriis^belalen  zdii.  iJe  list  Ljelukte ; 
het  .L;eld   werd   tcruLjgcgcven :  do  bedrieger  was  bcdrdgi-n. 

Nadat  de  betrekkingen  tusschen  Sautijn  en  zijne  beide  helpers  versciieidene 
jaren  geduurd  hadden,  kwam  er  ten  slotte  een  kink  in  den  kabel.  Kens  aan  een 
maaltijd  ten  huize  van  Sautijn  met  dezen  en  zijn  huisgezin  aanzittenile,  veroorhujftle 
Hacker  zich  in  tegenwocirdiglieid  van  een  gast,  den  (^verste  Jan  van  Krelschmar  '), 
zulk  eene  onbeschoftheid  tegenover  een  der  tlames  van  het  gezelschap  -),  dat  de 
gastheer,  wien  de  Overste  de  vriendschap  dreigde  op  te  zeggen  zoo  hij  voortging 
„dien  kerel"  aan  zijne  tafel  te  ontvangen,  dezen  la.itste  tle  dem'  wees.  Hacker  en 
levertje  Vlaming  besloten  nu  hun  patroon  te  verraden.  Zij  boden  den  oud-Hurge- 
meester  Jeroninuis  de  Ilaze  de  Georgio,  die  cenige  jaren  te  voren  door  de  Corversche 
d}-nastie  en  voornamelijk  door  toedoen  van  Sautijn's  broeder,  Ikirgemecster  Nicolaas 
Sautijn,  van  't  kussen  gestooten  \\as  en  daarvoor  op  wraak'  zon,  huiuie  diensten 
aan,  en  op  diens  aandringen  stelden  zij  in  yXpril  1724  de  justitie  met  de  schelme- 
rijen  van  .Sautijn  in  ken. is.  Üe  mijn  sprong  echter  verkceril :  de  1  (oiifilschout 
Slicher,  die  óf  de  invloedrijke  familie  .Sautijn  niet  aandurfde,  öf  er  zijn  voordeel 
in  zag  ócn  delinquent  „bij  cnmpositie"  tot  cene  honge  boete  te  veroordeelen, 
vergenoegde  er  zich  mede  alle  schuld  op  Hacker  te  Kidcn,  tlicn  hij  gevangen  liet 
nemen.  Daaroi)  werd  door  het  gerecht  een  uitgebreid  oiiderznck  ingesteld;  de 
uitkt)mst  daarvan  was  voor  Sautijn  uiterst  L)ez\\arend.  Uit  de  confessie  van  Hacker 
en  't  verhoor  der  getuigen  bleek,  dat  Sautijn  door  Hacker's  bemiddeling  de  \'ul-eiide 
betrekkingen  bij  de  O.-Ind.  Comp.  \'erkocht  hatl :  in  1721  cene  onderkoojimans- 
plaats  voor  ƒ3500,  eene  korj^oraalsplaats  voor  ƒ  120,  5  soldatenpostjes  voor  ƒ40 
het  stuk,  in  1724  eene  schippersplaats  voor  ƒ2500  en  eene  tlcrdewaaksplaals  \o(ir 
ƒ300.  Verder  waren  door  Sautijn  ook  geschenken  ontvangen;  ten  tijde  \'an  Hacker's 
arrestatie  berustten  te  diens  huize  verschillende  voorwerpen,  die  hij  als  tusschen- 
persoim  voor  .Sautijn  ontvangen  h;id,  als  n.1.:  ,,een  grote  silvere  koker  met  agate 
messen  met  t^uud  beslagen,  een  groole  pedro  del  piirco  niet  gtui\\d  beslagen,  vier 
stukken  sits,  twee  diam.ante  handgesiiii  s  en  d.ui  nog  eenige  gdcduien  up  een  notitie 
gespecificecrt". 

-Sautijn  protesteerde  heftig  tegen  deze  beschuldigingen  en  trachtte  zijn  onschuld 
te  bepleiten;  gelukkig  voor  hem  leverden  de  brieven  van  zijne  hand,  die  tloor 
Hacker  overgelegd  werden,  geen  overtuigende  bewijzen  tegen  diens  lastge\'er.  Den 
14«^||  December  1724  deden  .Sclu-jjcnen  uits[iraak  :  over  de  schuld  \an  .Sautijn  werd 
in  het  vonnis  gezwegen,  1'ieter  Hacker  tlaarentegen  tot  eene  l)oetc  \'an  ƒ  6000 
veioo.deeld  en  vooUs  „mf.icm"  veikl.rud  en  voor  mci  j.nenuH  Je  >l,ul  geb.nuun. 
De  publieke  opinie  evenuel,  die  zich  met  gra.igie  111  .lit  .scliand.ial  vermeide,  wees 
Sautijn  als  ileii  hoofd.scliuldige  aan;  tlezc  had  dan  ook,  bevreesd  voor  den  drei- 
genden keer,  die  de  „informatiën"  in  het  proces  van  Backer  voor  hem  namen, 
in  November  1724  bij  het  Hof  van  Holland  mandament  van  jiurge  aangevraagd, 
dat  hem  8   November  verleend   werd.   Daardoor  was  de  zaak  aan  de  jurisdictie  van 

1)  Johan  Theodoor  1'hilibert  van  Kivtsclimar,  I.uilt.-Kc.lonel  en  KapitLin  l.ij  .k-  ll..|hi„lM  lic  fuianlL-s 
oiuier  Kol.mel  I.m.is  Ailriaan  v.tii  Kretschm.Ti',  eii  ,U^vua  so.leii  M  N.,vciiil.ir  1728  Kolonel  \  .ui  een 
Rct'iinenl  voelUnecliten. 

2)  A.hhuKi   kc.iel,  cc.ie  inwonen. Ie  on-eliuwde  sehoonzuster  van   den   -asilieer. 


;i.iv 


Scliüul  en  Schepenen  van  Amsterdam  oiiltrokken,  en  hoe  liefti--  ikv.en  er  zich  onk 
tct^cn  pO(.)f^(len  Ic  veiv.eUeii  en  hoezeer  zij  ouk-  het  Hol'  dm  \'(iet  dwars  trachtten 
Ic  zetten,  o.a,  dn(.r  de  piibhratie  \an  liet  mandam.  iit  te  Aiuslerdain  te  beletten, 
wat  den  \a)ortL;an,L;'  \'an  het  jjnices  wekenlaii-  vertraaijde,  zij  moesten  er  ten  slotte 
wc!  in  bcrnslen  tle  behandeliiiL;-  van  tle  zaak  aan  't  I  lof  (i\'cr  te  laten  en  toezien 
hoe  Sautijn  JI  December  IJJI,  daar  niemand  voor  't  I  lof  het  bewijs  van  zijne 
schuUl  ^^as  komen  inleveren,  door  dit  eolle-e  ueid  „verklaert  piiyr,  sn\  ver  en 
innocent".  Thans  w  ierp  Schout  Slichei'  —  die  L^aarne  zelf  wedei-  de  zaak  in  hamlen 
wilde  krij-en,  daar  er,  zoo  het  hem  -elukte  ze  „bij  compositie"  in  der  ininne  te 
beslechten,  \-oor  hem  een  aardi^^en  stuiver  aan  te  verdienen  zou  zijn  -  in  [anuari 
1725  voor  het  Ihif  de  exceptie  van  praeventie  up,  om  tloor  j)rocedure  te  trachten 
het  Hof  tic  judicature  over  ele  zaak  van  Sautijn  te  Ijetwisten;  l.jij  vonnis  \'an  den 
ó"-'»  l'^cbrnari  d.a.v.  werd  ileze  exceptie  echter  iloor  het  1  lof  xerworpen.  A.an  het 
eind  van  dezelfde  maand  weid  Sautijn  inge\'ol;_;e  den  eisch  \an  den  1'rociireur- 
Generaal  een  schriftelijk  interroLjatorium  opgeleL;d,  waarna  den  1  iSl')  Alci  d.a.v.  tle 
Raadsheeren  Thiercns  en  de  Ahiuret,niault  naar  x\msterdain  vertrokken  om  tla.ir  de 
getuigen  a  charge  —  waarvan  verscheidene  namens  liiirgemeester  de  1  laze  door 
beloften  tot  het  geven  van  getuigenis  werden  a.mges|)ooi(l,  -  en  die  a  decharge 
te  hooren.  ()ver  den  uitsLig  van  deze  verhooren  was  \  lei  in,iaiideii  later  iio"  niets 
uitgelekt,  zoodat  Sautijn  K»  September  17J5  bij  't  1  lof  een  request  indiende,  \'er- 
zockende  dat  het  I  lof  ,,door  examiii.itie  \an  de  stuckeii  .  .  .  .  sig  iip  de  onseliuld 
van  den  .suppliant  gelieven  te  informeeren  opdat  i\<:n  suppli.mt  door  een  prompte 
justitie  van  alle  verdere  langdurige  tre)n  v.in  proceileereii  (elders:  ,,voor  hem  rm- 
neusen  trijn  \'.in  costb.ire  iiroceduren"]  mag  worden  gelibeaeei  t".  Dit  \-erzoek  werd 
niet  ingewilligd:  een  jaar  daarin,  .leii  .p-n  Seiitember  \/.:n,  werd  weder  eene  nieuw  e 
commissie,  besta;inde  uit  de  Raadsheeren  Thierens  en  Selrcep,  door  hel  llof  l.eiioemd 
om  het  verhoor  der  getuigen  te  .\msterdam  opnieuw  ter  li.md  ie  nemen.  De  \-er- 
klaringen  der  getuigen  a  charge  w:iren  ditnuial  \erpletterend  \(i(n-  .S:mtijn  l''vLitje 
Vlaming  bekende  o.a.  tusscheu  17111  en  1721  drie  scliipperspl,i,.l-,eii  \-oor  hem 
verkocht  te  hebben,  elk  voor  ƒ  2000.  I-Leii  van  deze  drie  pl.ialseii  was  door  een 
zekeren  Jan  1'ietersz.  Keyser  gel;(H:ht;  daar  deze  e\'en\\el  een  gebrek-  had  (,,een 
bevende  liand")  werd  hij  dooi  de  liewindhebbers  afgekeurd.  S.iutijn  ruilde  nii  met 
een  der  ISewindhebbers  \'an  de  kamer  te  iMikluiizen  <uii:  Ke_\-ser  werd  te  lüikhnizcn 
aangcmonstenl  en  Sautijn  zorgde  voor  de  benoeming  van  eeneii  Sieiiwert  l'ool,  hem 
door  zijn  luikluiizensche  collega  aanbevolen,  te  .Amsterilam.  lieli.ilve  het  geld,  dal 
Sautijn     van    d.     door    hem    a;ingestelde    Compii-nie's    lunbtenareu    ontvin-,     wi>t 

mede  te  doen  —  wat  hun  bij  hunne  instructie  stren.;  verboden  was  —  en  waarbij 
ICvertje  Vlaming  hare  tusschenkomst  verleende.  O.a.  wr.schafle  hij  a;in  den  opperzeil- 
maker  ]-!roekhuizen,  tlie  in  ly^i  naar  Indie  uitzeilde,  eene  som  van  f  /OO,  waarvoor 
de  man  eene  schuklbekentenis  \an  ƒ  1000  moest  leekenen  en  nog  bovendien  10% 
rente  moest  betalen;  den  onderstuurman  van  .Soest  leende  Sautijn  in  't  zelfde  jaar 
/  600  tegen  eene  door  eerstgenoemde  geteekcnde  obligatie  ten  bedrage  van  /' .S40. 
Hoe  duidelijk  uit  al  de  geluigenverhooren  ook  tie  schuld  van  Sautijn  bleek, 
het   duurde   nog   tot    het  ja.ir    17,51    vuny   het    Hof  m  deze  z.iak  kon  beginnen  te  advi- 


sccreii.  Noi^r  vocir  het  VDiinis  i^cvckl  was  oveiicccl  Saiitijii,  l\cu  kx"  KovcnibL-r  17^1. 
J}ij  besluit  van  't  Hof  van  twee  da_L;en  later,  U  Nuvember,  weal  „wi-ens  ile  nieeni"- 
vultliijo  niocitcns  en  vacatieii  in  die  zake"  aan  ieder  v.ni  iK;  Uaadsliceren  en  aan 
(ien  (irifficr  en  .Sub.stitmit-(  iiill'ier  uit  de  kas  va]i  't  iluf  ,,\\  i.'_;eiis  rai)|)oil"cit  "  eene 
.som  van  ƒ200  uiti,'ckeerd  en  aan  d^n  rapporteur,  den  Raadslieer  I\k. ris  ƒ400, 
terwijl  den  14™  November  ntiL;  aan  de  twee  eerste  deurwaarders  \an  't  liui"  ieder 
/"SO  toegclet^tl   werd  '). 

]kir<,'-cmeester  tle  llazc  had  alle  eei"  van  zijn  werk:  niet  alleen  was  de  l'.ewind- 
hebber  Sautijn  door  dit  proces  aan  de  iipen[)are  veraeluinL;  prijst^e-ewn,  maar  ook 
zijn  broeder,  linr-enieester  Nicokias  Sautijn,  w  ien-,  naam  iii  't  proces  ;.^eineni;d 
was  wcL,rcns  het  verko(.i)en  van  een  paar  stadspostjes,  als  in  i/j:;  eene  slachters- 
bank  in  de  vleeschhal  voor  ƒ1200,  en  in  1721  het  doodL;ra\ersanibt  van  de  Wester- 
kerk  voor  ƒ  Sooo,  werd  er  door  L;ediscreditecrd,  zoodat  hij  sedert  1725  niet  meer 
tot  Ikiri^enieester  herkozen  wertl,  ni.iar  na  tot  17?.^  in  de  '!  hesaurie  Ordinaris 
gezeten  te  hebben,  vervol-ens  tot  zijn  dood  in  1745  in  de  Admiraliteit  „.jp  het  ezel- 
bankje" blcei'.  Sautijn  en  de  llaze  waren  trouwens  niet  de  eeni-e,  die  iloor  intrit^^es 
van  anibtL;enooten  uit  het  bewuul  L;era.daen.  i  aicas  Trip,  die  in  1 720  i;ur<;emeestcr 
L,'cworden  was,  werd  door  ileii  invloed  van  zijn  broetler,  den  machtitien  Jan  Trip, 
in  't  volgende  jaar  in  de  Thesaurie  L;ei)laatst,  waaruit  hij  in  172.1.  naar  de  Admi- 
raliteit overgeplaatst  werd.  heerst  in  1732,  in  't  zelfde  jaar  waarin  |an  liij)  over- 
meester Mattheus  l.esievenon  na  <.Ln  dood  van  zijn  oom  en  bes(du mier  Jan  Trip 
in  de  The.saurie  op;.;eborL;en,  waar  hij  bleef  tot  de  jicht  hem  in  i7:;ii  oii-eschikt 
maakte  om  laiiL^^er  ambten  te  bekleeden.  De  zoon  \an  I  ,>  .lr\  <  n.  .11,  de  Secretarie 
Mattheus  Lestevenon  van  Herkenrode,  nam  <len  heerschenden  d>  na.lieon  zijns  vaders 
achterafzettiuL,'-  zoo  kwalijk,  tlat  hij  zw(jer  zich  op  haar  te  zullen  «reken.  De 
omstandit^hcden  tlienden  hem  naar  wensch:  het  jaar  17.1S  stelde  hem  in  staat  om 
zijn   voornemen   op   L;rootsche   wijze   te   volvoeren. 

maar  het  was  te  voorzien  dat  de  ke[)ubliek  vroeL,^  of  laat  in  den  strijd  zou  be- 
trokken worden.  Door  Iractaten  w.is  de  St.iat  \erplicht  Maria  Theresia  met  e(  11 
hulpleger  bij  te  staan  tegen  h'rankrijk,  dal  haar  aanviel  oiiiler  voorwendsel  van 
den  ileier.schen  pretendent  naar  de  KeizerskrcMui  te  sleuueii.  Door  luigeland 
aangezocht  om,  in  \'ei-eeniging  met  deze  mogendlu.id,  ile  Ivoningin  \-an  Hongarije 
te  hulp  Ie  ki.men,  door  h'rankrijk  met  een  inval  bedreigd  zoo  zij  in  ilit  voorstel 
traden,  werden  de  ie,L;eulen  plot^elmg  in  een  ..uei^I  moeilijk  p.irUet  gepkuitst. 
Ieder    hield,    nu    de    bui    opkw.im,    het    oog   op   den    krie.schen    Sl.ulhouder   gericht: 


I)  ConfessiebcieU,  N°.  382  R.  1.,  Josmlt  iiii^-ii.ii.i.l  l.ij  f,,.  35;  SecreL-t  ( ■oiifossieb.jek,  N°.  535  K.  i., 
fu.  15  v°.  en  16;  Dossiur  SauUiu  in  du  (.  ollcrlic  Di.ssicr-,  \:in  I  1  iuiiiiLclu  •.ila;ii  1721  — 1733,  N"-'.  640  K., 
K.  1-;  .Sdu-pL-nniiiuiulic-.,  N".  S(iü  K.  [.,  („.  132  v'.:  ;,IIl-  in  'M  ;,ui..L-,itc,u .  Iii.l  ie  Ani.sterdnni.  „Vcrbaalen 
van  Inl.irnnitiL-  in  <lo  /aak  van  ,K-n  (Ulirier  acr  ^t.!,!  .Vn.sU-rdahi  i :'  .Mr.  W  ill.  ni  Sautijn",  llnf,  N°.  1641; 
R.illc  van  den  l'ia.oiiL-ur-l  imer.i.il  \o,,i  dvn  lloxr  \an  llnllaiul,  1707— '52,  1.:'  i:  ,  i  d.  2i  Deoanl.cr  1724, 
9  Januari,  23  Ja),u,,ri,  20  tclu-uan  en  iS  Dnendie,-  .725,  en/.;  Resul,  van  den  II, Ae  v.,n  ILdLuid, 
1722-'25,  iu.  213  V  .,  214  N  .,  222,  256  e.,  27.,;  iln.1.,  I73i--'33.  i-^1-  '^  ^"  '4  N-vend.er  1731  ;  alle  in 
'.  Rijksarelnet  te  's-t  davenliaye. 


CX(,VI 


vrees,  dat  bij  het  nacleren  van  liet  i^evaar  de  „hcillende  £,'eiiieeiitc"  in  tic  steden 
evenals  in  1672  om  den  l'rins  zou  roepen,  was  ilc  leidende  L^edaclUe  \'an  alle 
aristocraten.     De    l'rins   st^nd   als   eerzuclltii;    bekend:    iiij    be-eerde   viiri-,    sedert   liij 

Lïewesten,  dat  Willem  Jll  zoo  -aarne  in  zijn  v.iiler  jan  Willem  Iris.]  had  willen 
vcreenigd  zien.  Door  zijn  huwelijk  met  eene  dochter  \an  den  haiL^elsehen  Konins; 
kon  hij  op  diens  steun  rekenen;  dit  maakte  ile  Staals;;e,;inden  \\l[^  een  \erb(ind 
met    's  Prinsen    schoonvader    alkeeriL;.     JeLjen  eene   a.uishiilin;;   bij    klankrijk   sprak 

van  zijn  door  de  schare  vooi-  landverraders  uit-emaak-t  te  worden,  liet  was  dus 
voor  de  oÜLjarchen   een   toestand    tussclien   han;.^"en   en    wui;.;en. 

De  noodzakelijkheid  van  het  behouil  der  Jïarriere,  het  natuurlijke  bolwerk  van 
de  Ivcpubliek  tCi^en  een  aanval  van  J''rankrijk,  deed  de  Staten-Generaal  er  eindelijk 
in  1743  toe  besluiten  om  de  zijde  van  de  Engelsch-Oostenrijksche  coalitie  te  kiezen 
en  de  ver.schuldigdc  liulptrocpcn  aan  INfaria  Theresia  te  leveren.  Daarop  kcertlc 
Frankrijk  in  het  volgende  jaar  zijne  wapenen  tegen  de  Nederlanden  en  na  een 
driejarigen,  voor  ons  ongelukkigen,  veldtocht,  waarin  de  verwaarloosde  toestand 
der  Barrière-vestingen  en  de  ongcoefendheid  en  gebrek'kige  toeiusting  van  het 
Staatsche  leger  het  iliepe  «erval  der  Republiek  gedurende  ile  laatste  30  jaren  schril 
deden  uitkomen,  was  geheel  lïelgie  in  handen  der  h'raiischen  ge\allen.  In  April 
1747  bedreigden  zij,  van  (ient  uit.  .Staat.s-Ylaanderen.  Het  onmiddellijke  ge\aar 
had  het  verwachte  gevolg:  het  Zeeuwsche  volk  liep  te  hoop  en  noodzaakte  deze 
provincie  nog  in  dezelfde  maand  den  Prins  tot  .Stadhouder  uit  te  roeiden.  De 
beweging  ]ilantte  zich  als  een  lonpcnd  viuir  naai'  llnlland  \'iiort  en  ook  ckaar  zagen 
de  regenten  zich  gedwongen  L\ct)  volkseiscli  in  te  willigen  en,  disn  V"  -^lei  1747, 
Willem  van  Oranje  de  .Stadhouderlijke  waardigheid  aan  te  bieden.  De  voldoening 
van  zijne  eerzucht  luul  tle  l'rins  tK)or  tle  volksbeweging  bereikt:  nu  zij  uitgediend 
had  gaf  hij  zich  geen  moeite  om  van  zijn  ambt  het  gebruik'  Ie  make'u,  dat  men 
er  in  de  breede  kriuge'u  der  burgerij  van  veu-langde.  De  regenten  hadden  do,u-  hun 
schaamteloos  e.xploitatiesysteem  en  door  hun  verwa:ind  en  laatdunkend  optreden 
het  volk  van  zich  vervreeniil:  zij  hadden  wind  gezaaid  en  moesten  stcuni  oogsten. 
Men  eischte  van  den  Stadhouiler  afscharrnig  van  alle  misbruiken,  o[iruiming  van  de 
oligarchie  en  toezicht  van  het  volk  op  de  regeering.  Op  enkele  punten  gaf  hij, 
gedwongen  en  onwillig,  toe',  de  meeste  misstiUiden  echter  liet  hij  onaangetast. 
Dien  ten  gevolge  hielden  in  de  steden  ook  na  ele  verhefllng  van  den  Prins  de 
ongeregeldheden  aan.  Te  Am-^lerdam  namen  in  ir.pS  ile  oproerige  \  er.schijnselen 
een  voor  de  re-eulen  ;'o,,  diei-eud  a.in.'k  n.  ,l,il  ile.-.e  .'cK  e  te  rade  werden  den 
Stadhouder  hun  oulskig  a:in  te  liieden  met  verzoek  nieuwe  regenten  te  willen  aan- 
stellen, Den  31^^»  .\ugustus  174.S  wertl  een  daartoe  strekkend  voorstel  iloor  de 
Staten  van  Holland  aangenomen  en  Willem  IV  gemachtigd  Burgemeesteren  en  de 
Vroedschap  naar  zijn  zin  te  ontslaan  en  door  anderen  te  vervangen,  terwijl  hem 
bovendien  bij  besluit  van  ilen  loi^ii  September  nog  de  bevoegdheid  verleenel  werd 
ook  de  Oudburgemeesters  en   üudschepenen  te  removeeren. 

Den  2^'"  September  174S  kwam  de  Prins  te  Amsterdam.  Hij  was  minzaam 
jegens  de  Doelistische  democraten  en  ging  met  de  onderdanige  en  gedweee  regenten 
vriend.schaiipelijk   om:    eigenlijk    waren   deze   laalsteii    hem    veel  s)'mijathieker  ilan  de 


fXI.VII 

rimiocrij^c    volkslioop,    tüc    <lii(ir    luiic  dciiumslr.itics  iK-  str.itcn   oiivcili;;    maakte  en 

ciiKl  aan  de  vricndschai)  komen  en  moest  hij  i]^:n  luin  doi,r  de  Slatm  o|)_L;ediai;en 
last  ten  uitvoer  lei',!^en  ;  zeer  teL;en  zijn  zin  ;;iii;;  hij  rnideli|i.  lot  iK-  i\niolie  over. 
Wie  uit  de  re-eerin-  ver\vij<lerd  moest  worden  uas  hem  volkomen  on\  erseliilli- ; 
iht  iiit  te  maken  liet  hij  aan  zijne  om-evini;-  over.  1  Je  taak,  (he  Willem  IV  ojj  deze 
wijze   van   zieli    afschoot",    werd   daarop   met   (h'ens   stilzwij  ,.  ,ide    -oedkenrin-    over-e- 

sciicpcn  Mattheus  Lestevenon  van  lierkcnrode,  een  seliatrijk  patri.ier,  die  iloor 
zijne  beide  Iiuwelijken,  eerst  met  eene  zuster  van  l.oril  Alonijoy,  daarna  met  eene 
dochter  van  ilcn  Generaal  Ikiron  van  lier  Du>'n  win  's-(  .ravemiio.  r  in  rekitie 
i^etreden  was  met  de  kai-eisch-ezinde  adellijke  i  ),  anjeparlij  en  li.t  Stadhouderlijke 
Hof.  Hij  Lestevenon  werkte  de  wrok  teilen  de  te  Amsterdam  heer.seiiende  re-en- 
ten.^'cslachten,  die  zijn  \ader  builen  den  invloedrijken  llm -emeeslerskrin-  -edron-en 
hadden,  no-  na.  De  -ele-enheid  deed  zich  nu  aan  hem  \oor  om  do.n  muldel  van 
den  Prins  zijne  eiLjen  vijanden  tien  voet  op  d^^n  nek  Le  zeilen.  I  lij  maakte  er 
ruimschoots  L,^cbruik  van:  op  aanuijzin;^  van  Lestevenon  werden  alle  leden  der 
sedert  de  da^en  van  )oan  Corvcr  te  .Amsterdam  rei^eerende  dynastieën  lui  hunne 
ambten  ontzet.  1  loe  dit  in  zipi  werk  t;inL;  leert  ons  het  \'<ik.;ende  xerluud,  tlooi' 
iMr.  llenrik  l'"aL;el  Jr.  uit  y\i:n  mond  van  een  oo_L;-etuiL;e,  zijn  -i  ootvader,  dc:n  tdiUier 
llenric    FaLjel,    opgeteekend  ; 

„Ik    heb    mijn    -rootvader    zeer    dikwijls    hooren    vertellen   dat   de    lieer 

dam  alleen  uit-evoerd  hacl  :  de  1'rins  was  al  een  da-  of  veertien  te  Am- 
sterdam L,feweest  ;  't  was  in  den  zomer;  Mr.  van  Herkenrode,  Mr.  de 
Hack  ')  en  noj;  een  ander  lieer,  die  teL^enwoordit;  ook  reeds  overleden  is, 
kwamen  met  tien  1'rins  in  de  kamer  van  mijn  (Irootvader,  die  zijn  aparte- 
ment  had  op  de  eerste  ela-e  -)  boven  dal  van  den  1'rins.  1  oen  zeide 
Herkenrode:  „De  1'rins  is  ,d  lani;-  yenoe-  hier  -eueest:  'M.  lijd  dal  hij 
wetler  keereii  L'.aal  en  dal  de  Ahe^istraat  veranderd  wortle".  1  oen  liaakle 
liij  een  boekje  voor  den  da;.;,  daar  tie  namen  van  ile  lleereii,  die  toen  in 
de  regcoiiiiL^  waren,  i)p  stonden:  die  ^^enen  die  hij  er  uil  uilde  heblien, 
schrapte  liij  een  \'Oor  een  uit.  De  1'rins  liet  hem  be-aan:  hel  tleetl  hem 
leed,  maar  hij  kon  't  niel  helpen  en  't  was  noodii;.  Toen  de  re\-  aan  de 
Vroedschap  ')  L;ek-omen  was,  k'w:im  er  onder  anderen  voor  eene  Van  der 
W.i.isen  en  Waim,  eutoen  .'eide  de  r-in,.:  .,du  mo.ieu  er  loch  in  blijven, 
wanl  ilat  zijn  no;;  vau  de  \  i  lenden  v.ui  iW^n  (oillier'  waarop  l.eslexenon 
van  Herkenrode  antwoordtle:  ,,)a  the  kunnen  er  wel  in  blijven,  want  die 
zullen  je  lloo'^^heid  noch  -oed  noch  kwaad  doen".  Voor  't  overi-c  schikte 
hij    alles,  en   de   1'rins   volyde   zijn   raad   blindelini^s.  —   Voor  de  verandorini;- 


1)  Mr.  Joliaii   (11-   Hack,  Siorclans  van  lU 

2)  N.l.   van  liet   (JiulLvij.ls   1  kcivnlo.jcinc 

3)  Kayel    va-i^t    /idi :    van    iIli    W  acyci 

de   UiiM./u/aim  ycUoiiicn   «as,  kHam   ci    uiu 


:cne   [Mr.   .\nu.nij   Wann",  etc. 


CXI.VIII 

van  de  rcgccriiig  was  er  alle  dai;'  een  i^root  diner  L)ij  de  l'rins,  waar  alk- 
de  (judc  res^enten  nog  bij  assisteerden.  Mijn  ("irnuLwidei  zal  meest  altijd 
naast  de  JUirgemeesler  Hendrik  Haiinen  van  de  l'oU  ;  ,,p  't  laatst  /.eide  deze 
tegen  lleui  :  „(iiitlier,  doel  uns  een  tlienst,  daai  zulhai  wij  je  altijd  xuiir 
verpliehl  wezen;  maak  l.)rli  in  ("...dsnaam  dal  Ar  l'rins  ,.ns  ,,nlslaat,  want 
wij  kunnen  het  iqi  deze  main'er  niet  lan-er  uitlu. uden  :  v,i,uiKru  pla-t  ieder- 
een te;  lie\'en  al-,  een  1  lur-ianeihter  op  stiaat  (]u.iin,  «u  nu  /aj  u  wij  al  uns 
aanzien  (luijt,  wij  hebben  mets  meer  te  zeL',,;en".  In.  n  de  1  au -micester 
|('renit|  Cnrver,  dat  een  dellig,  braaf  en  eerlijk  man  was,  al  „luid  i|uaui 
nemen  van  de  l'rins,  zeide  deze  tegen  hem:  „Mr.  Int  spijt  mi|  uuer  als  ik 
je  zeggen  kan,  dat  ik  je  van  je  dienst  moet  MUtsLian,  maar  il;  kan  't  met 
laten".  Hierop  autwoonlde  Curver,  „dal  hij  dit  wel  wist;  dat  hij  zelf  van 
meening  was  dat  de  l'rins  niet  an^lers  kun  gehandeld  hebben'  etc.  De 
tranen  quamen  hen  beiden  in  de  oogeil,  en  zij  omhelsden  elkander  op  de 
aandoenlijkste    uijs.    He    l'rins    had    Corver    in    de   regeering   willen   houden, 

geweest  van  Willem  III;  maar  ISerkeiinule  wilde  lul  niet  hebbeu,  zeggende 
dat  hel  niet  zijn  k.ai,  uil  hoofde  dat  |Mr.  ,\'icol,uis|  (■„•cKin.k  van  (.■astrieuin 
gelnniwd   was   met   eene   dochter   van    (_'oi\er"   ' ). 

Het  is  bcgrijixdijk  dal,  waar  bij  de  samenstelling  \\\n  het  college  v.in  l'.urge- 
nieesteren  sedert  lienlalleii  \'an  jaren  zooveel  selectie  in  achl  was  genonun,  de 
leden  er\'an  elkander  in  174.S  vrijwel  allen  in  bloed-  of  aanverwantschap  na  bestonden. 
ICen  van  ile  Ic)  iliirgemeeslers  stontl  maar  op  zichzelf:  Ah',  kerdinand  win  (  oHcn. 
Voor  het  overige  bestonden  twee  elkander  in  den  eer-,ten  gr.iad  :  ("icrril  c;or\er 
en  zijn  .schoonzoon  Mr.  Nicolaas  (leehinck.  iMr.  llarm;ui  1  lemik  \'An  de  l'oll  en 
Mr.  rieter  van  de  l'oll  waren  broeders.  Zwagers  waren:  Mr.  jan  .Six  cu  .\lr.  1'ieter 
van  de  l'oll;  Mr.  Willem  Munter,  (karit  Corver  en  Mr,  |an  .S.tutijn  ;( ierrit  Corver 
en  Mr.  1'ieler  kcndoip.  iJeze  kuitste  was  een  volle-  neef  \au  .Ie  gebroeders  v:in 
tle     l'oll,    en    eveneens    waren     Mr.    1  kirman    1  leuril:   van   de    l'oll    en    ,Mr.    Dirk     Irip 

lleeren  nuuikleii  hel  zich  juist  in  de  laatste  jaren  ..p  hel  .Stadhuis  gezelliger  en 
huiselijker  d.m  ooit  te  \'oren.  In  1747  zalen  daar  als  legeereiide  Uurgenieester.s 
bijeen,  behalve  Mr.  (.illis  van  den  iSempden :  Mr  Willem  .Munter,  diens  zwager 
(lerrit  Corver  en  ile  schoonzoon  van  dezen.  Mr.  .Xicolaas  ( .ecKiiulc !  lu  't  volgende 
jaar,     17  p^^,    waren    Iwet-    zwagers   tegelijk    lairgemeester :    derril    Cor\er   en    Mr.   J:ui 

Win  de  u)  l'.urgemeesters  werilen  iu  September  1 7.pS  -)  de  7,  die  door 
geboorte  of  .umhuwelijking  lol  de  gevestigde  d\-nastiec-n  beho.uden,  met  liunue 
na:isle  bloedverwanten  ontslagen,  11. k:  i.  Air.  |an  Si.x,  met  zijn  zwager  Mr.  joan 
(Iraafkind   Corneli.sz,,    Raad,   en   zijne    beide  neveu's:  de  Raden  .\lr.  Reynier  liiaiwens 


en  Hendrik  Nicolaas  Sautijn  ')■  2.  Mr.  Willem  Munter,  mei  zijne  twee  z..nns :  Mr. 
Andrics  en  C:orneli.s  Afiniter,  beide  ( ^ndsebepenen  ;  /.ijn  seh.  ..m  ;...  .n  Mr.  Jach  iMueel 
Jansz.,  Oud.schepen  ;  zijne  vier  zwa-eis:  Mr.  Jan  van  i..M,n,  Raad  ' ),  en  .\h.  jan 
Woliers,  Mr.  Corncli.s  Jiacker  Jans/.  en  Mr.  Jan  l'.nnd  l'.iJ.o,  »  »ii.ULlie|,enen  ; 
zijne  beide  ncveu'.s:  Mr.  .SahiiiKm  Dedel,  K.i.id,  m  lleniul:  lli.  I.er,  rev.eer.  lul  .S,  he- 
pen, en  zijn  cun.sili  lleniie  van  dei'  Spelt,  i  (iiiiil  (  nuar  nut  /.ijn  ai  lilerneel,  den 
Ondschepen  (dllis  Valekenier.  4.  Mr.  Jan  Sautijn.  ;;ua-er  v,u\  Willem  Mmiter. 
5.  Mr.  llarman  llemik  van  de  IV.11,  niet  zijn  z>».n  Mr  Jan  van  de  1'.  .11,  Oudselie- 
pen  ■');  zijne  ilrie  zuaL;er.s:  Mr.  Gerard  J!nr.s  \  „n  Waveren  en  Cillisvan  Heven,  Kaden, 
en  Jan  'Jrip,  Ondselu  pen  ;  zijne  beide  (,.uMnh:  den  Raad  lirdnk  Jlerewuit  en  de 
Ond^ehepen  Adriaan  v.m  I.n,,n,  en  zijn  aeliterneef,  den  OthUehepen  Mr.  Onnelis 
Graalland  Jan.-,z.  (.,  ,Mr.  i\ie,.laa.s  (.eelvinek,  met  zijne  beide  z«.iL;er.s:  Mr.  Jacb 
Alewijn,  Raad,  en  llemik  ll-olt  ( .erril.-,z.,  re-eerend  Seliepui,  en  zijn  aeliterneef, 
den  Ondschepen  TlieuiUun-  Rp--e.  ;.  Mr.  1'ieter  \an  de  Rnll,  bi>.ed>  r  van  llarman 
llenrik   van   de    1'..11. 

nnn  de  ived.s  -em.emde  Meeren  en  aan  n..-  eeniL;e  anderen,  d;>:  t,  .1  !  hii-emeesteren 
in  -een  of  slecht,',  verwijderde  faniiliebelrekkin.-;  sl.aiden,  z...al.,t  hun  untsla-;  aan 
eenc  andere  reden  dan  dLV.v  na.el  -eueten  worden,  keelde  de  1  leer  van  lierkenmde 
zijne  wraak  ikil;  aan  enkele  \an  zijne  ei-en  familieleden  en  si  lir.ipte  hij  v.iii  de  lijst 
der  rcLjenten  ook  zijn  cousin,  ^Ilu  Uud-.che'i..en  Mattheus  .\le\\  ijn,  en  zijn  aeliterneef, 
den  Raad  Francois  win  llaiencarspel.  hai,  daar  hij  wel  in,,i-  d.it  zijne  pusitie  te 
Amsterdam  thans  onlnaidhaar  ;;ew..rden  was,  schrapte  hij,  0111  de  kn-nn  np  zijn 
werk    te   zetten,    leii    sli.tle    zichzelf. 


tcrs  over:  Mr.  heidmand  van  Collen,  Mr.  1'ieler  Si.x  en  Mr.  1'ieter  Rendorp; 
verder  li)  van  de  ,:;(.  Vroedschappen  en  43  van  de  .S  1  re-eerende  en  i.ud-.Scliepenen. 
Knaisetandeiul  moLSleii  ile  ;,;evallen  re-'^eeriiiL^smannen  het  aanzien  Ihh-  de  \ei\\a- 
tene,    tloor    wiens    Inednen   zij    uit   het    re;_;enlenp,iradijs   \erjaa;d    waren,    1  .i,stc\(iiiin 

den    iKist    van    (it.'zant   te    1'arijs   kree;_;    '). 

Rij  ile  beilnemini'  van  de  nieuwe  RuiLjemeesteis  in  de  plaats  van  de  ^eremo- 
veerde  was  ile  keus  \an  den  1'rins  wel  tot  de  aanwezi-e  <  »utlschepcncn  beperkt, 
maar  toch  -af  hij  door  de  aanstelling;  van  ikn  koopman  en  bankier  Willem  Gideon 
Dentz  bink  van  zijn  streven  om  vooi.d  den  liandelsst.md,  die  bij  hem  in  hooide 
.1.111111-    sloiid    en    mei    soimni;;e    leden    w.i.iiv.in  .iN    b.v.    .\;.;L;es   .Scholten    en    van 

1)  neiii-NL-,,.,   liuii    luhl.-i-  o.iiMii,  lic  ..u.l-S,lK.|„n    .\[i.   \V,,iU.t   V.ili-kenicr. 

2)  l;cncvcl..^  /ip,   /u,,n    .\li-.   Willci.i   v.m    I. J.ui^/.  en  .1  ii,  i.cvlu  Picl.-r  v.in  Loun,  l.ri.lo  Oii.Im  liqumcn. 

il    .M).    j.ui    v.,11    (Ie    r.ill     un-il    In    NuunlHi     17^7   .In,,!-    I'iins   Willem    V    weer   ili   otc   l,erslel.l   cii    lol 

l;ur^e„ire,U.T   hen,.i-„M    ( ,  „•    1.  nnu  hier   hij   il.U  ja.,). 

.,)  Dr  („v..nt  v.n,  Ja.mkuil.  te  V-ilaye,  ,1e  llunnac,  ileelt  in  /ijn  rapi-'-t  ^'^"i  .lo  tVanscbe  re^eerin- 
over  ae„  ,,ol,Uel..n  loe.i.nl  u,  ,1e  Ke|,nl.liek  (1755)  ■!>  een  ternyblik  „,,  I7.,S  nie,le:  'M .  ile  IV,  kenroo,le. 
^e':ret.,ire    ,1e    la    ville    (.IW maer, l.iin I,   Ie   ful  ,lu   l'rin,  e  lie  Nassau   |i,.iir  la    lisle  ile-,  Pr,,serils;  il    livra   a   l.i 

veni;ean,-e  ,lu    l'riine   ton.   eeUK   ilonl    il    av,,il    l.'   ^e,-LVt.  .\1    ile  lïrrkenr Ie  Cül  |,o,ii-  re,-,  ,ni|„aise  ra.nl.assaile 

,1e   iManie   .l.ui-,   iii,    tenip,  ,,11    Ie   l'riiiee  eloit  eni.ne  Ie  ni.iltre  al.sulu  ileb  yiiee.s."  (Dr.  1 1.    1  .  (.',ilenl,ranilei , 


Jever  —  hij  gemcciizanicn  oinL;anL;"  hield,  in  ilc  Amstcnhmisclie  sUulsrcgccring 
aaiKlcc!  te  -even.  Dil  streven,  ilat  bij  hem  wellicht  v.xm  Ispm.il  uit  de  behoeUe 
eini  in  tle  niachti;4e  k-oo|istad  steninien  te  werven  ten  -unste  win  zijne  plannen 
tot  „redres"  van  nnzen  hantlel,  kwam  nuL;  meer  uit  bij  de  aanstelliiv^  van  tle 
17  nieuwe  Vroedschappen;  12  daarvan  behoorden  tot  k'jopmansfaniilicn,  die  nog 
nimmer  in  de  regeering  gezeten  hadden.  Ondci  dv  niciiwlx-nncmden  Icomen  o.a. 
voor:  de  waivisclirecder  l'ieter  van  Tarelink-,  ilc  w  ijnki  mpir  Micliiel  llniyningh,  de 
tabakkooper  Jan  /\gges  Scholten,  de  wolhandelaar  jan  Nieolaas  van  l'.ys  (iillisz., 
de  buskruitfabrikant  Carel  Lijnslager,  de  bankier  C.eorge  Clmord  jr.,  de  kooplie- 
den Dionis  Muilman,  handelende  op  hhigeland,  Dirk  van  Mar,.eli^,  ,.p  Frankrijk,  en 
Volkert  van  Jever,  op  kusland  ;  ook  de  expediteur  Arend  van  der  W'aeyen  en 
de  advocaat  Mr.  Ahitthijs  .Straalman,  wiens  vader  een  vu.,rnaam  I  )o..p.-.gezind 
lakenkoopcr  was.  Tot  Schepenen  weri.len  door  hem  in  174.S  en  de  \-olgeiule  jaren 
o.a.  benoemd:  de  wolhandelaar  Jan  Nicolaas  van  1'^ys  Isaacz.,  de  bankiers  Daniel 
Hoggucr,  Nicolaas  Muilman  en  Jan  Tcstas,  de  ijzcrkooper  Jasper  liulteii.  De  oude 
regenten  trokken  voor  deze  nieuwelingen,  de  bloem  van  de  gezeten  burgerij,  den 
neus  op,  en  zagen  een  van  Jever,  wiens  grootvader  kisteiimakersknecht  geweest 
was,  en  een  Jiolten,  wiens  geslaelit  niet  heel  lang  geleden  uit  de  smederij  „het 
groene  Anker"  oji  de  Waal  gespruteii  was,  met  tien  nek  .lan.  ,, Achtenveertiger" 
was  de  scheldnaam,  waarbij  eerst  de  aristocraten,  later  <«>k  tle  van  liare  (hanje- 
liefdc  teruggekomen  burgerij,  deze   ,,honiines  novi"   plachten   aan   te   duiden. 

Door  dit  alles  werd  het  euvel  der  familieregeering  voorloojjig  nog  maar 
weinig  geschaad.  Misschien  zou  het  tien  1'rins,  zoo  hij  langer  in  't  leven  gebleven 
ware,  gelukt  zijn  door  het  telkenjaie  beuDemeu  \'an  eeiiige  Schepenen  buiten  de 
rcgentenfamilien  hel  eindelijk  zno  \er  te  brengen,  ilat  de  oligarchie  dcmr  deze 
nieuwelingen  overstroomd  en  hare  o\'ermacht  daardoor  geln-ok-en  werd.  liet  is 
echter  nog  de  vraag  ot'  het  in  de  bedoeling  van  Willem  IV  heelt  gelegen  om 
zich  met  ernst  tot  het  reinigen  van  dezen  iVugia^stal  te  zetten:  er  zijn  retleiien 
te  over  om  deze  vra;ig  in  ontkemienden  zin  te  beaiitwciorden.  .\ls  nieuw  liurge- 
meester  werd  in  Seplemlier  174.S  door  den  St:idhouder  tot  grooi  n.i.^uuegen  tier 
burgerij  o.a.  benoemd  Mr.  l'ornelis  Trip,  die  tot  tle  pas  ontlionnde  dyiKislie  der 
INhinter's  bello,, rde  en  als  volle  neef  van  Ihirman  1  lenrik  vau  de  l'oll  en  neven 
van  Jan  Si.\  met  tle  voiuiUKimste  der  ontslagen  regenten  nauw  geparenteerd  was. 
In  1751  bracht  de  l'riiis  .\msterdam  in  verbazing  ')  door  het  aanstellen  van  den 
drie  jaren  tevoren  door  hem  afgrczetten  liurgcmeester  l'ieter  van  de  l'oll  tot 
liailluw  wan  Am.-.telki]id.  De  Anisterelammers  w:ireh  met  ileze  benoeming  weinig 
iu;;enomen  en  \an  de  l'oll  moe.sl  ..iJi  eene  iioiu^ehe  seieuade,  hem  011  den  .ivoiid 
van  zijn  „leiiciialiedag"  d.ior  een  schuit  vol  tlionken  boe\  en  gebracht,  laten  wel- 
gevallen ■'}.  In  't  zelfde  jaar  benoemde  Willem  IV  den  eveneens  door  hem  in 
1748  geremovecrden   Abraham   ISodtlens   liduardsz.   wederom   tot   Schei)en. 

De  niontleling  door  den  l'rins  met  de  regenten  aangegane  overeenkomst, 
waarbij  hij  het  recht  verkreeg  elk  jaar  twee  Ihirgenieesters  en  twee  Schepenen  te 
„recommandeeren"   ' ),    waarborgde    hem   wel,   zoolang   zij    in   stand   blee'f,  het  over- 


1)  VervulK  > 

|,  \V;>Kc 

lIl.U,    ] 

.  214. 

2)  Diehtl.m, 

li.^    |.r;,., 

-t.HMlCl 

1  v.iii    Xlv 

3)JlH-.   Mr.  J 

,  lic    W 

itc  vai 

eutcra,  e 

wiclit  bij  lic  jaarlijkschc  vcrwissclinL;  in  de  iCL,'ociint;;-.sc(iiIcL;c.s,  maar  Ikk'  duclili;,; 
llij  ook,  oiulcr  den  invloed  van  zijne  onv^evini^,  de  ahnacht  der  oligarchie 
besnoeide,  aan  den  wortel  van  hel  kwaad  raakte  hij  niet.  X'aiulaar  dat  na  den 
dood  van  Willem  IV  de  zaken  zoo  spoedig  weer  in  't  <iiide  spncji-  \'er\ielen.  Maar 
zoo  lang  hij  leefde  kropen  de  aristocraten  voor  hem.  1'eitelijk  werd  i;ecn  ISuit^'e- 
niecstcr    verkozen,   t^cen   candidaat-Schepcn   oj)  ilc   nominatie  ^plaatst   zoiulei'  zijne 

stad  la-^  thans  aan  de  v..eten  van  den  <  )ranjevorst  L^ekrumd.  liet  volgende  relaas 
aangaande  tic  magislraatsverkiezingen  in  175C>,  ons  door  Inugemeeslcr  1'^gberl  de 
Vrij  'i'emminclv  in  zijne  ,,parlienliere  Aentcekeningen  \'an  de  kamer  van  1  leeren 
Itiirgermccsleren"   ')  nagelalen,  geeft  daarvan  ecnig   iilee : 

,, Memorie  rakende  het  overlegde  voor  de   Regeering  van    i/SC». 

Eerst  is  tnssen  ile  4  1  leeren  Ikirgermecstercn  '-)  gesproken  nm  aan  Sijn 
Hooglieyt  tot  15urgermecstcren  voor  te  stellen 

d'1  leeren    Rend(..rp,   Trip,   1  lassclacr 
en    soo    Sijn    II.    een    nieuwe    pro[)oneerde,  daer  niets  op  te  segge  viel,   dat 
men    sulks    soiiw    overnemen,    maer    soo    het    was    d'lli.    van    .Swieten  ■')    of 
Scholten  *),  dat  men  sulks  positief  souw  tegenspreken. 

d'ïh'.  van  CoUc  inclineerde  cgter  meer,  soo  als  klaerlijk  bleek,  om  aen 
Sijn  II.  charte  blanche  te  geven.  Macr  die  andere  i  leeren  waeren  cmi  een 
voorslag  te  doen. 

Dacrop    sijn  d'I  leeren   \-an   Colle  en   MaerssexeCTi   na  ilen    Ilaeg  gegaen. 

Sijn  II.  heeft  .sig  d'1  1".  Kendor]!  en  Trip  laete  welgevalle,  maer  omdat 
de  Ik,  Ilas.selaer  by  de  y\dmiraliteyt  moest  hin-eeren,  heeft  v. u.rgesLigeii 
d'11'.   Jan    (Iraelland,    hetgeen   die    I  leeren    hebbe   overgenomen. 

Kakende   de   Schepenen: 

Sijn  cenige  voor  oude  aen  Sijn  H.  oiJgegevcn,  en  2  van  tic  nieuwe 
acn   deselve   gelaeten,   en    _'   onder   liurgermeesteren    te   looten  ^). 

Voorts    is    in    een     nader    conferentie    !:>)•    1  leeren    Üuigermcesteren   gere- 


3)  Mr.  (;,.rai-.l 

4)  ,|an   Ak.i;c-s 
q)  Tl-  Aa.sU.-,. 


penen  had  Jil  gcluiiik  l-lmh.-  /ct-r  onyiinstiijc  uitwerKin!,',  ilaar  /i]  /.(joiliienile  de  yelegenlieid  misten  om  door 
eene  herliaalde  aanrakiiijj  met  de  leclitspralitijU  zich  daarvan  eene  nieei-  dan  uppervhikkiije  kennis  eiijen 
te  inaken.  Alleen  hunne  luilieid  werd  er  duur  i;e1iaat,  daar  zij,  na  eenm.ial  door  zitting  in  de  ,Se]K-]ienl)ank 
in  ile  rij  der  candid.iteii  tdt  het  Ijin'gemeesteisamlit  plaats  genomen  te  heblion,  in  't  vervolg  niet  meer  als 
Sehejien  behoefden  te  dienen.  Men  had  reeds  in  1744  met  deze  gewoonte  willen  breken,  maar  men  liad  er 
toen  niet  toe  kunnen  besluiten,  l'lerst  in  1785  stelde  de  Correspondentie  eene  andere  regeling  vast,  waardoor 
de  te  groote  aanwas  van  het  Schepeneneor|)S  besnoeid  werd:  in  1789  en  1790  werden  sleehts  drie,  en 
vervolgens  tot  1795  jaarlijks  maar  twee  nieuwe  Sehepeneii  benoemd  (l'ort,  brief  in  't  familiearchief  van 
Jhr.  Mr,  C,  II.  Hacker,  i.  d.  26  Januari  1744;  Notulen  der  Correspondentie,  p.  61.  Vgl.  ook  hiervóór 
p.  CX.X.Xl.X). 


solveert,  nacler  aen  Sija  II.  vcior  te  slaeii  cril..  W  illrm  (li(k.,ii  iKiiU;,  nut 
de  redenen  .laerLoe  dienende,  niaer  sou  sniks  nu-t  -cvici,  dan  l.ie  Ic  Mcnimcn 
in   d'lli".  Jan   (iraeiland, 

dal    men    verder    voor   niniwe   Schepenen   s.uiw    v slaen    ux-ons   iV\\<. 

van  Colle  [in  inar-ine  is  d.uirna  aan-cleekend  :  dii-n  lieer  ;,;eliet  si--  alsof 
secr  tocvalli-  om  d'll'.  i.ijnsla-er  da-t,  sionde  de  l.e\st  v.ui  de  ke;_;eerin;4| 
Jan  Ca  rel  l.ijnsl,i-er  en  vonr  d'lli.  v.iii  iMaerssevcen  d'll'.  Mattheus 
lïoendeniiaker. 

Nota.  d'Hi".  van  Colle  was  eerst  tet^en  de  nadere  voorsla-'  van  d'll>, 
Willem    Cideon    Deutz,    maer   wierd   ovcr-ehaelt. 

De  J  Meeren  sijn  weder  u>-t  dtn  I  lae-  -ekcmen,  m.ier  .Sijn  II.  bleef 
persisteren  voor  d'll'.  C.raellantl.  Verders  soiiw  deselve  kennis  '^ijvcu  van 
(.Ie   2   nieuwe  Schepenen,   die  deselve  -.lerne  soiiw   dnen   x'erkiesen". 

De  nilslag  van  dit  L^emtrigeer  was,  dat  C.raalkuKl  als  luir-enieester  aankwam 
en  dat  de  -evreestle  candidaat  voor  het  J>urt,femeeslerschap,  Jan  .\-L;es  Scholten, 
benevens  Carel  l.ijnsla-er  en  Nieolaas  Muilman  do..r  den  1'iiiis  in  de  Schepenbank- 
-cpkuitst  werd.   Men   ziet   hcje   Willem    IV   in   alles  zijn   /in   kree-. 

Voor  alle  conunissieii  in  de  pro\-inciale  en  -eneraliteitsrolle-ien  werden  eveneens 
dezulken  aangewezen,  die  Zijne  1  loo-heid  aan-enaam  w.iren  ' ).  Aan  hem  was  tle 
beleving  van  de  J5ewindhcbbcrspo.sten  bij  tle  Oost-  en  Westindische  Conipa-nieeii, 
die  te  voren  aan  l>ur--cmeesteren  stond,  op-edra-en  ;  hij  benoemde-  de  .imbteiiaren 
aan   de   Admiraliteiten    naar  zijn   welbeha-en.   Wie   naar  een   air.bl  in  stad,  pn.vincie 

h,,velin-en  te  verwerven,  llieidnur  ^VL■n\  aan  hen,  die  met  sclu-.H.mdeii  vleierij  ,,! 
omk.iuperij  aan  te  wenden  om  aan  't  1  (of  m  de  -ratie  Ie  l.Mmen,  een  ruim  veld 
van   intrifje  open-esteld. 

Vooral  één  lid  van  de  oude  IJur-emeeslers-.ude  li.id  het.  duor  zijne  ,il-.  Ik  ele 
on(.ler\\(.ir[)enheid    aan     's   1'rinsen    wil,    \er   in    diens   -uiist    -c'"aclil:    Mr.    I''erdin,iiul 

metle-liur-emeesters  aan  te  r.iden  tien  1'rins  in  .illes  ..c.irte  biailehe"  te  -e\en.  In 
i;4,S  werd  hij  na  de  reinnlie  in  September  door  Willem  IV  t..t  liur-emeester 
benoemd;  in  17. |.)  bleef  hij  als  /..Hulani-  aan  en  in  1750  liet  hij  do,.r  i]i,n  1'rins 
zijn  cousin  Mr.  Jn.m  Craallaiul  tot  Jiurgemeestei-  „recommandeereii".  In  1751  nam 
hijzelf  weer  op  het  ecryestoelte  plaats  en  in  1752  had  hij  -econlimieerd  moeien 
worden,  zoo  het  overlijden  van  den  .Statlhouder  in  fJctobcr  17ÏI  de  loopb.ian  \'aii 
vlcn  cei.Muliti;;en  ;o-j.iii-eii  llm-emeesler  met  oiu  eru  .iclil  s  w,,^  komen  .ilbuken 
Nevens  hem  had  Mr.  (ieraid  .\,ini..ut  I  kissel.ier  te  .Xiiislerdam  xeel  invloed:  een 
bekwaam  en  zeer  vermo-end  man;  hij  was  in  174.S  tot  de  l)Ui-L;emeestei-lijke  waar- 
digheid verheven  door  den  1'rins,  die  hem  tewiis  als  rieiiipotentiaris  n.iar  .\l;en 
afgevaardi-d  en  hem  tot  zijn  Representant  in  de  I  lollandsche  .Xdmiialiteitscolle-ieii 
benoemd    had.     iMet    meer    plooiba.n  lieid    beg.iafd   of  minder   in    hel    ,.(  )ranjecabaal  ' 


I)    „23     .Al.lil     (17491-     Al»     - 

bijn  dat   .fll'.    \  ,„cascl,,i|,  iK-   KI, 
10.  el>=   Viij  Tcnmnn.K,   I.  ,,.  2). 


t,'ccoi)liiii.iniltccrcl  dan  van  Cellen,  zwi-nklc  1  las-,clai  r  n.i  lu'l  (ivcrlijiku  van  den 
1'rins   met   veel    haüdiL;hcitl    naai'   de    te:_;eniiai-tii    om,    \\aar\an    hij    de   leider   werd. 

Den  22CI.  ()el..l,er  1751  le-de  Willem  IV  hel  lm,, ld  neer'.  D.iarmede  uas  de 
tooverban,  w.iarin  hij  de-  Am.sU.itl.im.sclie  ie;_;enlen  bev'anven  ;;eli(nideii  h.itl,  ver- 
broken. Hem  had  men  niet  dmven  \veeistie\  en  ;  /ijiie  \\i.ilii\w,  de  l'i  iave,-(iou\  er- 
nante  Anna  beseliikle  nitt  oveT  liet  n<iodiL;e  [iie.sti-e  om,  ewiials  haai  -emaal. 
de  le-eilten  onder  het  jnk'  van  het  Stadh.uiderlijke  -eza-  -  hnn  d(.or  i\^n  l'rin.s 
met    o    zoo    veel    honhomime   o|,,;ele..Ml  ,kn   hals   te   doen    bnkken.     luee  Iraelirn 

met  h'enlinand  van  Colh  n  aan  't  hoold,  w  ier  ei-,  nbelan;;  vorderde  den  invU.xl  van 
de    C.onvern.inte    op    de    stedelijke    re.^eerin-     onverminderd    Ie    handhaven,    en    de 

telkens  de  l'revile-ien  rle;  er  Stad,  zi-  aanmati-de,  en  de  vrye  delil.eiatien  in  't 
eliL;eeren  van  ]lur_L;ermeesteren  wederom  aan  den  <  )ud-ka,id  li;  doen  erlaiUTn". 
keeils  bij  i;ele;4enheid  van  de  eerslv  ol-eiule  wiklL-zinL;,  in  1  f^J,  besloot  ile  laatst-e- 
noemde  partij  aan  den  in  haar  001.;  on\\elti;;en  iiu'loed,  dien  hel  Hof  in  de  laatste 
jaren  op  de  eleeties  te  Amsterdam  nit-eoelend  had,  een  .inde  Ie  maken  door  zieh 
aan  de  „reeommaiulalien  '  nit  den  I  laa-  niet  lan-er  Ie  st.,ren.  .\1<;1  ile  stijfhoofdi-- 
heid,  aan  zwakke  karakters  ei-en,  stond  de  (  ionvernant-  evenwel  op  hel  h.ireii 
i^emaal  toe-ekenile  recht.  (  »nd,inks  tle  waarschuw  in-en  \aii  hare  \  riemlen  zoouel 
als  van  h.ire  te-enst,mders,  zocht  zij,  steunende  op  de  haar  i;cnd-ezinde  fractie 
onder  de  re-enlen,  haar  eis.  h  door  Ie  drijven,  11. 1.  dat  .  .p  .Ie  haar  aan-eb..ilen  lijsl 
der  r.ur-emeesters,  die  vo.u-  het  .lanslaaiule  jaar  Ie  Amsterdam  z.mden  \erk..zen 
wm-den,  de  naam  van  Willem  (iideon  D.iitz  d...,r  dien  v.n)  Iv-b,  il  .Ie  Vrij  Tem- 
minck    zon    v.-rvan;,;en     wor.leii.    Ik.ar    -een    van    bei. Ie    p.iilijrii    wilde   L-e-even,   z..u 

aanvaard. Kil  blijmoed.i;.  den  kamp:  zij  besloten  zich  \-o.n-  -oed  van  ile  (  )ranie- 
klaiileii  in  hun  mid.ien  Ie  .Hitsl.ian  en  l-erdinand  van  C.llen  en  zijne  metle-,,  1  I.  .f- 
creatnren"  de  b-ns  te  -even,  .Alk:  le-eiislanders  van  d.:  .Sla.lli.uidei  lijke  iimien-in- 
wer.len  d.,..r  .Ie  .Slaatsche  leiders,  de  liur-emeesters  1  kisseki.  r  en  l^:nd..rp,  bijeen- 
riepen  hunne   vrieiulcn   ..p.    Den    !•"    hVbrnari    i;5..    h.id  .1,.-   I  uir-emeestersvérkiezin- 


liep    ml 


.l.rkiav    .k 


ijemamu  n,  .lie  nu  t  10  a  17  stemmen 
lil  tle  niinderhei.1  ble\en  en  vo.)r  de  le-eiipartij  h,t  ..n.lcispit  moesten  .leben.  ( le- 
kozeli  wer.len:  l'.-bert  .Ie  Vrij  iemmin.k  '  ),  Willem  (;i.le..n  D.utz  en  de  ..udsle 
Oudschepeii,  de  '..S-jari-e  .\lr.  C.-iril  II. ...ft,  welk  dri.;tal  l.il  \ienleii  iiiir-enicestei 
uil  .1.-  .il-.i.m.k-  v.m  lul  \..,i;.;.'  |,,,,r  111  ste.le  x.iii  ^  aü  Colku,  .ii.-  a.m'  de  beurt 
was  .Mil  a.m  Ie  blijNvn,  nevens  zich  k.....;Alr.  tierar.l  .X.iin.uit  1  lasselaer.  Ziehiei 
de  beschriJMii-,  die  e.-n  der  liookla,iiile--ers  van  ,K  n  .mimekeer,  inir-eniecstei 
1'icter    Kend.Mi),    er   v;in    -eefl  '■'): 


De   lieer   llur-ermecsler  1  lassehier  in  de  maand  December  van  liet  voor- 
ziene j.iar  1 175  I  I  l--!  '.I.i!-;\''i'^'i'  zijnde,  en  wc-ens  eeiii-c  z;i;d<en  concenieerende 


:  .„„.t.nHliylK-.k-n    hcv«.,..,Ljt   .,ls  ,-.■ 
.2)   „l'.,rli.-iili.Tt    .\. .luien    v.ii,    Mr.    1' 


.IV 


de  vcr^^dcrin-  van  IL-lland  Wv  audiciUic  by  liaar  Kon  ll(u.-li..  dnu- 
Zijn  l'.l.  aan  haar  Kon.  ll.u,-h.  als  L.>  discours,  en  voor  /.]■■  /ells,  /.onder 
daartoe  door  Hur-ermeestereii  L^elasl  zijnde,  voor,  dat  de  tijd  he-osl  aan 
te  .schieten  om  te  denken  tot  de  ver.mdei  in-t-  win  de  Re-eerin;,;,  en  d,it 
h)-  ten  dien  einde  a.m  ha, ir  Kon.  iloo._;h.  tot  1  Hir-ermeesti-ien  in  conside- 
ratie ijaf  de  ileeren  Mr.  1'ieter  .S  i  .\  .  Willem  tiideon  I )  i;  u  t  z 
en  Mr.  Jan  lluidecoper,  waarop  h.iare  Kon.  ilo,,-h.  antwoorde,  d.it 
zy  haare  -cdaL^Uen  d.i.irover  zoude  laaien  -aan.  h'.eni-e  da-en  d.iarna  de 
lieer  I  lasselaer  op  zijn  vertrek  .taande  naar  Amstenlani  en  ten  dien  einde 
van  Haar  Kon.  Iloo.;h,  afscheid  neemende,  vroe-  Zijn  l'.d.  om  L^einlornu  erd 
te  nii)<;e  zijn  van  haare  intentie  ontiend  de  drie  voorgemelde  I  lei  ren, 
antwoorde  Haar  Kon.  Hoo-h.  -een  tijd  te  hebben  -eh.ul,  m.iar  d,it  Z\ 
haare  mecnin-  aan  hem  zoude  schr_\veii.  Wanneer  de  1  Ic-er  ILisselacr  was 
Geretourneerd,  ontfini;  liy  na  verloop  vaii  eeni-e  da-en  een  missi\'L'  van 
haar  Kon.  Hoo.di.,  waarby  z\-  ei-enhanLÜ-  schreef:  Dat  'A  y  niet  had 
te-e  11  s  de  Ileeren  .S  i  .x  en  1 1  u  i  d  e  c  o  [)  e  r,  maar  tl  a  l  Zy  hem 
voor.sloe-  il  e  lieer  i'eniniink  i  ii  p  1  a  a  t  s  van  de  lieer  Deiitz. 
Over  welkers  inhoud  zijn  l'Ld.  in  ile  allersterkste  bewoordin-e  schreef  aan 
tle  llr.  de  Larrey  '),  inaar  krcey;  daarop  tot  aiitv.ooi-d,  dal  i\Ie\iou\v  de 
l'rinsesse  daar  niet  kost  van  af-aan,  iiiette-eiist.iande  hy  alle  nioeyte  d.i.utoe 
aan-ewend   had  en  dat   men   een   favorabcK.'r  -elev.enheit   moest  af\v,i-ten. 

De  tijd  -ekomen  zijnde,  dat  liur-ermecslereii  niet  elk.inder  zoiuK.'  spiLeken 
ten    huize    \.in  de    President    Hm -crmeester    rersmitten   over  de   ver,inderin- 

m.iakt,  en  wel  voorn, mienllijk  ontiend  de  peisonncn,  die  men  meende  d.a  lot 
l)ur,-ermee-.teien  verk-oren  moesti;n  W(udrii,  waren  lUn-ei meesteren  eenp.iri-- 
lijk  eens  onlrend  de  Ileeren  .Si.v,  Deulz  en  lluidecoper,  maar  de  Heer 
ll.isselaer  de  andere  Ileeren  w'.iarschouwende  m  wat  staal  de  zaakeii  stondni 
by  Mevr.  de  l'rinses  ontreiid  de  lieer  Deulz,  koude  zulks  door  de  lUir-e- 
meester  van  Collen  niet  worden  -elooft.  en  zeide  |dezc|  ten  dien  einde  zelfs  n.iar 
den  llaa-e  te  willen  vertrekken  om  lia.ire  Kon.  lloo.;h.  d.i.inn  er  te  onder- 
houden. Dien  lieer  's  .indeicaid.ia-s  met  het  j,i-t  d.rwaards  vertrekkende, 
kw.im  Z.  h'.d.  de  tweede  d.i-  wederom  icriu;,  en  zeidi;  d.it  hy  iMe\  naiw 
(Ie  Trinses  ontrend  de  lieer  Deutz  in  die  toest.iiul  h.id  -evoiide  als  de 
lieer  llasselaer  liadde  -eze-d.  Waaraan  liur-ermeestereii  \-oor  dien  lijd  -) 
defereerde,  en  wel  voornameiitlijk  de  liur-ernieester  rersmitten  (zijnde  een 
civ.ituur  v.in  l  II, .n  ronduil  .ulci.ecide,  d.il  hx  le-.eiisde  zm  en  welbe- 
h.i-en  v.in  AKmouw  de  runses  mets  zoude  no.;  walde  iKu.ai  Ik  zeiile  op 
mijn  beurt,  d,it  dewijl  de  I  leer  I  Livselaer  weder  op  zijn  vertrek  na, ir  ,Ln 
lla-e  stond,  men  behoorde  te  supercedeeren  mei  de  volkome  conclusie  en 
dien  lieer  verzoeken,  om  ,ille  mochel\  ke  devoiren  .lan  te  wenden  om 
Mevrouw    de     l'rinses    van    lia.iie    voor-enoomeiie    resolutie     ,if  Ie   doen   zien 


Mr.    1'icicr    Keiia..i|..   Mi     l'enh 


.\;lriiuu(    1  hc.ssLl.ici    cii   Mr 


CI.V 

en  het  (laar  lucneil  zoeken  te  ilin';^X'eren,  dat  /.)■  luiar  stem  nui-t  '^even 
ten  faveure  van  de  Heer  I  )eul/.  I  )o;^  dien  lieer  iapi"M  teeide  op  .'vne 
teru--k.ini.st.  dal  liS'  alles  liadile  aan-euend  \wil  nioelulijk  was  en  dat 
niets    was    te    duen    uni    Me\i(Uiw    de    l'iin.-es    \an    liare   -eila;,;UJi    afleL.ren-en, 

Lil;'   on   wat   L;evi>lL;    het    na    zIl;   zoLule   sleejien. 

De  -oede  viienden  \an  de  lieer  ]  )eiilz  ile  l.ehandelin-  \an  INlevmuw 
de     riin.,es   \eineniende   en   daarover   ten    iiiteisle   onvreede    /iin.K  ,    Ih-.osIlM 

kosten  u.uden  in  iW:n  Ond-Uaad  oui  de  Iker  1  )eutz  tc-ens  de  zni  en  «el- 
beha-en  VAn  Alevronw>;  de  l'rnises  tol  |  ;ur;_;ernieesu,-  U:  doen  eli-evren  |  .Zij  | 
deeden  van  haaie  intentie  de  eer-te  o|ieninL:  aan  de  I  leer  I  lasselaar  en 
aan  mij,  tlie  zit;  terstond  .-.ene-en  loonde,  mei  zoozen  alleen  om  de  Heer 
Deulz  lol  ISm-ermeesler  Ie  doen  eli;;eeren,  maar  ook  om  eens  een  einde 
te  maaken  van  'l  -c;uie  hel  Hof,  tekens  de  [.ivMle-ien  deze,  sLad,  zi- 
aanmali-ile  en  de  \rye  delibei.ilien  in  'l  elii;eeien  \an  lau-oinie.  sieren 
wederom  aan  den  Ond-Raad  ie  doen  cilaneen,  verkl.iarende  w  \  ders -eieed 
te  zijn  om  dal  weik  te  helpen  bevorderen:  waaina  -csprool.en  wierd  met 
andere  Ileeren  Leden  van  den  Oud-Raad,  die  zi-  even  berOyd  toonde,  en 
zcide  dat  zy  nut  verlan-sl  haakte  dat  ilit  weik  van  een  e.oede  nilski- 
nK)L;;t  zijn.  (  )nderHi>seheii  -roe>de  het  L;i-lal,  die  zi-  b)'  on--  x'oe-de,  in 
weinit^c  da-en  zoodani-  aan,  dat  men  hoop  be-osl  te  hebben  van  een 
-oede  overwinnm-,  't  -een  oceasiu  L;al"  dat  men  onderiin-  besloot  om  de 
ileeren  Deulz,  Temmink  en  1  1  o  . .  t  l  lot  Rur-ei  meesleren  m  .len  Dud-Kaad 
te  doen  eh-eeren,  nadat  <le  Heer  1  luvalevoper.  die  zi-  b>'  ons  hadde  -evoc-d, 
verklaard  had  van  het  Jan-ermeeslerscliap  aiïe..ien  ;  uaaiop  i-der  oiuler 
de  zijnen  voortwerkle,  't  welk  van  die  -ehieki-e  uitsla-  w,is,  dat  de  drie 
bovengemelde  Ileeren  op  den  l^t'.'"  J-'ebruan  tot  liur-enieesleren  wienlen 
trcëligeerd,   te   welen: 

D'    Hr.    Mr.    l'.-bert   de    Vry   •]'emniink  sUnmien. 

met   eenpari-heit -|  i 

W.   (r.    Dentz -^4 

i\Ir.   C.errit    Hooit -^5 

Dewelke  uit  de  al-e-aane  J!ur-ermeesteren  Icil  haar  president  hebben 
^erkusen  de  Heer  llassdaer,  in  plaats  wiii  de  1  air-ermeesler  herdinand 
van    CoUen,    wiens   beurt   het   ei-entlijk   was   om   a.m    te   bl>'ven". 


strijdlusti-,  -reep  Liij  de  re-eerin-s\  erandering  van  't  vol-ende  jaar  hel  eeiii-e 
wapen  aan,  dat  haar  ten  dienste  stond  om  zich  over  het  haar  aan-etlane  affront 
te  wreken.  In  de  haar  toeL(ezoiuleii  nominatie  \-an  Schepenen  haildeii  JUir-emees- 
teren  de  zeven  Ileeren,  die  zij  uit  het  dubbelial  verkwz.ai  wensehkn  te  hebben, 
aani^estipl,    eii    dit    zonder    de     „reeonimandatie"    van    twee    leden   der   ^schepenbank 


10--   t,.c:;cl;ciul    had,    af 
/.oiKlcr  n|,  clc  aanbel. -lil 


WilKin  lil  m  hcilniurin;.; 
lannin,;  uiss.hcn  Ac  hla.ls- 
).>k  in  '1  v.av..l;;  |,ck..in- 
]h-iK;n  ni.!  ..ni  >K-  r.cmi- 
.  V.  u:  \nisl>,nlaui  ^vc-c^s 
vin.l  WMnkn: 
l-|,llnnl    Juni..,- 


door  de  l'niiscs,  welk  recht  mcii  haar  Icii  vori-cr 
waclilcii.    Daaruj)  benoemde  zij   er,  den    i'-"  l-'ebniar 

repre.sailleniaatreLjcl,  die  de  lijden  van  Alainils  ei 
bracht' en  te  Amsterdam  -route  eri;ernis  -af,  dee.1 
reticerint^r  en  het  Stadhouderlijke  Hof  noL;  lm  iiei 
nierde    de    Crouvernante    zich    bij    lieL   a.mslellen    \\\\ 

hel    (.verlijden    v,m     Mr.     Lieve    (ieelviack    een     nieuue     .S.  Iie|a 

op    de    de-r     l'riiises    ,i,in';el)>  iden     n.innn.ilie     werd    ,,-eliill.U    I  ii 

en   deselve   als  <le   be(]u,iemsU-    vuur   de    r^-tLunk    .laii    ii.u  r    k'     II.  \  uur-i. -.ki-eii"    '); 

Anna    benoenule    evenwel     met    Clilfuixl,    up   w  i.  n    iin  ii    i,  n    1  luxe   uia    /ijn   al\.il    \,ni 

de   Oranjepartij    in    175J   «gebeten    was,    maar  een   andei  :    Air.    (ierlir.uul    k'.li.is, 

op  te  leveren,  i;^_.v()lod  wurden  door  eene  vasle  ur-anis.itie  \- m  de  u\  ,1  w  inn.iars, 
en  tiaar  de  saanv^ezworen  UurLjemecsters  zonder  ,1e  hnip  \an  de  meerderheid  \\n\ 
den  grooten  Oud-Raad  der  eleclenrs  niet  zulk  e,;ne  v>ill:uiiu;n  z.-epr.ed  hadden 
kunnen  behalen,  w.is  het  niet  meer  dan  billijk  .rm  dez--  hulplru..|)eii  \'uur  de  \e-r- 
leende  medewerkin- eene  beluunin-  te  verzekeren  duur  her/i  -nin;,;  v.iu  dr  willekeun-e 
en  voor  velen  unrechtvaardi^^e  renelin;^  wtn  uc  re;_;eLrin-slii:-.i>.-llin;.;,  d  i.  duur  het 
invoeren  van  „l'uinten  v.in  (  )rdre"  (vLilgo:  ,,Correspundenlie"),  die;  \our,ille  re;a-nlen 
binnen   de   stad,   van   den   liuurste   tot   den    kia-stu-,    bindend    zuuilen   zijn    '). 

Als  gronLlregel  van  de  „l'uinten  van  Ordie  '  werd  hel  aluudc-  fmtdamenleele 
beginsel  der  stedelijke  regeering  van  .\msterdam  gehiildi-d,  de  l;ur-emee.-.lerlijke 
oppermacht,  reeds  door  iluntenlanlel  aldus  umsehreven  :  men  ,.l)eliuurl  allijl  up 
de  autllorils't  van  burgemeesleren  te  lellen,  ,dsuu  de  m.ielil  der  -,l.ull  d.i^rduur 
be.slaet"  '  ).  Aan  de  vulhei.l  der  ( 'unsukiue  prerug., ti.v.n  werd  du,  met  geturnd. 
Alleen  wenl,  urn  vuorlaan  maehlsmisbruik  z,.uwel  v.m  den  k.mt  van  lun-enues- 
teren  als  van  dien  van  d^n  .Stadliuuder  legen  Ie  gaan,  g.bruken  mei  lu  t  sul.rl  v.m 
willekeurige  bevordering  tut  hel  llurgemeeslersambl.  uf  v.m  de  u.ei-ie  xerw.mleii  der 
leidende  regenten  ut'  \-,in  tle  prulege's  \-an  't  I  luf,  mei  vuurbijga.iu  \an  in  rang 
oudere  Oudschcpenen.  .\n.;iennileil  alléi-n  zou  \-ourtaan  ile  upkUmming  up  de 
ambtcnladder  regelen;  tut  p.esseering  van  den  uudslen  (  )udseheiii:n  bij  de-  aanvulling 
van  eene  liurgenieestersvacatme  zuuden  '/.  van  de  slenunen  v.m  alle  leden  .Ier 
G.rrespundenlie  vereiseht  wurden.  Alle  cunimissim,  die  de  slad  in  de  pruvinciale 
en    generalileitsculleges    te    vervullen    had,    zuialen    vulgeiis   een    vasl    ru.,sler   aan   de 

lue,    vergeven    vNurden.    Hel    tuezieht   over   de    „l'uinten    x  .m  Ordre"  werd  upgedr.igen 


hun   pl:i 
■  Lijn. 


(\'gl.  liicrvóur,   |i.  X.W  II, 


ri.vii 

;iail  de  vijf  (UulsU'  llu|■,L■,(-■^U•c^t(,■^s  en  de  vijfdiidslc  SelK|Kiit  n,  die  niiil-.lrMs  eeiuiKKd 
'.s  j.iars    bijeen    /.nnden    iiuielen     komen;     \()iM-    'l    y,r\  a\    d.it    er   /ieli    ,,diiliileilen    en 

leien,    l.w.    M    Hur-enieesters   en    7    Selieiienen,   ondei  u  >  .1  pen    moeten    wmden. 

Vcjli^ens  tic  bepalin:,;en  van  de  (,\.rie  ,pundeiuie  hleeT  aan  llup.^  nu  e-,teieu  „lul 
generaal  bestier  over  ile  steedelijke  zaaken"  toevertrouwd  en  behielden  iij  het 
recht  oni  naar  wel,L;e\  allen  nienwe  Schepenen  en  Kaden  lei"  \'erldezin;_;  voor  te 
dra-en.  teiwijl  hel  van  ond^lu  r  in  zuan-'  zijnde  xoorsehiift,  dat  het  aantal  rair;_;e- 
nieesters  niet  bene.1.  n  de  1,,  /o.i  ino;;en  dalen  en  mei  b,.ven  de  1  _■  khmnuai.  in 
de  „l'oinl.n"  ue.-r  heihaald  vrid.  N.m-1  ,1e/.  ^,  hiiluhik  v  aM;'.,  -.lelde  bepalnu;.  n 
hield  ook  het  on, Ier  W'illcau  lil  na  de  n  ,  rz,  u-nin;.;  van  (  ,  llll^  \  alel.eni.  r  en  I  hun,  k 
ll.M.ft  in  in;;  in  zuaii-  iH:k,aiu_-n  l;,.  bruik  stand,  \  ol-eiis  w  ell;  jaai  lijk,-.  \  an  de  dru.v 
in   ran;;   oudste    l!ur-emeesters   c,-n   als    le-eerenil    luir-emeesler   ,.ptia,l,   die  dan  het 

v>il-en,.le   jaar    .umbh-el:   ,1e    meeideie   ,.nder\  indiuL;    m    sla.it.zaken,   z>i,.d,.en,le   d ■ 

deze  „driemannen'  op-edaan,  -af  hun  vanzelt  ,1e  ,,ppersle  kadmi;  ,ler  sie,i.lijke 
p.ilitiek  in  handen,  u.U  ,1e  .staLnlileit  \\,n  d.-  door  .\nislerdam  v,e\  oh,;dc'  sLuitlanuK.' 
ten   ;j:,.ede   kwam    en    dus   ^Ivn    iuvh.ed   der   st.ul    naar    builen    v,  r-l,-rkle    ') 

Den  oen  M,,:nt  \,-,j  Ir.uKai  ,1e  „l',.mten  v.m  (tr,lre"  m  werkiu- ;  zij  werden 
aanvaard  do,,r  cS  llur-emeesl.'rs,  j,,  ,S,  hepenen  en  ,:;  Ka.len,  lerwijl  ,^  I Ui r-, -mees- 
ters, 20  Schepenen  en  (>  1-iaden  uit-esk.ten  en  in  'l  \-t-i\ol-  uit  alle  ambten  L^eweertl 
werden.  Al  de-enen,  die  zich  bij  de  nieuwe  cmsiiiutie  a.insloien,  m,,eslen  ,,zi:;  als 
luyden  van  eer  op  haar  ^\,.,,rd  b.v  haiullastin-  aan  een  \An  ,1e  twee  v.nuziiunde 
l.den  verpli-len,  deze  1'oiiiten  van  Ordre  te  ,,b-,er\  eereii  en  met  haai,  stemmen 
in   de    Vroedscha]!   ,,1"  in    den    ()ud-Raa,l    te   cmk  urrec  ren".    Hel   d, -el    v.in    ,1e  r.u.x-,- 

niet  overschrij.lin-  van  zijne  wetti-e  bev,,e-HlheKl  zich  binnen  de  stad  een  met  de 
sleilelijk..-  priul.--u-n  strijdi-  -ezai;  z,.u  aamnati-en,  werd  als  x.il-t  -eh.rmuleeid : 
„Dewijl  ,1c  constitutie  \an  de  Reiniblu:,]  te-eiisw  , » ndi-  z,.,Klani-  is,  dat  ,1.;  bestierin- 
van  dezelve  i-,  m  handen  van  een  l-anineilt  Ih.ofd  over  het  e.eheel  en  m  haiuk-n 
van  particuliere  re;.;enlen  ,.ver  ieder  stad  in  t  byz,Mider;  .lat  dit  l-anineiit  ll.M.ui, 
d,H,r  den  ee.lt,  ,lie  1  1)-  op  desZelK  cmmissie  heelt  aK;eK-L,  -eluaideii  i.  le.ler 
b\  z\ne  previleeM,n,  rechten  en  -eredili- heden  te  maiulme.-reii  :  /,.,.  is  ,,ok  .um 
.Ie  particuliere  re-eiUen  by  eeden  -einjun-eerd,  de  pre\  ile-ien,  re,-hten  en  -ercch- 
ti-hedeii  \'an  haare  steden  te  conseiveeren,  z,>nder  die  te  \erkort,n  ..lïe  te  laaten 
v,-rk,>rten,  <l,.,.r  u  ie  het  ,«,1;  z,uide  nu.v.cii  zijn,  z,in,l,r  d.it  h.  t  haar  -epermilteerd 
is  te  verk..rlen  ,il"te  te  vermin.leren  d.,-  rechten  en  l;.  n  ,Jiti-h.-den  van  dal  hanineiil 
U.u.f.l,  builen  .le-.-..-ll.  wilK-,  ,>p.kil  d.uu.l.M.r  de  11,^1  m  .Ie. e  l...iule  .-u  o^Ai  m  .Ie 
sUid    .\m-,ler.l.im    m..-e    w.u.l.-   -ec,  .n.sei  v  eeol.  .-n    uu  .  r   en    meer   beN.nclerr       ). 

\Vu-  er  n..-  v.m  de  ,>u,le  in  i;.pS  met  -erenioveer.le  re-enten  over  waren  -- 
.Ie  -erem. .veerde  bleven  buil.n  lul  bewiiul,  daar  de  nieuwe  machthebbers  ,  ,n-ezind 
waren    hun   den    v,.,,rr.m-    m    te    lumu  11   ■■ )       -   sl.ilen    zich    voor    \    m.er.iideel    bij    de 

1)  ]lr.    R.  Fr,>in,  Wv.yv.uK-  ( ;cs.luirt.-„.  IV,  ,,.  J37- 

2)  N„n,lcn  ,Wi-  Crrespniulotic,  ,,.    I    c,   2. 

3)  C.  j.   van   il;u-.k-.il.,-,..k,  ( Ic.k-nk.cl.ritlcn,  uit.;cu.  .l-.n    I  ir    1.  J.   1.    Kr.iu.er,   1,   p.    1 -l-j. 


rT.viii 

partij  kozen  en  iiitc^cslolcn  ucnicn,  w.ian  mkI.t  vi.;r  l.dcn  v.ni  ,|.  ii  Ciinili.  1. 1  in;;  k,iii  \,in 
(■ollcn:  l!ur-cnic.;slcr  l'Vnhnan.l  van  (  uil,  ii,  /ijn  In.M.I,  i  ,1,  (  i,„l„  h.  |„  ,,  Al.  Han.lmu 
van  Collcn;  zijn  z<H,n  <U:  .Srlu:iH:n  en  kaad  l\alnian,l  van  (  oii.  n  l.  i  ,lnian>l-.,:., 
en  zijn  ouisin  luir-eniee^ler  J.xm  (".raalkuKJ.  ()..k  hel  nuJsle  li.l  van  ,K;  \'rue>l- 
schap  beluKMcle  lot  ile  nit;^eslolenen,  n.1.  Mr.  (uaaul  l'.ieker  van  Sv.eUn,  .lien  ,1e 
oiidc  cl)na-.tieen  sedert  zijne  verkie/.in-  tol  Raa.k  in  i;i.l,  link-,  ha, KIen  laten  li-^eii 
en   -een   an,Jer  ambt  waardi-  -ekeurd  ha.klen,  en  ,lien  ,1e  Sla, Ih. ui, Ier  hij  ik;  verande- 

üiitteer,le  Ra,l>-n  Ic  i'.even.  I''.v,:ninin  tra,l,-n  !,.t  de  ,d',Hnl,n  san  Oidr,"  l,ie:  ,1e 
()n,l„hep,n     (ierar.l     Denlz  de    ei;.;en    hroe.ler   van    \\'ilkni    (■i,l,;,.n    Denlz,    uien.-, 

|jen,ieinin;4  t,il  r)iir;_;enieesler  den  .sI.hiI  tol  het  i^eschil  niel  de  ( i,)u vei  nante  en  lot  de 
..piiehlin.L;  iler  Correspondentie  -e-even  had,  -  de  twee  zua-er.:  rhe,)dorns  de 
Snielli,  de  -nH.le  hanki,;r.  en  Herman  VAn  (iliesel,  v,.,,rnaam  k,.,,pman,  beide 
Oild.sehepenen.  en  ,1e  ;^ewe,'.en  president  vm\  .Sehepenen  jan  v^n  Marsehs,  sedert 
175,.)  Representant  van  den  l'rnis  Ijij  de  \Veslin,hselie  C,impa:.;nie,  een  ljr..cder  van 
lien  Raa,l  Unk  van  .Marsehs  en  zwa;.;er  van  ,liens  ambl;.;eiu.ot  CeM.r-e  Clillonljr., 
bei,le  ,1,KM-  Willem  IV  in  174.S  ben,)enid,  en  waarvan  de  eea  m  1750  '  ),  de  ander 
recd.s  in  175J  naar  de  .Slaat.s-ezindea  .)Verliep.  De  Omlsehepen  en  Raad  Mr.  hdias 
Sehellin-er,  een  zua;^er  van  ,!en  l>:aadpensionaris  l'ieler  .St,-\  n,  k,i.is  mede  tle  zijde 
der  Oranjei^'c/.indcn  en  wenl  daar\',),)r  in  175,^  i\onv  de  C.nivernanle  meteen  f,.in- 
mi.ssari.sschap  van    '.s   J.ands    l',.sterijen    be,laeht,  \'an  ,.le  se,lerl   1 7.)S  d,,or  Willem   IV 

Corrcsp,indentie,  terwijl  (Ie  rest,  een  11-tal,  v,)lstaii,li';  i'riiis-e/aiul  lileef.  \'aii  ,1e 
do,)r  hem  in  174.S  a,m;_;,'stelde  Vr,>edsehappea  '')  \\ei;4erde  een  lei-lal  de  ,,l',>inleii 
van  Ordre"  te  ,.n,lerleekenen  en  daaronder  bijna  alle  „nieuwe  mannen":  Mr.  Mal- 
thijs  Straalman,  jan  Aij-es  Srh,,llen,  Carel  1  .iji,sl,in,-r,  j,m  Nie,. laas  van  k.\s.  Dionis 
Miiilman,  Uirk  van  M.ir.selis  (,lie  later  bijdraaide),  V,ilkert  vau  jever  en  l\lr.  j,.an  de 
Rothe;  (laarenle;.(en  beliii;4den  de  O  overitjcn  hunne  adlKesie  met  deinde  „IVunteii"  neer- 
-ele-de  be-inselen,  n.1.  :  Jan  Calkoen,  Mr,  Willem  lluy-hens,  ( ,e,.rL;e  (..■lilïord  Juni,,r, 
l'ieler  van  Tarelink,  Areiul  van  der  W.ieyen  en  Miehiel  Uniyniivj.h,  waarv.m  alleen 
de  drie  laatsten  behoorden  lol  kmiilien,  ,he  vo,.ir  1748  niet  in  ,1e  re-eerni;^-  -ezelen 
hadden.  Wat  de  ISur-emeeslers  belrelt,  behalve  van  Collen  en  Ciraalland  wei-erde 
ook  hun  ambt--cn,i,.t  Mr.  1  lenrick  Tersmillcn  in  de  Correspondentie  t,:  treden  \). 
liet    huis   van    Oranje   verzuimde   niet   de   iiiiofilen   der   te    .\mslerdam    buitcn-e- 


\ 


.liLuKcr  ;,a,iilssic  in  dc/.e  .Scliikkin-c  v.m  ()r,li.:";  tocii  ilaii  i.ok  tuc-  naar  acii  i.iiij,'  vaa  l.ciiuciiimi;  i 
de  Vr.,c>Ncliai)j,inyei-e  R:i,lL-n  aclitciceiuol-eus  .U.iii  't  i.n.acr  lot  Mivalliu;;  v.ii.  de  o.iiiinUsiL-  In  ,lcn  kan 
\aii    St.Ui.-    wlt,1l-ii    aaii-o»c/.L'ii,    a.liiu-    lnj    /i,li    ,  ,-i-nii;;clijkl    ,-ii    ,  ri    liij    in    175S  /i|n   li>lni,i.u-,cha|,  van   . 

.k-n  vi.n.^L-u  iK,t,i,.t  1;., lil,  ,-..,■  r:Ua,  Akkc.ni,  d,c  na  /ijn  luiucliik  in  do  kankiL-i  .^fnan.i  ^.,n  /ijn  M-lio.nua.lc 
Jan   .V  -IhLs.do,,!-  van   Maiselis,  ,.| .ycn.nncii    «L-Lal. 

Schepen   bekleedden. 

,1)  Naandiist    der    leien    van    ,1e    C.n  Le.,.un.lentie    in    de    N,.tnlen,    p.    ló-    2,J.    Vyl.  u..k  ,1e  „l.eyst  ,1 
lleeren   \  .u\  de  C,,nes|M,n.lentie"  in   't  lieni-aielnel   Ie  Ainsler.lain,  l.a,le   K.   5,  N".  2. 


sloten  SlacllinLulcilijkc  partij  Ijch.Hiiiijk  v.i.ir  hunne  ti.mw  ic  hrl.Kiiun  en  zo  nu-l 
loonden  ketenen  aan  /Jch  te  \erbin.len.  k'enlinan.l  \\m  Tellen,  de  luidsle  z,>..n  \\u\ 
t\ci\  liurL^emcester,  die  in  l /.ji)  d(M,r  de  -unst  van  Willem  1\'  v.un'  den  tijd  \an 
ó  jaren  in  de  Admiraliteit  te  .\msterd.ini  L;ede|)Liteerd  was  en  na  allnirp  \'an  zijn 
zittlnostijd  in  Mei  1755  aan  den  <iijk  werd  -ez.et  ' ),  kree-  in  ];(,(,  ile  betrekkin- 
van  Representant  van  Willem  \'  hij  de  Westiudiselie  C'^mpa-nie.  De  z..<in  en  naam- 
l^enoot  van  dezen,  Mr.  1'erdin.ind  win  ('.  illen,  hetuonde  ziell  even  lie-nisel\  ,1,1  ,iK 
zijn  vader  en  L!;r.i(itvader  -—  in  i;,S,S  keliourde  hij  nevens  Mr.  k'rancnis  .Su.ialman 
t.it  <le  (ipri.liteis  v.in  het  (  )ranje;;en.  lolseh.ip  te  Amsteidam  - )  --  z.mdat  hij  het 
nimme'r  tut  <le  u  ,iardi-li.  id  vau  re-ent  -ehrarht  Ihxl't  ;  in  1758  bczor-de  de  Hor- 
vuilst  liein  eene  aanstelling^  tin  Commies  tier  Admiraliteit.  Men  andere  zoon  wm 
üur-enieester  1'erdinand,  Mr.  Cornelis  van  (."(.>llen,  werd  in  175J  benoemd  lot 
Coininissaris  van  's  Laiuls  1'osterijen,  welke  betrekkin--  bij  zijn  dood  in  I7<.-  op 
zijn  zoon  Mr.  k'erdinand  van  Colleii  over-in- ;  diens  broeder  Mr.  Jacob  van  Lollen 
weril  in  1787,  oiulanks  zijne  toelredin-  tol  de  LVirresiiondeiitie  in  'l  vori-e  jaar, 
door  Willem  V  tot  Raad  in  de  Vroedschap  aangesteld.  Ihir-enieester  Ilemick 
'l'ersmitlen  weril  in  1752  met  het  Coniniissaris.schap  van  's  Land-,  l'osterijeii  verblijd, 
terwijl  Jinr-emecster  Joan  (iiaalkind  in  1755  tot  (  Jntv.m-er-t  ieneraal  v.iii  de  .\d- 
niiraliteit  werd  aan-esteld,  in  welk  ambt  zijn  zoon  ,Mr.  Joan  ( i  raalkmd  hem  in  I7(<7 
opvoli^xle.  JJe  zoon  van  Jan  Ai^'-es  .Seholteii,  de  in  vele  pamlletlen  als  liederlijk 
fjekarakteriseerile  Mr.  Christiaan  .S,diollen,  tlie  aan  het  I  I.  .f  persoiia  -rata  was,  maar 
Ie  Ainsterdani  i^ehaat  werd  als  trouw  bezoeker  van  hel  „Oranjetuintje"  in  de 
l'lantage  en  0111  het  aandeel  dal  hij  als  Kapitein  der  Ihir-erij  in  1748  oenomeil 
had  aan  de  te-en  de  ,.ude  re-enten  -erichte  v  olksbewe-in-,  kree-  m  175Svande 
Gouvernante  liet  ambt  win  Commies  van  lekenin-  tolde  ho..rdelijke  betalin-  bij  de 
Adnnraliteil.  Mr.  Matthijs  .Stiaalm.an  werd  in  1 750  LuilcnaiU-Opperhoulv  ester  en 
J.-ermeester  \an  C.ooiland,  111  177.^  Jiewiiulhebber  der  Oo.iindische  ( .ompa-me  en 
in  1787  door  Willem  \'  tol  de  luir-emeesterlijke  u  aardi-lu  id  v  erhe\  en  ;  zijn  ou.L.te 
zoon.  Mr.  I'i.meois  .Straalman,  werd  111  1770  do.u-  den  l'i  iu.-.  aan-e-.leld  lol  luisten 
Commies  van  tle  ne-olie  en  Onlvan-er  van  de  reco-nitie-elden  bij  de  Westiiulisehe 
Compa-aiie  —  eeu  zeer  voordeeli-  ambt,  dat  in  oorloL;^,lijd  wel  ƒ  20.0i;)u  o])braelil,  -- 
en  diens  bnieder  Air,  Anne  Willem  .Straalman  in  17S.1  tot  l^ersleii  k.iad,  Dross.iaid 
en    Dijk-raafvin    de   stad   en    'l    (Iraals.Ji.ip   Cu>  lenbur-    benoemd. 

(iroot  was  overi-ens  het  aantal  Oranje-ezinden  te  Amsterdam  niet  en  -aande- 
wejr  MiMik  <lil  no--.  In  kilere  j.in.n  verheten  ver^cllei^lene  zoons  v,in  buiu  u  de 
Conveuue  -eblevea  t  )raiijemannen  de  p.irtij  om  .aeh  bij  de  l'ointen  v  an  dalre  aan 
te  sluiten:  m  1705  tie  bankier  Jan  van  M.iiseli-,  Jr.,  lul  der  aanzienlijke  lirm.i 
Jan  .K;  'riieodoor  v,in  Marseli>;  in  17(19  ^^'  .\dolph  Willem  lersmillen,  een  zoon 
van    den  overleden   J  iur-e  meester ;   in    176^    Mr.  Willem    tnieker,   koopman   op   It.die 


1)  Ia  .S,.|,u-„il,r,  1754  ,„lli, 
ilgcniceMulcli  .1111  in  ace  Ik 
lis:    „a'llr.    Adniir.iliüjlsliLLr 

1  rcauii   a:K-rti.c  yccii   iIl-  iniu> 


Mr.  l'.  v:m  (-..Ikii  lv„  .laar  ziii.  /lUinijsüj.l  niLt  .Mei  a.  s.  allic|,,  I. 
;;eo.iniiuK-ei,l  Ie  w..nlei.,  ma.u-  l,.j  kwam  van  cei.e  k..u.le  L.aike 
lle    acii    Uc    luiysen    van    d'IleLTcii    .siilllcitalic    ycdaL-n  Cm    na   Mc 

1   ,.|,   kaï.   il, kielen,   m.iei    e-Ua    J.U    men   aen    ilien    lier,  ,„„  mee,  .,1 
kan  geven"   (l'art.   Aenl.   v,,u    l:.   de    \'iii  Tcnnnn.k,   il.   p.  47). 
;en,..,r,d,..|,,    17Sy-17v4.    (;en,.-a,vl„el    Ie    Am.-,le,aam. 


onder  (Ic  firma  Gobnicdcrs  lïackcr,  cu  in  l.-o;  \\i.  Willem  Cornclis  liaekcr,  beiden 
zoniis  van  den  OiKlsehej.en  Willem  fmnelis  i'.acl.er,  mede  een  der  -evallenen  van 
175J;  in  i;75  en  17;-)  de  -el.n.eder.  Ilemie  en  l'ieler  Muilman,  liinanlen  van  hel 
beroemde  bankiei  sIhps  Muilman  .S:  Zo.uieii,  «ler  vadei'  Xicwlaas  Ainilman  in  ijy, 
door  Willem  IV  lol  Seliepeii  en  wier  oom  Dionis  Muilman  in  1 7  (e  do.u'  dezen  lol 
Raad  was  aan-esleld ;  in  17.S1  Mr.  l'ieler  de  Smelh,  een  :'o,.n  vau  den  l'rins-e- 
ziiidcn  Schepen  •['heodorus  de  Smelh  en  lul  der  /.eer  \,.orname  lirma  l;a\ mond  .K: 
Theodoor  de  Smelh,  bankier,  van  Rusland;  in  \;^<>  .:elK  ,Mr.  laeob  \  au  i.'ollen, 
een  kleinzoon  van  den  aan\  (ur.ler  der  ()ranie...e.'.inden,  l!ur;.;emee-,ier  l'enliuan,!  \'an 
('ollen.  l'.eniju-  van  .leze  re  nee.aleu  le-deu  u,,  de  .  oul  ra-revilulie  \.in  17S;  weer 
eene  vnri-e  <  )ranielierde  aan  ^Ia)  ,\a-:  m  dat  op,-,,,  In  ouderseheidden  /leh  o.  a. 
de    lloofdsehoul    Willem    Cornelis    ISacker-  «  ieiis   broeder   zieh    eeni-v    maanden    Ie 

den  onwclÜL,'  al"-ezellen  lUii-emeesler  Heels,  —  en  .\dolph  Willem  TersmiUen,  die 
in    Seplember    17S7    ,loor   Willem    X'    in   de    \  loedsehap   uerd    buinen-eleid. 

In    -een   enkele   periode   van   onze   -e.schiedenis   is  .\mslerdam  aU  politieke  drijl- 

krachl    zoozeer    op    Ac^i    x i-rond    -eireden    als    gedurende   de  jaren,    vol;,,en,le   ,ip 

de  stichtiiiL;-  Vdw  de  Cn-respcjiidentie.  Om  den  oor^inou  ;  van  de  -rot-materialisli.sehe 
handcls.staalkunde,  den  Slaat  in  ilil  tijdperk  te  kwader  ure  door  de  maehti-e 
koop.stad  op;^cd rongen,  te  be-rijpen,  is  het  noodzakelijk  zieh  allereerst  win  <le 
ccononii.sche  positie  van  den  .Xmsterdamschen  re-ent  en  den  AmsleidamsLlieii 
koopman  —  de  hefboom,  ilie  toen  de  Repul.iliek  in  bewe-in;.;^  bracht,  -  op  de 
hoo-te  Ie  stellen. 

In  den  .Vmsterd.imschen  re-.nlenkrin-  li.id  de  politieke  revolutie  v,m  17  pS, 
die  de  leden  der  te  \oren  opp,:rm  hditi-e'  r.nr-einee>ter.d\na  ,iieen  v.in  allen  ui\  lo,.d 
beroofd  had,  eene  economi-ehe  oiinventelin;.;  ten  -evoL;e  L^ehad.  (i^duieiide  hel 
tweede  Sladhon.leriooze-  tijdperk  leefden  .Ie  re-enlen  oub.-zore.d.  1  )o,  u'  , ,nd.  rlin-e 
alspra.dc  wrd  .-mier  hen  ,1e  ambtelijke  erf  ,pvol-in-  zoo  n,ur.vk.:nri-  -eie-eld,  .la. 
de  vader,  in  .Ie  -eruslheul  dal  zijn  zoon  h.;m  in  zijne  u  .lar.li-heden  en  voordeeliev 
betrekkin-en  zon  opx'.ile.en,  -een  Mees  b.  liocf.le  te  koe-,t..reii  omueiil  iliens  toe- 
komst.   De   nitbrei.hn-   van   dez.-    ,,e.n  re-,pondenlie"    ')    \.iu    stad   tol  -,t,i.l  u  aaib.n-de 

cerst-eboiu'terecht  eene  gerc-elde  opklimmiii-;  op  ile  .iinbienla.lde-r  in  if  n  \\\.- 
ston.1,  eklers  eene  eervolle  regentenlo.)[)b.ian.  1  )e  -ebeurlL  nissen  v.iii  I7I7'I7|N 
maakten  ,,an  .K.-zen  para.lijst.)esl,uul  d.r  ,,li-ar,hi.-  e.11  ein.le.  Onder  Willem  W 
werd  de  e.xploil.ilie  van  het  publieke  vermo-eii,  .lat  de  re-enten  eeni-e  -ene- 
ratien  lan-  aU  hel  Ihu.f.idoe!  \  ,111  hun  be-M.iu  h.uKk  n  kiinuen  be-diouwen,  ,i,in- 
meikelijk  Ihmioc  id  :  eene  iijke  bron  \  ,111  mkom-,teii  kw.im  \o.u  de  re-eer.  luk 
kkis.e  ..p  .le.'e  wijze  ..p  te  ,li..-en.  Daar  .lieiuin,  kmks  .Ie  lev..us.landaai.l,  al- 
-ev..l--  van  .len  alom  h,.-ersehenden  welstanil,  st.-.,ls  h.,o-er  ..p-.voer.l  wer.1, 
za-en  de  patriei.as,  uil.l.n  zij  .loor  hel  ophou.l.ai  van  een  bij  hun  ran-  passen. len 
staal  hel   prestige   van   luiii   sland    h.»)-  h.aiden,   zich   -eno..Llzaakt  naar  an.lere  mi.1- 

I)    llncwcl    l.e-t    iii.-l    uit    t.--    innl.L-i.    i-.    of   or    Uissclicn    .Ic  K-.lcn   .l.r    l;„i-t:i,u-.-sl,.Ts.lyü.isti.cn   v.ui   v.V.i 

174S    ccnc    L-i;;enl.ik    i;c.-.-i;.l,-   srlüilU'lllkL-   .  c|■|.illlL•ni^  ..1    ..o. in-  „l,-i,tic"   Ivst.Lin    l.ccll,   i.   :lil    «,.,,nl    hi.-., 

o„k  .,1    l,.sl,>.ia    L-l-   .'.>,,■„   „i.i.u.nncur'    nicl,   tncli    ter  .v.nuhuA\w'    v,u,    .U-   l..cn    ie  .\ ua.un  ili  ,«..,.;.;  n]v.l: 

schikUluyc.   i.,   .Ie   ...nlUclijkc  .,  r.,i,vul^i„y   uict   ,nis,,laatst 


lueriin^rdam  in  de  tweede  helft  der  18=  eeuw. 


.I".iniic,   linuuci,., 

„l-a,.„„-lnu„K.lao,", 
iclUer  ,lcr  linua  Junn  i;„„wrn.  , 


X 


Mr.   KcMiiu    |;,.,n 

■ . 

liiMiunis 

(r.i-l'-    i'"»7,  si.    17 

S''), 

,M,-.   ,s,,| ,,„  |,,.,|^.| 

X 

N".  .i3", 

(;;,.1,.      17,,,     „,     ,-.,,)_ 

Ol-KL-Clillnr, 

nna  j„au   lluuw.-ns  ,V 

.S,,„n 

1 P' 

■UI  011  l..M,l.ier,  Ih-Hia  .Sa- 

C-1).  1685,  st. 

1760), 

I' 

X 

(■:.tlKuiMaJ„sl!na"va 

liori 
ol.ciii 

Cl 

_ 

.V  Willem  1  iel  lil  He, lel. 

\'.    ;.;.) 

X 

N°.  365), 
-inpmaii  cii 

M 

" 

X 

.Ma,Kai...|l,a   T, 

■  3'A-             Koli.iu 

A;;n,;la    M.iiia    l;,.ieel, 
^an    Calli.inna    D.neol, 
I  mot  Jan  l!ei  lul  liiol.er. 

M 

■.    1 

•"i.-'l    |:u,    llM„«-en^ 

omk-r  ,1l- 

. , 

lirma 

lilïnnl   ,V 
/.Miiirn. 

2 

lil 

.  T 

1 

-el 

IcIl 
l.ic 

claL 

^  '723,  .t.   17.S.), 

-l.li^-'l>--ii  on    ,a.      ,    :,, 

X 
'■i<-'.'ll,a,i„av:,u,ler 

Mell.  Clasina  do  K„. 

'iotil 

<lc   1 
X 

Iiinto 

Moi 

..11. 
olis 

.Mr.  ja.ulu.s 

van   .1,.-   I'„i| 

(KoIi     1724,    st 

iSo7), 

K..u|.,i,an  en 

asMnadcm-. 

X 

j..liainu 

Calli.uina 

van   ,1e  l'oll 

X 

Nionl.ias 

Waiin 

fcoli.    17J0.  si. 

17^0, 

Ml.    W  lil,  111   (ui  lil 

He, lel 

(Koli.    1734,    si.    lS,H)- 

"n  ■  3'.)'.i, 

r,i-ma    S.il„i,„m    >V 

WlllemCenillleilel. 

X 

_ 

lo 

Wulurs. 

N".  37''l, 

J.u-,,l.a    l.li,.,l,eih 

1 

r,„mn,eliii. 

""^'"t;^  ("lu.ma   (1irr„,,| 

liflunl  jr.  ^  I 

•■^'«.-  ..va,^,a.e,. 

^■3^5.  ;.       Aant.  I,ii  N'.  3Ö2) 

t^ov.rye  k„„,„iian  en   l.anluer,  siioliler  ,ler 

J.'n  .V  Tl,e„d.„n    van  M.n.cl 


iffoid 


M^'na  .Maeliteliiia 


•dClilloi-.l 
''•  '738, 

jnlianna 
van    MaisJlis 

hu.   van   M.irse 

'f;oi'.  173/,  st.  1 

■ui.V  ri,e,„l„.,,van 

X 
".   Caihaiina   Yda  I 
-•'■   M.iiia    kiinl.rii 

'770), 
Cliffm-,1 
Zo.men. 
X 

1  AFaiia 

X 

Mr.   f.a-nolis 

Jaeid,    van    ,Iei- 

l.ijn 

(koI..  1730, 

st.    17,^,^), 

liiileii\ 

'1  lieren  s . 

(/ie  Aaiit.   l,ij 
N^  375), 



1 l'-an  on 

1'UM  IVIn.iu.,llavaii 

(vel,.    175,; 


Ml.   I'leui    ,1e 
.Sinelli 

(i;el..  1753,  !•'■ 

iSio), 

('iol-iiN-.32,,, 

linl.  1), 

Kaym.nul  .\: 


Overzicht  van  de  onderlinge  verwantschap  tusschen  de  chefs  der  voornaamste  patriclsche  handelshuizen  te  Amsterdam  in  de  tweede  helft  der  18'  eeuw. 


'ieliT  Hi>iiwciis,  hniidclnar  in  ij/ur 
fctli,   1621,  s(.  16S0). 
(/ie  A:,nt.  bij  N".  336). 


(i;d.    i«.3,  .L   .7^' 


Itniiiii  1:. 

IWCMs 

■alli.iiiii.i    IVK 

|.,l 

,„„:,  Sar 

IVis 

1,.  i<..,7,  .,1. 

'75"). 

X 

X 

N  ■.  33'"'. 

Mr 

Wilkin   Munter 

Mr. 

;il,    IkTJH 

llii.1,.1 

.V  Sci.intii. 

(K» 

.    16S2,  si.  I7S'J), 

k^l 

IÖ95,  M 

1750), 

rc.l,.,  (^.,1,H 

ii.;i   l:cri,..iiL 

1 

N°.  2SS. 
lUi;.   172''',  eii'- 

IM-I 

L-    l,ij    N". 

Il  f'), 

s   IV-ls 

(uci..  i7ifi,  st.  1750), 


M.irg.irctl) 
Zit  lm 


1722,   Kt.    1783),     '■        M:,t-.l 


11,".-!..    17=1 
11."-!!.   17S7.' 


Mr.  J.C, 
(K^l.     172 


M.iri.T  Mr.  J..11  v.i 

lo  l'uU  (^d,     1759, 


k.l.,  1757.M.  i;s;i. 

•■.   l'iclL-r   Mi,ilL„..ii 
fecl,.  175 


'■ ■ ^~ ""■""=■    =»    '^''™;'n    S„,,l,iaAdri.««Ilnl,k-,    (/ie  A;,„t.  l,ij  N".  361),  V.ilA.niuf. 

an  All,.rt  i'i.lur  Mr.  Uc-„r!;>--       ""'"'     "'"'"":'    ,^'''        '"'■''-■'^  '■^>"  ">'■"'■"<         li..o,,mn„    c„    Imiki.r,  [ 


ClilïorJ  riiir.irrl 

(K'-'l'    1743,  fce-li.    1743. 

st.    .7.SSI,  st.    177<-.), 


(Uel..   1753,    st 

iSio), 
(/iel,ijN-.32.; 


delen  om  te  zien  om  liunne  fuiancicii  U-  stijwii.  Dit  is  i\c  iiDr/a.il:  el. il  iii  de  ier->lc 
jaren  na  174S  verscheidene  leden  van  rcmiUciifaiiiilu  n  /icli  iii  dm  liamKl  l.r;,;aven. 
De  zoons  van  den  afgezettcn  Ikiryemeestcr  llaniKii  llcnrik  van  de  r<ill,  eeiizudn 
van  Jkirgemeester  Gcrrit  Hooft,  de  Jlickcr's,  de  I  tcdel's,  du  Lilin-  Uiii-eniecest,  r 
llenrik  Mooft  Danielsz.  ■),  zomi  van  1  lurgcniccster  Haiiirl  II.  „  .li,  ni  aiidLH  11.  slirlil- 
tcn  handelshuizen  of  traden  als  eliefs  wm  u.ds  Instaaiuk-  rniua's  op,  /oowd  in 
hunne  kantoren  als  in  de  vele  andere  te  Anistc-rdam,  waarvan  de  lio., fdm  in  <le 
regeering  zaten  en  met  patricische  geslachten  geparrntceid  waren,  aU  l).\  .  die  vju 
Clifford,  van  van  Marselis,  van  Muilman,  van  lïouwcns,  v,in  Ilartsinck,  en/,.  ■), 
raakten  de   regentenkringen   met  hun   kajiitaal   betrokken. 

In  de  eerste  helft  en  de  drie  eerste  decennia  win  de  tweede  helft  ^\cy  1  .S>^ 
eeuw  verkeerde  de  Nederlandschc  handel  in  bloeieiukn  sta.it.  Wel  h.id  de  toene- 
mende ontwikkeling  van  de  economische  toestanden  in  't  l)uitenl.ind  een  einde 
gemaakt  aan  het  onnatmnlijke  monopcjlie  van  tien  \\ei  ehlhandel.  waar  I  loll.md 
in  zijn  „gouden  eeuw"  naar  hatl  durven  staan,  en  was  de  ,,di\'eileerin;_;  \  .in  de 
negotie",  die  men  al  ten  tijde  van  het  liestanil  als  een  1  )aniocK  szw  a.ird  l)o\ei' 
het  hoofd  had  voelen  hangen  ■•'),  een  feit  gew.nden,  Ui.i.ir  toch  kon,  ond.mks  d. 
weeklachten  der  Netlerlandsehe  staathuishoudkundigeii,  óc  h.iiuK  Isoni/el  \-,in  dt 
Republiek  naar  verhouding  de  vergelijking  met  andeie  landen  no'^;  geiusi  ilom 
staan  *).  Naast  den  warenhandel  en  de  reederij  w.is  de  gelilliamlel  opgekomen 
deze  vooral  wierp  groote  winsten  af.  Zijne  \  mnttlurende  iiitbn.  idin^;  in  den  looj 
der  eeuw  wekte  bij  velen  bezorgdheid.  Alen  vreesde,  dat,  indien  lloll.inds  k.ipn.ud 
kracht  aan  onzen  h.'indel  onttrokken  werd  om  ei-  Lmitenl.indsi  lie  e  oiiciirreiiten  nie(U 
te  steunen,  dit  voor  de  RepuLiliek  bedeid<elijke  -evolgen  n.i  zich  kon  slepen;  de 
bankiers  betoogden  daarentegen  dat  het  kapitaal  der  vnor  rekening  wm  lirt  bui 
tenland  aan  de  Amsterdamsclie  beurs  gesloten  leeningen  ook  deels  dom-  buiten 
landsche  huizen  gefourneerd  werd,  terwijl,  aangezien  het  uitgevoirile  geld  veel.i 
onder  den  vorm  van  handelswaren  weer  in  Holland  ingevoeld  weid,  het  gao.itste 
gedeelte  der  b.iten  aan  de  Hollandsche  bankiers,  kassiers,  kooplieden  en  m,d;elaar 
toeviel  '■•).    Hat    er    te    Amstertlam    nxl'I    omging    en    er    veel    gekl   ge\\tJiinen   werd 


1)  De  IntLT  y.,.u  VLTi^uisilL-  „Viulur  Iln,,!"!"  iii..L-t  cl-ii  I,.-Mcu.-ii  kijk  ..p  .II'  .liiiL;cii  i;il.,i.l  iiL-lilion;  ocii  \.. 
jaren  van   tu  vuren  zag  lilj  al  de  acl.acle   xan    I7-)S  .i..nk..nicii :    rcoh   in    ly.ii.  i,   l.i|   in   .Irii   l..in,lel  i;cl;.i 

2)  Vgl.  het  nevenfiaamle  „Overziclit  van  de  underlinye  n  ei  u  aiilsrl,a|,  ui-„dien  de  rliels  der  vomn.i.nn 
patricische  handelshuizen   te  Ainsterdani   in   de  tueeile   liellt   dei    iSe   eeuw". 

der  inN,.ei,e.lilen  .,,,  ..nnnui;e  arlikel.n.  iKn  140,  jie.eml,,,  n.je  »r.d  \.a  a,in  de  ;;e.U  |.uire.den 
Mad  ter  da^v,>.ut  in  den  Haat;  ,.,,,;edr.i;;eii  .,d,.eru|,  «e!  (Ie)  lellen,  dal  de  kielen  n>et  /,...  seer  en  «en 
t;eUaeht  ..i-  de  negulie  ('t  ueleke  eanseren  zon.le  d.vetMe  van  neiinye,  als,.,,  .ie  net;.,tie  .i,.en..eeb  l.esw. 
ib)  als  op  de  eonsiiinptie"  (Resol.   Vroe.lbehai)    12,  fo.  2S2). 

4)  He  pessimistische  relr.)S|)ectieve  hesehiniwingen  van  de  18e  eenuers  tjeven  ,ins  i^-eu  .„mliik  .len  in.l 
dat  de  Nederlandsche  handel  in  die  eeuu  in  diep  verval  is.  ],)e  tiieninaliyc  Nederlan.ler,  die  ,leii  wei, 
handel  als  zijn  uitsluitend  |n-ivilei,'ie  beseliouwt  en  zich  aan  ile  diikiimst  van  zijne  mededingers  erj,'ert 
aan  een  roof  van  hetgeen  hem  rechtens  toekomt,  gaat  aan  't  zelfde  euvel  van  zelfoverschatting  mank 
later  de  Britsche  natie  in  haar  waan  dat  zij  op  elU  onbeheerd  hoekje  van  .Ie  werel.1  eene  „eerste  liy|..itlie 
kan    doen    gelden.  —  Ook    Dr.  II.  Krugmans  in   't   h..,d\lsu.k   „llan.lel   .-n   Nijv.-rhei.l"   v.in  „Anisier.lani 

,len  4,^n  hlngelsclieii   ...nlog  dagteekent. 

5)  Vgl.  <le   „Consi.ieratien   ter  l.eanlwo.nding  .Ier  vr.wg,   ..f  liet   v.ior  de  e.niiiiier,  ie   niel  iiulli.L;  /,ni  / 


bewijzen  de  cmtzai^lijkc  forluinen  van  luuiilclsnKi'^iiaU.'ii  als  ili-  ( 'lilLud's,  ilc  ISaKK's, 
de  Muilnian's,  de  rds'en,  de  Straalnian's,  de  van  jevci's,  de  van  dn  OudrrnuuKn's, 
welke  alle  nil  de  l  S^-  eeuw  da-Lcekenen.  X'..-  in  i;.]!  i;in-cn  de  -.hincdcrs  ]cAn 
Lucas  en  l'ieter  Pels,  chefs  van  de  beioenulc  fiiina  Andries  1'els  ,\:  Sonnen,  do<.r 
voor  „de  L^rootste  Cdciplieden  en  ix-eders  van  scheepen,  ile  i^eheele  werelt  door,  die 
er  in  lange  jaaren   bekent  sijn  :4eweest"   ' ). 

J)e  ni-ootc  rijkdom  van  den  handelsstand  upenbaarde  zich  in  ecne  steeds  stij- 
i^ende  weelde;  de  re-onten  en  tic  biir-erij  v()l;_;den  hierin  het  door  de  koophedcn 
1,'e-evcn  voorbeeld.  Wie  ran-  had  zoo  onder  de  -eld-  als  onder  de  -ehoorte- 
arislocralie  moest  een  ilaarliij  passL-nden  staat  wieixn;  ieder  die  met  zijn  tijtl 
nicdeyjini^r  behoorde  een  huis  op  de  1  leereni;racht  en  eene  „h.ifstede"  in  duin  of 
polder  te  bezitten.  De  geniidtlelde  waartle  der  voornaanisle  „LMachtpaleizen",  die 
V('H')r  1750  ƒ40  a  60.000  bedroe-,  kdom  in  de  vol;^rende  jaren  voortdurend:  de 
palricisch.'  boMU'-ewroi  lilen  in  „de  Uocht"  dedi-n  van  i;sot<it  17()5  ƒ  (k-i  a  So.OOO ; 
n,i  het  laatstgenoemde  jaar  wisselde  de  prijs  ervan  tnsschen  /' So.oOO  en  160.000. 
liet  huis  van  den  -ewezen  CiouvernCur-Cleneraal  Joan  van  lIo..rn,  op  de  i  [cercn- 
L^racht,  bij  de  Spiegelstraat,  dat  deze  in  17 10  voor  ƒ  6.).ooo  gekocht  had,  werd 
in  1759  (.loor  zijne  erven  voor  ƒ  i  17.000  aan  den  l'"iscaal  Jioreel  verkocht;  uil 
diens  nalatenschap  ging  het  in  177S  voor  ƒ  135.000  o[)  ^lun  Sche[)en  Daniel 
Hooft  (ierritsz.  in  eigendom  o\'er.  De  k-asteelen  en  vorstelijke  buitenplaatsen 
a;in  den  duinrand  en  langs  de  bo,u-den  van  Amstel  en  \\.cht  waren  schier  alle 
in  't  bezit  van  de  .\msterdanische  „groote  wereld"  en  verslonden  schatten  aan 
aanleg  en  onderhoud-);  ecpiipages  en  jachten  waren  noodig  om  de  gemeen- 
scha]) tnsschen  stad  en  l.)uitenverblijf  te  onderhouden  ')  en  een  stoet  van  be- 
dienden kwam  ile  kosten  der  hui.shouding  nog  verzwaren.  Was  de  weelde  bij 
de  rijke  regenten-  en  koopniansfaniilien  ook  in  hi.-t  dagelijksche  levengroot  —  zoo 
bezat    de    in     1779   overleden    Schepen   Mr.  Jan   Six  o.   a.   voor  dagelijksch   gebruik 

plachten  zij  een  buitens[)in-igen  luister  ten  toon  te  siireiden.  ICr  zijn  enkele  spre- 
kende voorbeelden  VAU  bewaard  gebleven.  Hurgemeesler  (ierrit  1  looft  gaf  b.v.  bij 
gelegenheid  van  zijne  g..uden  L^rmloft  met  llesLer  llmlopen  den  jS^n  Juli  1757  een 
groot    feest   in    het  O.  Z,   lleerenlogement.     Aan   den   avoiulmaallijd    pronkte   op   tafel 

kolommen"    en    aan     weerszijden    omgeven    tlooi'   een    terras    met   lof-   en    beeldwerk. 


I.   f.ul..-.    K.no,    A.,ni  ,    II,   |..    V. 


^) 

\.u 

a.inl.-. 

:    ,k- 

.s,-l 

,'|,c- 

1 1' 

ClCl 

.Mui 

m.iii   1... 

In    ia 

181. 

y 
a 

50 

.ÜO.     1 
zij  ML' 

mIc 

■n 

cc 

■     / 

l.i.v" 

xcrti.ia 

"la   I 

J.iC. 

i> 

•an 

[.eniiL 

1,  a.i 

t  l 

icn 

U|> 

liut 

Hui 

:,.    .M.i 

l..l,l,  1 

Coi 

l,C^I 

j) 

In 

n    l.cni 
hou.lc; 
17-t-    1 

cl  Ie 

"J 

l.iS 

'n\'i 

■ycltj 
U  al 
>   "97 

■>/,a,al" 
te  LustI 

a.ir   n| 

407 

1 1 

v, 

lolij^c 

^,l^tl 

770. 

.lu 

':i 

c-,1 

n|,l 

cl  l. 

-  1  )c  &. 

\Mnll.ii 

nbock 

/ijn  lm 

IIH.X 

■-t  . 

Uu 

,|.ra;.;li 

,e   -.k 

cdc 

[     !. 

ccr 

cU.i,, 

IC   |i.i.ir 

Icli   l>c 

.\a nlcilaia. 


•(<)n„l„c.-    174^   CM   .\a 


De  tempel  stond  op  ccii  marnieren  \'oelstiilv  en  \\as,  evenals  ck'  s)'ml)(iliselie 
voorstellingen  en  bcehlen  er  binnen  en  romlcun  -e-rcupeeiil,  van  suiker  \'er\aanli;_;d 
en  met  „velerlei  soort  van  kristall)'ne  lioir^nn  en  amler  iVan  h^rUlucrl.  van  Saxiseli 
porcclein"  versierd.  Het  t^eheele  i^evaarte  was  7  \oct  h' o-,  .;  whA  breed  en  m  voel 
lans^.  „Toen  dit  tafclsieraed  was  opgezet",  vernemen  wij  uit  de  Jaeiboeken,  die  het 
feest  eene  uitvoerige  vermelding  waardig  keurden,  „weergalmde  de  lm  hl  \'an  een 
algemeen  gejuich  der  aenseliouweren,  welken  voorliet  IKeren  I  o-L-menl  iu  nieinigle 
verzameld  waren  0111  de  vreugde  te  zien,  en  die  dit  hae\e  kinislslnk  \'.in  verre 
beschouwden"  ').  15ij  het  liuwelijk  v.m  den  bankieren  koopman  jan  van  I\hu-,elis  Jr. 
met  cene  juflrouw  ISuleux,  den  Jo^-"  Maart  i;'»!,  was  .,de  bi  lu  t  <«nL;rmeen  pragtig 
geklect,  int  roodt  stol"  met  siber,  een  gansclie  bcjrst  niet  diamanten  en  paarlen 
bekleet,    een    halssicrzel     van   een   strik*    mei    koslbaare  juweele,   en    bciwn    ])rinselyke 

was  haar  gansehe  hoofl  nut  juweele  en  met  ryke  paarelsnoci  111,  die  Ic'^nnsgewij^ 
aan   weeilerk.anten   om    haar   hooit   lushongen,   \ersiert"  - ). 

Om  zulk  eene  pracht  te  bekostigen  word  geld,  veel  -.ld  v.  reischl.  De  be/.a- 
digile,  voorzichtige  wijze  van  handeKhii\en  der  vaderen  oiilaardcK'  ni  di;  twei:il<  bclfl 
lier  eeuw  bij  velen  in  eene  wilde  en  roekelooze  jacht  naar  l..rlum.  Speculalie- 
ziicht  en  wisselruiterij  biacliten  in  deze  jaren  tallooze  ..luii/.en  van  negotie",  waai- 
onder  ccnige   werelilbenienule  ouile   firma's,  ten  val.    iSekend  zijn  de  geruclUmakeiuK: 

faillissementen    van     (iebroedeis    de    Xeufville   in    i;(.J    en    \an   (■lill'..,,l   X;    / un    in 

1773,  het  laatste  kort  na  dcu  d-Hul  van  den  nudslcn  rinnant,  ISurg.emeesler  Jan  Ciil- 
ford.  In  I7(M  failleerde  hel  huis  Coemaed  .^  llendiik  van  .Son,  dat  door  een  nerf  van 
llurgemeesler  de  Vrij  Temminck  bestuurd  werd,  cii  in  I7,S|  m,,csl  de  lirma  J,ui  \: 
Chrisliaan  van  Taielink,  aan  'l  hool.1  waarvan  burgemeester  Jan  van  l'arelink 
stond,  hare  betalingen  staken,  b'.ene  gelijke  hasardeuse  neiging-  als  de  geldnegoiie 
legde  ook  de  goederenhandel  aan  den  dag.  .Sedert  hel  uilbrekeii  \an  den  ze\  eii- 
jarigcn  oorlog  tusschen  iMigelanil  en  {'"rankrijk,  in  175'J,  was  Ie  .Amsterdam  de 
handel  in  oorlogsconlrabande  in  zwang  gekomen,  eerst  met  iM-anlcrijk,  later,  — 
toen  de  Aincrik-aanschc  koloniën  tegen  haigeland  in  oiisland  wanai  gi.la.nien, 
niet  Amerika,  vervt)lgens,  nadat  in  177.S  de  oorlug  tusschen  l.ngelaiid  en  l-raiikrijlc 
wedcrom  uitgebarsten  was,  met  {'"rankrijk  en  Amerika  beide.  i;ij  leusachti-e,  te 
voren  nog  nimmer  gekende  winsten  Imod  deze  handel  ook  zware  risico:  de  Repu- 
bliek zou  dit  tot  bare  schade  ondervinden.  ]  .)e  Amslerdamsche  regeering  begun- 
stigde hem:  vele  regenten  waren  er  dan  odk  in  geïnleres.-,eerd.  Hel  is  voor  de 
kennis  van  de  geschieilenis  \an  dezen  tijd  \'an  belang  0111  op  ic  merken  dat  bijna 
,il  de  on-,  uit  het  p.uuottentljd^.d;  bij  u.uue  bekende  Im  .,n-.  hgei'inde  .\niMerdam- 
.vhe  politici  in  de  j.iun,  die  Aen  p"  ku.jejsehen  ouilog  voorafgingen,  met 
brankrijk  in  handebd.elrekking  stonden  en  op  Wesl-lndie,  tle  voorr.iadsehuur  dei 
Amerikaansche  opstaiidelmgc-ii,  han.lel  dreven.  Dit  w.is  hel  ge\  al  :^oowel  mei 
Willem    (Jerril     Dedel    .Salomoiisz.,    zijn     neef  Abraham    Dedel    en   Jan    van   de    l'oll, 

met   Henrik    Hooft    Danielsz.,   die  als  „Vader  Hoofl"  eene  Iwijfelaelitige  beroemdheid 


i)  NeJerlaiidsclie  Jaeilinelvcn,   1757,  2e  st.,  p.   569—580. 
2)  |.  Kicker  Kayc,  Aaiit.,   II,  )i.   290. 


(-I.XIV 

van  de  uilcrstc  Imkcivjjdc  dor  p.itrioltcn  ').  I  lel  stadliiiis  werd  ecu  lili.ial  v.m  de 
beurs  ^).  Iii  de  kt)er:,lijsten  eii  kooijmansjonrnalen  \erdii:pt,  Veri^al  de  ie;^eiU  de 
voorschriften  der  iüteriiaLioiuile  wellen  van  cerlijklieid  en  i^oedc  Irouw  en  i^ooiile 
hij  de  waarditjheid  van  den  Staat  te  L;rabijel  voor  een  handvol  geld.  De  weife- 
lende, hcbzuehtii^e  politiek,  door  Amsterdam  in  deze  jaren  i;e\-olgd,  i^eeft  de  maat 
van  het  karakter  zijner  reL;enlen.  l'it  vrees  vmir  winsUlcrvinL;  was  de  stail  er  niet 
toe  te  kriJL^eii  om  door  eene  wijzi^ini;-  in  het  handelslrael.iat  mei  l'.iujehmd  aan 
(.Ie  voortilurende  i^'eschillcn  met  deze  mn;_;eiulheiil  over  den  onL;eoorKiufden  smok- 
kelhandel, die  eindelijk  in  i;So  tot  een  oorio-  leidden,  bij  tijds  een  einde  te 
maken,  laever  voegde  zij  zich,  in  de  hoop  op  eene  beloonint^  in  den  vorm  van 
handelsvoordeelen,  gedwee  naar  de  wenschen  van  den  Franschen  gezant. 

Met  de  biiitenlandsche  politiek  der  regenten  ging  hunne  binncnlandsche  hanil 
aan  hand.  Deze  laatste  werd  geheel  door  ee'ne  gedachte  beheerscht  -  -  ile  strekking 
van  de  Correspondentie  is  er  hel  beste  bewijs  \an  — :  vernedering  van  het  huis 
van  (  )ranje.  In  de  zoons  en  Ideinzoons  van  tle  geremoveertlen  van  17-1^,  die 
allengs  in  de  regeering  opgenomen  werden,  schoot  de  ha  il  tegen  het  .Sladh«>iider- 
scJKip,  door  Willem  IV  in  de  harten  der  vaderen  gezaaid,  welig  op.  In  1755 
schreef  de  Fransche  gezant  de  Honnac  over  de  Amsterdamsche  regeering:  ,,les 
anciennes  families,  dont  les  iMifants  sont  deveniis  Kchevins,  y  ont  ]>orté  la  haine 
qne   leur   inspiroient   leurs   1'arents"  '').     Tot  juist   begrip   \'an   i.len   onderlingen   band 

slotte  in  17S7  in  twee  partijen  legen  ellcandcr  over  kwamen  te  slaan,  moei  men 
niet  uil  het  oog  verliezen,  dal  zoowel  de  vader  van  een  Willem  Cierrit  Dedel,  als 
die  van  een  J.in  iJcrnd  liicker  tol  de  slachloflers  der  waheffuig  vaii  Willem  IV 
behoord  had. 

13e  afkeer  win  de  Oranje's  beperkte  zich  thans  niet  langer  lot  de  regenten- 
kringen:  ook  daarL)uilen  onder  tle  gezeten  burgerij  en  de  groote  viilksmassa  had  de 
tradilioneele  gehechtheid  aan  het  .Stadhouderlijke  huis  voor  gansch  andere  gevoelens 
plaats  gemaakt.  De  verheffing  van  Willem  IV,  waaraan  zoo  hooge  verwachtingen 
vastgeknoopt  waren  en  w.iarvan  men  de  ua  eene  halve  eeuw  van  oligarchisch  wanbe- 
stuur zoo  (.Iringend  nnodige  hervormingen  gehoopt  had,  was  o])  bittere  ontgooche- 
ling uitgcloopen.  i\let  de  daardoor  gewekte  teleurstelling  en  verbittering  deden  de 
regenten  hun  voortleel.  Door  een  minzaam,  burgcrlijk-gemeenzaam  optreden  trachtten 
zij  de  burgerij  voor  zich  in  te  nemen  en  haar  den  laatdunkenden  trots  van  hunne 
voorgangers  in  het  bewind  te  doen  \'ergetcn.  Ivgbert  de  Vrij  Temminck,  de  man 
die   gedurende   lu  1    voorspel   van   den  ii.ilrioUenliid  te  .\nistei\l,un  hel  grootste  ge:'..ig 

loon,   dien    hij    in   zijn   omgang  met  den  minderen  man  wist  aan  te  slaan.    Zoo  gelukte 


1)  Mr  IC-lM-it  .!,■  Viii  T,;,nini.H-k,  .lir  I..I  ,K-„  ..anvanj;  van  .K:i,  i:i,i;.;l.rlKMi  .hh-1..i;-  W  ,'\m^k'r.lam  In 
„inaKMilicU"    l,cl.l.-.:,l,l,-,    w.,s,    1„,u»l-1   /.lH   K'''"    l..nuklsinaM,   U,rl,    uil  .cm-    laniilic   v.m    k,m|,lic.lL>ii   cii   l.ai 

2)  Van  ac  37  llurguinec^tcTS,  die  van  de  o|„ichting  der  ( V,rrus|„.nac')itiL-  in  1752  af  lut  i7y5vurko/e 
WL-rdcn,  waren  ur  13  óf'  uuy  in  dcii  Imndul  üf  in  zaken  geweesl  en  st.>n(len  de  overiyen  met  don  liande-l  i 
nauwe  faniiliorelatic  (/.ie  de  iievengaande  lijst  der  burgemeesters  van  1752 — 1795).  Daarentegen  telt  me 
onder  de  24  Burgemeesters,  die  in  de  laatste  30  jaren  vóór  1748  a.ink\vamen,  sledits  2  küoi)lieden. 

3)  Dr.   II.  T.  Culenlnander,  t.  a.  ,,.,   1,   p.  36S. 


Lijst  der  Burgemeesters  van  1752     1795,  in  hunne  betreki<ing  I  ai,.  VIII 

tot  den  handel. 


IMr.  Pieter  Six,  N°.  30<),  num  van   Mr.  Curiiclis   |ac.,h  van   .Ic-r  l.iin. 
Mr.  Pieter  Rendorp,  N°.  323,  lironwer. 
Mr.  Cornelis  Trip  {m  liij   N^  206),  c.n.-.in  van  J.in  Calk-icn  (/ie  liieiui 
Mr.  Gerard  Aarnout  Hasselaer,  N".  335. 
2    ,  Willem  Gideon  Deufz  (/II-  liij   N".  252),   koopman  en  lanliier  van  ()( 
2    o;  IMr.  Jan  Huydecopcr,  N".  3.^6,  unni  van   lleniik   Knoft  Danielsz.  (zie 
."    g  f  Mr.  Egbert  de  Vrij  Temininck,  N'\  320,  belioonzoon  van  Jacol)  Tenui 
-  "^  en    iiaukiei,    /ua.L;LT    ^an   .A.lriaan   •i'ennnimk,  i.lc.u,  cusin    v.m   Mr. 

.5  en  van   llcii.lrik  .Ie  Wackei    van   S.m,  li.1  dei    In  ma   Cnenraa.l  \    11. 

1752  Mr.  Gerrit  Hooft,  N'.   341,   v.i.l..-  v.ni    Ikmik   ILm.Ii  Cerru,,.,  kn,,|,ni,. 

1753  Mr.  Cornelis  Hop,   N".   3üS,  ,„,nj   van    NI., .laas  (.ilkoen   iKn    (.niije,   k. 

1753  Mr.  Daniel  de  Dieu,  N  .  324,  .»mu  \,ui  ijniiijii  Wllliehn  van   llo..in  i 

1754  Jan  Calkoen,  N' .   352,   lakenliamlelaar  en   -veiuer. 

1757  Mr.  Jan  Baptista  Slicher,  N  .  351,  k(,u|ini,iu  ii|,  iMankiijk. 

1760  Bonaventura  Oetgens  van   Waveren,   N".  332,  /\vaf;er  van  WilKm  van 

1761  Mr.  Gualterus  Petrus  Boudaen,  N'°.  330. 

17(12  Mr.  Franijois   Lestevenon    (/ir   A.ml.  I>i|    N' .  300).   o 

1765  Mr.  Jonas  Witsen    (/ie    l.ii   N'.   148),   euu-.in  van   Hem 

van   lleiuiek    lil.  k.  1    en  Jan    üeinil    liicker,  le.len   .lei 

1766  Mr.  Gerrit  Hooft  Gerritsz.  (/ie  bij  N°.  341),  la.ieiler  ' 

van    llenrik   lloult   DanieUz.  (/ie  hieiaeliter). 

1766  Mr.  Fran9ois   de   Witt,   N°.  339,   /\vat;er    van  Jaenb 

Ibioft  Danielsz.  (zie  hieronaei). 

1767  Mr.  Daniel  Deutz,  N'\  349,  koo|)inan. 
176S  Jan  Clifford    (zie    Aant.  bij   N".   365),  k..,,|,inan   en   l.ani 

daarna  tlilïurd  >V  Zounon. 
176S  Mr.  Willem  Huyghens,  N°.  354,  l;oo|nnan. 
17IH)  Mr.  Pieter   de   la    Court,    N°.  342,   selin.mvader   van  ] 


Mr. 

.    N'. 

n    .ie    1 

,dl    (/,e 

And, 
ink    1 

...dl  ( 

,\     Sn 

.    k.,„|„ 

1769  Henrik  Hooft  Danielsz.  (/ie  liij   N°.  303),  kcio|Mnan  op 

1770  Willem  van  Heemskerck,  N".   372,  o(nn  van   Mr.   h'r.u 


773  Mr.   Pieter   Clifford, 

N".   .,7.),    / 

Mar^elis;    o(mii    v 

n    J.in    All. 

van   Willem  CUIÏ. 

r.l,  lid  der 

Clifford    Ilenrys/., 

lid  .Ier  hm 

773  Mr.  Pieter  Cornelis 

Hasselaer, 

a  (.ein|,'e  Llillonl  .V    1  eysset. 
N".  374,    zwaijer    van    Ilenril;    Hooft    ("■.errih 
Mr.   Pieter    I  larlsinck,    lid    der    llrnia    Wernier,    llart-in.k   ,V   W  ernier,  ,,.n„ 

N".  409,    li.1    .Ier    hrn.a    Mnilman    .S;  Soonen,  .^el). v.uler   van   L.Hleuijk   II 

Inina   I.od,   Ib.vy  X:  /...on. 
(774  Jan  van  Tarelink  (zie  bij   N°.   356),  k.io]Hnan,  lid  der  lirma  Jan   .V   Clnistiaan 
1775  Mr.  Gerard  Nicolaasz.  Hasselaer  (zie  bij  N".  302) 
17711  Mr.  Jan   van   de    Poll   Pietersz  ,    N".  3S5,   ..Mi-in    v.m    \li     jm    v.m   .!.■    r..l 

1751  Mr.  Joachim  Rendorp  (zie  hij  N".  323),  br.mvvei. 

1781  Mr.  Jacob  Elias  Arnoudsz.,  N°.  3S4. 

1752  Pieter  Elias,   N".  396,  neven  van  Henrik   Hooft  Gerritsz.,  koopman. 

1782  Quirijn  Wilhelm  van   Hoorn  (zie  lii|   .N '.    107,   liijl.   1),  koopman  en  bankier  v 
1784  Mr.  Willem  Gerrit  Dedel,   .\"'.  393,  koopman  .,p  frankrijk  en  bankier. 

1755  Mr.  Jan  Elias  Huydecoper  van  Maarseveen,  N".  382,  cousin  van  Henrik  Hooft  I 

1756  Mr.  Nicolaas  Faas,  N".  392,  eonsin  van  Mr.  Joachim  Rendorp  (zie  liiervóór). 

1757  Mr.   Marten  Adriaan  Beels,  N°.  404,  eonsin  van  J.an  v.m  Tarelinlv  (zie  liiervi' 
17S7  Mr.  Willem   Backer,  N".  401,  koopman,  lid  der  lirma  Gebroe.lers  lïaeker. 
17S7  Mr.  Joan  Geelvinck  (zie  bij  N°.  343),  zwayer  van  Abraham   Dedel  (zie  liier.m. 
17S7  Mr.  Jan  van  de  Poll  (zie  bij  N°.  314),  koopman. 

17S7  Mr.  Matthijs  Straalman,  N°,  367,zwayer  van  David  Jaeob  van  Kys,  lid  der  lirma  I 
17SS  Abraham  Dedel  (zie  bij  N°.  278),  koopman  op  Frankrijk,  lid  der  firma's:  h.iae  v. 

lle.lel;  van  Alphen,  Dedel  &  v.an  de  Wall;  Uedel  &  Rocqnette. 
17S9  Mr.  Fredrick    Alewijn,    N".  391,  oom    van    Mr.  Pieter  de  '^nieth  en   Mi-.   Dirk 

lirma    Kavmon.l   ,V  •rhe.Mlo.,r  ,1e  Smetli,   b.inkiers   van   Knslan.1. 
1792   Aegidius  van  de  Poll  (zie  bij    N'.    152).  r..iisin    van    Mr.   |,iii   van   de   l'.ill   (zie   li 


het  den  regenten  luni  doel  te  l)ereikcn  en  dour  niiddcl  van  de  vollvshewe-inL;-, 
waarvan  zij  de  leiding  aan  zieh  wisten  te  trekken,  het  Stadhouderschap  te  onder- 
mijnen. Iloe  gevaarlijk  die  taktiek  vour  ile  anstncraten  zelf  was.  zou  hun  pas 
later  de  ondervinding  Iceren. 

Zooals  begrijpelijk  is  bleven  bij  deze  binnenlandsche  woelingen  de  buren  niet 
wcrkelooze  toeschouwers.  De  Koning  van  iMigeland  was  de  natimrlijke  bondgeiiodi 
van  het  aan  hem  nauw  verwante  ()ranjehuis ;  daarom  zochten  ile  regenten  en  hunne 
aanhangers  onder  de  burgerij,  tle  „patriotten",  zooals  zij  zich  weldra  begonnen  te 
noemen,  in  hun  strijd  tegen  ile  ,,( )ianjetiiannie"  steun  bij  l''rankrijk-.  Reeds  lang 
had  deze  mogendheid  reikhal/ciul  naar  de  gek-enheul  mtgezien  om  zijn  h.ngvlschcn 
mededinger  in  tle  Jvepubliek  de  loef  af  te  steken.  J  Je  betrekkingen  tusschen  Am- 
sterdam en  den  Franschen  gezant,  bij  het  leven  van  de  Gouvernante  aarzelend 
aangeknoopt  en  gedurende  de  mintlerjarigheid  van  tien  jongen  l'rins  maar  slapjes 
aangehouden,  werden,  zoodra  Willem  V'  in  1766  de  Stailhouderlijkc  waardigheid 
aanvaard  had,  ongewoon  hartelijk  en  innig.  D'jAffry  en  de  la  \'augu_\'on  wisten 
welke  sleutel  hun  de  Amsterdamschc  harten  ontsluiten  zou  en  waren  daarom  niet 
karig  met  het  beloven  en  Ijezorgen  van  voor  ^\c\\  handel  ginislige  bepalingen, 
heerst  de  ontzettende  verliezen,  door  den  Amsteixlamschen  handel  in  de'  ooilogs- 
jaren  1780— '82  geleden,  —  toen  het  lang  getergde  h'.ngeland,  eindelijk  lui  inlrii;eereii 
van  Amsterdam  moede,  zijn  vuist  met  ver]iletteiend  geweld  oji  de  Kepubliek  ileetl 
neervallen, —  openden  den  regenten  de  oogcn  \'oor  de  verderfelijke  gevolgen  van 
hunne  politiek.  Maar  toen  was  het  al  te  laat:  zij  konden  niet  meer  terug.  Zij 
waren  ile  door  hen  aangemoetligde  en  geleide  volksbeweging  niet  nieestei':  deze 
liet  hare  leiders  staan  en  holde  hen  voorbij  om  zich  geheel  in  de  armen  van 
1'Vankrijk   te   werpen. 

Hoe  meer  het  aan  alle  zijden  beknibbelde  gezag  van  Willem  V  daalde  en  dat 
van  de  regenten  naar  vei-houding  aanwies,  des  te  luitler  klonk  de  cisch  van  het 
door  tieze  laatsten  in  hun  strijd  tegen  Oranje  betr(jkk-en  N'ollc,  om  een  aandeel  in 
tie  verworven  voorileelen.  I  )e  geest  van  verzet  tegen  de  bevoordeelde  posiiic  di:r 
regentenklasse,  die,  al  scheen  hij  sedert  de  uitbarsting  \an  1747  en  17.^^  bezwo- 
ren, in  stilte  zijne  werking  in  de  gemoederen  van  't  volk  voortzette,  nam  hand 
over  hantl  toe.  De  patriotschc  beweging  richtte  zich  zoowel  tegen  de  aristocraten  — 
de  kleine  potentaatjes  —  als  tegen  den  Prins,  den  „tiran"  in  't  groot.  Ook  in  de 
kringen  iler  regenten  zelf  waren  er,  vooral  onder  de  jongeren,  velen  op  wie  de 
tijdgeest  inwerkte  en  die  zonder  afgrijzen  de  leer  ili'r  xolkssouverciniteit,  door 
hVansche  en  JMigelsche  [ihilosophen  verkondigd,  in  zich  op  konden  nemen.  In  ile 
.\msterilamsche  \'roedsc;i,ip  opcnl)aarde  zich  in  I7,S2  de  neiging  om  met  oude  en 
eerwaardige  traditien  te  l)ieken;  de  jonge  patriotschgeziiule  Raden  ontzagen  zich 
niet  om  het  ]5urgemeesterlijke  gezag  —  vanoiuls  in  de  oogen  van  alle  regenten 
het  palladium  van  Amsterdams  grootheid  —  aan  te  randen  en  hun  geestverwant, 
den  Pensionaris  van  ]5erckel,  tegen  Burgemecsteren  zelf  in  bescherming  te  nemen. 
Dit  deed  de  meerderheid  der  y\mstcrdamsehe  iiurgcmeesters,  aan  wier  Jioofd  zich 
de  bekwame  en  onzelfzuchtige,  maar  ingebeelde  en  met  te  weinig  doortastendheid 
begaafde  Joachim  Rendorp  stelde,  tot  inkeer  komen  en  uit  zelfbehoud  cene  aristo- 
cratische regenten[)artij  stichten,  die  tegenover  de  tiemocratische  patriotten  —  in 
wier    gelederen    zich    twee    der    Iiurgcmeesters:  Ilenrik   Hooft  Danielsz.  en  (Juirijn 


Wilhelm    van    Hoorn,    schaanlcn     —    beslist    slclliii-    nam.     O;.   \  ot/oniiiu;   met   ^011 

van  ilêii  aristocratisch  -c/.iiuK-ii  lUn-viiKcslcr  Willem  Ccnil  Dcdcl  de  Sta.llioudcr- 
lijke   recommandatie   voor   de    Admiraliteitsambten   afijescluift   '  ). 

Ondei-lusschen  was  onder  de  Amslerd.imsche  re-enten  de  Correspondentie  110- 
steeds  van  kracht  en  re-elde  de/e  met  de  -elijkmati-lieid  \  au  een  umwerlc  de 
ambtelijke  loopbaan  van  ieder  van  haie  IcaIcu  \o|.'e-ns  de  toerl »  iirlen  \-.m  'l  rooster 
In   de  jaren   dat   een   encrLiieke    Jïur-emeester   aan   de-   beurt    was,   .leed   ile   arislocra-      , 

van     Dordrecht,     Amsterdam    en     Haarlem,    de    (.ij-^elaer,    van     lïerckel    en    van    de      , 
Kasteelc,   alle   maeht   aan    zich    hadden    welen  te  trekken,  krachtii;  -elden,  ma. ir  toch      ; 
bleef  zij    er  vooreerst   in   de    minderheid,     l'.r   idn-   -een  kraclitiL;  initiatief  uil  van  de      , 
Amstcrdamsche    aristocraten,     want     zelf    stonden     zij     besluiteloos    welke    p.ulij    te      ', 
kiezen.     In   Juli    i;,sr,   ir.ichtte   de    iMV^reNche   L;ezant    ll.iriis   te    Amslerd.im    mei   hun      ; 
hulj)  cene    h'-n-elsclr^ezindc   Or.mjeparlij  te  or--.iniseeren  om  i\cn  p.itriotlen  het  hoofd      ' 
te    bieden:     hij     vond     de    .iristocraten     evenwel     toL     een     verboml     met     hjiLjeland 
on.c^cneiL^d,    daar    zij     van    cc[)c    .illi.mtie    mei     iMMnkrljk    de     [)l,uitsin;4     wm     cene      ' 
voonleeli-e    l''r.insche    leenin-    ,ian   de    .Xmsterd.imsche    beurs   verwachtten,     hlerst   de      i 
democratische    omwentclin;^^    te     Htrecht,   d^n    2'--"    .Xu-irtus    l-.So,   dwon-    Rendorp,      j 
Dedel   en   hunne   Geestverwanten   een    defmitief  L)esluit   Ie    nemen.    In    (  )ctober   Ijoden 
zij   den  tlrie   1'ension. irissen   hun   sleun   en   medewerkin-'  te-en   Ayw    l'rins  ,i,ui,  onder      i 
bcdint^-    d.it    de    eischen    v.tn    de   deniocr.itie    in    llolhmd   zouden    worden   .il';;ewezen. 
Toen    de    driemannen    het    voorstel    om    op   dien    \s.et   het   bond-enootsch.ip   aan   te 
i^^aan    v,in    de    hand    wezen,    keerd<n   vle   arislocr.ilen    zich    in    't  be-in    v.m    17.S7    tot      j 
Willem    V.    Als    Ilur-emee.ters   fun-eerden    in   d,it  j.uir    llenrik    lloofl    IXmielsz.,    i\Ir.       I 
Willem    Gerrit    Dedel   en    Air.    Marlen    Adri.um    Heels;    uit   de    Ihu-eiueeslers  v.m  hel 
vori-'c    jaar    was    Mr.     I'icter    Clilïord    ,Kin..;eblev'en,    een    ziekelijke   -rijs.i.ird,   die    't       , 
heelc  jaar  -een    voet   op   het   stadhuis   zette.    In    ISur-emeesterskamer    h.i-ldeu    Dedel       • 
Cll     ]}eels,     beiden     .mli-p.ilriotten,    de     meerderheid;    (.ok     in   de    V roed.ch.tp,   die    in 
den   loop   van   het   \'üri-e   i;iar   lun-esl.i-en    w.is   en    niet    kin;;er  \'oor  den  p.itrioUchen 

het  terrein,  liet  -evol-  was  dat  deze  zich  -ereedm.uikten  van  .\mslerdam  uit  te-en 
het  deniocr.itische  drijven  der  rensionarispartij  in  de  .Staten  den  kaïni;  aan  te 
binden.  De  onderh.mdelm-en  niel  i\c\\  l'rins  werden  iiiler.it  oinzichti-  voort-ezet: 
de  avistocr.iten   \reesden  e\'enzeer  ei  ne   (  )r,inje-ezinde   reactie  als  de  volvocrin- van 

schr,i|-t  v.m  llo,;cudorp  M.  M.i.ir  Dedel  h,.d  m  ziju  spel  -een  rekenin-  -ehouden 
mei   de    ullra-patriolsche   -ezindheiil    v,m   de    l.diijke   door  hunne    leider-,   op   uitmun- 

cerste    gele-Jnheid    de    beste    d.it    er    in   de    Vroedsrhap   over   cene    kwestie   beraad- 

slaaii'd    werd,    die    den     p.itriollen    ter   harte   -m-„    den     kebru.iri,    toen   de   z.iak 

der    vermeerderin-     v,m     h.l    I  la.i-sche   -arnizoen    door   de   detacheerin-   aldaar   van 


2)  G.   IC.  van  ll,,"cn.l 


het  cori)s  van  den  Ivhijnijiaaf  van  Salni,  in  Iji-haiuklinL;  ;;Lniiincn  werd,  «misin-clden 
zij  liet  sladliuis  cil  ilwon-cn  zij  ^cn  Raad  de  inu  illi;;in;,;  van  linnii.;  eist  hen  af.  I  )e 
Viuedseliap  liet  zicii  eeliter  dcnr  dit  opliedeil  niet  teriniiseeieii  ;  een  maand  later, 
<lcn  23<--"  Mnart  werd  donr  ile  Staten  op  v,H,istel  \an  liaaileni  liet  heslnit  -eiioinen 
om  te  onderzoeken  in  luie  verre  aan  't  v^lk  iiuloed  np  dr  re-eerin--  kon  ^e'^even 
worden,  terwijl  de  ^tK  Maart  werd  bepa. dd  lol  het  heiioeinen  van  de  cnnimissie 
van  onderzoek.  De  patriotten  wilden  deze  eoniiiiissie  uit  8  leden  doen  |ie-,taaii  en 
vcrlan^uleil  ilat  Abbeina  er  in  benoemd  zou  worden  De  X'roedsehap  stemde  hierin 
toe,  maar  besloot  tevens  den  21^11  Ma.irt  ^le  d  ■pulalie  iler  stad  in  de  Stalen,  die 
uit  de  beide  iiatiiotsehe  Pensionarissen  bestond,  met  ^  arisioer.itische  N'roedscliappen, 
Miliiihan,  Munter  en  van  der  C.oes,  te  versterken.  Den  vol-enden  da-  overstemden 
daarop  deze  drie  lunine  mede-af-evaardi-den  van  üeickel  en  Visselier,  wa.arna  met 
cenc    meerderheid    van    eeiie    stem    —    die    van    Amsterdam  in    de   Stalen   het 

besluit  door{,nn;^r  om,  in  plaats  van  de  commissie  \an  .S  er  eeiie  \an  m  leden  te 
benoemen,  waarin  Abbema  en  de  llaarlenisehe  patriot  \an  Dam  wel  zitlini;  krei^en, 
maar  die  overigens  uil  louter  aristocraten  bestond,  die  het  \dorstel  \an  Haarlem 
vijandig  tjezind  waren.  De  verontw.iardi;_;in-  der  Amsterdamsi  he  patriotten  over 
het  „verraad"  v,in  de  Vroedschap  kende  -een  perken.  Wilde  zij  niet  -oedsciiiks 
ii.iar  den  wil  des  volks  handelen,  dan  moest  er  -eweld  -ebrnda  worden:  er  werd 
licsloten  door  arzettin-  van  een  aantal  Kaden  der  democralisclie  minderheitl  het 
iieft  in  handen  te  spelen.  l'Lr  -in-  een  maand  over  heen  \-oor  de  ,,bur-er-econsti- 
lueerden",  die  zich  inderhaast  hadden  op-eworpeii,  en  de  scluilterij  het  met  de 
ji.itriotschc  re-enlen  over  de  remotie  eens  konden  worden.  Diiidi  lijk'  i;in-en  zij  er 
den  2n'"  April  toe  over:  9  Vroedsch.ippen  weiden  at-ezel,  en  de  R.iad  werd 
/oolaiiir  in  het  stailhuis  -eblokkeerd,  tot  hij  aan  dezen  maalre-el  zijn  z.e-el  -elieeht 
had.  Op  het  laatste  00-eiiblik  zouden  Dedel  c.s.  de  remotie  no-  hebben  kumun 
verhinilereii  door  de  hulp  \-an  de  Oranje-ezinde  „bijltjes"  te  aanvaarden,  maar  zij 
schrikten  tem-  voor  den  (irijs,  dien  ileze  voor  hunne  medewerkin-  verlangden: 
al-eliecl    herstel    \,in   il^ii    l'rins   in   al   tic   hem   in    1766  toe-ekendc  rechten.    Ne-en 

decoper  en  Faas,  protesteerden  te-i-n  ile  remotie,  die  zij  als  ,, inconstitutioneel, 
onwettig,  nul  en  van  onwaarde"  besclionuden,  en  leekenden  den  7'-"  Mei,  op 
welken  dag  de  Raad  uil  eene  hem  door  de  iialriottcn  aan-eboden  nominatie 
9  nieuwe  Raadsleden  in  de  ])laats  der  -erenuiveeiden  verkoos  '  ),  legen  deze 
onwettige  handeling  schriftelijk  protest  aan.  Met  de  onwettige  Raden  wiklen  de 
aristocraten    niet   samenwei  kan  ;    daaiom    besloten    zij    zich    voortaan   \'an   bijwoning 

patriotten   vrij    sjiel  :   den    --,'■"    Juli    voltooiden    ile/e    hunne    .  >gepraal    tlo.u'    ook    de 

I)    IU,L-    »L-iiii[,'    waarlijk    ,lon..,a.uiscl,c  /iii  .-r,  .„ulauks  al   Inin   -csrl.cit.:r.  l.ij   ,1c  iL-i.lci,  van   ,\c  ix-v(,- 
lulicimairc    l.cu u^inj;    \aii     17^7    te    l.cl.ciincii    i^,    l.li|l,t    ...  a.    uil    iK:   n.iu.Li,   .l./cr   i.ici.uc  \'r. .e.lsclia).|.cn. 

V.u,    ,lu    iK-ge.i  «iUciL..rciKM   drs  v.ll.s,  ,lic  al.l.i-.  in   .Ki,    Kaa.1   /iüini;   kic;;cn.  I.l-1 rdc  ecu   (.-lal   l..t  ,lri. 

r.-^niten»lana,  n.1. :  Mr.  J.  1'.  r\uTcl,  j..du,«,l  n.ct  rcnc  iullV.  ( ;r..all.,n.l  .  J .  H,.  .la  inic-nc,  «,c„.  h,.,c,lc-i- 
oiK-  \,ikk,anr|-  u.,s;  Mi,  N.  .\,m  li,nl„Mi;h,  /«..K'-'  \.ni  H.ii  !;riurcsUa  Wilkni  V.acU-v  :  Mr.  J.  .\ .  Ac  K,.ll,, 
Mli...,n/..nii  xaii  llni-cinosUr  Cirlcr  (  uriKli  .  I  I..  v„  l.ui  ;  Ik  Hm,  li.1  \an  .-.  lu-  x  ....riiain.'  iv-i  nti-nraiiiiiic  ; 
Ml.   II.  \Vcvcrini;li,    /.,..ii    v.111  ccn   ScliL'|.cn   en    Raa.l  cii  slicr^o..!.   x.in   .Kn    1'l  n- i..nai  i-,  \an    IVrd.ck    1)1,  ,1c 

n..minatic    st,.r,lcn    ...  a.  n,.},':    een   /uaijei-  van   ,lcn   ,.nt,laL;en   Kaa.l   (  ..inelis   Munter,  een   z van    Hui-e- 

uiee^ler  Ceiai-a   Nicolaas/..   l!a-,sclacr  en  een   br.icaer  van   Unryeineeslei-  (Juiiijn    Wilhelm   van   ll.u.rn. 


BurL,^cmccstcrs  Dcdcl  en  I'.ccls  oji  zijde  te  zelteii  en  lieii  duor  Mr.  \n:in  ("leelvinck 
en   Mr.   Willem   Hacker  te  vei  vanL;en. 

In  de  statl  wnedde  de  burL^emorlog ;  in  't  laatst  van  Alci  -eraakte  het  pa- 
triotsche  gemeen  in  beweging:  aangemuedigd  door  ile  passieve  JKuiding  van  de 
pntriotsch-gex.inde  sciuitterij,  trokken  i)lLniderende  henden  dmiv  ile  stad,  ilie  lU; 
huizen  van  eenigc  Oianjeklanten  en  \'an  de  liuigemeesters  ivcndnrp  en  lieels  ver- 
nielden. Ken  aanval  van  het  ,,(  )ranjevee"  op  het  hnis  van  ^Icn  patriotschen  apotheker 
.Stetïens  op  't  Kattenburgerplein  d^i:d  de  „Kee/.en"  wiaak  nemen  do(jr  de  bestor- 
ming, verovering  en  plundering  \-,in  lu't  eikind  Kattenbuig.  tie  wijk  der  Prinsge- 
zinde „bijltjes".  Uurgemeester  h'.lias,  wiens  huis  ook  bij  't  oproer  bedreigd  werd, 
was  naar  zijne  Iniitenplaats  in  't  dein  uitgeweken  en  schreef  vandaar  den  :;  I'-i'  i\Iei 
aan  zijn  collega  lluydecoper,  die  zich  te  Maarsen  ..p  „(  i.iudestcyn"  geborgen 
had:  „Ik  ben  ten  2  uuren  vandaag  weder  buiten  gekoomen,  wel  te  vreeden  dat 
ik  my  buiten  't  moord-  en  root'liol  bevindc"  '  )•  l'oen  de  zonieruiaanden  aanbraken 
verlieten  alle  aristocraten  de  stad. 

Het  is  niet  te  verwonderen  dat  in  deze  <lagen  v.ui  gewekiige  gisting  enkele 
liccthoofden  \'an  de  patriottenpartij  het  voornemen  opvatten  oolc  tle  C'orresiion- 
dcntic  te  vernietigen,  bi  Juli,  kmt  vo.ir  de  remotie  \an  de  beide  aristocratische 
burgemeesters,  .lienden  Mr.  Joan  C.eelvinck,  l.odewiik  llovy  en  Aiatthijs  Ooster 
bij  den  l'resident-lnirgemeester  luui  ontslag  als  leden  der  ,,(/onventie"  in,  met  over- 
legging van  een  voor  de  beide  eerstgen.  .emden  eenshndend  „deckiratoir".  llovy 
verklaarde  o.a.  in  het  zijne,  dat  hij  indertijd  tot  de  ,,1'oinlen  van  (  )rdre"  was 
tocgetretlen,  ,, omdat  h_\'  die  conventie  alstoen  beschoLide  als  opgerigt,  zo  om  de  te 
grootc  iniluentie  van  tien  .Stadhouder  op  de  regenten  te  belcLigelen,  als  om  alle 
brigucs  &  p;irt)-schappen  onder  de  leden  ilec/.er  .Stadsregeeiing  \oor  te  komen, 
vermits  ietler  tier  regenten,  van  d'  oudste  af,  door  middel  van  tlic  conventie  o|) 
zijn  beurt  van  d'  agrementen  en  voonleelen  der  regeering  konde  jouisseeren". 
„Dog",  ging  hij  voort,  ,,d'  ondervinding  heeft  hem,  helaas!  ilocn  zien,  hoe  sclian- 
delijk  men  deezc  conventie,  vooral  zedert  eenige  jaaren,  misbruikt  heeft,  om 
d'  ongcscliikste  pcrsoonen  in  d'  aniLiten  iK:  comniis-^ien  in  te  ilringen,  alleen  onulal 
zy  d'  oudste  in  rang  waareii,  zonder  agt  te  gee\ei\  of  er  eenige  wetten,  privi- 
legié-n  of  ordonnantien  van  .Staat  obsteerden  cK:  of  liet  UKJreel  en  politicq  gedrag 
van  zulke  1  leereii  dezelve  tot  zulke  ampteii  M-  commissien  verkiesbaar  maakten. 
't  Gevolg  van  zulk  een  tlespotique  handelw)-ze  is  ^Ati  ook  geweest,  dat  tic  burger)-, 
ziende  dat  z)'  onder  ccnc  volstrekte  aristocratie  i<;  familleregeering  van  eenige 
weinige    der    ouilste    Ictlen    van  tle   rcgccring  door   mitltlel    \-an   tlie   misbruikte   con- 

remotien  win  ili\erse  letlen  deeser  SLulsregeering  tlee.se  met  zulke  heilzaame 
t)ogmerlven  geïntroduceerde,  tlog  tloor  misbruik  scli,i;ulelijk  gewortlen  zijnde  ctm- 
ventie  mettertlaatl  veinietigtl  &  voor  't  vervtilg  gelieel  impracticabcl  gemaakt 
heeft"  ■').  ICr  zullen  in  tle  vei gatleringen  van  tle  (.■orresixnuleiitie  toen  heel  wat 
harde  woorden  gevallen  zijn;  de  officiecle  notulen  tltieii  er  echter  het  zwijgen 
toe    en    stappen    met    waartligheid    over    het    in   ilit   jaar  voorgevallene    heen:    ,,In 


liet  begin  van  liet  jaar  1787  is  wel  vcrgaileiin;^-  v.in  lo^^"  ')  i^cwccst,  maar  de 
onccniglicJcn,  die  toen  reeds  zeer  hooi;-  gerezen  en,  in  den  loop  van  tlal  jaar,  tol 
liet  toppunt  gekomen  waren,  hebben  veroorzaakt,  tlal  er  i^ene  aantekeniiii;  \'an 
het  voorgevallene  en  geresolveerde  gehouden   is"  -). 

liet  optreden  van  den  Koningvan  l'ruiseii,  die  gewapenderhand  ;_;rnoet;doening 
cisclitc  voor  de  beleediging,  zijne  zuster  l'iiiises  W'illulnniia  t_]^:i}  :_S'-«  |uni  hij  (ioe- 
janverwcllosluis  door  de  patriotten  aangedaan,  hraehl  in  Srpleniher  hel  patriolsche 
bewind  in  Holland  ten  val.  Op  aanilrang  van  de  demoeralen  Loonde  de  Amster- 
danisehe  ixitriottcnrcgccring  zieli  aaiu-ankelijl^;  geneigd  de  sla<l  legen  de  1'inisen  te 
verdedigen.  i\laar  weldra  zagen  zij  het  hopelooze  van  hun  veizet  in;  koit  nadat 
het  rruisischc  leger  Amsterdam  aan  de  landzijile  hail  ingesloten,  legilen  de  onwettig 
aangestelde  ISurgemeesters  en  X'roedschappen  hunne  ambten  neer.  en  kwamen  Dedul 
cn  Heels  benevens  de  voor  vijf  maanden  geremoxcerdc  Raden  in  hunne  sidert 
April  uit  de  Vroed.sehai)  afwezig.e  eolKga's  en  medeleden  tier  ansloenilen-].artij 
weder  ten   stadhuizc  oj). 

De  aristocraten  voelden  zich  gcï.soleerd.  Hel  was  in  de  laal-^le  jaren  duideUjk 
aan  't  liehl  gekomen,  dat  zij  geen  [lartij  xomiden,  maar  ten  stand,  met  eigen 
belangen,  waarvoor  zij  anderen  niet  waiiii  konden  maken  en  met  pretenlien,  die 
!;een  erkenning  meer  vonden.  Hel  onlbindingspro.es,  w.i.irv.m  de  S(her|.i/.iende 
Cornelis  1'ietersz.  Ho., ft  Iwcc  eeuwen  te  voren  lu.t  \erloop  vooi /iiil  had  ■'),  was  zijn 
laatste  stadium  ingetreden.  De  onbesuiMJe  pogine.en  der  demo.ial.n  om  in  de 
verouderde,  rotte  toestanden  verbetering  te  brengen,  h.uklen  lot  niets  d.m  verwai- 
ring  en  burgerkrijg  geleid:  het  was  te  \erwaehlen  <lat  de'  thans  herstelde  Hi.uije- 
partij  den  patriotten  het  werk  uit  handen  zou  nenun  en,  nul  meer  JKleiil  te  werk 
gaande,  de  gebreken  \-an  tien  arislocralischen  regeering.^x 01  ni  zou  zoeken  Ie  \cr- 
lielpen  door  grondige  wijziging  van  het  personeel  \Mn  den  legentenki'ing  en  door 
beperking  van  diens  almacht.  Van  tic  jjatriotsche  legenlen  werd  een  (,-lal  --  de 
Vroedschappen  van  Leyden,  Abbema,  llov)-  en  liieker,  le.len  v;m  het  Amsler- 
damsche  defensiewezen,  cn  tle  beide  1'ensionarissen  \an  llerekei  en  N'i^sLlui-,  - 
reetls  den  lO'-'»  Octobcr  oj)  verlangen  \-an  de  rrin-^es  afgezi.-t;  i;en,  Mi'.  D.mii-l 
Hooft  Danielsz.,  werd  ^l^^w  1^"  Novendjer  op  eigen  \erzoek  ontslagen,  en  de  rest 
.stond  door  Willem  V,  die  daartoe  den  31^'m  Octeiber  do.u'  de  .Staten  van  llojhoul 
gemachtigd  werd,  geremoveeul  te  worden.  Maar  ook  de  arisl.ici.ileu,  die  zich  tol 
op  't  laatste  oogenblik  zoo  .afkecrig  beloond  liadilen  van  eene  nauwere  aansluiting 
bij  de  Prin.sgezindcn,  waren  op  hun  val  \'oorbereid.  'IVni)  llmgemeesteren  in  't 
bcg.in  van  November  besloten  h, uiden  llusde.oper  en  Mi, is  n.uii  ,ieu  ll.uig  Ie 
/.enden    om    over    eid.ele    punten,     ..d.tnde   de   opli, inden    zijnde    reuu.tie,    n.uler   met 

niandant  van  de  1'ruisisehe  troepen,  hun  in  beilenken  de  beitle  lleeren  niet  zonder 
eene  schriftelijke  oi)dracht  te  laten  \-eitrekken,  daar  ei'  in  den  lla.ag  geruchten 
lie|)en,  dat  otik  zij  beiden,  bene\-ens  Dedel  en  de  (  )udsehepen  Joan  (iiaallanil 
1'ictersz.,    van  hunne  ambten   zouden   ontslagen  worden,   zoodal  zij   door  hunne   reis 


.)  /!,• 

2)   N..t 

ilcn 

3)  Zie 

>icr 

n.w 

IKl 

cii    la 

Icll    < 

it    :.vvaa 

te    \\i 

len 

alwen.le 

ai 

istoci- 

ilcn 

nel    Li:rc 

vallen. 

r..i 

niet   ,1 

•a 

npx.ic 

lic   \- 

111    hunne 

Meileli 

ke   ; 

an,.;ele. 

den     schijn     op    zich    zomlen    laden    dit    :J;evaar    te    willen    alwenden    ' ).     Moesten    zij 
vallen,    d.m    wilden    de   aristocraten    met   eere   vallen.      Tot    niet   de    minste    concessie 

bereid  om  luiniie  i)osilie  te  reikleil.  le^eii  humie  oiiwischrokkeiiheid  was  de 
weifelende,  tloor  de  gebeurtenissen  der  laatste  jaren  moreel  diep  j^eschokte  Willem  V' 
niet  opgewassen.  Niet  alleen  bleek  er  zijnerzij<ls  geen  sprake  Ie  zijn  \\u\  hunne 
afzetting,  maar  zelfs  gaf  hij  hun  alles  toe:  vervanging  der  af  te  zetten  regenten 
door  lieden,  die  aan  lveiuloi[i  en  I  )edel  c.  s.  niet  al  te  onaangenaam  waren,  behoud 
van  de  tegen  hem  'gerichte  Corresiioiidcntie,  verkiezing  tloor  i]cn  Stadhouder  van 
de  door  Hnrgenieestercn  aanbevolen  camliilaleii  tot  S(hei)enen.  ISovendieii  werden 
de  Ikirgemecsters  Dedel,  I  l.isselaer,  Rendorp,  I  lu\decoper  en  l'llias,  ,1e  aanvoerders 
lier  aristocraten,  iloor  den  l'rins  nogr  speciaal  bed.icht :  aan  ieder  van  deze  1  leeren 
liet  hij  n.1.  de  beschikking  over  een  der  do(.r  de  remolie  opengevallen  ambten. 
Op  zulk  eene  meegaandhei.l  hadden  de  regenten  niet  durven  rekenen.  Hoewel 
zij    zich    groot    hielden,'  hadden    zij    gevreesd,   dat   de   Stadhouder   in    ,ille   geval    van 

grijpen,  ten  einde  zich  meer  invloed  op  de  k'euze  der  legeeringsleden  te  verzek'cren. 
Hurgemeesler  I  iu)'decoper,  die  met  zijn  ambtgenoot  l-'.lias  den  8^"  November  naar 
dijn  lla.ig  gegaan  was,  teekende  lo  November  in  zijn  dagboek  op :  „De  Secretaris 
Royer  ■-)  verzeekerde  hun  (tl.i.  Acn  beiilen  l>urgemeesl,;ren)  nog  deezen  avond,  dat 
er  by  het  Hof  alle  goede  dispositie  was  om  de  zaaken  te  Am.sterdam  na  de  zin 
der  regeering  te  schikken,  vraagende  of  men  ook  nog  iets  ten  dien  opsigte  voor  te 
dragen  had:  w.iarop  iiieMi  hem  de  z.iken  \-an  de  stadt  recommaiuleerde,  vooral  om 
dog  te  effeclueeren,  d.it  de  Vroedschap  b>'  hare  regteii  en  privilegiën  |zou  blijven] 
om  hare  eygene  leeden,  door  de  doodt  of  bedanken  vaceeieiide,  zelfs  te  verkiezen"  '). 
Maar  zoo'n  vaart  zou  't  niet  loopen.  Den  ;,.k"  November  x-erscheileil  ile  gemachtigilen  j 
van  den  Sl.ulhouder  tot  de  remotie  iles  morgens  „op  het  Stadlui)  s,  en  werd  het 
werk  der  aanstelling  v.iii  de  nieuwe  regenten  en  continu. ilie  tier  oude,  met  weynig 
omskig  en  eenvoudig  en  stil  verrigt"  M.  Twee  nie'uwe  Rurgemeeslers  :  .\Ir.  J.m  van  de 
l'oll  en  Mr.  Malthijs  Straalman,  werden  door  Zijne  Hoogheid  benoemd  en  voorts  een 
nieuwe  .Sclu[ien  en  17  \^roedsch;i[j[)en.  (]eremo\'eerd  werden  '■ )  :  \'o( u-eerst  de  oude  ( 
Üurgemeester  llenrik  Hooft  Damelsz.  met  al  zijne  bloed-  en  .umverwanten,  n.1.  zijne  j 
vijf  neveu's:  Mr.  Daniel  Hooft  van  Yreekind  (lerritsz..  Mr.  D.miel  Hooft  Danielsz., 
de  zwakhoofdige  Mr.  Daniel  Hooft  Willemsz.  en  Mr.  Cornelis  van  der  Hoop  Gij s- 
bertsz.,  alle  Raden,  en  .\latthijs  Ooster,  Ondschepen.  Verder :  Jiurgemecstcr  Ouirijn  j 
Wilhelm  van  Hoorn  niet  zijne  twee  neven:  Adriaan  Pompeus  van  Leyden  en  ■ 
Ml,  Ceirit  de  (H.ielf  beide  R.ideii,  en  ..ijn  achleineef  l'ieler  Const.uUijn  \..liel,  -j 
Oudsclu-pen.  D.in:  luirgemeester  Joan  <",eelvinck,  die  een  zwager  was  van  D.miel  | 
Ih.ofl  v.m  Vreeland,  alsook  Jïurgemeesler  Willem  1  l.icker  met  zijn  cousin  Kalthasar  I 
Klias    Abbema.    Nog    Mr.    Willem    U.u-eel,    Raad,    cii    zijn   c;nisin    .Mr.    Diderik   J..haii         i 


I)  Dayl.ccK   V.. 
(Cum.-.irchict  te  An 

slei-ani) 

. 

2)  Mr    .Mc.^.in. 

L-i-    llic- 

■  iiiuius   Iv.vcr,  Sc 

3)   li.if;l)„cl;    l[ 
.1)   ll.i.l  ,   1.(1.   ,;. 

5)    \'.M„     ,VI1    ,1, 

L-1    war,.- 

,.,    ,7S7, 

(■I.NXI 

van  Ilo-cndorp,  ( ).idsclicpcii ;  Mr.  Matlhias  JVMiiminck  ;  en  Mr.  J,in  do  Wilt,  onisiii 
van  (icnil  de  (iraclï.  Welk  eeuc  verdeeldheid  liet  pali  H.llisnie  in  den  hoe/.eni  iler 
rcL,'eiitcnlaiiiilien  yezaaid  lual,  ljlijk-l  nit  de  namen  der  (i\  eriL;i;  iint-,la;.;enen.  1  .(uiewijl-: 
II. .vy  en  Mr.  Jacob  Anllinny  de  K<.th  waren  .schocnz.u.ns  van  lun-eim  ester  i'ieler 
G.rneli.s  Jlassclacr;  Mr.  Reinier  I.eeiulerL  Inuiwcns  een  sebd.in.-.onn  en  Mi.  (  ornelis 
van  Lcnnep  on  Mr.  Jan  Hemd  ISicker  neveu'.s  van  liurLierueester  km  van  de  j'i.ll; 
Hendrik  Manrils  van  Weede  een  neveai  van  J!nr-enieester  Matlliijs  Slraalm.m.  \''an 
de  reeds  ^'cnncnulen  uas  J,,an  Ceelvinck  —  wiens  .scli.M,n;;cHMi  .Mkertns  (/nmelis 
Selniyt  tot  de  na  de  renuitie  door  Willem  \'  ni  nu  benoemde  Xroedseiiapivn  lie- 
lioorde  —  oen  neveu  wxn  ]!nr-emee.-,ler  jaeol.  kdias  .\rnondsz.,  en  Mr.  Willem 
Jiorccl   een   cousin    van    diens   amL)ti;enool    Willem    (leiiil    l)edel. 

Do  benoeniinL;-  der  beitle  nienwe  lUuLiemeesters  l;i  t-fl  weer  een  .staaltje  van  do 
zonderliiiL^e,  tuee.slaclUiL;e  poluiek',  (.loor  Willem  V  di.or;.'aans  -evoli^d.  Om  twee 
liuiL;emeester.s  te  kmuien  benoemen  moesten  er  eerst  twee  vae'atnres  zijn,  hoewel 
er  door  ile  remotio  van  slechts  één  reL;eerenden  ünrLjcmeester,  Ileiuik  llonfL 
Danielsz.,  ook  maar  éen  CoiisLilaire  zetel  ojjen  zou  vallen.  Daarom  werd  lieels 
vanwe^re  den  .Stadhouder  aanL,fezoclU  om  zijn  ISnr-emeesterschai)  te  willen  inruilen 
tei;en  de  commissie  in  de  (k'Conimitteerdc  Raden,  om  z.)o  de  -ele'^enheid  te  heb- 
ben de  plaats,  aldus  in  liur-emLesterskamer  vrij-ekomeii,  te  \eivnllen.  ];eels,  die 
„thans  op  iiet  t^roote  amiit  zat,  het-cen  (hij)  dan  zonde  moeten  laten  \aaren"  ' ), 
had    niet    de    minste   lust    om    op   het    voorstel    van   dL:n    1'rins   in   te   -aan.     Toch   liet 

bewuste  „L^roote  ambt"  door  den  nieuwen  lHir;.;emLesier  aan  hem  of  aan  zijn  zoon 
zou  worden  afi^cstaan,  eindelijk  overhalen  oni  zijn  ontsla;^  als  ilur;;emeesti.  r  aan 
te  vrayen  ^).  Zoo  waren  dus  twee  zetels  open;;"ekomen.  De  eene  werd  oj)^^edra;j,en 
aan  Mr.  Jan  van  de  l\)ll,  een  der  voornaamste  handelsmannen  aan  de  /\mstei-- 
damsche  beurs,  die  in  't  i^eheel  niet  als  (franjevriend  te  boek  stond  ■')  en  zelfs  in 
zijne  joULje  jaren  in  1741S  tet^clijk  met  zijn  vader,  <len  Jiurs^cmeester  i  larman 
llenrik  van  de  l'oll,  door  Willem  IV  als  .Schepen  -eremoveerd  was'').  Deze 
benoemini^  scheen  bedoeld  te  zijn  aks  (.ene  rehabilitatie  \'an  deze  te  .\msterd.un 
in  rcijentenkrinyen  in  Iiool;  aanzien  staande  familie  en  maakte  daar  ontler  de  o\eri;.;e 
regenten   een   zeer  t.(oetlen    indiuk".     lü-ne   t;eheel    tei^enover-estelde  uitwerking;-  echter 


I)  1). 

W.    Z.    ,1.1 

a  lu 

vini;   .i.nii 

I;uri;eiiK 

■L-StL- 

liui-KL-nice^ 

tciscluip 

VCT 

„l»c  Zuula   v,M,r   't  V..i^t'liiU    Huis,  voor  Kerk  en   Vaacrl.u.J, 
U  liiL-r  liet  Siliil.l.ulelli,  <\c  stade  Lief.le-bandt". 
(Contiiui.itie-üoek  van   't  C  lraiiie-i;ciiu.itiLlia|i    17S9 — 1794-  (lem.-areli.  te  Amster.la 
4)  Hier   zij    iioy    upyenierkl,    ,ku    de    liet  u\erj,'n...lvailer    van    ^[r.    Jan  van  de  1'.. 
de    Pull,    in    1672    dour    Willem    lil    L;ereinMveerd    uas,  en   diens  vader,  de  Seliejieii  en 
h.rls/..   van   .Ie    l'ull,   tol   de  .I..0,    Manrils  in    10I«   ..nlslarenen    hekooide. 


liad  do  L;clijktij(li-c  bciiocmin-"  van  Mr.  MalHiijs  Siiaalinan  t..l  den  tweeden  luir- 
L;cincestcrszctel.  SU-a.dnuin,  ,,tle  rcnoi;aal",  die,  als  eer/uehli-  junv,  aiKoeaal,  wertii; 
jaren  U;vorcii,  enkele  ila;,_;en  vmu'  zijne  aanstellinL;  lul  Sehepeii  en  Raad  dimr 
Willem  IV,  ile  doops-e/.iude  -eniecnte  vaarwel  liail  L;eze;;d  nm  tnl  de  Staatskeik 
lucr  te  L^aan,  was  de  laatst  ()verL;el)levcne  iler  ,i;e]iate  „aclilenveerti-ers".  ])nni-(le 
Cniiventie  van  1752  uil  de  re;4eeriiUi  -edrein^eii,  had  hij  zicli  sedert  mei  zijne 
Vmedsehapspkiats,   die   hem    niet    nnlruimen   kon    wmden,    nu.elen    veiLjenoe-en.    Dat 

tel  r>urL;emeeslei-  te  zullen  aanwiard.  n,  indien  de  Cm  1  espundenlie  \ernietii;d  weid  ') 
--  een  cisch,  dien  hij*  wel  nn.esl  laten  vallen  toen  Willem  \'  hem  niet  steunde — 
den  corezetcl  beklimmen  inoest,  was  den  Amsterdamsclien  re-enten  een  sla;^  in  't 
t,'ezicht.  „Dat  ile  zaak  der  re-ecrin-  in  Uwc  stad  h.ie  eer  si.  beter  cp  ecnen  \asten 
voet  Ljebra-t  wurde  is  wensehelijk",  schreef  het  lid  der  Utrechlsche  Riddei  sehap, 
J5alllia7.ai-  Constantijn  van  Dijnden,  aan  zijn  neef,  liur-enieesler  1  luNxlee.iper,  ..An'^ 
sccr  grote  verandcrin;^  sonder  ile  huOLjsle  nnolsakelijkheil  te  maken,  en  \(K.i\d  het 
aanstellen  van  Straalman  tut  JiiirLjomecster,  kwmt  ni)'  een  seer  \erkeeide  operatic 
voor,  die  in  iiosterum  L;cen   L^ocd  effect  doen   kan"  'M 

(^nder  de  nieuwe  Raden  waren  weiniL^e  echte  ()ranjei;eziiiden  :  de  schdone  ge- 
Icgenhciil  om  de  iilaal-eii,  door  de  remotie  in  de  Vroedschap  oijcngekomen,  met 
zijne  eigen  aanhangers  te  bezetten,  —  al  had  hij  die  ook  buiten  den  regentensland 
moeten  zoeken  -  -  liet  de  Stadhouder  ongebruikt  \  001  l.ijgaan.  Zijn  voornaamste 
zorg  was  de  aristocraten  te  believen.  Zoo  kie-en  in  ^cn  Raad  zitlin- :  de  Schepenen 
Mr.  Nicolaas  Warin  Ant.inisz.,  zwager  van  Ihirgeineesler  Dedel,  l'ieter  Cornelis 
llartsinck,  neven  \an  ]5urgemccster  1  lasselaer,  en  Mr.  .Samuel  van  der  .Muelen, 
aclitcrnecf  \an  luirgemeester  lIu)\lecoper ;  ook:  de  (."commissaris  /Mbertus  C'ornelis 
Schuyt,  neven  van  Burgemeester  Reidorp  ').  De  beide  nieuwe  luir-einecsters 
werden  e\-cnmin  vergelen:  de  Sclie[)enen  Mr.  J;in  Woliers  van  de  l'oll,  neveu  van 
van  de  l'oll,  en  Mr.  (ierrit  G.rver  Hooft,  neveu  van  Straalman,  erlangden  beiden 
mede  een  zetel  in  de  Vroed.schap.  Tot  de  nieuwbenoemde  Raadsleden  beh. ..uden 
verder:  de  Schepenen  Mr.  Jao-b  van  Colleii,  Mr.  Willem  Cirnehs  Hacker  en  Mr. 
Adulph  Willen  rersmitten  ;  dit  tirietal,  dal  met  de'  arislocraten  (nider  een  deken 
gelegen  had  en  door  zijne  toetreding  tot  de  L'orrespondenlie  scheen  gebroken  te 
hebben  met  het  l'rinsgeziiule  verleden  van  zijne  vaderen,  werd  door  den  Slailhouder 
zuiver  genoeg  geacht  in  ile  Oranjeleer  om  op  bevordering  lol  l\,uid  aanspra:dc  te 
mogen  maken.  l''en  <.)nvervalschte  ( )ranjeklanl :  de  Schepen  Mr.  Jan  CasjJar  llart- 
sinck Cornelisz.,  die,  als  lid  van  het  beroemde  hjigekschgezinde  bankier.shuis  Ho]».- 
.\:  Co.,  te  .\m,-,leid,im  voor  eene  oiv,,inisitie  vm\  ile  rrins-eziiukn  geijxerd  had,  wud 
door  zijne  aanstelling  lol  X'roeiUchap  naar  \erdienste  beloond.  De  overige  nieuw- 
bakken Vroedschappen  dankten  hunne  benoeming  aan  het  feil,  dat  zij  door  de 
hoofden  der  aristocraten   ,,tatsoenlijk"  genoeg  daarvoor  geacht   werden,   liet  waren 

1)  D.it;l,,.ek  II«y.lL-c„|,Lr,  i.  .1.  29  N„vcinlior  1787. 

2)  Drief,  voiMliuiinjiidu  in  't   ll.iyliouk  van   Uuy.luc..]).  r. 

3)  lidialve  a.m  .kvo  vier  limijL-incesters  meenae  Will.-ui  V  ,„,k  a.ni  liun  ainl.t-i;ii.,<ii  Jacul,  tij  i, 
Arnoiulsz.  een  guustbcwijs  te  moeten  verleeneu:  diens  acliteriieel  iMr.  I'iciir  t.lias  benueinile  liij  15  Ni- 
vember  17S7  tot  üailluw  van  Anistcllaiul.  Keu  broeder  \an  de/eii,  Mo  D.ivi.l  WilU-in  l'.lias,  Mluiun/..,,n 
van  liiirgemeesler  Nieolaas  Taas,  werd  den  2'J'"'  Novendjer  d.  a.  v.  l'euhiun.iris. 


lic  Schepenen:  Mr.  Jolianncs  Cypiianiis  van  l'.wijik,  die  hr.lanktc.  l'Axranl  A.lriaan 
van  Muydcn  en  Jan  jao.b  van  1  Icrzcclc ;  vu,,ns  two.  Cnininissaris-cn  :  (mIK-s  du 
Qiicsnc  en  Mr.  Adriaau  Danker  Vakkcnicr,  \\aar\an  de  KiaMr  levens  dn,,r  ik-n 
1'iin.s  lot  Schepen  benoemd  werd;  en  ten  .sloUe  drie  haudelsniainien,  de  eeiii-e,  ihe 
nicl     tot    den     rc-entenkrin-     belicrden  :     Hendrik     Willen,     Cranier     jan     l.udolfsz., 

Joan  llndshon,  voornaam  handelaar  op  „de  We.sL  en  Nieuu -l'.n-eland",  en  l'duard 
't  Hoen,  die  in  ijranen  en  Siiaansche  uol  handel  dreef.  Deze  allen  waren  lieden  v,in 
wcinitj  beteekenis,  die  zieh  nooit  tloor  bijzondere  (  )i  aiijeliel'de  oiulerseheiden  hadden, 
J}c  Amsterdani.-.che  re*enten  konden  over  den  alloop  van  de  re-eerin-sveran- 
clerinjj  tevreden  zijn:  de  Stadhouder  liad  te  hunnen  opzichte  eene  lankmoediLjheid 
betoond,  die  .dgcnieen  verbazing  wekte.  1  )e  1'iuisisclic  gezant  kon  zelfs  niet  nalaten 
er  den  1'rin.s  zijne  vei  wondering  over  te  betuigen  ;  het  antwoord,  dat  liij  van  Willem  V 
ontving,  geeft  i.\vn  sleutel  tot  diens  onverklaarbare  gedrag:  „Ie  l'i  ince  a  eté  il'as.sez 
boime  foi,  pour  m'avouer  (pie  cette  balance  du  pouvoir  etait  necessaire  pour  brider 
les  cntreprises,  qu'un  Stadhouder  ambilieu.v  pourroit  fonner  aiix  depends  de  la 
liberte  et  ile  rindependance  de  la  Kepubliquc"  ').  h'.ene  mei  kwaardiL^e  verklaring 
van  de  zijde  \'an  hem,  die  [jas  tlooi'  tle  o\'ermoedige  regenten  vernetlerd,  in  den 
hoek  getlrongen  en  aan  den  rand  van  den  ondergang  gebiacht  was!  Aan  deze 
overweging  zal  in  deze  dagen  ook  de  jammerlijke  houding  van  iicn  Stadhomler  ten 
aanzien  van  de  Corresixuidentie  wel  te  wijten  zijn.  Den  i  8'"  November  i;S7  hadden 
's  1'rinsen  gemachtigden  tot  de  remotie,  l'.eiitinck  en  ^K■lens,  bij  Jhirgemeester 
Dedel  aangedrongen  op  het  vernietigen  iler  (Jonvenlie,  „dog  tie  oudste  Meeren, 
daarover  besogneercnde,  bcgreci)en  dat  het  poiiil  der  coineiUie  niet  kon  worden 
toegegecven,  maar  domcsiicci  moest  bl)  ven  en  door  de  regcering  na  goed\ind(--n 
behandelt"  •■"),  welk  besluit,  dat  gansch  niet  naar  onderwerping  smaakte,  door  Ded^l 
aan  de  Commissie  (jvergebracht  werd.  Ook  bij  de  aanstelling  der  nieuwe  regenten, 
op  den  jO'-ii  November,  waren  c'e  Commissarissen  van  den  l'rins  n<ig  eens  op  de 
zaak  teruggekomen:  ,,]!}'  deze  aanstelling  liadden  de  voorsz.  Comniissari^sen  uit 
naam  van  Z.  J).  II.  gecommuniceerd,  dat  het  ]  loogstdensehen  aangenaam  zoude 
zijn,  dat  de  bekende  pointen  van  ortlre  voordaan  als  niet  meer  exteerendc  beschouwtl 
wierden"  ').  Tot  meer  dan  dezen  bescheiilen  wenk-  waren  de  Commissarissen  niet 
bevoegd,  en  zelfs  zou  deze  verklaring  van  de  Commis.-,ie  later  door  den  l'rins 
^'cdcsavoueerd  zijn,  zoo  hij  het  maar  gedurfd  luid.  hi  tle  ,,'l  ienen"  werd,  i  i  Januari 
l/.Sij,  door  liurgcmeester  Dedel  geopperd  „(jf  het  niet  nodig  zou  zijn,  een  einde  te 
maken  v,mi  den  tw  xfelachligen  toestand  tier  pointen  van  ordre.  Doch  is  by  alle  de 
aiuleie  leden  beg.iepeii,  dat,  dewijl  /mk  Hoogheid  aan  de  lieren  Hur-cmeesteren 
Ua.sselaer    en     Rendorp    -eze-d    had,    d.it    hoezeer    I  loogstdeselve    noch   niet   konde 


1)  Men  zie  (Ie  .sclmtschriftcii  uit  ,lie,.  tijd,  n.a    in  ,1e  collertie  „lVr,s,,n:ilia"  in  't  ( Icin.-arcliu.r  te  A.ii.leia.nu. 

2)  Dr.  Theod.  Jorissen,  De  ove,j;,,ve  v.u,   Ai,iMercl,u,.  in  Janiiaii   1795,  |..    13. 

3)  DagljOL'li.  van   Iluyilecoper,  i.d.    iS  Novenilier   17S7. 

4)  Notulen  der  Correspondentie,  p.  77.  —  J  )e  notulen  vervolgen  aldus:  „De  meeste  leden  der  rei;erinj4, 
die  yem.  pointen  van  ordre  hadden  aantjenomen,  noclitliands  bejjrypende,  dat  het  welzijn  der  .stad  en 
de^zelfs  refjerintj  vereischten,  dat  ^em.  jiointen  in  we/en  Ideven,  liadden  IJurgenieesteren  zulks  aan  den 
lieer  .Stadhouder  meermalen  onder  't  00-  i;ebragt  en  1  loo-stde/elve  van  .K-se  -edagten  niet  alleen  gevon- 
den, doch  door  ombtandigheden   uederhoiiden  van  zieli  .laarop  liiiaal   te  verLl.irei.". 


iiict  bctrckl<in_L,'  lol  de  ic;;ciin;.;  n.iai-  l;i:\\  mintc  in.i.ir  xd.iiil  Ic  ;;a,-m  ;  il, il  iiieil 
dcrlialvcii  vooralsiiocli  tlaarin  niLts  Ln.hn.u\lc  u-  ilocii,  te  niimlci  <laar,  dudi-  de 
verkiezing  van  den  lieer  [iMr.  I''redrickj  Alewijn  tul  lliir-enicester,  nm-elijk  twee 
jaren  zouden  verlopen  eer  er  L^eicliil  Z(ju  kunnen  ontstaan  (.ver  den-enen,  die  alstkui 
zoude  moeten  verkoren  worden"  ' ).  De  halfsLiclUi-e  loest,ind  der  Correspondentie, 
ollicieel  niet,  olTicieus  wel  -oed.;ekeurd  d..ur  den  .St,idluHider,  -  Dedel,  die  den 
Ificn  December  l.-S;  daarover  mei  de*  l'rins  Ljesiiroken  had,  verklaarde,  dat 
„Z.  IIooi;h.  alleen  veHan-de,  dat  er  -eene  u\  Isluytin-en  zouden  pl.iats  hebben  en 
dat  ]!urL;enieestercn  by  de  verandering  der  regeering  hem  telkens  kennis  L;,ui\en 
(7.oowel)  van  tic  nieuwe  Ikirgcmcccstcrcn  die  men  zonde  willen  eliL;eeren,  .ds  van 
Scheepenen"  ^)  —  heeft   waarschijnlijk   tot  ijijS   geduurd   ■'). 

T)e  jaarlijksclie  regeeringsveran  lering  werd  in  i7,S,Sen  i  7,Si  i  ewnals  gewoonlijk 
in  de  Correspondentie  bedisseld,  en  hoewel  geen  der  door  Willem  X'  in  i;,S;  nieuw 
benoemden  nog  lot  de  ,,1'ointen  v.m  Ordre"  toegelaten  was,  hechtte  de  .St.idhouder 
aan  ile  door  h.iar  gem.iaklc  schikkingen  zijne  volle  goedkeuring  ').  liet  was  dus 
\'oin-  tie  mannen  wm  17.S7,  zoo  zij  op  ilen  duur  niet  bij  tle  leden  der  (Correspon- 
dentie achter  wililen  konten  te  .staan,  een  onvermijdelijke  nood/.,ikelijkheid  tot  de 
anti-Or<injegezinde  CiMwentie  van  1752  toe  te  treilen:  de  .Stadhouder  zelf  dwong 
hen  er  toe!  De  üurgcmeestcrs  Jan  van  de  Poll  en  M.ittliijs  .Straalman,  welke 
laatste  twee  jaren  geleden  tevergeefs  gepoogd  li.id  de  Correspondentie  door  i]cn 
1'rin.s  te  doen  ontbinden,  gaven  hel  voorbeeld.  Den  19"'  l'ebru.iri  I7,S..)  boden  zij 
den  rresideilt-luirgemeester  I'ieler  Cornelis  I  hissehier  aan,  om  „zo  als  hun  Va\. 
zeiden,    met    commur.icatie    van   Z.    1).    II.   mede   tol   de   pointen    \',in   ordre   te   acce- 

hunnc  toetreding  nota  genomen.  In  December  v.m  'l  zelllle  ja,ir  vol-den  alle  andere 
nieuwe  regenten  v.m  1787  hel  voorbeeld  der  beide  llurgemccstcrs :  den  2,-;'"  l>c'- 
cembcr  werd  door  Ikirgcmeester  llassekier  en  Acn  Srhe[)en  k'.gidius  van  de  l'oll 
„gcconummiceerd  d,il  alle  de  leden  der  regering,  die  de  jiointen  \.m  ordre  nog 
niet  hadden  aangenomen,  zich  thands  by  ll.l'd.  hadden  a.ingeboden,  de  pointen 
gelezen,  de  gewone  belofte  gedaen  h, uiden.  W.i.irop  de  I  leenn  Hurgemeesteren 
vcrzogd  zijn  te  zorgen,  dat  de  namen  v.m  die  Meeren  in  de/.elfde  orde  en  rang, 
als  ll.lül.  in  de  regering  bekleden,  op  de  lijst  v,in  de  leden  der  pointen  v.m  orde 
aangetekend  worden"  '•).    1  )e  .Schepenen  Air.  Adri.ian  D.mker  Valckenier  en  Anlhony 


1)  N,.iul. 

2)  1v,i;1h 


3)  1)0    „ululcn    a.i    lunv,,,u„acnl,c  .■i,„li;;ci.   wel   mcl   5  .(an.i 
te  ncucn,  dal   ,1c  ,.r„inU.-„   v.u,  ,„,l,c"  U.cn   u|,i;cl.evi.-u  /.ijn:  iinnu 

in  lic  Concbpuiulciuic:  Acyiilius  s;iii  ilc   1'ull. 

4)  In    <lc  Tienen  in  Jiuuuui   ■7.SV  wc-il  ilou,-  li,„i;cmccstc.cn 

Jcs.cU-s    t'e.i.HUcn    K^-t-'n,l    .,^c,■    .ïc    .n.le.c  sclülJunL;cn  -Ier  le.^c, 

5)  llml.,  i,.  S7,  .SS. 

6)  Ibid.,  i>.  90. 


n.xxv 

Hiu)-niiiL,4i   hadden   iccds  vroeger  vcrzoclit  imu   tut    de  (."oi  res[ic)ii(leiUie  tneLjclateii  te 

Ilassel.icr  metle :  „dat,  even  L;elijk  de  lieer  Sclie|ien  N'alLkeiiier  in  't  vooi-aande 
jaar,  nu  onlan-s  tle  Heer  Schepen  liru>nini;h  zich  aan  hem  had  -cadre-sseeid  (,ni 
t.il  ile  poinctcn  van  urde  te  worden  -eadniiltcerel  :  dat  liy,  lieer  1  lasselaer,  aan 
Ucmelde  Heren  had  -eze-d :  dat,  hnezeer  ue-ens  hel  al  nf  uicl  bestaan  van  die 
ixiintcn  niet  Z.  II.  mich  [^ene  schilckinL;  «gemaakt  was,  en  '/..  V..  derhaKen  die 
lieren  in  de  [joinlen  van  orde  niet  kun  nntvaiiL^en,  Z.  Iv  toch  hunne  namen  met 
den  datum  hunner  aanbiedinL^en  zou  aantekenen  en  intusscheii  veru  .ii^leii,  dat  de 
lieren  niet  ile  lieren  llur^enice.steren  in  de  schikk-ini^eii  voor  de  re;.;eiinL;,  tlie  door 
II,  l'.  (}.  A.  zouden  v.u.r-.esteld  wolden,  zouden  concurieereii  :  't  t^een  door  hun 
l'al.  na  lecture  iler  poiuteii  \an  orde  is  a;inL;enouien"  '  ).  De  nieuwe  (  )ranjeL,reziiule 
leden  tier  CorrespoiKlentie  hadden  van  de-  zijde  van  hunne  mede-leden  niet. op  veel 
voorkomendheid  te  roemen.  Zelfs  aan  den  presidecrcnden  liurgcmcestcr  Straalman, 
die  hij  den  Stadhouder  in  blakende  -unst  stond,  ueixl  door  de  meerderheid  der 
'1'ienen  zijn  verzoek  om  zijn  joiiL^rsten  zoon,  ï\lr.  /\nnc  Willem  Slraalmaii,  \\k:w 
Drossaard  van  Cu\-lenburL;,  ,,op  de  nominatie  van  i-C^"  Ie  laten  breiiL^en,  om  \-er- 
volgcnds  door  Z.  1).  11.  tot  Schc[)en  te  worden  \erl;ozen',  den  5^11  ]aiuiari  I7>)i 
t^eweigerd,  0111  reden  dat  „j^emelde  Heer  Straalman...  sedert  \'eischeidene  jaien 
met  zync  vrouw  en  kinderen  buiten  deze  stad  woonai;ti[;"  was  L;e\\'eest,  zonder  in 
dezelve  zijn  domicilium  te  licbbei;  laten  aantcckcnen"  en  derhalve  verplicht  was 
„van  nu  af  aan  alliicr  gedurende  zeven  aancenvolgende  jaren  stadclijk-  te  wonen"  -). 
Naar  den  niterlijken  schijn  te  oordeelen  was  de  \erzoening  tusschen  de  regenten 
en  Willem  V  volkt)men,  en  waren  zij  \an  weerszijden,  -  nu  de  gebeurtenissen 
der  laatste  jaren  hun  geleerd  hadden  hoe  eene  (niderlinge  aanshiitiiig  van  beiden  een 
hoofdvereischte  was  om  hun  gemcenschappelijken  \'ijan(.l,  de  democratie,  met  \-riichL 
te  kunnen  bestrijtlcn,  —  eindelijk  tot  (.Ie  zoo  lang  ontbeerde  en  voor  eene  geregelde 
werking  van  de  staatsmachine  onmisbare  overeenstemming  geraakt.  De  Stadhouder 
had  de  regenten  in  hunne  oude  voorrechten  hersteld  en  deze  gesanctionneerd  :  wat 
konden  zij  meer  \'erkingen.^  Toch  wenleii  zij  door  de  restauratie  niet  bevredigd. 
Naast  den  l'rins  had  de  Raadpensionaris  van  der  Spiege'  het  roer  in  handen  ge- 
kregen. In  eigenzinnigheid  en  stijfhoofdigheid  ga\en  deze  beiden  elkander  weinig 
toe.  Naar  hun  eigen  goedvinden  leidden  zij  de  buiteiilandsche  politiek:  hadden  de 
patriotten  door  JMansche  hulp  het  hoofd  boven  water  willen  houden,  na  r/M;  was 
nauwe  aansluiting"  bij  en  slaafsclie  na\'olging  van  l'.ngeland  het  hoofdmotief  van 
onze  staatkunde  geworden.  Te  Amsterdam  wekte  deze  voor  den  haiulel  hoogst 
n.idcclige  pohlick  ci:.;ciiu>cn  \ci.-ct  M.i.ir  .NmMculou  ueul  nul  nu  u'  gei  .uulpleegd  ; 
Willem  \'  en  zijne  r.uuMu  den  lieten  de  si, ui  Imks  hi;gen  en  beslisten  in  alle  belang- 
rijke kwestien  buiten  haar  om.  Ilmgcnieestereii,  die  in  tien  .laiu'ang  \an  ilen 
patriottentijd  over  het  lot  \.in  ({cw  Staat  beschikt  hadtteii,  werden  thans  van  alle 
beleid  der  zaken  verstoken  gehouden.  ( )[)  hunne  adviezen  werd  niet  gelet;  de  handel 
klaagde,  maar  vontl  geen  gehoor.  Zoo  stonden  de  zaken  toen  in  1793  de  oorlog 
met   h'rankrijk  uitbrak,  die  Willem  V  zich  door  het  roekelooze  en  onoordeelkundige 


1)  N.itiilo 

2)  11,1,1., 


M.ivoh;rn   \,in  l'.n-iluuls  linihlin-  Un  ui.ziclitc  der  I' r.mschc  rcvululi.uinairc  rc-i'.-i  m,; 
,4)   ilcu   luils   ;;clia,iM   luul.    i  lel   ilccliicincu   a,m  ilc  ki  ij->npLratu  11  der  0,,sUiinik>vi-.- 
l'-.n-clscli-l'nil.Msdic   oaliticlc-cis    kostte   sdialtcii   -cl.ls  ;    al  spucli;.;  in.u-st  dr  Urpu- 
lilick    uitzien    naar    iiiicKlclcii    (un    liet    tckoit   111   (k;    rinaiicirn    aan    te    vullen.    Alken 
Ainstcrdani    kon    in    dezen    nood    bijspriuL^en  ;    de    Auisterd.iniMlie    Ik  ui  s   \\ei:;eide 
evenwel   hardnekkig;   allen   bijstand   aan   eenc   le^eerin;,;,   die    liaie    l)elanj;en    Veiwaai- 
loosdc.    Het    [uochl    den    Raadpensionai'is    niet    LjeUikken    daar  eene  enkele  leeniii'.; 
geplaatst   te  krij-en:   daarmede   was  hel   lot  der   Re|)ubliek   beslist.  Üeze  oni^nnisti-e 
uitkomst   was  voor  een   i^oed   deel   te  wijten   aan   tien   onwil  der  patriotsclv-ezinden, 
wier    aantal    ondanks   tle   streii;_;e   vervol-inL;en,    waaraan    zij    na   het   hersiel    van   Ai:n 
Prins  blootL;esteld   waren,   tkuu    ijveri-e   propa-an.la   voortdurend   aan-roeide  en  die 
onder  de   voorname   kooplie<len   en    bankieis   zeer  \'ele  aanhanijers  teklen.    Duizenden 
democraten   hadtlen   uit  vrees  \oor  het   reaetioiiaire  optreden  der  o\erwinnaars  van    | 
September    17S7  naar  het  buitenland,  —  voornamelijk  naar  jirussel  en  naar  l'arijs,  —    j 
de   wijk   -enomen.  Te   l'arijs   hadden   zij   de   revolutie   uicde-emaakl  en  lumne  -eest-   i 
drift    voor    ile    zaak    van    „de    rechten    van    ^\cn    menscir'    deeklen    zij    aan    de    in 
Nederland    achtergebleven    broeilers,    met    wie   zij    in   ;;<'reL;elde   verbindin-    stonden,    I 
mede.     Uit  de   rijen  iler  bannelin-en    was    het    „Le,L;ion    Jïatave"    samen-esti:ld,  dat    j 
onder    de    vanen    der    Conventie    teyen    de   Republiek-   optrok,   in   de   hooji   mede  te    1 
kunnen    werken   tot  de   vrijmakini;   der   ,,];ataarsche   natie"   van   hel  Stadlujuderlijke    | 

In    1/94  br.dv   voor  de   patri.itten  de  da,;eraad  der  verlr)ssinL;-  aan  :    1'ruisen  trad 
uit   de   coalitie,   O.istenrijk   Irolc   zijne   troeijen    van   de   -reuzen   <ler    Republiek    terii,--, 

om  zich  naar  hel  1  lanno\ersclie  te  retireeren,  la-  de  .Staat,  wiens  i.i-en  troepen- 
macht te  geriii-  was  om  eeni-en  weerstand  te  kunnen  bieden,  \-o(u  een  vijandclijken 
inval  ojicn.  Op  't  laatste  oo-enlilik  knoopte  de  re-eerin-,  nu  het  bleek  dat  hai-eland 
haar  aan  haar  lot  overliet,  met  I'"rankrijk  onderhandelin-en  aan  en  deze  zouileii, 
naar  de  vredelievende  stemming  die  onze  gezanten  te  l'arijs  aantroffen  te  oor- 
deelcn,  binnen  kort  tot  ^\cn  vrede  gelei. I  hebben,  zo,,  niet  het  pk.tseling  invallen 
van  de  vorst  1'ichegru  tien  weg  naar  het  hart  \'an  de  RepuLilielc  geëffend  had. 
Den  2J^"  December  1794  rukte  hij,  na  een  kort  ge\-.,cht  met  de  JCngelschen,  op, 
en  zonder  verder  tegenstand  te  ontmoeten  fjczette  hij  in  januari  1795  Utrecht. 
Van  liier  leidde  zijn  weg  naar  Amsterdam:  niet  gelatenheid  wachtten  luirgenices- 
tercn  het  verloop  der  dingen  af.  De  stad  verdedigen  wilden  zij  niet:  een  hulpcorp.. 
van  2000  Oostenrijkers  weigerden  zij  beslist  in  de  stad  te  laten.  Zij  Ijesloten  den 
1(.'"  j'ii"i'""i  ^-^i"-  ^ouuuissle  n.i.ir  hel  hr.m-^che  hoofdkw.n  tier  te  Utrecht  te  /enden 
om  ovei-  de  eapitukilie  te  bei.i.idskigen  ;  deze  moeite  werd  hun  evenwel  door  de 
t.atriotten  besp.uiid.  In  Oetober  van  't  vorige  jaar  had  de  regeering  dom-  strenge 
niaalregeleu  de  patriotsche  beweging  trachten  te  smoren,  om  {'"rankrijk-  te  gereeder 
tot  den  vrede  over  te  halen  en  den  vijand  te  toonen  dat  hij  niet  op  patriotsche 
hulp  rekenen  moest.  Dit  optreden  verspreidde  den  schrik  in  de  gelederen  der 
revolutionnairen  en  verstoorde  voor  een  paar  maanden  hunne  actie.  Het  voortrukken 
van  het  l'Vansche  leger  stak  den  patriotten  echter  een  hart  ontler  den  riem  en  in 
Januari  durfden  zij  zich  weer  organiseeren.  Zij  wilden  voiir  de  a. inkomst  v.ui  de 
Franschen   te  Amstenlam   een   revolutionnair  bestuur  instellen  en  daardoor  de  stad 


„indepciulcnt  verklaren  van  cenii;-  conquest".  De  leidint;  van  ile  bewe^dni;-  weril 
aanvaard  duor  Dr.  Kraj-enhofr,  tlie  den  i  S.-n  januari  als  aH;evaardi-de  van  lUn 
Commandant  van  't  Lc<,Mon  liatave,  Generaal  Uaeiidels,  in  de  stad  kwam  en  zieli 
met  ]5ur},'cmecsteren  —  1'dias,  I  lasselaer,  1  hi^decoiier  en  Stiaalnian  —  wien  hij 
ccnc  machtJi^inLj  namens  de  V'adorlandsche  clubs  overleL;de,  in  helrekkini;  stelde, 
Aan  dezen  geloofsbrief  hechtten  ruir-euieesteren  wel  niet  veil  waarde,  maar  toch 
wist  Krayenlioff  hen  over  te  halen  ziel,  bereid  te  verkl.iren  t\rn  \'ol',Hiuleii  (].\v: 
hunne  waanli^hcden  neer  te  ler;L;en  in  handen  van  hel  ('(imite  Re\  tiliitionn.iir.  Mij 
bereikte  dit  dnel  door  hen  er  op  te  wijzen  dal  rr  onder  het  opi^ewonden  volk  een 
oproer  uit  zon  breken,  zoo  zij  niet  in  zijn  voorstel  wilden  treden.  Maanda-,  de 
19e  Januari  1795,  was  te  Amsterdam  de  slerfda-  wm  de  afLjeleefde  „aristocratycke 
rcgceringe":  voor  het  laatst  gingen  Hunne  Kdel  ("iront  Achtbaarheden  naar  het 
stadluiis  op,  dat  door  Fransche  huzaren  afgezet  w.ts  en  door  cenc  onafzienbare 
menigte  omringd  werd.  In  de  vergadering  der  Vroedschap,  door  Hnrgemecsteren 
bijeengeroepen,  droegen  deze  de  redenen  voor,  die  hen  genoopt  hadden  op  het 
voorstel  \'an  Krayenlioff  in  te  gaan.  \^eivolgens  brachten  zij  dit  in  om\'r<iag  en 
toen  de  Raad,  i.lo(U-  de  omstandigheden  gedwongen,  er  zijae  goedkeuring  aan 
gehecht  had,  wertien  de  negen  leden  van  het  Comité  Kevojutionnair  binnen  gelalen, 
die,  bij  monde  van  I\Ir.  Daniel  van  Laer,  de  stedelijke  rege.ring  uil  luire  ambten 
ontsloeg.  Ongehinderd  konilen  de  regenten  weer  luiiswMarls  g,i,m :  het  nieuwe 
bestuur  had  zijne  maatregelen  zoo  goed  getrolïen,  d;it  de  orde  in  de  stad  -een 
oogenblik  verstoord  werd  '  )•  <  M'  waardige  \yijzc  IkuI  de  democratie  de  haar  toeko- 
mende plaats  ingenomen. 


Mr.  REYER  LAMBERTSZ,  VAN  DER  HORST. 

R.  IS/S;  verkozen  iluor  de  af-evaaRli-ilen  .Ier  SchulUriJen  27  Mei  1  57.S  ; 
bedankte  \'i)üi-  zijne  JjenoeniinL;-  imi  i'eden  v.in  zijn  Imci-eii  leertijd  en  \\ei;_;eitle 
daarom  deu  eed  af  te  ie-i^eii.  In  zijne  phiat-,  werd  in  1  5NJ  \-erkozen  Tieter 
liooni,    Cornelisz.,    N'^   42. 

Had   reeds  seilert    1574  als   Raad   in   de   Yroedschai»  ziUin-. 

Kapitein  en  „(  iroeiietent"  van  de  liandl»  lo^hcluillerij  15.M;  ()\einian  \\\n 
den    llandbo,,odoek:n    is^óeii    15,^7   (a);   O.Z.    ilnisziUeiuneesler    i.viS. 

Woonde  in  1576  in  de  Warnioesslraat  tussehen  „ck:  vette  lleiine"  en  „liel 
witte  Sckilt"   (!>). 

Geb.   1501,  bec;r.  O.  K.  30  Mrt.  15.S3,  z.oon  van  Conieii  Lanibert  l-;e\ersz.  [c). 

Tr.   Aelï  Cornelisdr.   Co^rt,'cman,   beyr.   O.    K.   J5   ]a\\.    1574  [cl). 

Kinderen:  RKVf.u  L.\miii;kis/..  \'.\n  nt.i;  IIuksi'  (c). 

Cdk.nmi.is  Ri;m:rs/..  \a.\  \>VM  Hukst,  si.  on-ek.  en  be;;r.  ( ).  K.  27  Aul(.  1574. 

L.\Mi:t,KT  Ri:\t:ks/.  \.\n  mi;  Ikiusr,  woonde  in  158S  te  Ikiark-ni,  Ir. 
N.  N.  ]!runt  (denkekjk  l.ijsl)etk  RrunL,  be-r.  O.  K.  .)  Au-.  157;,),  dr.  \\m 
Mr.   Re\-nier   lirunt,    l'rocureur-C  ieneraal   in   ^\^n    Ikne   van    Ik.lkuid   (/). 

I  hm   Zoon   was: 

Andries  l.anibertsz.  van  der  ikust,  tr.  \Ve\n  Jacobsdr.  van  Alkcmade, 
dr.  ^■^n  Jaeob  foii.ek.-./  Ikun.  ;;eii,,,,,nd  bomuer.  en  x.m  X-niel  x.m  .\lke- 
made(^V)-  —Uit  dit  knuelijk  sproten  drie  knuleren,  \\aar\an  twee  -ekiiuil  waren. 

(a)  II:imboedi  .Scutlevien  liocck,  fo.  25,  2y  V°,  32  V'  ;  (I.)  RciUlI.v.  12,  lo.  223  V  ',  230;  M  .\U 
Kaï.ilcin  van  de  Ilaiulhüogsclu.ltLiij  k„n.t  .Mr.  Reyc-r  Laml.erlsz.  iii  'l  Haml.OL-d.  Saitlcriun  Im.ulU 
vnni-  oiidüi-  <lcii  naam:  „Mr.  Keycr  (:ume(n)  I.a(m)b(cr)tfï,)/.."  —  I  let  huis  in  de  Wa.-moc-sstraat, 
dat  later  door  Mr.  Re)er  Laniliertsz.  v.an  der  Horst  bewoond  werd,  uas  in  1553  liet  ciyendoin  van 
„Coman  Landiert  Keyeraz{üon)s  Wed."  ((^uohier  loe  t'enning,  1553,  Kijksarcliief  te 's-Uaj^e);  (,/)  „Den 
15  Januario  an(n)o  XVc  L.xxiiij  ontfanyen  vuyt  handen  van  Lanibert  Keyerszi;(on)  die  soni(ni)e  van 
vijf  Carolus  gl.  ende  dit  over  het  testament  van  zijn  saliylie  muer  Aef  Coygemans,  dyc  huys  vrouwe 
van  Mr.  li.a)er  I.ambert  zo(on),  twelcli  zij  die  arme  weesen  besproUen  lieeft  ..ni(m)e  die  dair  mede 
tlie    .spijsz    wyens    si.le    n)it    i^ndt    moet    rusten  inder  ewiche.M,  :unc(n)  cou.t  net 5(;1." 


(Ocneracl-n-i.ecr  va.,  't  l!u,-crw.c.l,„ls  i<,(,2- K.n 
l.eKr(avcn)  ,lu,  \W  [aniinn  (i  57.,) .  .  .  .4- ;  n.ul,  ,1 
keuris/,"  (lirL;.a.>rivt;.  O.  K,,  i.  .1  )  -  Kla;n MÜI,.  Iijl.  i 
in     't     l;c-iaar.L-.     O.     K.     i.    ,1.    27    Au;;.     1574    :iK    In 


95;0;)s.l,ar|,,  M,  M.,,,.  152 


MARTEN  SIMONSZ.  ABBE  -.n.ianid  SCHUYT. 

R.  157.S      1-^)2  ■  vcrko.;rn.l(H.i  tlc:ir;;cA.L,nli:.MKn<K'iSdiiaUTiionJ7Mri  1  ;7,S.      I 

11a, 1    ivcxls   scdcrl    1574   als    Raad    in    d,-    \  1  .„■.U>  liap   zittiii-,  I 

Conipasscnniakcr  (n)  in  de    Sint   ()lors|„.nrl    „in    'i   ScliiiNl-fir'   (/-). 

Rc-cnl    I.cpro/A'nluns    i^i-S. 

Si.  o  Scpl.  :  59-'  (<),  zoon  \'an  Sini.ui  Abhe  Jan  roiit,:nz,  (/.ie  Aanl.,  iiior- 
ondcr)    en   van    I  lillcj^ont  J,n-iacn-stlr. 

Tr.  (na  i  54.S)  Lijshutli  Jansdr.,  bcsr.  O.  K.  j(i  jnni  1 57.^,  wcK'.  van  Cu'- 
nclis  Albcrtsz.   (zie   Aanl.   bij    N".   67). 

WinnLMi  Kinderen  (,/). 

Awi.   Jan    l'ont,   L;cb.  oiiistiecks    i.p|0    si.  I47r,  (,•),  (denkelijk  z,»ui 
■    ■  van    kretlerik    l\.nl,    Scli.    1443),    li".    N.   Sinu.nsdr.    Abbe   (ƒ). 

Zij   Helen   Iwee   Irintleien   na  : 

a.  Sinion   Abbe  Jan    r,)nlenz.,   \',..k4t. 

b.  iM-edeiik  Jansz.  l'oiil,  i^eb.  15  Auy.  I46S  („a.s.su(ni)pci„(n)is  Ma(r)ie"). 
Sinmn    Abbe    Jan    l'Dnlenz.   (bc>venL;'enocnKl),    ycb.     15     J'Vbr.    i.\Gj 

(„(ire^i'orii"),    st.    kml    na    1549,  coini)asscnniak-cr  in   .Sinl  Olufs- 
p,.,iil   (a');   Ir.    IIille;^'ont   J,)riaensdr.,   be-T.    (X    K.    3    Jinii    1554. 

'/ij    wonnen    vier    kanileren: 
a.  Jan    l'„nl,     si.    k,,rl    voor  Alaarl    1542   (//),   Ir.    l.ijsbelh    1  leinians.lr. 

Uil    dil    Inuvel.    siM-ulen    vier    kin, leien,    waancn    de    beide    .iiidslc 


aa.   Trijn     Jansdi".     l'nnl,     i.;eb.     1525,    tr.      1'ieler    C'laesz.,     vlaskdoper. 
.Slei-ven   beide    korl    v.«>r  Juli    1  5(i.S   (/). 

])e   oiidsle   z.H.n    uil   dil    huwel.    was: 

Jan  1'ielersz.  l'nnl,  be-r.  i\'.  K.  .'•!  Juli  \Ck>\.  wiKUide  l)ij  zijn  over- 
lijden ,.p  den  Zeedijk  „in  't  kander  .Seh.iep"  ;  Ir.  bij  huwel. 
v.MMW.  d.d.  14  Juli  i5r;,S  kaan  Reninieiuh.,  dr.  van  Rem  N.  ,\. 
en    \'an    Neel    Sinionsdi-.   { /).  | 

Zij    lieten   verseheidene   kinderen    na,    w.   ,>,: 

la.i     Rem  Jans.'.  l',,nt,;;eb.  i;7S.iK:;r    \.   K     1  2  Juni   ló_^n.  tr,  1 "    27  Apnl          ! 

IMOÏ    lie.,tn\    J.m.Mlr.   Cioock,    -eb.    15S1,   dr    van   Jan    fkiesz.  en  j 

van     Aech;.;en     lAeitsdr.;   tr.    2\    1    Mei    KMI    Aell-e   WiUemsdr.,  1 

-eb.    15.S5,   be-r.   O.   K.   20   N,,v.    K.^S,  dr.   van  Willem  Jansz.  en         j 

)bb.    l'ietcr   J.iiisz.    l'nnl,  -eb.    1576,  Inndenkunper  (/■)  np  de   Waal;  on-  j 

deilr.   tel-   pui    17   Mei    151)7   Geerte  Cornelisdr.  liicker,  -cb.  1569,  j 

be-r.    (.).     K.     19    Oct.    1640,    dr.   van   Cornelis  Jansz.   Rijscr  (zie  \ 

bij    N^    57,   n(;nt  M/)  en  van   Nies   Claesdr.   lüeker.  ; 

bb.   Ln>l-cn    Jansdr.    1'ont,    geb.    1528,  st.   kort  vnnr  Juli    1576  (/),  Ir. 


b.  Ysbraiil    Siaumsz,    Abbc,    was    in     1 5_|7    scliippcr    (//),   bcyr.   O.    \\. 

2Ó  Au;j;-.    1559,   tl-.   Obc   Adrijjiisdr.  U>). 
Iliinnc  zixiiih   waren  : 

aa.    I\Faitcn  ^•^h^anl^z.  Abbc,  bclaaKlciii  1  55»  hcL  L;ialL;d.l  van  zijn  va,K  r. 

bb.  Sinuin  Vsbrants^.  Abbc,  eonipasseninakcr,  \vvi\k'  in  li.,i;  (/.);  Ir.  Jonv.c 
Trijn  Gcrbraiulsdr.,  L;-cb.  1550,  th'.  \  an  (icibiaml  .Mbcrl-,/,  ,,in  'l 
Sciiill"  (zie   .\anl.  bij  N°.  1  54)  on  van  I.ul-crt  ricUr.h-,  r..,KlL-  (,/). 

c.  J5rccht    Sinionsdr.   Abbc,    st.   v.hh-    1  5(,6  (r).   Ir.   LaniiRil    W'illcnisz. 

Ops)-,    st,    voor    Scpt.    1547   (.1),   zuivclkoopcr  op  dvn    Vij-cndam 

Zij    wonnen   xIlt  kinderen,   waarvan   het  oiitiste   vol-t; 
Corneli.s    l.ambertsz.    (;)|)s)-    (zie    L>ij     X".     JJ,     l'.ijl.    _'),    Ir.    Mar-riet 
1  leynicnsdr.   van   Oiider-Anistei. 

d.  Marten   Sinionsz.   Abbc,  genaamd   Sclui)'t,   N'.   :.   (/). 

(,()  {,)  M.  .S.  Ko.iiljotk:  Namnlijst  ilur  kaïlun  in  .11-  VriiL-ilsrIi..  v,.,,nn  ;  (/-)  „Van  MailM.  Siiiiuii 
MAku  zuc-n  cuiii|,a-,icinaid;cr  .lic  van  iIlt  .-,tc,lc  l..t  /i|iiL'  ciiOlc)  ,Il-i  /..Uci"  .stu.le  « e.lui  .«■i;.  ii  ;;l- 
liruyct  liccft  du  muyr  van  S.  Olofi  poort  /es  !.l(u>vci>)  VL-i^,clnjncn(.lc)  Ic  Iklil.iiissL-."  (SlaiKrck.  1560, 
lu.    13   \':).  „\an  Mai'ten  Synum  Suhnytiitn  .Uu  .Ic^,-..  ^lt.■.lL■  jaL-rlics  .s.  luiMicI,  l-;  clii  sccUint;  v10il)mis 

Dntfangen  over  l-cu  jacr  renk-n  VL'riCcnL-(n)  l.idilii.issü  l,.\X\-  I  m."  (.Sl...l.,rcL.  1575,  f...  15); 
„Marlen  Seluiylgen  Siniuiisz.  \v.ienen(.lL-)  l.uyicn  ,S.  Dl,,!,  |,.,erl",  155,;  I  K.„iyl,.,cK,  1.,.  .15);  (,/)  /.ie 
.;.  a.  WU.  Kej;.  lo,  f.,.  3S2;  (,■)  \Vk.  1^  i;.  i,  f„.  2  1.;  \  ;  (/)  l)c  n..,,ui  AM.-  I,.,.ul  II-  .\n,Mcr.lam 
rieila  \r.,ct;  v...ir:  .Sim.m  AM.e  Jaii-/..  u,,.,n,le  iii  IJS7  in  .Ie  W  in.ln„>l,:i,  11...1I  .e,, 11  |„_.|l.  I„i..,n 
en  Rei:tel,r.  i.  ,1.  Fel.r.  laSy).  Zijn  /„„n,  jan  Siiu„n  .\l,l,en/,,  ,1,  i,|27,  en  li,  t  ...  a.  lv..e  ,l,„:litei, 
na:  Ceerlrui.l,  ^etr.  n.et  Cl.ies  W  illen.v.,  en  |,,lianna,  ^eli.  mei  e  ,,„|.,n;.n  Jan  J,.i,s.'.  ((  uUe,  lie  [.e.  K. 
brieven,    diver.en,    i.  ,1.  24   Dee.    1.,27).  Ken   ; 

Abbe,  t-etr.  met  Jan  IVint  {/ie  hierboven);  II 
fu.  162  V"');  liaert  Sinionb.lr.  Abbe,  [;en.jen,. 
in  1500  „inolfebsiile  siibter"  in  't  Sint  (1. 
Ï497->S39.  '"•  143);  t^ii'-''  Sin.on.s.lr.  Abbe,  wu..inle  in  14S4  ,,vei  M 1,  ..venbnii;  ,,^e,  ,1.-  „iu,,te 
fjraclit  aan  de  noordzijde  van  de  lijnbaan  {l'nl\.  perk.  blieven,  ,li\eihen,  i.  d.  j;  Iv..  i(J7,  Jüjiini 
1484;  idem  (^tiijtscli.  i.  d.  i  Dcc.  1453,  '-  -^l"''  '4^3^  Kenleb,-,  i.  ,1.  I  ebi  is^j);  (;.i  i:,.",iiu.  2, 
fo.  15;  (/;)  Wk.  Rei;.  4,  f,,.  291;  (;)  \Vk.  Uey.  .,1,  lu.  44;  (/)  ijuin  ,.  1,.  11,  I.,.  ,55;  lUnlebi.  13, 
fo.  2  V;  (/•)  (,iniil,di.  27,  r,,l.  1)3  \' ■  (/)  \\k.  Re;;.  10,  U>.  127  \  ;  (///)  Renltbi.  12,  l.i.  140  \', 
176;  («)  Stadsrek.  1547.  f.,.  32;  (,.)  kenlebr.  9,  lo.  2S1  ;  (/■)  WK.  U.-.  11.  lo.  79;  (.,)  nuiit.-,eli.  II, 
fo.  215;  (/■)  \Vk.  Ke-.  S,  f...  26.3;  \Vk.  I..  113,  i.  V.  Willenis/;  (,)  M  S  „Ce.l.i-l  Reyisleri  van 
N.  Wilsen";  aclUerin:  Testament  van  ilreelu  Sini.,ns,lr.  .\bbe,  »e.l.  l.an-.b.  W /.  0|),y ;(.')  Marlen 
Simons/  SeluiNt  ^^a^  ,n  -.enen  .leele  vei«anl  n,a  ,1e  bi  onu . , -lan.ilie  S.l,n\t-en,  die  haren  naam 
..nlKvn.ie  aan  de  bionue.ai  „liel  >.-li.!M.:,en-  ,,1.  ,len  \.  l.lei  b„i- v.  al  b,|  'i  K..llen-/.  u  \\a  Inn  n.i,  xan 
de  hni/an  der  lui;itieven  150S,  1,  lo.  35).  He/e  hun.  Maaule  al  sau  Frans  \renls/  S.hu.M;;en,  be;;r. 
N.  K.  I  .Sepl.  1507,  -elr.  met  Trijn  Jaeobsdr.  llelyens,  dr.  van  Jae..b  Sini.,n  llel-ens  en  van  Ael 
Willemsdr.  Diiynen.  Uit  dit  huwel.  sproten  twee  zoons:  Arent  Frans/.  .Schnytiien,  .^eb.  154O,  Ir. 
1°.  Gecrtriiyt  Cornelisdr.;  Ir.  2".  lüisabetli  Willemsdr.  van  J'asse,  nit  welke  huwelijken  ,i;een  kin. leren 
bekend  zijn;  en  Willem  Fransz.  Selmylyen,  geb.  1548,  Ir.  Klbnreh  ].:verl:idr.,  waaruit  tuee  gehuwde 
.lochters.  (Zie  plano   M    .S.  Ceneal.    Hoos  op  't  ( lem.  Arehiel"  te  Anislenlani;    17e  eeuw). 

3.    YSBRANT  JANSZ.  DOMMER. 

R.  157.S  — 158J  of  15.S3;  verkozen  door  de  afLjevaardiyden  der  .Scliiitterijen 
27   Mei    1578. 


Abbe   be/al   in 

145',  1:'".1  1 

,üllen    .Ie    \Vi 

Üee.    1453)     Z 

,|ne   !  ,n,haen 

x.alen:  X.  - 

n.u    .\b|,e,    prr 

eslei,   1.   n,ie 

in    152.J   (W 

S3,   t,-.    .\'.    N'.  , 

,■„  w,.n  d.i.i.l 

,lj  een.'  .1.    :   , 

LU     Kloneer    ( 

lielalini;b,,e 

1.      St.     I'ielel 

3.        Sch.    1579. 

IJjtKlraaicr  (,i). 
Gcb.  omstreeks    1502,   si.    15S2   of  15S:;  (/o,  /.mii  \,in  j.in  N'sbraiUsz.  DiuniULT 
(zie  Aaut.,  hicioiulci). 

A.wr.  jan  N'sl.irantsz.  D.iiiiiiur,  lijiulraaier  {,0,  Scli.  eii  R.  15J4, 
tr.   N.   N. 

I  hm  ztioii   was  ; 

Y.sbrant  jaiisz.   DomniLT,   N'\    3. 

llcl  is  niet  met  zckcrlieiil  na  U:  -aan  in  welken  -raad 
van  bhieiK-erwanlseliap  de  b(i\  enslaande  l)..innier's  st.mdcn 
t(.l  liet  vul-ende  -elijknanii-o  -esiaeht,  dal  hel/.elfde  wapen 
\ueRle  en   nn-   voert  als  -ene. 

Jan  Jacobsz.  Duinnier,  -eb.  onislrocks  1 500,  be-r.  C).  K.  27  **';'. 
1560,  woonde  in  ile  Kalveistraal  en  bezat  ^-ene  lijnbaan  op  de  1, as- 
la-e  (o;  tl-.  I".  (iceat  N'sbrantsdr.  Hem,  ilr.  van  Vsbrant  l'ietersz.  (zie 
liijl.  I,  hieronder)  en  van  l.ijsbeth  Dartens;  tr.  2'\  Re\-merioh  i'.veitsdr.; 
tr.  f.  Anna  WiUemstlr.,  be-r.  O.  K.  2>S  Del.  1560,  wexh'.  van  1  len- 
drick   (Territsz.    1'eeklai)   „in    't   Calll  '   (zie    Aaut.    bij    N '.   -12). 

[iit   het   eerste   luiwel.    sproten    tien    kiiuleren   (./j: 

a.  \Ve}nt-e    Jansdr.    Dommer,    tr.     i'',    Jon-e  Jaeob   K..eloisz.   Drooch 

(zie    bij     N'\    45,    iSijl.    I);    tr.    :?".    Cornelis    kdbertsz.    .Sehaeck   (zie 
bij    N-.   76,    liijl.    .^).' 

b.  (iriet-e  Jansdr.   Dommer,  -aal   in    1550  als   „schoelkimlt"   in  't  .Sint 

(ieerlruidenkloosler   te   kust   (r),    Ir.    C.ijsberl    DirLl;sz.   lioon,  be-r. 
.N.    K.    12    .\ov.    1505,    wonende   eer^t   op    't    Water    „in    de  -nlden 

c.  Lijsbolh  Jansdr.  Donnner,  tr.   Vsbrant  Willemsz.  Ihouwer  (zie  lüjl   2, 

hieronder). 

d.  Trijn  Jansdr.  Donmicr,  tr.  Dirck  Claesz.  Duyvel  (zie  bij  N".  0,S,  liijl.  1). 

e.  liart-en   jan.sdr.    Donnner,   -eb.    15.(5,    "-t-  j"":^ 

f.   .Marij   Jansdr.    Dommer,   tr.   llendrick    l'-bertsz.   (zie   bij    N".    13). 
Li'.  Jacob  Jansz.   Dommer,   -eb.    1549,   st.  jon-. 

h.    1'ieler    Jansz.   JJommer,   -eb.    15  50,   be-r.   N'.   K.    25    An-.    iCuo,   tr. 
llaev.:en    Willem^lr.    \rienl,    dr.    \an   Willem  Mi^hieUz.  (zie  Aant. 
bij     ,\  •.     ,^1)     en     v.m    Jaep-en     1'ieler.dr.    ^    -    Winnen    drie     kin- 
deren  (7). 
i.    Vsbrant  Jansz.    Dommer,  st.  je.n-. 

j.    iietli    J.insdr.    Dommer,     tr.    l'ietm'    Jacobsz.,    hoiitkooi)er,    st.    kort 
vi>ór  Oei.    1581    (<'). 


])ljl..  I.  Clacs  Hem,  was  in  de  eerste  helft  tier  15^^^  eeuw  een  -ezelen 
ndbouwer  „bij  liroeck  in  de(n)  Wem",  waar  zijn  zoon  \'sbrant  later 
)-  land  bezat. 


Kv  zijn  v.m  l)cm  vijf  zoniis  IkIc,:!!.!,  ii.l.:  \M)r,iiil  Cla.sy.  Il.ni, 
volL;t;  J)irck  I  Icm,  scliiijpiT,  (//),  in  ijSi  Ka])itL-in  van  de  Stad-.u.i.il; 
in  lic  (^  wijk  Ic  Anistcnlain  (/) ;  Cla.jh  Ik'in,  schipper ;  )dcu\>  I  k-iu, 
scliippcr,  in  1484  te  Anislcrilani  ojj  i\cn  N.  /..  Vn.irbnr-ual  uu- 
ncnilc  (/);  en  joiiLje   Diixk    llcni,   schipper. 

YsiinuU  riaes;'.  I  Km  (h(,ven;;enoeni.l),  aha.  „\'slirant  Claesz.  die 
nie(n)  l'.randet-in  lieni  n.icnU",  ahas  „Ihandet-in  (  )i:de  hni-"  (/,), 
si.  kort  vn,u-  Mei  147.S  U).  w.H.nde  te  Amslerdam  l.ij  de  Oudehrn-, 
waaraan  hij  zijn  tweeden  bijnaam  te  danken  iiad  ;  tr.  Nies  i\[arl\-n 
Jacob.szoonsch-, 

Zij   wonnen   vier  kinderen,   waar\-an"'_het   oudste  \'(il-t : 

1'ieter  Vsbrantsz.  Hem,  ;;eb.  i.\i>2.  tr.  1  ,  Cieit  Jansih.  (///};  Ir. 
2°.    Accht   t'hies  'liHijmanszcKinsdr.,   st.   kort   \sior   Maart    1510  (//). 

Uit   elk   der   beide   huwelijken  sproten  drie  kinderen,  die  alle  vol-en: 

a.  Ysbrant    1'ietersz.    Hem,   Ljeze-il    ISefl'-ens,    vol<;l. 

b.  Neelt-e    Pietcrsdr.    Hem,    tr.    1'ieter   ('odde   (zie   Liij    N".    S/,    Hijk    il. 

c.  (dert    l'ietersdr.    Hem,   tr.    .Marlen    lle)-niansz.    \'ei  horst. 
Wun   zoon   was: 

llendrick   M.mIsz.    Verhorst   (zie   .\,int.   bij  N".  r,.,),  ir.  driel  Cl.aesdr. 

d.  Xies     l'ietersdr.     Hem,    L;el>.     1  50J,    Ir.     1'lbert    Cover    of  de    lioyei', 

lakenkooper  op  den    Xieuwendijk   (,;). 
Zij    wonnen    verscheidene    kinderen,   w.    o.; 

a;i.  Claes  l'dbertsz.  ('io)er,  lakenkooper  (f),  k-o.rht  in  Mei  1  Ó(:i4  't  huis 
„Hulst"  ()])  den  Sin-el  bij  Jan  Rodenpoortsioreii,  naast  Ke>jner 
1'auw  (,/};  Sch.  15Ö1;  N.  Z.  Iluiszittenmi.  15NJ;  tr.  \'\  I.ij-belh 
Simons.lr.,  st.  1508  (/-) ;  Ir,  j^.  ll.ies  W  oulers.lr,,  die  iu  i(«..(. 
als  wed'-,  voorkomt  en  kinderl.  stierf  (,v),  dr.  van  Wouler  I  len- 
dricksz.  (zie  bij  N^  10,  liijl.  2)  en  van  Auna  l'ietersdr. 
bb.  1'iclcr  Hem  (-genoemd  als  broeder  van  Clae.  h.lberts./,  („.yer: 
Rontebr.   9,   fo.   291    V"). 

cc.   Lijsbeth   l-dbertsdr.   (}o)er,  tr.  Ivvert    Ihijsz.  Oostwoud,  lakenlcoper, 

dam     i.;ehouden,     6    Sept.     r  572     uit    de    stad    -ebannen    wi  ld   (/). 
]leidc  echtelieden    testeerden    20   Apr.    1571    v,hu-i\..Is.   krans  van 
I)eHÏ(//). 
Zij    lieten    kinderen    na,    w.    o.  : 

Maiit-cn     kAcrtsdr.     Oostwoud,    ir.     1'ieler    J.uis.-..     l'.rouwer   (zie    bij 
N'\   <)(),    bijl.    1). 
dd.   Ael    labertsdr.    (;.i\er,    tr.    Sinion    llendricksz.    Verwer  Jonckheyn, 
N-^,    19. 

e.  Jacob   1'ictersz.    Hem,   ^^eb.    1505. 

f.  Ael  l'ietersdr.  Hem,  L;eb.  I  507,  testeerde  als  wcxk  van  haren  twee- 
den ui;m  iS  Juli  15 58  voor  Nets.  Gcrrit  Havens  (ï'),  (waarbij  als 
naaste  vrienden  van  hare  kinderen  genoemd  worden  de  twee 
dochters  van  l'dbert  (io)-er  bovengenoemd),  tr.  1''.  Z>vert  Jacobsz. ; 
tr.  2°.  Hcndrick  Cor.sz.,  timmerman. 


N'sbranl     riclcrs/..    licm,   i^vzc-d    Hel 
SS')  (-').   wooikIc  op   't   Water,  dcnkc 


(hovcn-ciiDciiul),  si.  V 
in  den  ver-uKlen  Zxxae 
jiL^eiiares  van  een  lijnb^i 


tr.    I.ijsbelh    üartens   (i),    in    i^M'  als  w  eil'.  eiL^en 
Zij    lieten   clc   vol-ende   vijf  kinderen    na: 

a.  Claes-en   X'sbianlsdr.    Hem.   be-r.   O.    K.    27   Mei    1590,  tr.  1^.  Claes 

lleyni  (  r) :   tr.   j^    !  lendrick' Jansz.    I  laeck  (/.ie  Aanl.  bij  N^  57), 
wed'-,    van    Alyd    l'ietersdr.    Jücker. 

b.  Geert    \'sbrantsdr.    Hem,    tr.    jan  Jacbsz.    Dommer  (zie   Aanl,    bij 

N^   3,   hiervoor). 

c.  Trijn   Wbrantsdr.    Hem,   tr.   Martyn  Jacobsz. 

il.   (iiert-e    \'sbrantsilr.    Hem.    tr.    Hillebrant    (ierritsz.    den   ()tter  (zie 

bij    X-^.    38,    lüjl.   4). 
e,   Ysbrant    Ysbrantsz.    Hem,    alias    „l!randet-en    Hem",    be-r.    N.   Z. 
24  Aug.    1573,   wonende  op   't   Water   ,,in  den  ver-uiden  Zwaen"; 
tr.  (om.strcck.s   1545)  Jannctgcn   Harniansdr. 
Uit  dit  luiwcl.  s[)roten  zes  kinderen  (r),   waarvan   de   \'ier  \'ol;4ende 
-ehuwd   waren  : 
aa.    ll.irm.m    Vsbrantsz.    Hem,    geb.     1547,    korenkooper    (aa) ;    Regent 
St.    1'iclcrs    (lastluiis     1602—1605;    tr.    i^larritge   Arent.sdr.    Loelf, 
dr.    van    Arcnt    Hendricksz,    Locff,    alias    Arent    Hendricksz.   „in 
Weesp",  zuivelkooper  oi)  tien  Dam  ,,in  Weesp",  .Sch.  en  R.  1575. 
liet  middelste  \an   hunne  ilrie   kinderen   was: 

Arcnt    Hermansz.    Hem,    d.i.irna  gen.iamd:  Jonker   .\rnold   van  der 
Hem,    Ridder,    Heer    van    Nedersteyn,    Corl    en    lliltcprant  (/'/'),  gcb. 
I5.S(),    st.    3    Nov.     165G    ((■<),    in     i(Ji2    wonende    op    tien    Dam    ,,in 
Weesp"     (,/,/),     in     1638    op    de    Heerengracht    „besijden    hel    blauwe 
.Seh.iep";    werd    iS   Juli    I O20  do.u-    Keizer    Ferdmand    11    in   den   adel- 
sl.md    verheven,    en    ontving     13     l)cc.     li)3S    zijne    lieerlijkhedeii    van 
Keizer   Ferdinand   111   (<v) ;   tr.  31  Juli  1611  .Margaretha  Reycrsdr.  Vo.s, 
geb.    1593,   bcgr.   O.   K.    2   Scpt.    1638,  dr.   van  R.e)'er  Hermansz.  Vos, 
schoenmaker    in    de    Warnioesstraat    naast    „de  drie   Camelotten",  en 
van   Aeltgen  Anne  Volckertszoundr.  (  //).  -     Zij  wonnen  vier  kintleren. 
bb.   Trijn   Vsbrantsdr.    Hem.   Ir.  (voor  1573)  Cornelis  llelmsz.  geb.  1550, 
begr.    N.    K.    15    Mei    J5.SS,   wonende   op   't   l^;ockin  bij   de  Spaar- 
potsteeg,   züon    van    Helm    Hubertsz.,    vlaskooper,   en   van   (iecrt 
C'ornelisdr.  (j,'y). 
cc.    i.ij.belh    VsbnmlMlr.    Hem,    Ir.    I'icter     riuis.-..   .Schrijver,    X\    7;. 
AA.    Re\-niericli    Wbranlsdr.   Hein,  -eb.   l^o'.,  tr.   l'.eler  L'lae.sz.  van  Wen. 


15111,.   2.   Jan   Pledtser,   leefde  te   AmsU  rdam   in  de  tweede  helft  der 
I5'-'   eeuw.    Hij    liet   ze^   kinderen    na    (////),    » .   o.   de    vier   volgende: 

a.  lieer   I'icter  Jansz.    1'lcdtscr,   priester. 

b.  i'icter   Jansz.    Pledtser,  koopman,   wonende   ,,<ip  tien  burchwal  over 

't  kerckhoff  van  de  nycuwe  kercke"  ;  .Sch.  1530;  Kerknv.  O.  K. 
I  532;  liet  bij  zijn  dood  eene  natuurlijke  dr,  n.i ;  tr.  \".  Neel  Dircksdr., 
testeerde   7    Mei    1523    (//) ;    Ir.    2'.    bij    huwel.  vooiw.  d.il.   II  Aug. 


7 

staal 

l,   .la 

t  /ij   „in  (Icii  In 

-■\-li"Ln  cc\] 

Wl- 

;a,lri 

l    zijn    ;;c\wv.t' 

')   Maria    1 

l\k-i 

1  s-i. 

1    <//)• 

("iCli 

Jlicll 

i'ntci    ilciuirit 

ks/.n..ns(ir. 

1520  (waarin    vermeld    staat,   dat   /ij   ,, in  den  lie_\-li-en  eclilelijrkei 
state    ..nlancx   -ek 


c.    Dirck   Jans/.  1'ledlser,  Ir.  (ierhrich   l'ieter  llendrieks/.n..nsdr.,  si.  kort 
v<H,r   April    151.^   (/■/•);   waaruit  een   z.um:    lan.   -eb.    15:2. 

Touwelsbroeders  Omvente  in  de  ses  hu)-sen";  tr.  .\l\-d  Wbrantdr., 
st.  als   wetK-.  en   ljeL,n-.   O.    K.   20   Febr.    1501. 
Hit  dit  huwelijk   sjïroten   vijf  kinderen   (//): 
aa.    Willen,  Jansz.    Hrcuwer,   vol-t. 
bb.   I.ijsbeth    jansdr.    i'ledtser,    tr.    Claes    Reynertsz.,    -eze-d    van   iMe- 

deniblick   (zie   Aant.   bij    N^.  ()). 
cc.   Clae:^    Jansz.    I'ledtser,   tr.   lajsbeth   Jansdr.   (;.>etdeern;   waaruit   zes 

kinderen. 
M.  Jan    Jansz.    I'ledtser,    drapenierder,    st.    k.Mt    V(K,r  Mei    1567   (;//w); 

tr.   Stijn   Albertsdr.    Krasenian;   laten   drie  kinderen   na. 
ec.    Dhck    Jansz.    Louw    (/<■//),   st.    ]5(m,   tr.    Katrijn   \an    lloufr,   st.   kort 
voor    Juli     1568    (,-<;;,    dr.    van    Jacob   (zie   bij    N''.    ^S,    Uijl.    3)   en 
van  I.uduwe  .\ndriesdr.  lloelens.  /ij  liertr.  .\lalll.eus  liellecliier.  - 
Uit    het    eerste    liuwel.   eene   dr.,   die    huw, Ie,   d.-eh    kinderl.    stierf. 
Willem    Jansz.    Jirouwer    (l)o\enL;"enoemd),    .si.    2ei  ,Sept.    156(1  (/>/), 
woonde    achter    de    Nieuwe    Kerk;    N.    Z.      Iluiszittenne.     1541   -(32; 
R.    155.S;   tr.   I.ijsbeth   C'lae.sdr.   Lantsmeer. 
[lunne  \'ijf  kinileren  volden: 

a.  Ilentlrick   Willenisz.   Coilde,   st.   on;4eluuvd. 

b.  V.sbrant    Willenisz.    Brouwer,    tr.    Lij.sbeth    Jansdr.    Dommer,  bej^r. 

N.    K.   21    Oct.    1602,  dr.  van  Jan  Jacobsz.   (zie   Aant.   bij    N".    ,^, 

hiervoor)  en   van   (k-ert   Ysbrantsdr.   Hem. 
Van   een   der  zoons  van  dit  echtpaar:   Willem    \'s].)rantsz.    ISi-.iuwer, 
later   L;enaamd    iJommer,   die   het    R.    K.   .geloof  zijner  \  aderen  -etroiiw 
bleef,  stamt  de  thans  nog  bestaande   familie  der  Jonkheeren  Dommer 
van   Toldersveldt  af  (</.j). 

c.  Mej-ns    Willemsdr.    Brouwer,    tr.    Daem    Meeusz.,    alias    ])aem    J,in 

Duvcnzoonsz.  (zie   /\ant.   bij    N".  -if>}. 

d.  Clae.sgcn  Willemsdr.  Ih'ouwer,  tr.  Jacob  Cantert,  l'ietersz.,  .Seh.  1  5('n), 

J5ur-.    1577. 

e.  J,mnet;;en    Willem.Mh      Ihouuer,    Ir.      \ndries    Hoelens   Jans.-.    llolle- 

slool    (.-.ie   bij    \\   ,,(..    llliL    I).       . 

(n)  ZiL'  de  geilriiktc  Regeuvinijslijstüii ;  (//)  M.  S.  Kciiiliock;  na.imlijst  der  Rnden  in  de  X'.ue.Kel.. 
voorin;  (f)  ()iioliiei-  1557,  fu.  165;  /ie  ook  l.ij  N '.  43,  iioul  /;  (,/)  \VL.  Re-  5,  (•■■.  2-j 2  ;  {,)  St:i.l,ivk. 
1550,  fo.  31;  (/)  Wk.  Rct,'.  14,  fo.  75  V";  (i')  Wk.  Reii.  10,  Im.  2S.S  V  ;  (//)  Ci,,,,!.,!.  1,  I,..  304  ;  (/) 
Crootm.  I,  fo.  325  V^;  (/)  Wk.  Reg.  I,  lo.  392  V°;  (/■)  An.it.  ^all  wijlen  Mr.  N.  de  K..ever;  (/) 
Wk.  Rej,'.  I,  fo.  l68-,  (w)  M.  S.  Alliiiin  IJ.iniiingh  Cocq,  p.  202;  (h)  Wk.  Kei;.  3,  fo.  \.y,  {,>)  (,iii,.lner 
■557,  lo.  11;  (/)  (.)ulilsel,.  10,  fo.  126  V^  {,/)  Sel.epenk.  9,  fo.  191;  (r)  Ceaei.Kl  lei.iisie,  ^^n  'l 
r,Mij;erwee-.luiis  1562  1611,  f...  325;  (.0  (.)uiitM:li.  27,  lo.  ly;;  Wk.  \  .  251,  i.  x.  Wu.iler.di.;  (/) 
Jnstitiel.oek,  N".  5(.S  R.  1.  p.  142  V-  (//)  Wk.  I,.  194,  i.  v.  (  ),,.lu  uud  ;  (.-)  Wk.  Ke-.  S,  f,,.  303  \"  ; 
(w)  „Lijslieth  Islir.-int   l'etcrhzocii   l!eff;;ens  weduwe"  (Kooylioeli,  tn.   27   en   40;    1539);  „'\L-n   meester- 


I.u.vl.i    «..1.    lii-lKlh    r.,ll;;n.-.    in    >k'    liiiu-lMiR."  Uu,lili.-l-rl.,    \   .   5(-.7,    k.    I.,   U'.  69  V,   I5:/'l;  UI 

\,.|,;,n,    „..nm,;;.'    .M.    S.    kcihmI-k''^''-'I1,   '"'Iv    l'^-'t    AU.Ulll    v,u,    \U .:.:l,    (.",,,    hr.'.lr  ,'i|:    I  ij'.l.rll,   l;.!!- 

,U-s,"^u/.-i;.l    lK-IL;L-ns.   Zij    l.cl.oor.lc  l-vl-ii«  cl    niut    lot   .!,_•   I.mil    I ;,,.  ,  .l,',,/.   ,,,    ,!,•    Im,,,,.,. ,  H,;,  >,■,  u.r. 

;n>-    v.u,  'iM.ir    m.n,,    „iet    ,!.■    iMfc;    (/y)    Waaruil    r.-ii ,:   „J:,r,.l,  (  l.uv.    Il.apn    wnl, i.u,   |.,| 

|l,-NU,l>a-  s(..,„l,,)  ,.t,,l"  (Ali.tl.n  l;an,lin;;li  C,,,,,);  (.,  \\L.  H,v,  9,  I...  J M  V  :  (,w)  |;.kI.  v.  OiiU. 
CM  Uili;.  Si.  lV-tcr,;;asil,.  157,;  So,  |...  1  57  cii  I.i7  \'  ;  (W)  I  li  j  ie  Lci..lu /i>  li  I  .i|  .  liiir  un.l.atn.iiH  „Aiviti 
Ilmiinnssz.  Hem";  (<r)  7l'  Kc.i;.  .Ier  li|lientolii.,  fo.  S  \-;  (./,/)  llc-raalrL;;,  N.  K.  i..l.  S  N..v.  ii,ij; 
M  Aant.  Nan  wijlen  Mr.  N.  .Ie  K.,eve.  ;  ( //')  l'ui-lnt.  rei:,  i-  ''■  =7  I '^■'■-  'S^'':  WL-  I^M;-  15. 
fo.  112  V";  (-.')  WK.  Re;.,.  ,S,  l.,l.  271;  (////)  Wk.  I..  97,  i.  v.  riet,er;  (//)  Wk.  1,.  101,  i.  v.  Janv,; 
(/>■)  .\ete  van  liuuel.  s,n,n.,  en  tnntneel  l,-.tan,ent  i,  .1.  11  Juli  IS.V-,  l"i'l^  '"  '^^  ^ull.  lVrl>. 
l.rieven,  Seeli.-  liiver:,en;  Wk.  1..  97,  i.  v.  I'letser;  (//)  Wk.  Re-  ,(,  f.,.  O.;;  (.7)  Wk.  Re.-.  7.  f"- 
i;,o  V";  Wk.  I..  100,  i.  V.  Jan-,/.;  Wk.  I..  19,  i.  v.  Vsl>ran.k-..lr. ;  (ww)  Wk.  U./;;.  S,  I...  Jü5  V  ; 
(////)  Waarscliijnlijk  ikvellile  als  llirek  Jans/.  l..,u«,  {.ctr.  mc-t  l.ijsl>elli  Ckievlr.  1  .inl^nieer,  ai.tei 
van  r.ij.lietli,  ^e-lr.  met  Willem  Jall^.<.  llr.muer  (Wk.  Kei;.  9,  f.).  3,S6 ;  Wk.  1..  II,  i.  v.  I  l,.llesl.,.,i); 
|.w)  Wk.  Ke.;.  9,  f...  .16  V'";  (//)  /ie  ii.,..t  /-  liierv'.i,.ri  Wk.  Uei;.  .S,  fii.  264  \  ;  Wk.  I,.  2  ;2,  1.  .,■, 
t.'o.l.le;   Wk.   1,.   25J,  i.  V.    Iir..u«ei  ;  (./^/l  Jaarl..    N.-.leil.    .A.lel    iS.12/9;,  .iri.    l).,inmer. 

4.    HENDRICK  VAN  MARCKEN,  WINRIXZ. 

k.  1  57.S— 1  585  ;  verkozen  duor  de  argevaardiL^den  der  .Schutterijen  27  Alei  i  5;,S. 

Connn.    157S. 

Ken  der  negen  C)p|)erkapitein.s  der  üurgcrij    i  5''>7. 

Zcci^ieder  op  't  Water  op  den  Noorderhoek  van  de  Zontsteei;  „in  't 
gulden    Chiverbkit'  . 

J!eh...,rde  voor  1576  tot  de  Jioofden  van  de  gvreforineenk'n  binnen  .Am- 
sterdam en  besond  zich  in  't  genoemde  jaar  al>  balling  om  liet  geloof  bui- 
tenslands (n). 

St.  15  Mrt.  1585  (//),  zoon  van  Mr.  Winrick  ilendricksz.  (zie  Aant.  hier- 
onder) en  v.tn  Stijn   Kransdr. 

l'r.  l'^  Marij  I.ubbertsdr.  Nut,  geb.  iSK,,  begr.  O.  K.  2  l'ebr.  1561,  dr. 
van  Lubbert  (zie  bij  N^  82,  15ijl.  1)  en  v.m  .Marij  jan.sdr  (.'.aelT;  Ir.  2^ 
l.ijsbeth   Gerritsdr. 

Kinderen  (uit  liet  eerste  huwel.  ;icht,  \\,tar\an  er  twee;  uit  het  tweede 
twee,   waarvan   er   een    \'olgt   (< )) : 

W'I.XDKU  K  Ill-NURirK.S/..  V.\.\  iM.VktKIA,  gcb.  1539,  begr.  i\.  K.  6  Oct. 
1594.  wonende  op  't  Water  „in  den  Cliristoffel"  (>/},  Sch.  1580,  tr.  Aell 
Taticxdr.,  dr  van  Tatick  Vastertsz.  (zoon  van  Vastert  l.angenzoon  van  der 
Nieuwer  Amstel),  korenkoopci'  op  't  Water  ,,in  de  drie  witte  Leeuwen"  (<.■;, 
en  \an   Griete  Ciericx. 

GRik;-ii<;  llKNDklCK.shK.  va.\  IMakcki.-.n,  .st.  kinderloos,  tr.  15  Aug.  158(1 
hnvk  Gornelis.'.  Vroukmdt,  Schout  en  1  )ijkgraaf  \  an  IhiiMluinen,  wed..  ^  au 
l.ijsbeth   J.m.dr. 

(IkiMaiiiiA  1Ii;m>i<u  KSin;.  \.\\  M.\i;(  l^l.:\,  tr.  l'.vert  1'ietersz.  Swart,  st. 
18  Mei  1621,  zeepzieder  en  makelaar  op  't  Water  „in  't  \'.scrhuss",  waar 
„de  tlrie   Astonnen"   uithingen   (/). 

Winnen  o.  a. : 

lle>-ltgen   ICvertsdr.   Swart,   tr.   Ivgbcrt  1'ietersz.  l'.uiw  (zie  bij  X".  31,  Jlijl.  2). 

,\A\r.     i\lr.    Winrick    Ilendricksz.,    N      Z.    1  luiszittenmr,     1523:    tr, 
Stijn    iM-aiisdr.,   begr.   O.    K.    i    Dec.    1559,   dr.   van    l'nuis   Ilendricksz. 


„in   den    Wildeman"   (/ie    llijl.    j,    hierunder).    Zij    lierlr.   lach  Siericxz. 
.alias   Jacnl,    lleyn. 

Uit   iict   eerste   iuiuei.    waren   .irie   kinderen   (,.;): 

a.  Ilentlrick   van    iMarehen,    Winrixz.,    K'\   4   (//)^ 

b.  Jan   Winrixz. 

c.  Neel    Winnxdr,,    tr.    Meyneil    1'iclersz. 

15IJI,.  I.  JM-ans  ilendiieksz.  „ni  dcu  Wildeman",  lakenk.H.per  in  .Ie 
Warmuesstraat  „in  i.kA\  \eii;ulden  Wildeanan";  Ürandmeesler  aan  de 
Ondc  Zijde  1510  (/) ;  Zieken-  of  Lepr.izenm' .  1511  en  '12;  O.  Z. 
Ihn'szittenmi-,    1519—40;   tr.   N.   jN. 

Zij  lieten   o.   a.  do  viiIltuiuIc  twee  kinderen   na   (/): 
a.    ilendrick    Fransz.   „in  den   Wildeman",   vol-l. 

h.   Stijn     k'ransdr,,     !)e-r.     O.     K.     1     I  )ec.     155.,,     Ir.     1  '.     Mr.     Winriek 
llendricksz.   (zie    Aant.    hij    .N".  4,  liier\-(itn) ;  tr.  2'.  jacub  .Sieriex/. 
alias  Jacdb   lleyn,   st.   kort  v.H.r  Jinii    isj>,,  (/■). 
Uit   het   tweede   liuwel.    sprnten    twee    kinderen: 
:vd.   Marij    Jacobsdr.    lle)-n,    !.^eb.     1526,    st.   \,.ur    1 5r,(',,   ir.    1 5.|,S   .Sinn-n 

're)-n_L;ii,   st.   (leik   VDcir    156(3  (/). 
bb.   Jacob    lleyn,    Jacnbsz.,    -eb.    15,^),   be-r.   O.    K.    19   Nov.    15N5,   la- 
kenkouper  in  de  Warniocsstraat  ,,in  den  ver-iiklen  WiUknian"  (;;/); 
Comm.     15.S0;    Waardijn    der    lakeiien     \^^{\    bij    ziin   i.\erlijikn 
Commissaris  der  Staten   van   ilolland   vo.ir  .Ie  Amminiitie  te  Am- 
sterdam  (//);   was  in    1566  om   i^eloofsi-edenen    fii-itief;  tr.  Ivatrijn 
Corneü.sdr.    Slachtten   (,'),    dr.   van   Cornelis    l'rederieksz.   Slaèli-;en 
(zie  ook   Aant,  bij   N°.  94). 
Ilendrick    iM-ansz.    „in   den  Wildeman"  (bovengenoemd),  lakenkooper 
in     de    Warmoesstniat     ,,in    den    ver-uiden     Wildeman"    (/•;;    leefde   in 
1512;   tr.    Weynl-en    Kuyscli,  be-r.   O.   K.    10    Nov,    155(),    dr.    \an   |.in 
Ruysoh  (,/).  ^ 
Hunne  kinderen  waren   o.   a. : 

a.  iM-ans    I  leiulricksz.    Rn\-scli,   O.   Z.    1  Iniszittenm' .    1578;   Srli.    I5,S.|: 

Ir.    25    Nov.     1570    iMarij    jansdr.    VaK  kenier,   dr.   van   Jan  Jelisz. 

(zie   Aant.   bij    N°.    136)  en   v.ui   .Marij   Jansdr.   'iVau.'.n.i-el. 
Uit  dezen  echt  werden   o.   a.  de  vol-ende   kinderen   -eboren  : 
aa.   Weynt-e  Fran.sdr.  Rn\-.sch.  Ir.  1".  Jan  •|hMm,.sz.  (.■n.nnenbur-,  N^  r,o: 

tr.   2^.  Jaspar  Corneli-,.:.    I.odder  (,ie   A.ml.  bij    \'.  45),  wed',  v.in 

Neelt-en   Jansdr.    \'een. 
bb.  Trijntt^c   Kransdr.   Uu)-.sch,   -edk   O.  K.  .S  Jan.   15H9,  tr.   17  Mei  1616 

Willem   Wijnt-ens,   -eb.    15S,?,   st.    i60j,   slokvischk<joper  op  den 

Zeedijk    „in    't    Wai)cn    van    ]5er-en   in   Noorwc-en"   {/'),    Ke-ent 

Oude    Mannen-    en    Vrouwenhuis     1625 — 61,    i;oon   van   ilendrick' 

en   van  Trijn  Willenisdr.   15lock. 
Ilnnnc  dr.  was  o.  a. : 
Woyntgc  Wijnt;4cns,  tr.  Jan   Lons  (zie  bij   N'^.  49,   ]!ijl.   2). 

b.  Trijntyc  Hcndricksdr.   Ruy.scl),  begr.  Ü.  K.  7  Se])t.  15.S4,  tr.  Barend 


Frcnckinck.    van    I.ubcck    (.<),    konpmaii    op    Acn    <V    /.    OoUr 
Vooi-bur-xval   (/). 
L'it  dit  luiwd.   sprolcn   o.   a.   de  vnli^nuK;  drie   Liiideivii: 

aa.  Ilciuinck  I'rciK-kinck,  i;cl).  155.),  sL  Kmdcrl.  cii  hc-i.  O,  K.  17  Nc.v 
1617,  woiiiulc  O])  den  hoek  van  'l  Kn,iipilsk-c-je  ;  ReL;ent  Kasp- 
ol"  TiK-lUluiis  1602;  tr.  12  Jan.  15. u  l.ijshcth  1  lendricksdr.,  v,d> 
1571,  be-r.  O.  K.  9  Febr.  1653,  (b'.  van  llen<bick  Wouters/, 
(zie  bij  \  '.  10,  liijl.  l)  en  van  CiaesL;en  C'lae.sih'.  Zij  lieitr.  Geurt 
Dircks/..  van   lïeaninf.jon,   N°.    109. 

bl).  \\'e\-nt;^^e  l<u\',scli,  -eb.  1563.  be-^r.  O.  K.  5  (>ct.  1594,  tr.  1°. 
iS  Jan.  1?.S7  Jacob  Gcrritsz.  l'roeck.stoel,  "cb.  i  563,  bc-r.  O.  K. 
6  I'cbr.  1592,  koopman  ,.o\'cr  't  Scarbier.svat",  zoon  van  Genit 
Jansz.  Preeckstoel,  korcnkooi)er,  en  van  Trijn  Gerritsdr.  («);  tr 
2°.  25  Juli  1593  Jan  Vlack,  Jansz.,  gcb.  te  Gouda,  Icorcnlcooper,  in 
1593  te  Gouda,  later  (160S)  te  Am.sterdam  „op  't  Camijcrhooft". 
Hij  licrtr.  eerst  Marie  Visscher;  tr.  daarna  ten  derde  maal 
22  Juli  160S  Judith  ten  ISerch.  wed,.-,  van  Hondrick  Dircksz. 
I.onclv,  dr.  van  l''rederick-  en  \-an  Katiijne  Cantert. 
I';en   l;ind   uit  het  eerste  huwel.   voIl^I: 

Trijntt^-e    Jacob.sdr.    rreecksloel,    tr.   Claes  Claesz.   Cruy.s  (zie   Aant, 
i)ij    bi°.   f>2). 

ce.   Aef-e     Ruysch,    tr.    Jacob    Florisz.   Cloeck   (zie   Aant,   bij   N°.    I2.S). 

(,;)  tur  Cuuw,  Gcsdiiuilcni-,  van  .\inslcr,l.mi  VlII,  Alplial..  Kr-,  i.  v.;  (A)  M.  S.  llaJ.cr,  f,.l.  13; 
{r)  \\k.  Re-.  6,  fo.  24  V";  \VI;.  Re-.  7,  l"o.  i.|i;  W  U.  1;,;;.  v.iii  l>iv.  .Mem.  1,  f...  2.]6,  JÓ;,  V  ;  (J) 
Rente-  en  UiiaeiijenlH.ek  St.  1'ietersyasth.  1 5S2,  f,,,  i  ;2 ;  i.)  \Vk.  I^ei;.  3,  f...  2.3;  Wk.  Re-.  S, 
fo.  251;  (/)  Kaan.l.  ,ler  Makelaar.-.  1570-1750,  1-.  41  ;  Wk.  Re-.  12,  lu.  22,S  V  ;  (-,  (/)  \Vk.  Re-. 
4,  fo.  216  V";  (/;)  „IIe)narick  van  Mareken  Wiiiiixs/."  [M.  S.  (Ip^y;  Re,i;eerin-,lii,t,  fu.  100);  (/| 
Kein-1).  ]i,  fu.  12S;  (y)  Wk.lxe-.  3,  fu.  102  ;  (/)  W  k.  Re-.  S,  fu.  251  ;  (/«)  Wrlmiin-  van  .Ie  lini/en  iler 
fn^ilieven  I  56S,  1.  f,..  36;  {>:)  Reiok  lloUanil  23  N.n.  15S5;  3  N,,v.  i5Sf,;  (,)  .\.iau.lii,t  .Ier  (.i!;ilieven, 
I..  -I'.  7,  .N".  4;  (/)  Sla.Urek.  1552,  lu.  ,SS.  -  1  )e.'e  uiMriH.Nl  KmimI,  ,1,  ,I,1  .„  m.t  ,1e  ku..l-,  ,.\er  .lell 
sch.uuler,  v.mr  aK  keluiteeken  op  het  ■,J,e|,en/.--el  v.in  Ir.n,  11  ,„,  In.  I..,-.  luiy  ,J,  (.S,  h.  15X4),  .lieni 
zijn  wa|,en  voenie;  (in  zilver)  een  vi|l  l.kulevi.^e  (l.kiuue)  1...-  |;;.  l.n,.|,t  en  Kqaint  '..m  Koii.l);  (./)  Cl 
leelie  impieren  lietrelfemle  ile  faniill..-  Ru\s.k  ,,|,  'l  -.-ni.  .u.l.i.l  te  .Xnistenlain,  };e,,el.enk  van  Mr.  J. 
A.  (in.llie  te  Utreeht.  --  Jan  Rny,eh  liet  vijl  kin. leien  11.1,  «.  ...  \Veynti;en,  ■j,^U:  met  llen.lii.l 
Vransz.  „in  .lei,  Wil.lein.m"  en  .Vel-e  I^n^s.li,  .Mater  van  't  lle-ijnleif  te  .\iH-,teraam.  Het  oudste  van 
(leze  kin.lereii  »  a-, :  .\kol,ie^  Rnys.li,  J.  U.  I.iientiatiu,  R.i.i.1  ^all  K,.l,l,erl  ,1e  ller-ues,  Vorst-liisseh.,|, 
van  laiik,  t..  .Maria  WeMi.anv  Winnen;  Mr.  Rnv-di  (.lae^, .,  ^t.  te  V-lla-e  2Ó  Febr.  iCoo,  Ailvoeaai 
voor  .len  II, .ve  v.in  Utreeht,  Raa.l  en  Rentmeester  v.m  .len  ■j,r.r.\t  van  Areml.erg,  1'ensionaris  van  Am- 
sterilam  157S,  Cimm.   15S0,  .\,U.,eaat  Mseaal  v.in  llollan.l    1  5S4    -1595,  tr.  1  [enrica  de  Joilu,  genaaiial 

(.1    „R.iien.l     k'u„.l I.     van     l...v.u    Ih.ni.a,    .,„.|a,aii    v.m    ,,,.1,    .„lAnist'ei.kin,"  (l'a|„eren    Kllv^i. 

aiehiel);  m  1545  k..elit  .Ie  M.i.1  h..i,l  v.ui  ,.l;,ieiiil  fren.kin.k  san  I  .iil.eek"  (Sta.lsrek.  1545,1,1,701, 
„R.i.ant  laeiuLiu.k  \aii  l.iil.e.k  .  ,,e|,iii,in"  \erl..H,|,i  ,iaii  .Ie  st.ul  achttien  vaten  j.,|.enl.ier  (.Stadsivk. 
1547,  f,,.    51);  (/)  i.im.hier    1557,   I...    136   V^  (;/)  Wk.   Re-.    11,   f.,   210   V,  267. 

5.    ADRIAEN  PAUW. 

R.    1578;    verkozen   door  de  afL;evaardiL;dcn   der  Schtitterijen   27   Mei    157.S 
Sch.    I57,S, 

l'^cn  der  zes  (  )ppork-apiteins  der  ])urL;erij   (15(11'));   een   der  ncLjen  (1567). 
Koopman   in  i;r.inen  en    1'actoor  \'aii   ^Ivn    Koniii'.;'   v;in    1  Jeneniark'en   en  \.in 


5-  vele  Oüstei'sclie  hanclclshuix.cii  Ic  ^\ni.slerd.im  (ii) ;  wihiikIc  in  du  W'aniines- 
straat  bij  de  Nieuwcbrugstecg  „in  't  Wapen  van  Jaibeek",  tussciicn  ,,(K:n 
wiltcn  Jlondt"-  (in  1550  een  lierberg  waarin  Rnti;cr  JSiiiicl.liuli  waaid  was) 
en  ,,de  ili'ie  Kousen"  (/'j;  was  levens  eigenaar  van  eene  zeepziederij  np  ilen 
Zeedijk   naast   „de  (loutsse   Kerck"   (<). 

J5ehoi)i-de  viior  1568  tol  de  Imofden  der  pruteslanlen  te  AnisUniaiii,  dncli 
moest  in  dat  jaar  naar  kaïiden  nitwijken,  vanwaar  liij  ziuli  naar  iianibiii;,; 
begaf;   in    157.S   keerde  liij    uil  de  i)allin-schap  teruy.   (,/)^ 

Geb.  te  Gouda  13  Jan.  I5i(>,  st.  te  Amsterdam  8  Ocl.  1578,  zoon  v,m 
Rcynier  llendricksz.  (zie  Aanl.,  iiiei'onder)  en  win  Aeltgen  Dircl<sdi'.  'llloiai 
van  SoLiburgli. 

Tr.  te  Anisterihini  6  Mei  1539  Anna  Jaeob  1  .ucaszounsdr.,  geb.  J,i  Juni 
1520,  st.  te  k'.nkiuiizen  I  Juli  15>S(),  en  begr.  te  Anistertlani,  ili'.  \an  JaeoL 
Lueasz.   (zie   liijl.    i,   hieronde-rj  en   van   Ilendrickgen    l'ielersdr. 

Kinderen  (o.  a.):  Ai;ri..\m>  I'ai'w,  geb.  1543,  begr.  O.  K.  20  Juni  15^7, 
tr.  Hans  van  lil.sen,  begr.  O.  K.  5  Jan.  1001.  Deze  weid  door  zijn  schoon- 
vader aan  't  hoofd  \'an  tliens  zeepziederij  op  den  Zeedijk  na.isl  ,,de  Goulsse 
Kerck"  geplaatst;  het  bij  de  zeepziederij  behoor^ntle  woonhuis  werd  tloor 
zijn  gezin  bewoond. 

Hunne  kinderen   waren   o.   a. : 

a.  {'ruN-tgen    van    1'dsen    (de    Oude),    komt    nog    in    looy    als  wed>-.   vjn   haren 

tweeden  man  voor  (<),  Ir.  1".  -'.S  Ocl.  1382  J.ui  \an  Alarclcel,  ;;eb  Ie 
Deventer  1551),  si.  Ie  Anistertlani  en  ci' begr,  O,  Z.  >)  .Mi  t  1  587,  w  oiunde  Ie 
Amsterdam  in  de  JMolcnsiceg,  zoon  van  llenilrik  en  win  Sopliia  .Siaalbijlers  ; 
tr.  2°.  22  Oct.  1591  Dr.  llubrecht  Stachouwer,  lieer  \an  .\lblas,  gel),  1571, 
st.  161  3  (ƒ),  in  1591  wonende  op  't  Water  „in  't  Roode  Scharlaken"  (,:,'), 
zoon  van  Jacob  Willemsz.  (zie  /\ant.  bij  N^.  14)  en  van  Grietge  lienningh. 
Dit  het  eerste  huwel.   sproten   o.   a.  : 

aa.  Hendrik  van  Marckel,  jiurgem'.  van  Deventer,  tr.  l'.arta  v,in  ianibuigh, 
waaruit  kinderen. 

bb.  Janneken  van  Marckel,  tr.  Gerrit  of  Govert  Willemsz.  Taiiw  (zie  bij  N  '.  .,)5. 
liijl.    I). 

cc.   Geertruyd  van   Marckel,   tr.    l'.rnst   Roeiers,    N'^    120. 

b.  Truylgen  van   l':isen   (de  Jonge),  ged'.   O.    K.    30  Juli  1569,  tr.  15  Oct.  1589 

Willem   Jacobsz.   St.ichouwer.   geb.    1  50S,    begr.    .\.    K,    3   Juli    1012,    zeep- 
zieder op   't    Water    „in    't    Rooele  Scharlaken",  bij  zijn  owrlijdcn  wonende 
in    de    Warmoesstraal,   zoon   \An  Jacob   Willemsz.   v^'-ie    Aant.   bij    N".    14} 
en   van   Grietge   Üenningli. 
1  Inn  zoon  was  o.   a. : 

Johan  Stacliouwer,  Heer  van  Schiermonnikoog,  geb.  1598,  woonde  in  1623 
op  zijn  landgoed  te  lUaiicum,  in  i()5o  c.>p  Schiermonnikoog;  tr.  i''.  te  j\m- 
sterdam  27  Juni  1623  Wijbrich  Apjielman,  geb.  1603,  st.  Mei  1637  (//),  dr. 
van  Dr.  Sijbrand  (zie  bij  N".  25)  en  van  Trijntge  Coppit;  tr.  2'^.  Mei  1646  (/) 
Catharina  van  Hoorn,  geb.  te  Maastricht  1607,  wctK'.  met  twee  kinderen  \'an 
Jan    de    Ridder,    van    Utrecht,    wijnkooper  te  Amsterdam  op  den    hduweelen- 


luh'm.i    N.u.   >U-i    ll.ul 

Diuk  ll.iu,  Jen  .K-ii-c.  .:o..ii  \an  Diuk  lUivk..:  i.:i'..-  l.ij  X  •.  </>,  Uijl.  U  'H 
v.ui    M.inj   J,,n..lr"  i  K.lleM.u.l. 

l.ilsni  Ml    |'\i\\,   Ir.    Wimlcr   X'crlici',   (.■..inclis/..   (zie    Aanl,   bij    N".  .|S)- 

l'ii  1 1  i;    I'  \r\v,   AhKi  \i:\s/..,   N".    S-- 

l'i.M  i;m,i\    l'Ai;\V,   tr.   (iillis  Jans/..   Valck-cnicr  (xie   Aant.   bij   N°.    136). 

jAdii;  I'AIW,  L;cb.  to  Anistculani  22  Hlc.  1558,  ^t.  Ic  Dclfl.  7  Juli  i6jo, 
was  no;^  in  15.S^  kooiiman  te  yXinsterdani  (/■) ;  Keil:n>'.  O.  K.  1  5X4  ;  vestiL;cle 
zieli  in  15S5  als  brouwer  (7)  Ie  JJelft;  Veerli.L^raad  iler  slad  Delll  i595,.Sl1i. 
aki.  1600,  liur--.  aki.  1609;  tr.  i''.  te  Leiden  15  Apr.  1580  Machlcld  Wil- 
Icmsdr.  van  1  Iceiuskerck,  -eb.  te  Leiden  22  J^c.  155N,  st.  te  Delft  3  Au-. 
1606,  dr.  van  Willem  (/ie  .\ant.  bij  H-\  2;)  en  van  ALir-riet  ICngbrcclitsdr. 
Ramp,  -enaamd  rr.i.isl;  Ir.  2''.  te  Leiden  5  Juli  1609  ÏNhiria  Isaacsdr.  van 
Swanenbur-li,  i;elj.  te  Leiden  1575,  weck'.  \'an  Dirck  Atlriactisz.  van  Nien)p, 
dl-,  van  iMr.  Isaac  Nicolai  van  S.  en  \an  ALarit-cn  Joostendr.  Dedel  (,n).  Zij 
herlr.   te   Leiden   22   Nov.    1622   Hu-o  van   Nes. 

Uit  hel  eei-sle   liuwek   .sproten   xes  -eluiwde  kind.Mcu: 

a.  Adrinen    l'auw,    -edt.    O.    K.    28    I\Tei    1581,    si.    Sept.    1684,    was  in    1615 

„brouwer  van  de  l'auw  en  de  dubbelde  L.ijlen  lol  Delff"  (;/);  Ir.  1°. 
20  A|uil  1603  l'disabetli  van  der  Lliijs,  i;eb.  12  I'Vbr.  158.1,  dr.  van 
Adriaeii  Aients/..  en  van  kJis.ibelh  Jaiisdr.  Alelisdijck ;  tr.  2".  zo  Mei 
1Ó07  Jannet-e  Dircksdr.  van  (".roeiiewe-en,  dr.  van  iJirck  Ou'stiaensz. 
en  van   Cliristina  Jansdr.   Melisdijck.   —    Winnen   een   kind. 

b.  Willem    l'auw,  -eb.   2   Sept.    1582,   st.   kinderl.   en  be-r.  ( ).  K.   i8L)ec.   1615, 

woonde  Ie  Amsterdam;  Kerkmi.  Z.  K.  lóii;  tr.  4  i\o\'.  1607  Ludewijn 
Oet-ens,  -edt.  O.  K.  6  Juli  1584,  st.  16  of  25  Au-.  162.1  (").  ^'i'  van 
iMans  llendrirksz.  (zie  Aanl.  bij  N\  35»  en  van  Alydt  van  Ik)uff. 
C.  1'ieler  l'auw,  -eb.  te  Amsterdam  5  April  1584,  ^t.  kimlerk  te  Delft  2(3  Nov. 
1647,  Ri.'iitmeester  der  Vroonen  liuiten  Alkmaar  1611  (/) ;  Dijk-raaf 
en  ISailluw  van  de  Ziji^e  en  ile  Wierin-eru  aard  1620;  liewindli.  W.^-Ind.  ] 
Comp.  1621  —  1636;  Raad  van  .Alkmaar  1618,  Scli.  ald.  1629,  Burg.  j 
ald.  1640;  tr.  te  Amsterdam  8  k'ebr.  1607  We)'nl-en  Heyckens,  -eb.  1 
1587,  st.  22  ]\L-i  1640  (,/),  dr.  \an  1  feyeke  Pieter.sz.  (zie  bij  N°.  71,  | 
Hiil.    1)  en   van   Marij   Jansdr.   Swaenmeli.  j 

d.    Mr      k.u:;elbeit     l'.mu,    -el..    !>■     Delll     8    Juli     1585,    st.     te    Delft     20    kVbr  ! 

1048,    koopm.ui    Ie    Delfl;    Werti-raad   der   stad    Delft    U^y^.   L'omm.   ald.  j 

1039;  Rewindh.  ().-!.  Comp.  1631-^1(14.1;  Ir.  te  Delfl  11  Juli  1610  ' 
Maria  \an  1  loo-enhoiiek,  -eb.  Ie  Delft  8  Oct.  1589,  .st.  ald.  2  Sept.  ! 
1649,    dw    van    ^klarten    Jansz.,    Jiur-em.    van    Delfl,    en    van    Calharina  | 

van   der    Dus.sen.  j 

Uit    dit    liuwel.   is  de   thans  no-  bestaande   tak   van  liet  -eslacht    l'auw  -e-         j 

sproten   (/■). 

e.   Anna    l'auw,   -eb.   Ic   Amsterdam    16   Nov.    158O,   si.   Ie   Delfl  13  Nov.  1609, 
tr.    9    Juni    (of   8    Sopt.)    1Ó09    Mr.    Dirck    Robbcrtsz.    van   Schilpero  <rt. 


1.1 

Vccrli-raad    .kr    stad     Dolü     1614,    Scli.    ald.     1615,    I'.ih-l.ik   aki.    ló.^j, 

wed'',  van   Coniclia   vun   SanlL-n. 
f.   Margaixtlia   Pauw,  gcb.    14   Nov.    1590,   si.    21    I\Ki   i()(>i,lr.  te  Delft   10  Juni 

1612    Ml-.    1'ictcr    van    der    (iraclT,  -eb.    14    iJcc.    1 5<jO,  st.   Ji    Mei    i6_'5, 

zoon  van   Arend  en   van  Sara    Üo.sschaert. 
(Rr;M:i<  daarna;)   Ri-.VMiik   l'.\i;\v,  Aiii<i.\i;.\s/,.,  N".  61. 

M.MUA  l'.MiW,  t,fcb.  1562,  st.  4  Oct.  1Ó17,  bij  haar  overlijck'n  wonende 
op  don  N.  Z.  Achterburgwal  „in  de  blauwe  Werell",  tr.  1°.  llendriek  W'il- 
lenisz.  van  Ileeniskerck  (zie  Aant.  bij  \  ',  2;);  tr.  2".  Jan  C'onians,  Albrechtsz., 
st.  1600,  notaris;  tr.  3°.  te  Anisterdani  Mrt.  K.i;  Jan  Adriaensz.  Cant,  i^eb. 
te  Dordret-ht  1560,  st.  te  Anisterdani  en  er  bey;r.  O.  K.  22  Aul;-.  1617, 
Kajjitein  \'an  een  oorloL;-sschi[)  (.1),  wed'',  van  ]'',ls'_;en  Jousten,  eerder  wed^', 
van   Willem  Jacob   Lnyts/..   (/). 

A.wr.  llendrick  Dircksz.  I'auw,  -eb.  omstreeks  1450,  st.  te  Couda 
15  Seiit.  1500,  (zoon  van  Dirck  Gerritsz.  en  van  .\eltL.:en  Re)iiiersdr.), 
Raad  der  stad  Gouda  1496  en  Huri;-eni.  aki.;  tr.  .Sophia  Dirck.sdr., 
i^eb.  te  Gouda,  dr.  van  Dirck  Jacob  llendricksz.  (zie  bij  i\°.  45, 
liijl.    D  en   van   ]\kirgriel  Oem,   Adriaensdr. 

L.'il   ilit   huwel.   sproten   vier   zoons,   waarvan   de   derde   vol-;l : 

Reynier  I'auw,  I  Icntlricksz.,  st.  te  Gouda  Akiart  1547,  .Seh.  en  K. 
der  stad  Gouda  1523,  luir-em.  ald.  15.P;  „was  ooc  Apotecaris  slurf 
door  versuyni  van  sijn  winkelknecht,  die  hem  eenich  medicament  uyt 
een  verkeerde  1'ot  -eiiomen,  bereijt  hadde  :  t'  welc  hij  te  laet  -ewaer 
wierilc"  (//);  tr.  1°.  te  Goutia  30  Sept.  1510  Aerlant  h'ransdr.,  dr. 
\-an  [•"rans  Adriaensz.  en  van  Lijsbeth  1  )ama^  Claeszoonsdr. ;  tr.  2'. 
(voor  1532)  Aelti^en  Dirck.sdr.  't  1  loen  van  -Soubur-h,  st.  Maart  1547, 
wed^-.  van  Willem  Vinck,  dr.  van  Dn-ck  Gio\-ertsz.,  .Sch.  en  R.  \an 
Gouda    150.S,  en   van    Dieuwer   Willemsdr.   van   der  Grat't   {:'). 

Uit  het  eerste  huwel.  sproten  twee  kinderen,  waarvan  er  een,  uit 
het  tweetle  drie   kintleren,   waarvan   er  eveneens  een   voIl;1: 

a.  Adriaen   I'auw,   N°.    5. 

b.  yVerland    I'auw,    tr.  Jan  Jacob   Lucaszoonsz.   (zie   liijl.    1,   hieronder). 

Hijl..  I.  Uijckert  of  Rijck  Jan.sz.,  ^^c7.c^^d  van  Reverwaerde  (.r),  L^eb. 
.Nmsleul.uu;    Ir.    te    .\msurdam    Weyn    J.icob    Gopp.  us.-oonsdr.,     dr. 

Ilnn  zoon   was: 

Willem  Rijcksz.  alias  Willem  Rijck,  Sch.  146S;  tr.  Marij  llendricksdr. 
Stuyver,  dr.   van   llendrick   Dircksz.   Stuyver,   Rnry.    1447. 

Zij   wonnen: 

Jacob  Willcm.sz.,  Scl).  1483,  R.  14.S6,  Vmv^.  1492  ;  tr.  Anna  Simon 
Bacrdendr.,    dr.    van    Simon    Dirck    Raerdenz.   (zie   Aant.   bij    N".    17). 

Zij   lieten  een  zoon  na : 

Luyt   (of  Lucas)  Jacobsz.,  st.    1530,  Sch.  en   R.    15 10,   Burg.    1526; 


ir.    I.ijsbclli  JaiiMlr.   v.m    IVimjii,   -eb.    Mei    1477,   .si.  1 5,^7,  dr.  van  Jan 
Clacsz.   \an    1'cr.sijn   (zie    iJiil.    2,    liierundcr). 

lül    dil    luiwcl.   spr.ilcn   zc\-cn    kinduren,    waarvan   de   drie   V(ilL;endc 
-eluuvd   waren: 
a.   Clara     Lucasdr.     (aan    wie    d..or    iiare    lanle    llenrick     Jansdr.    van 

1).    Maria    I.ucasdr.,'  tr.    Cr.s   Claesz.    Hieker   (zie   Inj    N^   "57,    Hijl-    O- 
e.   Jacnb    I.ucasz.,   be-r.   O.    iv.    ,:;    .\u^.   133S.  Ir.  I  lenrick-en  Tielersdr., 
dr.     van    1'ieler   Ciaes...    „in   d<jn    Kevser"    (zie   bij    N '.    23,    Jlijk    I) 
en   vdu   Geerlruyt   1  lendrick.sdr.   van   der  Seheliin-h. 
Zij    wminen   nct;cn   kinderen,   w.   o.; 
aa.   /\nna  jaenb   Luca-szoonsdr.,   Ir.    Adriaen    l'auw,   N^'.    5. 
bb.    1'ieler  Jacob  I.ucasz.H.nsz.,  Ir.   Haiicii-en   .Mberlsdr.  de  Veer,  dr.  van 
Alberl  (zie  bij    N'^    17,    liijL    2)  en   van    Wevnl-en    idlertsdr. 
Hunne  dr.   was: 

Aechl    1'ielcrsdr.,    Lr.    1'ieter    Direksz.    Has.sekier,    N^   64. 
cc.   'l"ruyl-en    Jaob     Lucaszocuisib'.,    Ir.    Hans    Willekens   (zie    AaiU.   bij 

N^    141). 
dd.   J;in    jacob    Lucaszooiisz.,    Ir.     I '.     .\eiland.     l'auw,    dr.    van    Re\iiier 
(zie  Aant.   bij    N'^.   5,   iiiervcKM)  en   van  Aell-en  l)irek-sdr.  'l  Hoen 
van   S.)uburnh;    Lr.    2".   Maria   Allsial. 


\\\\\..    2.  Jan   Ckiesz.   van  l'ersijn,  w..,, 
14.S2   (cc),  dr.  van  Jan  en   van   Lijsbelli 


in  147S  Ie  Anislerckim  in  de 
(uu):  K.  i4>i,5,  liup.;.  1502; 
Ie  (AA),  si.  kerl  v.H.r  Maarl 
u-sl;   ir.   2".  riirislvne  Hen- 


l-h,  leefde  no-  in   1340  (,/,/), 

Jlijl.  2)  en  VAU  Mar-riel  Dir 

eliiken    sprolen    vier,   dus   Ie 


iv.;ii 


dricksdr.  van  der  Si 
Cocncnz.   (zie  bij   N 

Uil    elk   der   beide   huwelijken    sprolen    vier,   dus   Ie   /.AUK:n  aelit  ki 
deren,  die  alle  vol-en: 

a.  Jan  Jansz.   \'an    l'ersijn,   -eb.    1471. 

b.  1'ieler  Jansz.    van    l'ersijn,   L;elj.    I47v 

c.  l'"r.ins    Jan.sz.    van    l'ersijn,    L;el).     1474,    li".   bij   luiwel.   voorw.   d. 

15    Jan.     1498    i\Iarij    Cunian    .Sinmnsdr.    (<<■).   Zijn   waarscliijnl 
kinderloos  o\erleden. 

d.  Lijsbeth   Jansdr.   van    l'ersijn   (de  Oude),   Lr.   Luyl  of  Lucas  Jacob 


e.  M,u;;riel  J.insdr.  \  ,ni  Tersipi,  si  voor  iqs2,  Lr.  Michiel  Wolferlsz., 
ni.d;el.,ar.  die  1.:;  .\u;;.  1343  poorler  \an  Anislerdani  werd  (// ). 
Winnen  Iwee  kinderen  (;,-): 
ia.  Wollen  .Michielsz.,  Subsliluul-Schoul  xau  Anislerdani  I  3Ó7  ;  Hailluw 
van  Walerlaild  1  3(j.S  ;  kwam  in  131»)  in  aannierkin-  \<ior  hel 
Schoutsanibl  te  Anislerdani,  tloeh  w  enl  daarloe  niel  beiioenul 
(////);  Kapilein  van  een  \endel  krij-sknechlen  binnen  Anisler- 
dani 1372;  Hailluw  van  .\nislell,uid  13,1;  sneuxelde  2,?  Nov. 
1377    bij   de   verdedi-ing   van    Anislerdani    tegen  de  Waler-euzen  ; 


15 


bc-r.   N^  K    31  Juli 
■\v,.tcr,   l;czc-,1    R,.- 

U.    M;iiil:.;cn   CuT- 
scluH.lm'."  ,,r>  ^1^-n 


tr.   in  (Ic  O.   K.   S    Vc\>v.    1567   '|-,ij,i   J:„ 
iS'^z    (/')■ 
j1..   I\IacliLcl(l    i\licliiclsilr,   Ir.    \.icu\,  jansz.   van 
scmlacl. 
Hunne  zcn>ns  wai\:n  : 
aa.    Ilcnrick    i'cr.iin    van    Rnscndavl,    ^cUnnUm 

l.,,nuls,lr.,    van    1  laarlcu,    (,//). 
.1..  Jan    IVrsijn   van   kcsvn.lacl,   <jch.    1  56S,    J' 

Zcwlijk,  daarna  schoolmeester  Ie  l'.everwijk ;  tr.  te  AFuiden,  na 
iS  Mei  1596  te  AmsteRlani  <.;edane  aanl.  tier  cndertr.,  I'eunt-e 
Dirck.sdr.  L<.ck,  te  Muiden. 
f.  Ilenrick  Jansdr.  van  l'ersijn,  beLjr.  O.  K.  10  (  )el.  1550,  testeerde- 
5  Oct.  1552  (waarbij  zij  tot  liare  erf-enamen  benoeinile  hare  twee 
zusters  en  een  broeder  en  Clara  Lucasdr.,  de  dochter  van  liare 
halt/uster),  tr.  Ckies  1  lillebrantsz.,  che  kinderl.  stierf  (Z',;-). 
y.   Lijsbelh    Jansih-.    van    l'ersijn   (de  Jnn-e),   tr.   Mr    (ierril    Hoel,  Out- 

yersz.  (zie  l.jij  N"".  loS,  liiji.  i ). 
11.  Jan  Jansz.  van  l'ersijn,  ycl.).  1501,  l)e;4r.  <  ),  K.  i,S()ct.  1573,  werd 
na  don  tlood  zijner  vrouw  priester,  als  hoedani-  hij  reeds  in  I55() 
x'ooi'konU ;  was  in  1 564  en  1570  [lastoor  van  Sloten  (//),  le\'ens 
(1566)  Deken  van  't  Vrouwen-ild  te  Ani^teidani  (w/a')  ;  tr.  .\l_vd 
Jansilr.  Gaelï,  dr.  van  Jan  Claesz.  Gaeff,  alias  Jan  Claesz.  „ni 
ilen  Spie-el"  (zie  bij  N^  ^2.  Hijl.  i)  en  van  lajsbeth  Jansdr. 
II nn   zoon   was: 

Jan  Jansz.  van  l'ersijn,  L^eb.  1524,  si.  24  Jan.  1(102,  houtkooiier  (;/y/) 
in  ile  Warnioeshtraat  bij  de  Sint  Jansstraat  „in  't  -uklen  1'eerl"  (rv)  ; 
Sch.  157S  (vdor  de  alteratie);  tr.  ]\Iar-riete  Moens,  -eb.  te  's-l  la-e 
29  Juni  1553,  dr.  van  Mr.  Reynier,  l'rocnreur-Generaal  bij  den  llove 
van   Ilolk.nd,   en   van   Cunera  van   der   Ikier. 

Uit  dit  huwel.  stanU  de  thans  no-'  liestaantle  familie  van  l'ersijn  af  (/'/). 


1.  79;  (JiKjliiiT  1557,  fji.  101  ; 
(,■)  ijmii.cl,.  31,  lo.  31;  (/) 
i  lo.  2,(3;  {A\  M.  ,S.  ll.uUr, 
[  Mrt.  1C46  v.H.i-  SchiMit  Cl! 
iJiuimL-r),  a.Rh  .sihijiit   niet 


(,/)  ter  f;ouu-,  VI,  153,  244;  (Al  \V1..  Re-,  lo,  f,,.  lyi  ;  R.„.yl„ 
(-•)  (,)ii„l,iLT  1357,  fo.  14,^;  (,/)  tel-  Cuuu,  VIII,  .\l|,lial,.  K.-.,  , 
4e  Rou'.  V....  lijricmcl.r.,  I„.  uj  V;  (-)  Cn.oi,,,.  2,  i„nc^t,,Ku,  1.1 
fo.  i6i;  (/)  Dit  lii.wcl.  UL-nl  -csLaeii  ii.i  lii.ucl.  voorw.  i;q'''--e 
Scliepeiien    v.in    Tll.iriLiini    (WK.    Re-.   27,   (,,.    14S;   Wl;.   I..  41  i,   i. 

Schi.-rnu.nnikiK.-  v,,„k-ii.1c,  «okn,,,,  ie  .\,nv,er.l.im  ter  uii.lertn.u»  .  C.uli.irhia  v.in  I  I.mni  was /eer 
rilK;  ('M!e;;i.  ie;;,  W  R  .J  .(.Npi  hm  , ;  Kei  1,,  Ine.  1  e;,.  1.  ,1.  .'i  1  K  i  ito.. .  ( :  1  1 1,„.|.|..  e  1.  K.  i.  ,1 
12  .\|.r.  I5S4;  (/|  eh„|l.Jl.  22,  I,..  le.s  \  ;  ("/l  Al;;enle.  „  Ne.leil,  K.iniiliel  .1.1.1  1SS3/4,  \'.  12S, 
p.  30;  {11)  Sclie|iciik.  IS,  1...  loS;  (,.)  W.le.eii..  eeiie  e.p-.ive  in  't  l.m.iliearel.iel  v.iii  jlir.  .Mr.  ( '.  11. 
li.icUcr  en  vol.t;ens  't  4e  Re;;.  ,ler  liilrentel.r.,  f...  6,  was  de  sterr.laium  van  l.ii.lewijn  Detyens  iG 
Aii^'.  1624.  .\iitlieiny  I  )et.;,'ens  van  Waveren  notcerele  evenwel  in  zijne  faniilieaanteekenin^jen  (tlians 
in  't  be/it  van  Mr.  R.  van  eler  feeii  .Ie  I  ,ille,  te  Alkmaar):  „Den  25  All,^alsti  1624  is  mijn  siister 
l.mlcwijn  nut  40  jaren,  weeleiwe  wijlen  Willem  l'ae»,  suniler  oyt  Uine.lren  yeliaell  te  lieli(lien)  elescr 
werelt  overleilen";  (/)  Hij  vol^jelc  in  eleze  betrekking  zijn  oom  l'ieter  Tauw,  N°.  52,  i.|i  (M.  .S. 
liaeker);  (y)  Wk.  Re^.  Div.  Mem.  5,  fo.  279  V°;  (r)  Zie  ile  verdienstelijke  genealoyie  van  't  ;;esl.iel.; 
Painv  in  „liet  Adelsareliief"  1900  de,ov  Mr.  H.  J.  ICoenen ;  (.f)  Met  M.  .S.  liaeker,  fo.  21,  .i;eert  ,1|. 
.lat  jan  A.lri.iens/.  Kant  Viee-.\.linir..al  was.  Dit  is  niet  waar:  Zijne  w.  1.  Iieet  in  't  l.iHraafre-ister : 
„Merrylyen    l'aw,    we.luwe    san     Kaï.Ivn     Kanler"    (siel;    (/)    Kerk.    I„l.    Uei;.    i.   .1.   3  jeni    l6oo;(../) 


i6 

Sch.101..  M.  M.,  f...  I6C,;  (v)  Ali;,-nu-on  No.l.  K.unilicl.l.i.1  iSSlj/,,,  N".  53;  (..)  Kijrlcrl  [ans/.  .1 
/ijiu-  .ir.tanimolii.KL'i.  w.m>1oii  in  ,illc  j;viKMln-iL>'n  .i.nu;e-,l.ii.l  iiki  .loi  uaani  „Naii  lUv  c  vvack'",  lu  u  i) 
laiyt    uf    lauas   Jac.l.s/.    en    /ijnu    Kin. leren    ei    stee.U   prijLen    mei   ,ie   wij.Uelie   l.enaniinK  v.in  „\ai 

zelfs  in  'I  laatst  .Ier  lóe  cenw,  t..en  .lie-enen,  ilie  een  laniilienaani  he.alen,  ,lien  wel  , Iegelijk  lüe.l 
[jcl.niikten,  nnenun  <le  le.len  van  ile/e  lamilie  /ieh  n...,it  anJeis  .lan  l.i:  Inni  |Mlr,inieu,.  llauni 
belldort   hun    ni,    i.   in   .le/e   ,.n  aulllenlieke  L;eL;rvens  .^el.aseel  .Ie  .i^eslac  lit-li  jsl  ,ii,-n  "elne.;eei.len  n,...i 


tnni.le    1,510    (.||n...l|    laUun,    ehl|l    Vr.ni     I... a    v|an|    Asscn.l.-lll,  slnil    1350   lu-eü   ..n.k,-  an.l.r.- 

kin.leren  na^.-laten:  [;,j.l,e,t  v|an|  Ikn  e,  u  ae,  .1,-  U„l,l|e,|  Ir.n.le  l„l  A.  n, -lel.L.n,  |„n,.  \V.-)„, 
,l.,chtc.-  v|;,n|  jae..l,  ('..(.pens  enf.lel  «..n  (nellen,  an.1.  ,  e,- ,  .  .  .  ■■te.  Men  .u  ....k  san  .  i.ailln.ev  en. 
|,.     1.(6.  He     sehepen/e-eU    van     .Ie     le.len     .le/ei     laniiln-    veil..,.nen    enk.-l    een    k,.,.|inl.u,  .nul  k ; 

(I)  ,Sel,ae|,-,  (,/./)  [Jekenle  v,,n  lenteM,  pa.  hten  en  lan.len  san  't  .st.  IV-l.-i  ,^..s(l,ni,  1478,  lu.  16; 
(/■/.)   .\KUis   heet  /ij   n.   ,1e  geneal..L;ieen   v.u,    IVaMpi  ;   ni    't  Wk.    Ue.t;.    i,   f...    35.:    «,.,,lt  hanrnaani  niet 

l,ijsl.clh  IIai,t;  (,,)  Wk.  Ke;;.  I,  f,..  35J  ;  (,/.M  K,,..yk..ek,  lo.  32.  'M,  heet  hier  aln.Meflijk  „Slijnc 
Clp.es.loehtoi  jan  l'ersyne(n)  xve.inwe";  (,■<•)  Wk.  Ke-.  Div.  Mem.  I,  I...  174  V ;  {//)  .Sta.lsfek. 
1545,  fo.  24  V-;  (.■;^')  'M.  -S.  üaeker,  lu.  20;  (/;/<)  ter  Cmiw,  V[,  407;  (.;)  Wk.  Ke-.  10,  f.i.  236  V; 
(yy)  M.  S.  B.icker  t.  a.  p.;  {U-)  Wk.  I..  Ü.  i.  v.  l'erMJn;  (.'..Ih-L  tie  i>erkamenlen  Krlev.n,  (.liaitea- 
kanier  N".  429;  (/.')  .Stailsrck.  1564,  f.j.  112;  idem  157U,  1...  J.jy  \  ';  (ww)  St...lsr.-k.  1561,,  f.,.  13S; 
(K«)  .Sta.lsrek.  1555,  fo.  57  V°;  (w)  Af.  .S.  Hamlvesi.n,  nit  ,1e  C.lk-.iie  |.,l..I,  .\I.„,„s,  „p  't  ( ,eni. 
arehicf,  f...   206;  (//>)   V.asternian   van   ( )yen,  .Stam-  en   Wapenk.^':    III,   7. 

6     ADRIAEN  REYNERTSZ.  CROMHOUT. 

R.  1578—  158S;  verkozen  door  de  afyevaai-dit^tlcii  der  .Scliittterijeii  27  I\Iei  1  sr.S, 

J!iirL,r.    157,S,   ,So. 

Raad    van    de    Admiraliteit    van    II,.llan(l   en   Zeeland    17    Mrt.    i.vSi-     is.S^, 

„.SeheriireclUer"  en  Kapitein  der  I  laiull),.,  .-.schtilters  1545;  Overman  van 
den   lIandb,.oL;doeIen    1546,47   {d)\   Kerkm''.   O.   K.    1 57.S. 

K,n)pm,in   in  de   Warmoes.straat   „in   't  Cmmhoiit". 

Was  in  1566  een  der  hoofden  van  de  t^ercf,  prniLxrdun  binnen  Am.sterdani, 
moest  om  liet  i^eloof  uitwijken  en  was  tijdens  zijne  IjallinL^^cli.-ip  l>urL;emeester 
van  Mcdemblik  {/'). 

Geb.  nabij  iM'aneker  omstreeks  1516,  .st.  te  .Amstcr.l.im  6  jnli  i  5.S,S  (c),  zoon 
v.in   Re)-nert  Claesz.   (zie   A;int.,   liien.inler)   en   \an   jeske   Albertsdr. 

Tr,  i'\  3  IJec.  153Ó  Vdt-en  1  lillebrandsdr.,  .st.  -,S  Oct.  J555,  tlr.  vanllil- 
lebrand  Jansz.  (zie  bij  N".  Cnj,  ]Sijl.  2)  en  van  .Ael-en  Olfertsdr. ;  tr.  2".  .S  (Vl, 
1556  Neel  Re)-ersdr.,  yeb.  te  Alkmaar  30  i\ov.  1525,  st.  te  Amsterdam  en 
er  bcsr.  C   K.   20  Mei    is.Só. 

Kinderen  itiit  het  eerste  huwel.  vol-en  er  o.  ,1.  \ijf;  uit  het  tweede  sproot 
één   zoon,  die   mede   N'olyt): 

GijsKK  of  JKSKI'.  Ai)RiAl-..\si)R.  CRoMlidUT,  tr.  Cornelis  Florisz.  van  Tc)-- 
lini^^en,   N°.   54. 

Ri,;ymf.rich  Adriaensdr.  Cro.miiout,  gcb.  23  Febr.  1542,  begr.  O.  Z. 
2<S  Aug.  1566,  tr.  27  Oct.  1560  Philips  du  Gardyn  (,i),  begr.  O.  K.  14  Jan 
'579.  w'oncndc  in  de  Warmoesstraat  „in  Sint  Joris".  Hij  hertr.  Jeske  lü'ertsdr. 
Hrcnaert,  dr.  van  JCvert  Reynertsz.  (zie  i\ant.,  hieronder)  en  van  Reymericli 
Clacsdr.   Zij   heitr.    Dirk  Ockcsz. 


6.         Uit   het   eerste   luiwel.   spnidt   <>.   ;t.   een   zr.nii,   die    vi^l-t: 

Aiii-iaeii  liu  (iard)-!!,  -ei).  1^04,  st.  Liiuleiidns,  Seli.   13.14;  (l.i.irna  l'eiiiiiii-in 

van    (Ie    Zijpe    en    W  iei  iii;;ei\vaar(l  ;    Ir.    5    iJee.    1  q.S^   Maria    üras^cr,    I  JirksLli' 

van    Delft. 

]0:nmi.K    Ai.RI.MAS/.    (;u(i\iii,.i   r,   vy\K   <>    i'elir.    1  3.1. j,  si,  ir  ,\lkmaai-   I5() 

Hnrv.eni.    ,ler   sla.1    .All.inaar    l,;.):  Ir.  Ie  .Mkiiruu    ]  Jiiiii    131.;  Criele  Liua^lr 

Uit   dit    lu.wel.    was   eene    eeiii-e   ddeliter: 

Viit-e    i-Le\-iiiers.lr.    (.■r.imiionl,    Ir.    Adriae.i    .Maerts/..    K..rteiilau-li.   s|.    i(,n 


liur-cm.  der  sUul.Alki 


m    de   Malei 


llniland  octrooi  tot  l.)edijkiii-  en  droo-makin-'  \an  de  W'ierin-erwaard,  welk 
octrooi    5    Sept.    1603   en    19   Juli    idoS   verleii-d    werd. 

Aiotf  Al>Ki.\K\shk.  CKiiMiKinr,  -eh.  (.  k'ehr.  1547,  l>ey;r.  O.  K,  2]  Oct. 
1620,  alstoen  wonende  in  ile  Dijkstraat,  Ir.  ló  juli  l5i>(.  leunis  |ans,;. 
Schcllini^-wouw,  be-r.  N.  K.  17  Sept.  13. )4,  lakenkooper  op  den  Xieuuendijk 
„in  .ScliellinL,'wouw";  Uoinni.  1389;  Luili.  der  lun;.;erii  I37>);  i\.  /..  Ihus- 
zittenni'-.  1380;  Waar.lijn  der  lakenen  ly^j.i.  zoon  van  jan  JAn^,:.  \  ,m  S,  luN 
lin-wonw   en    van    Alarij    haniemlr.    (<). 

/ij    wonnen   o.  a.  : 

l'ieter  Teunisz.  Scllellin.L^wouw,  -eb.  1574,  be-r.  O.  K.  13  Apr.  \i,]]. 
lakenkooper,  wonende  in  KjiCT  op  den  Xieuwendijk,  bij  zijn  oxailijdtn  in  de 
Dijkstraat;  Cmim,  i(ji4;  larranieester  ^ler  lakenen  K.uo,  W'aardijn  i(,oi; 
tr.  1°.  1.3  Oct.  I3>;0  Aelt-en  Dircksdr.  l'u)-nder,  -eb.  te-  Medeniblik,  dr.  van 
Dirck  1'ielersz.  en  v.m  Aleyns  Claesdr.  1'ledlser  (Ulaes  janszoouMlr.  e\  l.ijs- 
belh  janstlr.  Uoetdeern);  Ir.  j".  f.  April  1603  Vrouw  l-e  1  lendrickMlr.  \erwer, 
i,'eb.  ij.Sj,  be-r..  O.  K.  iS  lA-br.  lojo,  dr.  van  IJLiuhick  Claesz.  en  \an 
Griete  Curnclisdr. 

J>.\Rrii(ii,ii  (.'kiiMin  if  I',  Anui.M  .\s/.  (/"),  N"".  Si. 

])R.  Nl(nl..\i:s  Cui.MlIi.l  r,  lieer  van  Werkendam  en  de  N'rije  Hoeven, 
-eb.  9  Dec.  1561,  st.  te  's-1  la-e  kinderl.  23  Maart  1041,  Raadsheer  (13, ,1; 
en  President  (1620)  in  den  1  love  van  Holland,  Zeeland  en  Wesl friesland  ; 
Cural.H-  van  's  l.ands  Universiteit  te  l.eid,;n  1Ó26;  rresidcnt  Hoofd-ln-dand 
en  een  tier  eerste  ondeineniers  van  tie  beilijkin-  v.m  de  ISeemsler  i'hj.S  (■,■): 
tr.  te  Amsterdam  13  April  I3gl  i\bi-ael  ka-el,  -eb.  ie  Meuwkerk  (in  Maan- 
deren) 16  Au-.  1367,  be-r.  te  's-lla-e  in  deCrooic  Kerk  22  J)ec.  1(137, 
dr.  \an  l''rancois  k'.i-el,  .Schepen  van  l!ru--e  en  (iedcp.  ter  Staten  Ceneraal 
ie  Anlwerpeii  1  3S2,  d.i.nn.i  te  .\m-.leidam  ..coopm.m  111  de  Ual\  ei  slr.iat  o\  er 
't   lelick   aensiclu'   (//),   en   van    A-neta    l'oi-net. 


A.VNl'.  (/).  Ueynert  Claesz.,  -eb.  te  Medemblik  omstreeks  1485,  st. 
aldaar  19  i\'r)V.  1  5-|0  (zoon  van  Clacs  Re)  er.sz.,  te  .Medeml.ilik,  en  \an 
Rcj'nierich  N.  N.),  tr.  Jeskc  Albcrtstlr.,  -el),  te  k'r.meker,  st.  te 
I'"rancker  7   juli    1537,  dr.   van   Albert   1'ietersz. 

Zij    wonricn    o.    a.    tle    \'ülgendc  drie  zoons,  tlie  zich  .allen   te  Am- 
sterd.un    \e-ti-ilen  : 
a.   Adriaen   Re)'nertsz.   Cromhoiit  (/),  i\'^.  6. 

3 


■!'■   -7    l'VI>i-.   is-'o,  si    I,.  Im,„K., 


b.  l'A'LTt   Rcynortsz,    l!ivii;i<_ 

tr.    Rcynicricli    Chicsdr 

'"'    ''hicrhinvr''J,r''''"''-'      '"-.'''''''l"^   ''^'   ^■■''%'>   (-C   bij    N'.  b, 
te  A.nsicul,,,,,  „  j,,n.    ,5S7    l,„vk   nd.^r ';cl.. '  h'''lXwl' 1  '„ 

van    Lliiick    iJ.mucn.lr  ^ 

l>b.    Sn.illc    i.;vcn.l,-.    i;,.cnae,t,    „.    l.i,ck  Tinn.ns.    (  o,tcnh.,cft;  X^    ,, 

c.  Clacs  kcyncrts..,  ^c.c^d  van  Alcdcnblick,  ^d,.  te  Arclcn.bHk  8  Scpi' 

.5^4.  st^  te  A,„s,eukun  .„„•  ,35;  <,,,  ,„.,,„„,„  „.  A.nstcakun 
"1'  I  \\atcr  „n,  J.  (ians";  Overman  van  den  \'„e,l.,.„.dueleM 
'551  ,/);  tr.  Ia,.l,eth  Janvlr.  1'ledlser,  (die  .iel,  in  ,S7^^n  '^ 
"H.  de  trnehclen  u,t  de  stad  l.e^af,  dnch  er  n,  ,,;,  uv.ler  ter,^' 
kcenie,  en  tnen  ,58  4^  Vdaamscl,  boete  betalen  ni,.est  teruTjl 
liare  xnuns  Jan  en  Dirck  ahvezi-  bleven  (w)),  dr  van  jan  l-n,.. 
(^■ic   bij    N'^    3,    I^ijl.    3)   en   van    Alvd    NM.ranlsdr  '        "'       ' 

/ij    lieten    verscheidene    kinderen    n.^     ^y     „   • 

aulusbn.edersennvent    „n,    de   ses    huysen"  ;    Re^enl    SnU    l„nsh„f 

van'Tijsu'!h'c',rnel,sdr.''"''''    "''""    ""    '''''■    ''    ''"'•""^'^■'■'    '" 
llinnu.'   kinderen    waren   n.   a.  : 

'''  -'-','-)•"-'•  ^■'--  '■'■  Jan  ReynKalz'''^"',!:  \[,,.  .t.  N  Se,,t 
10^1  «■),  woonde  „p  de  Jinnmslout  „in  't  vergulden  Kalf;  O  / 
Iluisz.ttenn,..  n,,(i;  I.uif.  der  liur^erii  i6^o-  tr  ,,  Senl  ,ó,- 
Jannct-c  Martensdr.  Calff,  ^eb.  i  S(,7  dr  vin  Marlen  Cl  ' 
(>^ie  bij    NA   4,,,    H,jl.    n   ,„    ,,,„    .vd,en    (liisbert.dr'  van  de 'ivX 


:n   eeiiL 


O.    K. 


z 

l'va    l^e>niers,    ^el 
An.lries     Suite,     -eb,     te     Haarlem,     wm 
Klovemer.bur-waL  I  lij  hertr.  April' n,.|,S 


'ec.    j64(,,    ,,-.   luli  ,640 
e     Amsterdam    ,,,,    den 
1'  Valek,  st.  te  ll.aarlen, 
en    be,r.    te   An>sterdan,  O.  K.  <,  Juli   ,075,  ued^.  van  W.llen,  Sprincen 
l'.t    l>et   eerste    In.wel.    sproo,    eene   dnehter:  ' 

I-a    Sl.he,    ,r     Udlen,    S,x    („.    Aanl     b„    ^^     ,,,0), 
bb.     ].in    Claes    Re\-niers/.,,    N        -, 

ec.  Dnck  Claes  Reyn.ersz.  „ii,  den  Sperwer',  be^r.  N.  K.  ,7  Au. 
.0U7  knopnum  .,p  't  R„ckin  „'t  e)  ndc  van  de  beurs  over  di 
J^HiL^li  ,jn  den  Sperwer"  (/,);  X.  Z.  |  Jui.szittenm. .  1603-  het 
met  K,j„  vrouw  san,en  een  r.erend  vernio^en  na  van/.^o.^oo; 
tr.  Machtcld  .Martensdr.  van  /el,  st.  k„rt  voor  Au,-.  ,600 
Zij   wonnen   zeven   kmderen,    w.   o.- 

b:iisabetJ,     Direksdr.    Sperwer,    tr.    Rcnjan.in   of  ]iened,ctus  Schaeck 
(zie  bij    N^.   76,   J5ijl.    ,). 


|;ijl  ,  1.  e'1,1.:-,  l)..eil.:s/.,  ;.;rL).  ,.i.i^trccks  i  50C1,  st.  lü  M.iarL  1562  (/), 
kurcnUoopcr  (,v)  iii  de  Kalvcrslraal ;  R,  15,^5,  Scli.  i?j(i,  luir-.  15;..; 
tr.  Katrijii  Jan  I.aiuhLTlszcH.nsdr  ,  di-.  wiii  Jan  I  .aniljLTlsz.  (zio  l)ij 
N°.  69,    15iil.    1)   fii   van    Kaliijn    Martijiisdr. 

Zij   wonnen  de  voli^cnclc  zc\'cn   kindcixn   (/): 

a.  Coniclis  Clacsz.,   si.  (int;clui\\il. 

b.  Clacs    Nooit,    Clac^/,.,    st.    on-eluiwd    en   he-r.   O.    K.   .:;   juni    157,^. 
C,   Jannct-e   Claes    Doedendr.,  st.    1    l'ehr.   iS7'>{").  tr.  hij  luiuel.  \i.or\v. 

d.  d.   20  Jan.    1556  Jan    Dircksz.    Marcus,   st.   te   Xanthen  2.^  Jnni 
1601    (?'),   Scl).    1570,    k.    1575,   zoon   van    Diick   en   van  Griet  Jan 
Starckcndr.   (ze). 
d.   Tiiijnian   Ckiesz.,   bnniwcr   te    Utrecht,   liet   vijl"  kinderen   na. 

c.  Jan    Ckiesz.    Pijl,    st.    te    Haarlem     159^    (.r),    Scli.    1559;    ti.   (in   of 

V()or   1534)   J.Mi-e    (n-iete    P.oelen,    (.■ornelisdr.,    st.    kort    voor    .\ii-. 

1567   (r),   dr.  \au  Mr.  (.ornelis  tierbrandsz.  (zie  bij  .\  '.  jS,  i;ijk   1) 

en    van   Jon-e   Griete    Millebrants.lr.   Acn   Otter. 
Uit  tlit   iniwek   s[)roten   \'ijf  kinderen, 
f.    Doede   Ckiesz.,  st.    1;,   Juli    155S   (.;.),   Scli.    1555;   d^ernian   van    L\i:n 

Ikmdboo-doelen    I5,^7,'.v^    i'i'r);   tr.    I.ijsbetli    Conielisdr.    {/>/>). 
Wonnen,   behalve   twee   zo.ms,   no-   eene  dochter,   tlie  vol-t: 
Acf  Doede.,  Ir.  Keynier  Claes  Reyniersz.  (zie  .\ant.  bij  X^  6,  hiervoor). 
g.   Lijsbclh    Claes    Uoedendr.,    ti'.    Cornelis   Jansz.   Smoor,   alias  (.■oiiielis 

Jan   Duveiizoonsz.   (zie   Aant.   I)ij    X".   4Ó), 

{.,)  llan.lM.L-cli  .oiitcriun  I.Mcd.,  lu.  S4  \  ,  .,4  V  ,  111  V";  (/.)  lei  ( ;.,„»,  \  111,  .\|,,|l,1..  Kl;;.,  i.  \.; 
(,)  „obijt  .1-  (I5)SS  il,  Julij  .,.,«c  .lil.  IW-  v.is  (,.■).■„  Vries  kcIm.ch  „„.cl,t  ia  ,lie  uicl  nlicl)  u  csci" 
(M.  S.  Keiirl.ucU;  N;uii.ilij.t  .Ici  khk-ii  in  <lc  Vr„olsLlia|,  v,..,rinl;  (./)  l'liili|.s  .lii  Canlyi,  li.ul  een 
luoe-dor:  (Jiiilliam  du  C.u.lyn,  l  ..iiiai.  1579,  tr.  N.  N.,  la-r.  O.  K.  J4  I  >e. .  i  y^iG.         Hel  v>.,|.en  ïan.lu 

liestaan.le    uit    een    ;;ri,\el.l,    .l.,..r    twee    vertikale    en    een    li,n  i/.  ,nia..l    ]..i.l    in    .'es   N.ilJ.eli    \ei,leel<l; 


nit  elL   . 

Ier    arie    .lel.l 

er,:e    vakl.ei 

1   rijst   een 

ni    ..i.,    . 

Ie    in 

1. hiel, te    .L;evli..r,-, 

1    in    .lei,    x.n 

111    \.ili  iliie 

o,.  ell,;u 

nier    t;e-.la|.el 

.Ie    K..ekeii,   . 

ae    lieiae    a 

n.lere    -.|.,S 

.,|a.> 

.ipell.l;    het    K'-het 

1    ï.in    .lehter 

en  a.in  .Irie 

.ij.len    u 

ma. .ten    a.>. 
Kartel    Jans 

ir    een     liek, 
liet    -eliil.l;   ( 
,-.,     lieeilU.i.lt 

,•)   (.hiijlsel, 

.Ie     slljlell     . 
.    11.    1...    JJ 
a.le     leeht.-l 

aji 

hruiselin.;s    Miij.h 
;    (/)    l;.nlh..hl    (    r 
,    t,    .Me.l.inl.lilv   - 

■a    \|.r.    1547 

l..ken:   De 
te  ii.nu-  zijn 
',    L;eli.    met 

.M.UKriet 

t.     te     Me.l.'i 

iiMik     15(11: 

1,    ,ii,ter    xa 

11  ia 

■yllerl    II, es/.,    Ilie 

rl...xell    L;eln, 

ema;(,aj. 

liounon. 

,     l;e,l„kin't;. 

upkuiiiM    en 

Moei    \.ii 

11     >le    Heem 

ster, 

|,.    7S;    (//)    oi.a- 

ae    l;e-r.    Re: 

;;.   .Ier   \VU. 

N.    '/..    i 

.    .1.    2    (let.    1 

15S7;    (.•)    /i. 

.■   v„ur  ae 

•■.enealc.-ie 

Keynelt    l  hle-,/.    el 

,1    /line  atstai 

nmelinL;eii: 

ae    i.l.m, 

1.    M.    S.   Ken 

leal,,;;ie    (17e 

eeu«)   u|, 

't    Ke-ineent 

e-are 

hiet  te    .\ii,ster.lai 

11;    llerahl.    1 

'^7...   !•■ 

l.xi;    Sehn 

,..    M.     M.. 

.Ml.ini.eli 

\e.leil      !•■ 

.iinili 

el  1  ,.1      \\    ]..     17, 1; 

l/l    V.hiaen 

Ke>ner-.s/. 

Me.len.li 

li.L,    eei-t     II 

.ri..;',-    »....„ 

|.l,,,,,    .il.lu 

-    -ei 

L.em.l    t/i.-    ...    ,,.    1 

^■ntel.r.    2,   1 

.,.    iSl    V), 

Wannuesslr.iet  Ki.-n'"nii|.i  het  .  r,.iiih..nt".  Hit  hiiis  uer.l  21  Se|,t.  161.7  .l,.,.r  .V.lriaen's  /.„m  Ikir- 
llniM  C'romli.nit  aan  .lei,  wijnk,M.|ier  Keynier  s  .m  .Seller  verkoel, t  (S.hepenk.  12,  h..  7Ü  \  ).  -  In 
't  ücgraarrcg.  aer  O.  K.,  i.  ,1.  l(j  Jan.  155.S  vimlt  men  unk :  .,\.,eh  Li,  hui.hii  van  .\.lriaeii  Key- 
nci-szoen  Medenhlyek  in(t)  O-.idiainni.U  oiitlanyei,  i.ver  .lat  laalï  .L;elt  va',  /ijii  klinli  ..mier  den 
.iiTuni    (;edraylie(n)"....ete.  He    naam    Me.leinl.liek   ..tv.iii    Me.lemhli.  k    uei.l   ....k  Hevoerd   d.M.r 

Ci-omhoHt'.s    Moedveruant    C.riielis   Wijn. mts/.,   WijmnUs/.  of  \\'iiiilii.L;s/.   (van)   Meaeml.liek,  in    1555 

.\lva  van  I  .Sept.  156S  nie.k-  nit  den  kin, Ie  verbannen,  in  1578  teni-t'ekefrd  en  in  15S1  (■..iiiin. 
(van  lluuelijksehe  Zaken)  te  -Vnistei  .lam.  (\Vk.  Key.  6,  lo.  123  V°;  Verliui-in-  der  liiii/eii  v  .,„  ,1e 
luyitieven    l„.    35    V";    Keiitc-  en   l.)n,leiyeiih,)eU  St.   I'ieter.s-astlinis    15S2,   lo.  2eO;   2e    Kerkint.  ie-., 


N'-.  402  .lor  Collectie  uiule   Ke.lJ..,el,cn,   f,..   7.   7    V   ,    U',    1  .|    \    ;;  ló    ll.nt.li     1.  l-    J  -    \    .  1  ,;•  \    , 

(;r....tn..  2,   (o.   2S;  (JiH.h.    1557,   I...    17    \     ;  (l)   l'i.  <■•   W.    K,inl.ji,i|i,    i;,>nirm. ,1,1,1    1,  |..    r/.; ; 

(i„)  Sw.lsrck.  157,5,  r„.  54;  ("I  He  Ki.i.leivi,  v.n,  llcyniei  en  |.,„  1  I,,.,  U.)„ir,„.  x,,er,le„  ,len  n.mn, 
Ueyi.ier-./..  als  r.>inili,-,Kia,n.  Men  ineene  ,la;u,.n.  niei,  ,l,,t  ,i|  i,,i  ,l..elM,  l:„nilie  l.el„.,.ren  als  Me 
i;elijUnan,is;e  ( ;„nv  eiaieuiM  ;..ne,  aal    van    ( ),,st-ln,lie   l'aivl    Keyn,.,,.    1  :.„,,;,■  ,,|.;;ax  en  hel,  .lleinle  .Hens 

en  ,,-  l.eia-,  N.  /,  K.  31  Mei  1027,  k.n.pinan  en  inakelaai',  »,.,„.l.-  in  I5<jj  te  llainl.n.-,  in  1597 
seae,-l     ^iel•    ja, en    te    Anisie,  ,lani    en    »el.l    |,e„„te,    van    ,1,-.,-    -ta.l    .1    Mei    I5.,.S   ( 1',,..,  le.i..    1;,    I,,.    r.j.j). 

Hij    «.„.mie    in    1613   in   ,1e    Uelanie.l .  aal,  ,laai,ia    ..|.  .len    (  1.    /.    \ I.uiv.ual    Lij    'l    l'i  in-e„li.,l  ;  I.. 

1.  Antoineile  Km ,l.l,anl,  !,.■;;,.  X.  /.  K.  11  Mei  15.11.;  tr.  2  .  ie  A,n-,ie,,lani  5  Het.  15.17  S;,.anna 
,1e  l;ea„lien,  ,•■,.■1'  Ie  Anlue,|„„,  -1.  !.■  A  ,„,1,.  ,lan,  en  e,  !..•;;,.  N.Z  K.7An^  1  (,2S,  « e.l.  v  an  IL.n, 
\an  ,lei-  Slie|,en,  ,1,.  \an  Cl, alle,  ,1e  lleanlien.  L'it  liet  .-e,,!,  hnuel,  i,  ,vn.'  .!,..Ule,-,  nit  l,.l  tuee.le 
/ijn  .Irie  Kin, leien  l,eken.l,  ,lie  alle  (..l-eli:  a.  luifel  l-'.eynier-,  .L;el..  Ie  llainl,nii;  15.J3,  11.  Ie  Alllst. 
17  N.A.  IÓ13  Daniel  van  ,ler  Stijl,  yel..  te  Hellt  159:,  in  1(,I3  w,,i,en,le  l.-  's-llai;e;  I,.  jannetije 
Keyiiier.s,  l,.-i.  N.  /,.  K.  27  Mei  IÜ27,  tr.  1'ieier  van  ,1e,  l-lst.  in  ,ie  Nes  ,,ver  ,1e  llank  van  l.eenii.f;; 
e.  'c.ithailHa  Keynier^,  geh.  159.;),  l..i;r.  \  Z.  K.  11.  .\|„,l  11.72,  Ir.  2  .\|.ril  1641  C/lliiis  .Ie  i;„uma, 
l)re.lil;.int  te  Ziitplieii,  we.ir.  van  Anna  .Selint  ;  ,1.  C,,,cl  Keynier,.'.,  -e.lt.  1)  K.  26  .\iii;.  1(^04,  st. 
te  llatavia  iS  Mei  n.53.  vertrek  in  .lienst  ,ler  «>,-l.  C,.i„|,.  H..ar  0,..|  In.lie  en  »e,,l  aM.,.,r  I  Ipj.er- 
k,„.|a,ian,  l  ;,.UN  .aneur  en  Iiiieeteiir  van  C,.r„ln.,n,lel  lh3(-,;  Kia,l  I  Alr.n.r.linaris  v.,n  l.nlie  1636; 
Kaa,l  (li.llnaris  163.^.  Illj  keenle  ,l,uirna  weer  naar  l,el  va,lerl.,n,l  lerni;  en  »..,.n,le  in  164I  te 
Amsler.l.un  in  ,1e  Menwe  Il,.„j;sliaat.  In  1645  ver.r„L  kij  »  nl,  r.nn  naar  l),.st-li„lie  eu  «  er,l  er  1're- 
si,lent  van  't  C,,lle:.;e  van  Sel,e|.enen,  .l.iarna  v.,n  ,lai  van  WV.snieest,  ren  1  (i.jr, ;  C,.,a  ernenr.(  ieileraal 
1650    t,,t    /,in    ,1 1.     (van    Khe.le  van    ,ler    Kl...,t,    De  ( l.aiv  er„e,irs-(  ;enel...,l   en.-,   van    \,:.le,l.   Iinlle, 

cl.ns  l;aria,  van  .\nt»er|,ell,  „M.slee,|,i"  eer,l  Ie  .\l  i,l,lel  I  ,„.-,  ,l.,.,rna.  Ie  Alnsieialain  in  <le  .\. 
llo,.;;slraat  „in  .le,i  I  ,i,n  ie, .  1  alis",  en  van  Sara  .\t,,ys,  D.,n.  I..rls,lr.  ( Kei  kinl.  Ke^;.  i.  ,1.  3  .Mei  161T; 
\Vk."  Kee.     IS,    f...    155    \');  tr.   2  .   Ie    llalavi.i    .Mei    it'.-|S   k  ,.ii,.  ,,i,.i   ,1e   Wilt,  -,1,.   te  M.iMili]  ,,,inain. 


ter   1 

.111    Sus,,nna   W.a 
,len    K.ra.l    van    . 

.lel,    S  Jan.    16J4,    sl.    ,0 
erini;e.   Zij    keitr.   eerst    te 
nstilie    en    Se.  r.    van    .Ie 

?,:::F'£'';:i 

ku,.l.,  ( 
I(.53   M 
e;    n\   1 

.   A,l, 

,en    \V 
v,le  ,1a 

llekii, 
rn.i 

man, lel, 
e    West- 

S,„,l 

Iir;;    (Zeelan.l)    30 

Mei    l6f.S    1'ieler    M.u. 

eS  ^;el..    te    Mnl.l. 

Ikiiii;    K 

Se|.l. 

iókS, 

.t.    te 

's-II.,!;l 

Aj.ri 

M'.S5,    1 n.m 

te    Mi.l.lelkni-,    eer,ler 

vve.lr.    eer.st    v.ui 

k.lisake 

Il     N.l. 

l,le:.;.,e 

,    .1.,: 

,ia   van 

.M.,r 

i   Selii.;     verv..lL;e 

is   van   (kij.sl.erta    v.m    .lel 

Heuvel,  ,,„.n    V 

n    l'ieri 

■  en  v; 

1  S,|,,, 

n.l   D 

■ll,er_;l,e 

(Me, 

.aleelini;   van    Jlir 

Mr.   A.  j.    Uetliaan   Mae 

ire   Ie   ',-1 1.l-el.    l 

itelk,lL 

kei,  Il 

kllVV.'li 

k.a,  V 

,11  C,,lel 

Ueyi 

iers/.    s|,r,„,l    een 

kin.l    (\Vk.    ke;;.    2S,    f,, 

311):   aa.   .Sar..   1 

,vnier„ 

;;e,lt. 

1  1.    K. 

3     De 

•  ii'43. 

■    .\inst.    2S    .\ni;. 

l(i63    K.,l,l,.rt    Ilill,  .i^ek. 

teD.il.liii  1625,  k. 

i.pni.in  1 

•.\n,-t 

ei, km, 

,.,|.a 

Vlj;;en 

,laiii 

1,1..    (■.„,, las    K 

ynieisA,    k.aht    111    .Maar 

1673    v,,..r  /K 

00. 

n    liii 

l.ials 

vvas  in 

M.i.i 

l   1674    K.ipilein 

.ver  een   l  ,.in|,.iL;i,ie    v.,e 

kne.kteii,  .uarni.' 

en    l,..ll. 

einie 

.innen 

l)re,k 

,  eii'  ke 

kua 

„    12    kekr.    1Ó74 

van   ,1e  St.iten    van    11, .11 

n.l    krieven    v.,n 

leer,lerj 

ri-ve, 

iWk. 

i;^k'-  30 

1,..  33  \  ;  .Mi-,  ive  van  Weesineest.  te  ll.il.ivi.i  aai.  ,lie  t.'  .\mster,lam,  i.  ,1.  31  j.in.  1654).  Siierf 
ilenkelijk    ,.n.L;etr,,n»  ,1  ;  (e)    4e    Ke:;.    ,ler    liifrentel.r.,    k..     12     \     ;  (/l   W  k.    Kei;.    15,   I...   42,    iiS   \-' ; 

(t)  Sta.lsi.k.  1542,  U,.  101  \  ;  (/)  \\k.  K.-;;.  10,  I...  2S  \'  ,  ij„i|ls.l,.  S,  I,,.  251  \'  ;  W  k.  I ,.  222 
i.  V.  D,.e,les..  en  i.  V.  .\,.„rl;  [„)  \Vk.  K.j;.  ,j,  l„.  UJ2  \  ;  (  imle  rentekriel  v,.rinemle  ,len  „m.kiK 
aan  ,1e  v,..,r,ii,le  van  ,1e  St,i,ls,ek.  156,;;  (;,•)  W  k.  U.-.  5.  I"-  S'^^  \'  ;  k. )  M.  S.  Kaeker,  k..  51,;; 
(1)  \Vk,  l;,-.  S,  f...  327;  (cl  ter  (k.iiv.,  (;.,eliii-,leiiis  v.m  Ani,l.i  ,kini  \1I.  4  J  5  ;  ,  •.;1  1  l.lml,...-.  li  S  lU. 
le,i.nl.,...k,    1...     (2    \     ,    31.  \      ;    |,','lM..s    Kukel, a.l,leiin,..ne.e|,.,-iueel.li;e,leelle,kkl.kl.illteekenil,i;en. 


7.    Dr.  MARTIN  JANSZ.  COSTER,  -czc-.l  MARTINUS  AEDITUUS. 

k.  I  5;.S--l  5(jj;  vcrki./.cil  tltH.r  de  af-cvaardiLHlcn  eler.SclitilU  rijen  27  Mei  I  57,^. 

W'.is  tc\'.ikeiK  iKtel.iL  hij  in  1566  oni  L;elii,irsre(,leneli  de  wijk  naar  't  biiiten- 
land  i,rcn(,ineii  liad,  van  1567  tot  1571J  Lijfarts  van  iMCiierik  II,  Ki.niiiy,  \an 
Denemarken  en    Ndorwcifcn,  gcwce.st  (a). 

Woonde    sedert    het    overlijden    van    zijne    tweede    liuisvrouw,    \\'e3'ntL;eii 


l)..clcnsli-aal. 

C.cb.  onisliLcks  I5_^),  l.c-r.  O.  K.  21  J.in.  1  5mj,  z..,,n  v.m  Jan  CuiKlisz. 
C.stcr  (/.ie   Aanl.,   lucn.iulcr.) 

Tr.  1^  Juoslkcii  •lliomasdr.  \an  't  I  )uyriiu\s,  l;i1),  (.knkclijk)  te  \-l  Ut- 
to-Lnlj..scli,'  ^t.  U:  Ainstudain  in  ,.l  kmi  v,.,,,-  155>,,  woU'.  (met  lucc  kiiuicivn  : 
I.ijsbctli,  v,M,r  iKKir  2o''  jaar  tc-cii  liaar  miKclcrs  \\il  -cluiw.l  met  (ku-s  l'kini., 
C'iM-iicIisz.,  en  (i.'citruyil,  -clrunwd  mol  I.cnniiis  \an  Wijck,  1  )ircksz  )  \an 
A.rii,lt  van  (kn  l'.rnr.k  (/'}.  kcnpnian  in  (k  Waininosslraat  „in  ilc  -muien 
C'nM.n",  ecnkr  uc.k.  van  Willcnit-en  Jan,Mlr.  van  Kei  (<  1 ;  Ir,  2\  (\  our  möo) 
\\'e)-nti;cn  ( ;cn■it^^ll•.,  st.  1581;  tr.  3''.  (na  Jl  Se|il.  IS.SJ  -eikme  aanl.  Jer 
ondertrouw)  CK-icsgcn  1  )irck.si.lr.,  be_-r.  O.  K.  13  .Xpiil  i()i  5,  wetk.  van  jacnl) 
Martcnsz.  Coddc  (zie  bij  N'.  57,  l'.ijk  2).  Zij  iiertr.  l.auien^,  X'ukkert.sz.  Rin-li 
(zie  bij   N°.    55,   liijl.    i). 

Kind  (eeni-  kind;  uil  liel  eeiste  luiwelijk):  Ak\ki.\  M.\r  I  iNsi  )K.  I'msh.k  (7), 
Ir.  I  '.  l';rnsl  van  liassen  (zie  Aanl.  bij  N'.  <,0);  tr.  J".  1 S  Aki  15^0  l'-H'-rl 
l'llertsz.,    wonende   op   den    Zeedijk,   \ved'.    van    Marij    \'al.ntijn,sdr. 

A.WT.  jan  Ccniielisz.  (.oster,  be-r.  O.  K.  23  .Sepl.  1  501 ,  L^nud^nid ; 
verk.u.pt  :.(  i\,.\.  1538  een  huis  in  tte  Wal  iimesslraaL  (,) ;  Keiii- 
ineestei-   (152.S)   en    Deken    (152.1)   van    't    (u.udsnnds-ikl   (/);  tr.  N.  i\ . 

Lilt   dil   luiwel.    sproten   de   \  ier   \o|.;ende   zooii^,: 

a.  Ilendrick  Jansz.   Coster,   betaalde   in    1301    zijns  vaders  -laf-eld. 

b.  ])r.   Martin   Jansz.   Coster,  Keze-d   Martiiuis   Aeilitnus,   N'^   7. 

c.  Jacob  Jansz."  Coster,  alias  Jacob  Jansz.    „in  <le  Cakkoensche  llaen", 

Overman  van  den  1  landbo>,o-doclen  1 31,0  (-);  was  voor  131.0 
\MJnkooper  „in  de  Cakkoensche  llaen";  behoorde  evenals  zijne 
beide  broeders  in  1  3(.r,  tot  de  voornaam-.te  ;.;eier..rmeei-den  bin- 
nen .Amsterdam,  en  wi.onde  Iroiiw  de  piediratieii  \an  ileii  lee-raar 
Jan  Arendsz.  bij,  waar  hij  zelfs  ,,milter  n.ippe"  roiul-inL;  ;  nam 
daarna  de  wijk  naar  'l  buitenland  (//),  keerde  na  de  alteratie 
teru-,  en  k.mU  iii  1378  voor  als  „wairl  in  't  l'oort-en"  in  de 
\\'arn>o>sstraal  (O;  lailleeide  m  l  3.SU  (/)  en  leetde  no-  in  1607; 
tr     kii-^bvth   .Senten   of  \'iiKent-.dr 

aa.  X'incent  Jacnbsz.  Coster,  akas  .Sente  l'eylder,  st.  lOeiS  (/■),  wijnpeiler 
en  ilienaar  van  'l  Stadsexcijsluiis :  was  tevoren  in  13S1  dienaar 
\-an  de  Thesaurie  (/);  woonde  in  13S3  „opt  e.xcijslmys"  (;//), 
later  in  den  N'iezel  „in  de  witte  Calekoen";  was  bij  zijn  leven 
als  ei-enaar  van  een  d..olh.,f  builen  de  .stad  en  aks  kmistvriend 
een  bekende  persoonlijkheid  (//) ;  tr.  (diete  .Stoffekdr,,  be-r.  N. 
K.    24   Juli    1624. 

AellL^eii    Vineeiiksdr.    CosLer,   i;eb.    13.S0,    Ir.    15  Jan.   1607  ])aniel  van 


(icnc-cii,    -eb.    te    Donlivclil    13.SJ,   u  ijiil.' ».]«  1    Ie  ,\m-.lM  iKiin,  iii    hh.; 
in  cL-   i;antainstiaat,    in    10:;..  ,  p  drii    O.    /,    Vom  l)iii;;  w.il,   (>  \   ni.iliv: 
Maria  van  der  OurU.   Hij  iKrlr.    •;     \ur.    K .  ^n  (  „n  li  n\  l   DikKi  1  .,  v.rl., 
Ic    Keulen,    wed^-.    van    llendiilc    V,.el. 
Keu   zoon   uil   iiel   eerste   luiwei,    was: 

Vincent   van   (lene-en   (/ie   j.ij    N  '.   J.^o,  llijl.   1  ),  li.  Sara  de  Willuan, 
l.l).    Jan    Jachs/.    (,\.sler,    ;;rdi.    O.    K.    Maart     i^-m,    \n-v.    N.    K.    S    (Vt. 
ii,oy.    in     1500    lakenl)ereider    (ip    '1^"     * '•     ^-^    ALhterl.iu-wal,   in 
Kioj     lirhternian     (,'),     in     im,;     nialselaar    (/-);    Ir.     1>)    Juni    1  S'M> 
M.irit-en    C'ornelisdr.,    L;elj.     l.Sii.S.  Wiinien    twee    l<intieren    (,/). 

cc.    I'ieter    Jacoijsz.     Coster,    geb.    15137,    passenuntw  erker   in   de    Nieuw- 
straat;    tr.     2,S     juli     15S7     Ael     Marten.sdr,,    -eb,     1561,    dr.     van 
.Marten    1'ietersz. 
dd.    Ilendrick    Jacobs/.     Coster,    -eb.     1  5('..S,    .schoenniaker  op   ócn    O.    Z. 
Achterburgwal ;  tr.  y  l-"ebr.  1  592  Trijnt-en  \V<irnaersdr.,  -el).  1  570. 
ee.    foriielis  Jacobs/,    Coster,    -eb.    1571,    luiistininieruian    oj)   ^l^-'U    l ).    Z, 

Achtcrbur-wal;    tr.    20  Sept.    1590    Vl    Dircksdr..    L;eb,    I50(.. 
tï.    [saac   Jacobs/.    Coster,    leefde   in    151)2. 

d.  Cornelis  Jans/.  Coster,  hierkoopur  in  de  Lae.vlel  (/);  week  in  1566 
om  het  -eloof  uit,  doch  keerde  in  157.S  te  .\ni-,lerdani  teru-  en 
w,is  er  in  158,^  (  >uderlin-  en  ( iedeputeerde  v,m  den  Ain.ter- 
dainschen  Kerkeraad  op  de  Synode  te  .\nisterdani  (.v)  ;  vesti-de 
zich  later  te  iJantzi-,  waar  hij  in  \-y)\  no-  woonde  en  denkelijk 
overleden  is.  Hij  tr.  (voor  l5(.i)  Ceert  ke\-ersilr.,  dr.  van  l<e_\  er 
Albert.s/.,  „alias  .M..y  Re\er  de  biercoper",  en  van  l.ijsbetli 
l'auweksdr.  (/). 
L'it  dit  huwel.  sfn-oten  o.  a.  drie  -eliuude  kinderen: 
aa.  Arent  Cornelis/.  Coster,  -eb.  1500,  be-r,  O.  K.  u,  J,ui.  lósS, 
woonde  op  ,\en  Zeedijk  „in  ^\cn  ( ir.isinaNer"  ;  was  koopman  oi) 
de  (Jost/ee  en  factoor  van  verscheidene  h,m<leKhui/en  te  IXint/i- ; 
.-'ijn  rekenin--courant  met  het  luns  ..Jeuriaen  Ko--e  en  Ikirtelt 
Scholtes  cooplu)den  tot  O.msick"  beliep  o.  a.  in  lOOij  de  som 
\,in  ƒ243.000.  —  ,    zoo   aan    wissels,    mt    I  )aiil/i- op  hem -etrokkeii  ij 

als  a.in  -elden,  te  Amsterdam  op  depi  .silo -eilomen.  Den  30"  Sept. 
lon.S  n.im  hij  ,ils  hypotheek  op  de  onder  hem  te  Amslerdain 
berustende  ko.,pw.iren,  -edeeltelijk  hem  zelven,  -edeeltclijk  zijne 
l.i-l-esers  te  1  ).mtzi;_;  toebeho, u ende.  \  ,m  Dr.  Jan  ten  Croolcii- 
hu_\s,    Covert     Diivks/,     \\'u)liers,     Dirck    v,m     Os    enj.m    Jaiisz,  | 

Carcl,  den  Jon-e,  kooplieden  te  Amsterdam,  een  bedra-  op  van 
/  200. OOG. —  tetrcn   y^l^,   wijl   hij    voor   zich   als  \  oor  verscheidene  { 

kooplieden    Ic    Dantzi-    „je-eiiwo.ndeKycken)   binnen   deser  stede  j 

h.idile    le--c„dc    een    -root    -etal    van    lasten   tarwe   royiih^   ^'^^'^  \ 

andere  waren   cmlc  coopmanschaiJijen,   dat   mede   oi)  hem  veel  en  j 

verschc)-deii   \visselbrye\eii   waren   -etrocken  bij  den  voorsz.  coop-  j 

luytlen    van    Dantsick    en    bij     hem    comparant    [Arent   Ccunelisz.  j 

Coslei]    -eacceiiteert,    de    welcke    i)romptel(ycken)    moesten    sijn  ^ 


23 

bctaelt,  waartoe  hij  coni|iaraiit,  om  de  clc_\-ne  alïlrcck-  nulc  vcr- 
ticrin-c  ilic  jc;4cii\vnoi(Kl(yckrn )  in  \.cn,nn  is,  so  xcd' (■(.nlaiitc 
pciinin-cn  nyi-l  haddc  <.-ihhk-ii  hornnicn,  dal  hij  dacioiimic  -c- 
lUKidnict  hiiMc  i^ewccsl  lieiii  met  aiKirc  hi\ilL-ii  iiiiddclcii  te 
behelpen  de  welcke  lieiii  hier  iniie  iiaddeii  -eassisteei  t".  X'.mr 
het  t^^cnoemde  bedrai;-  .steiile  iiij  tle  volt^eiule  Xdorraden  bor^": 
2S01  Last  taiue,  up-esia-eil  op  .S;  /.(.klcrs;  4^7  I.asl  n)--e,  op 
l.S  zolders;  en  2S00  ,,i)laneken  in  percheelen"  op  diverse  plaatsen 
f>p  iVlarken  (//).  Hij  tr.  16  kV-br.  1502  Re-ina  lludde,  -eb.  1571, 
be-r.  O.  K.  25  Oet.  1617,  dr.  van  Rut-ert  {;ae  Aant.  bij  N^  53) 
en   van    Anna   Scholt. 

bb.  Alyd  roinelisdr.  Coster,  -eb.  15S2,  tr.  OApiil  10 1 4  Claes  (  danwe, 
apotheker   in   de    Warnioesstraal,    wed',    van    .\e.  ht    l'ietrrsdr. 

ce.  Lijsbeth  Cornelisdr.  L'osler,  -eb.  150I,  Ir.  12  juni  i(.io  l\,ert 
L'ooper,  L;eb.  te  Ihenien   1  5<;4,  koopman  op 't  Water  te  Amsterdam. 

{•!)    Koning   iM-cduriU   II    v;in     I  Iciicin.ukcn    reikte   .1:111    l)i .   M:ii;in   (■..■,tci_,   t.un   ilc/c   /ijii   ciu.^l.i- 
nain,  een   ■;eniii;seln-ia   uit,  niet   i\\i)   ze-el   en    li.in.lteeKenin.t;   lH-kr.\el.ti-(l,  i;e^;e\eii   ;,o  .\|,ril    1576  .ip 

o|,  't  i,'enieente-.Arelii.-r  te  .Xinsienkun  l.ei  iiaeii.le  (\Vk.  I,.  13.),  1.  v.  Coster;  .-ie  ...k  :  \Vk.  Ke-.  11! 
fo.  2S7;  \Vk.  Kei;.  Div.  .Mem.  2,  I...  1 3.1  \  ).  In  ,lil  stuk  «..i.l;  \eikki.ii.i:  „D.i-i  .Ier  1 1,,:,  hoekii  .e 
Martinu.s  Aeaituiis,  .Ier  .Me.li.in  |i..ci..r,  \..n  aiin..  .Ier  v,eiii);er  /all  .Siehen  mul  .Seclit/ii;  vers.  Iiieiien, 
:iii/ureelien,  Lis/  «L.lier  lm,  ini  ..Tm  U.i.li  ini.l  m,M_-r  l.esteller  l,eil..,r;/!  ;;eue..m  lai.l  sieli  „lit  sol.  lier 
seitier  .lienstveru.ui.llmis,  l,ei|  mis,  .iller  Ireuen,  lleisses,  uli.l  aulïri,  lillv:Leill  vialialten" .  ..ete. 
Dr.  M.irlin  ( 'nsler  liet  hij  /ijli  .I0...I  eeue  iiil;,'cl.i  ei.le  l...eken|  na,  .lie  /iiiu-  ue.liiue  ..mier  /ieli 
l.ellon.len  /o„,  en  .lie  miiimer  /,.u  111. .Ken  v,-rkoelit  «a.r.leii,  .-l.  uelke  51.5  I ..  .el  .levleu  .,nu  .ule,  i  1,  .Ie 
II.M.K.luilselle,  Ne.lerlaii.ls.  lie,  I  taliaallselle,  S|,a,iliselle,  Deenselle,  I  ..llijl. ,.  lie,  Crieksdie,  1  Iel  .reeiiu  sela- 
en    „Ooslersehe"    talen.    1  l.:.'e    liilili..tlieek     «as    ver.le.'l.l    in    2.(u   .,Me.lieiii,ile   l...ej.en",  .lie   liij    l.-a- 

.le/e    /.ni.le    „weseii    in    .Ie    laenlieM    van    m.-.lieina   tot   een    Il..etor  in    iMe.lieiiia   vveileliek  .^e|.r.,m..- 

l.onas  literas  an;;.,en.le",  uell.e  /.ni.len  f.el.e.leel.l  wor.len  aan  zijn  klein/, ...n  .Martin  lai.st  van 
Ikissen    „/..o    verre    liii    hem    ke^eelt    ,,inine    ,lie    Lalijnselie    s|,r.ie,.ke    te    \  erstaeii .  .  .  .oite   l.ii   ..iiuil- 

Kelijevs  initte  an.lere  ine.lKin.ile  l„.n.ken  ,l.-ll  v  ,„,n,,,eiii,leii  Martin  ('.„Lie  als.lan  <n:.].  ;;elevert 
/.lillen  v>enlen".  In  .le/e  .lil.r.uy"  l.evon.len  /l,  I.  Mijkeii,  .len  e.it.ilojMis  ,,.,k  vele  n,e,lisjie  «erken 
in    liamlselirift,    .li.or    1  ir.    M.irlin    C.ster    /ell   saiiieiiKestel.l.  Tot    hr.    .Martin's   l„,e,lel   l.elioonlen 

.Ie  volgen.le  kostl.aarlie.leii :  „lüe  twee  t,'i'.ote  siKeien  miiiKels  kannen  niittet  «apen  v.iii  hem  l.oven 
Ceam.rlleert,  Item  het  .leyne  kit-en  l.nyteii  eii.Ie  hinnen  ver-nlt,  Item  ,leii  ver-iil.len  l.os,  en.le  .len 
verhul. len    seliale    liey.le    S.iven    vel.leekt,    Item    .lie    t«ee  j,'e.liev,ii    sih^r.n    ,oul^.iten,   Item   liet  ge- 

.livven    silv.ren    ln..-aarl|,„l,;en    luit    li.t    le|,.-ll.ell,   lai.l.:   hier   I,.' .1.  ,     ipie  ,  l.> Ilen   en.le  j  inveelen, 

ie  «eelen,  sipie  K.ni.l.'  .i;:m-I  lii.e.li  ii.il  .l.a.  « .i| ..  iisle.  11e  v  .111  «ill.'  ,lm|ll.ei,,  lu-m  sijne  l.kiuriiijle, 
en.le  «ille  s.ipphw-  rin.-.  Item  s,|ne  l.es.e  Im.l,,.,.  ,iiie;,  l.,,xeii  |>mu,Khtieli,  Item  si|neyou.len 
(   l.iu«e,    sijiie   i;e.uhte    Ivel |.le.-en    v  er.le.i.len    ,1e  ,    I  loet. .1  s   erl-en.lm.n    in    1615    .m.ler  elkiuuler 

Des  D,,et.,rs  garderolie  vin. len  wij  al, lus  ^espeeiliceera:  Aan  zijn  stiel"/, 1011  Martin  (  ml. Ie  leKateerdc 
liij:  „sijne  beste  tal,l.aer,len,  .kier  van  ,lie  ,eiie  init  llinvijnen,  ilamlere  mit  luparts  (.,fte  genetten) 
Ijevoe.lert  is,  Kn.le  <laer  t.ie  /ijiie  nyeu»e  lliii\elen  paltroek  nut  zijne  satlijneii  easaek,  en.le  niit  een 
|iaer  (hiuelen  en  .sattijnen  v(  aml.as  m<m«eii.  lai.le  oock  een  fluwelen  nn.fle  mit  een  marter  -evoe.lert." 
Zijnen  lirueder  Jaeoli  Jans/.  Coster  liesprak  hij:  ,, zijne  tabbert  mit  liaije  gevocdert,  en(.le)  zijne  eeiie 
mantele,  en(.le)  Zijne  oii.le  Casack  mit  «..Ifveii  gevoedert,  mit  alle  zijne  wambasseii,  broneken,' 
housen,  wollen  en, Ie   linnen    hemb.len,   hoeden,  en.le  hier  toe  alle  /ijn   l.onetten,  p.nipeii,  pantol'lelen, 


luU    /iji.e  Kr,>a;rcyne  c.,s:uk    luct   t;.nctu-„   („hc  lu|un,)  :.;o  .„..l.ri";  (^  ,  |„„s,^.„   ,1k-   «oluur   .:,„ 

Wmit    ^nn     llronH.    in    ,1c    fr ,"    K,„„t    rcoU    u,    15,;.;  s,.„v  ,lv.,yl-.K,   1...   27):  (, )   WK.   Ur^.  4. 

...  97;  Wk.    I,.   2j;7   i.    v.   ian    'i    Duylli^'y, ;  (,/)   M.iii..    M;l^l.■)l^.lr.   (-„ter   »cnl   .1 I,,,u-n    va.kr 

l.ul.rt    ,1c/,.-    /ic!i    l.ij    o.iHi.i.':    ,1.    ,1.     12     I  ,11.     15,)]    \cil ,lcii    l..i,l   l,:uc  -.rli.il.lcii   cii   ,lu-   v.iii    Inuvii 

liti'cl.ccnl     /..Il     l.hixcii    H,.i,l.-ii  l.ii    /nii    IcslMiiKill    ..lU.-rr.l:    I'.,!   ,1c,.-  /iinc  ,li, illcv,-.-- 


r|  «clcK  l.cliilir  (t,.I  /ijllc  |ll-,l,ri.,ltic  iil  ecu  l.y/..ii,lc 
K  te  /ijii  l.ij  u.icrc  w,..r.lci.  iii  |,l.ic;-.  ■  v.,ii  V.rAr  l.ij  h 
\c.-s:.uit    ^an    licii   Ti-statclir  ilict   alK-cii    in    |-',.i.,  C.m 


,lcn    ,,lUcilTcni-c    ^.lll    li.icr    l'cr, (-.-lijcl.    Iiij    'l',-, talen-    vc.laci.lc    lii.-r  al,n.n-|i    te   ..ulcivcn   l.ii 

, leven,    cn.lc    in    liacr    plu-Nc    vcr.lcr    Ic   in,ti,  ncrc,    l-a-lccnacu,   ,lcn    x . .  ,rn.  icnnlcn    Maai.,    lan.l    l,.lci- 


cniijc    s. 

...1)    ...il 

rc.-'it    i;cni 

-.■i:cc.-t     l.cc 

■n   l.icl.1 
e   li.-l.l.c 

/i.ll   sc.k 

.;    i.i    Dcnc 
.   !;cl,l    leen 

l-;llc.-t    Kil 

i;:Hr.:^ 

,c...i,l,lcl 

...;;    va., 

l.c.l,   „»ac 

;"   All.ci,    1 

l..-.,lcn,;.   „Ra. 

ja.is/.    e,., te-    t..t    l,a.-e..    v. ..;;.!   a,,i    „.Ie..,-    la.ijMl,.. .;;,-  al„c.ili,-   xan    l.a.-.-   ma.."   .lic   „^  cl.  .5;l.c.."   ua, 

„^..n.lcl-   l.acr   .,.,.  .tli,  ke   LiJMan;    1.-  .l..c.,".    1  lal    l.ij   „^al.    wa|-.ii;.-    1. ^vavu''   ^»a,   l,l.|l.t    .lil    l.ct  Ic-la- 

.nc.it   ^a.l   /in.   ,/l.  ....i\a.lcr   |i.-.    Ma.-ii,.,  .lic  ,laa.-;..   .Ie  n  .cc,    ..ii.|)i-c.-la   ,lat   l.ij  ,,., vet  nadat, 11  /al ..  . 

lal,-..i,    ..v.-.i.|.|..i     e.-ni;;c    .,„.-,ae/ke..     c.i.lc     v .  .„1 .  ,-.-1  l,-.i     t..t    .|neielcn    te    l.c.lcn.l.en    ,la,-r    .l,-ni-   liij 
s.,ncl,c..     v,l    /ijii',  •rc.t.ilcnr,    l-al;;e.iaen.   ..lic    l-a-lecacucn    nnl    |,L-..ccs-u.    te   I .  il  ...I,-.  e.i'' ;   (,-)    \V1..    1,.  . 
2,j2,  i.   V.  C.Mci-;  (/)   Del. Cl-  e.i    Kcunncclcr-l.,..-!.  \a.i  het  ( ;..u.lMnl.Ui;il.l.-,  M.  M,,  N  .  j;(.--)  lla... 
l.,.uch   sciiitci-icn   li..cck,   lu.   240   \  -;  (//)  ter  C.n.u,  VIll,  al|,!,al,c.i-/.  .cL;i,:.-i-  in  v...,-;  C.i.l  -"-icl„.cl, 
Uc-.  273   K.    I.,   r...  Gg;  (/)  Sta.UrcI,.    157S,  f...   115;  (/)  W  1..   R.-;-,   liiv.  M.-..;.  1,1,,.  17,1  \';  (.J)  1 ,,,...... 1- 

2,  f,..  230;  (/)  Sia.K.-ck.    15S1,   I...  6,),   7.1;  («)   l)„,,|,l,.   11.    K.   ..   .L    17    Maa.,    1  3S5  ;  |«)  (  J...!-!  1 . -11  ....I, 

iSSS  \>.    105;  (/.)   b.)..j.l,.   (I.    K.   i.   .1.   2S   April    l6::,2-  (,'-)    li.,i,l,.   .1.    K.    i.   ,1,     17  Juni   10.17  ;  I /l  W  1.. 
Rci;.    16,    r,..    55    V;  (/-)  (^l....l.ier    1557,   (.,.    12.,   \"- ;  (,)    K,-.l,.-l.  |k    A ..,-.. e. .  la.,.,   ,,.   451;  (/)   W  I,.    K.-;;. 

7,  f„.    147    \-    ;  {")  Scl.ei.cnl,.    13,   r...   2.),   207. 

8     CORNELIS  WILLEMSZ.  VAN  RIJCK. 

R.  1  57,S  -15.););  voiku/.cn  tl.i.ir  de  af-cv.i.irai-dcn  .lor.Schi;f.c-iiicn  27  Alci  1  57,S. 

Sch.    157.S, 

()sscnk.H.i.cr  ia). 

RcL;ciit  \'aii    'L   St.    rictcrs   Gasthuis    1  5Ó4 — 1574  cii    1576 — 157,^. 

St.    kiii.l.-il.i.is    1.1    Maan    \-.i>o   {/■). 

;u-iU-i.inakci,     n,    s.iii     C.n.-l   Jan-   h;    U,    J'.    (n.i    1.;   Jan.    IS.S^    U-r    ptii    iH.lan.- 
,i,inlcckciim-   der  .mderlnjiiw)   Anna  Jaiisilr.,   -cl..    1541. 

Kinderloos. 

{„)  r„)el,  v.m  O.itv.  en  l'it^.  '..in  'l  Sint  l'ictcr-!;a,lliui,  1573  ',So,  lo.  6S  V",  70  V°,  71; 
(/.)  „„l.ijt  .Icii  14  in..c.t  a. ,(,.,.)  15.10";  ,\1.  .S.  Kcnrl,..ck,  .\..ai..l.j-t  .Ier  \  .-..c.Kclia|,|.en  vo,-.iin ; 
(<-)  (;ccrtc  Clac.lr.  «a-,  ccnc  /..ster  va.i  (  irictc  (.  l..e-,.l  r.,  ;;etr,.n.,l  met  Willem  lla.cn.l,/.,  /i.-  A.ml. 
l.ij  N°.  Iü8  (Kciitci.li.ick  van  (aiele  flacs.lr.,  in  't  ar,  l.ief  van  't  Sini  l'ielersL;..stlini,  ,.|,  't  (;cmce.itc- 
arcliief  te  Aiii.stci.lainl. 


25 

9.    GERRIT  JANSZ.  COESVELT. 

Iv.    157<S;    verkozen  ilcior  i.le  afL^evaardi^dcu  tier  Scluittcrijen   J/    l\Ici    \S7^. 

Koreiikuoper  (a)  op  den  O.  Z.  Vodiiuirijwal  „in  lu-l  (/desvell",  „besijden 
den    l'ol"    (/>}. 

O.   Z.    llnis/ittenni'.    1558;    Keikin'.    O.    K.    155,),    1  57S. 

]}oi;r.  O.  R.  -7  Sept.   157,S,  zoon  van  Jan  (in    l)  Cucsvch  (,:ie  Aant.,  liieronder). 

Tr.  Marij  1  Icndrick  rouwciszo.m.sdr.,  bc-r.  O.  K.  IJ  Jan.  lOo.S,  dr.  van 
llendrick     l'ouwelsz.     (zie    i\anl.    bij    N"^^'.    3S)   en    van    Stijn    Allert.sdr.    Inielens. 

Winnen  kinderen. 

A.\Nr.  Jan   (in   't)  Coesvell,   woonde  in    15(10  op  d^n   Zeedijk  (r)  en 
iiel   o.a.    de   volgende   kindeieil    na; 

a.  Gerril  Jansz.   Coe.svelt,   N^.   9. 

b.  Arent  Jansz.   Coesvell,   koopman   in   de   Warniocsstraal   „in  Revel"; 

rei.sde  in  1 5.S0  niet  khv  Martin  Jansz.  luster  naar  Kampen  om 
tien  Prins  van  (franje  ilaar  af  te  halen,  maar  werd  oiulerweL; 
ziek  {</};  was  in  15.S1  KriJL^scommissaris  of  Cmimissaris  der 
Ammunitie  van  de  .Staten  van  llollaiul,  in  15.S5  Commies  (iene- 
raal  \an  den  Raad  van  Sl.ite  (e);  tr.  I  rijn  lleiidriek  1'ouwels- 
züonsdr.,  dr.  van  llenilrick  Ronwelsz.  (zie  Aant.  bij  N":  3cS)  en 
van   Stijn    Allertstlr.    Jjoelens.    Uit   luiwel.    was   kinderloos   (ƒ). 

c.  Joacliim    Jansz.    Coesvelt,    bet^r.   N.    K.    24  Jan.    1576,   was  in    1556 

„dienaer"   van    lïreelit   Stans   Claeszoonsdr.    (.•■). 

d.  Jan    Jansz.    Coesvelt,    be-r.    O.    K.    27    Maart    1570,   woonde   in   de 

Warmoesstraat. 

(,;)  .Sla.lsreU.  1552,  lo.  92;  (/>}  J.a.le  K.  6,  N''.  4;  RlmUcIu-.  <j,  I,..  15S;  (,)  Kentcl.r.  1,  (u.  75, 
171  V";  (,/)  Sta.lMvk.  15SÜ,  1...  Ij2;  {,)  I^üm.I.  Ildilana,  31  .\lci  15S1,  14  lVI,r.  15X5;  (y )  \Vk. 
I..    191,  i.   V.    l'.ndcn-,;  (..'•)   St.i.lsick.    1556,   fo.    100   V. 


10.    ANTONIS  WILLEMSZ.  BONTEKOE. 

R.  I  57>'^—  1  59.4  ;  verkozen  door  de  afi^revaardij^den  der  Schutterijen  27  Mei  1  57.S. 

Zeejiziedcr,  eerst  up  den  Zeetlijk  ,,in  de  bonte  Koe"  (a),  tlaarna  (.)p  't 
Water  bij  de  Kariiemelksstecg'  „in  den  truiden  1'^enhoorn"  (welk  luiis  hij 
2  iMei  1565  verkocht  aan  Pieter  Willemsz.  Corver,  zie  bij  N''.  17,  15ijl.  i); 
na  zijn  tweede  huwelijk  op  't  Water  „in  de  drie  Swaentgens",  welk  huis 
.'line    \ronu     hem    a, minacht,     lüj     .ijn    overliidcn    w.u.ndc    hij    op  den   Singel 

Si.  jS  i\lei  1391  {/>)•  >'-oon  van  Willem  l.ii^ts/.,  I  lii_\decoi)er  (zie  Aant., 
hieronder)  en  van   J^ijsbeth   Pietersdr. 

Tr.  (f)  1°.  (omstreeks  1540)  Lijsbeth  Jan.sdr.  van  llocjrn,  gezegd  ,,in  de 
drie  Camelotten",  gcb.  1517,  begr.  O.  K.  10  Oct.  1557  (t^),  tlr.  van  Jan 
Adriaensz.  (zie  ook  bij  N°.  loS,  13ijl.  i)  en  van  Anna  Pietersdr.  (t) ;  tr.  2°. 
Anna  Willem.sdr.  (Opsy  ( ƒ ),  begr.  N.  K.  29  Sept.  1  593,  wed*--,  van  Adriaen 
Goossensz.   15oom  (zie  bij   No.  70,   Bijl.    i)  (i^). 

Winnen  kinderen. 


Aant.    Ln)'t    N.    N.,    liet    vcrsclicidcnc    kiiulcivii    na,    w.d.  <lc  .liic 
vols^endc : 
a.    Willem     I.u)-ts7..     I  ru)-(lcLopcr    (//),     -eb.    .inislrocks     i4,So,    liuidcn- 

ocii    huis    „op    (Icn    nycinvciulijck   bij   Sint  JacibsstiacL",   Ar.   van 
l'ictrr    Ruc.ucrs/,,   (7_\c    liijl.    1,   liicnHulcr)  en    van  Acdil  laa-ÜMlr, 
Wackcr. 
L'il  dit   luiwck   sjjrolcn   N'icr  Idmlcicn  : 

aa.   AiUonis   Wiilcnisz.   JSuiilckoc,   N".    lo. 

jjb.   Acf    Willcnisdr.,     Ir.     i'\     Chics    Jans/..    1'odt,    st.    kort    v,H,r    kVbr. 

1554  (j);   tr.  2'\   1555  l'ddi-is  Gcrritsz,  de  iliLi>n,  ,,cni\-tniaccker". 

Uit    het    cci-ste    huwck    waren    twee    doehteis,    waarvan    de    nudstc 

v..l-t: 
Griet  Ciacsdr.  l'odt,  i;eb.  1  q  :;S,  tr.  (vdcr  I5(')i)  |an  llrceLdc,  \'aleii- 
tijnsz,  koopman  op  't  Water  liij  de  <  )udebrii-  ,,in  K(ipeidia;^en  ", 
wcrkdadit;  vixirstander  iler  relorniatie  te  Amsterdam,  (nlonei 
van  ccn  rcL;iment  voetknecliten  onderden  lieer  van  Hredercde, 
daarna  Watergeus  (/),  als  zoodanii;  L;evangen  i^enomen  en  ,,mitten 
zwaerde  L,'eexecuteert"  te  IJambnrg  4  ,\ui;-.  1  ïCkj,  z.m.ii  van 
V^alentijn    Ha\elaer  en   van    Katrijii  janstlr.   Jiroeek'  (/). 

cc.    Ilille-ont    Willemstlr.,    tr.    Claes   Jansz.    Dol,    waaruit   drie   kinderen, 

dd.   Allert   Willemsz.,   te.steerde   2   Maart    1553,   st.   on-ehuwd. 

b.  iMe>-ndert    Luytsz.    I  lu\decoi)er,    be:4r.    O.    K.    5    X,.v.    1587,    huiden- 

kuuper;    (  )verman    van    den    1  landlxn  i-doelen     155],    52   (w);   Ir. 
(\V.,,r    152.^)   Geert   (lerritsdr.    Garst,   dr.   van  Gerrit  en  \  aii  L.N'eve 

Hunne  ilrie  kinderen   waren: 
aa.    I,u\-t    Aleyndertsz.    1  hi\-deeo|)er,    k.)renk.  M,per    iu    de    kidder-,lr.iat ; 

ir.     (v.u.r     1556)    (]eert     1'ieter.sdr.,    dr,     van    l'iet-r   Stevens/,   (zie 

Aant.   bij   N°.    102)  en   van    Aecht  Sim.msilr.     -   Winnen  kinderen, 
bb.    Ael    Aleyndertsdr.     ihiydecoper,    tr,     .Mbert    Gerbrandsz.    .Schilt   (zie 

Aant,   bij    N"".    154). 
cc.    Willem    .Meyndertsz.    lIuN'decoper,    be-r.    ().    K,    o  Sept.    1 5()4,  tr, 

(voor    15Ó0)    'l'rijn    l'ietersdr.,    volle    zuster  van   Geert   1'ieter.sdr., 

bovengenoemd. 

c.  Jacob   l.u)'tsz.,  tr.   Lijsbcth  Jacobsdr.   Buyck,   st.   vc'.or   1562  (<*),  dr. 

\An   J.uob   en    van    .\ef   W.lekertsdr, 
Winnen    drie   zoons,    \vaarvan   alleen   <le   ou.lste   huwde: 
l.ueas  jaeob    l.u>-tszoonsz.,   ■,'-eb.    15.10,    st.    kort    \.ior   }.n\.    1 570  (/), 
houlkooper  op  den   N.   Z.   Wester   \'o,,rlHirL;w,d    „bij   Sint  Jacobs 
bruL;L;e" ;    tr.    Nies    Simonsdr.,    dr.    \an    .Simon    i\lart)'n    Dircksz., 
yezcL^il    van    de    Ruwiel    (zie    bij    N  '.    38,    Jiijl.    2)  en   van   Ann,i 
WiUemsdr.   van   1'acnderen  {//).    Zij    hertr.   Claes  Thonisz. 
l'it   het   eerste   luiwel.   spro,,t   eene   eeui-e   -ehnwde   do,  hter   (;-). 


27 

HiJI.  I-  l'iclcr  Rocmcrsz,,  als  SLliiiJpcr  -cnociiul  iii  1.1.S5  (,i);  iii 
J505  bciKirnul  lul  Kapitein  van  ccn  vcnilcl  ScluiUcrij  iii  den  iicn 
Iioofsla-  (/);   tr.    Acclu  Jacubsdr.   \\'aci<ci-. 

Zij   wonnen   zes   kinderen   w.   c  : 

a.  Jacob    Waclcer    l'icter     Uuemersz.,    tr.     C.eerte    Jans.b.,    i\r.    van   Jan 

Clacsz.   en   van   Steirenije    Dircksiir.    CvnncU.  Zij  hertr.   1  5_'7   1'ieter 
Sinuuisz.    (//). 

b.  Lijsbeth    l'ietersdr.,    Ir.    Willem    Jui)lsz.    liu^decuper   (zie    Aanl.    bij 

iX''.    10,   liiervo(ir). 

c.  Sasse    1'ietersdr.,    si.    kort    vcior   Mei    1546   (;').    Ir.   Jacob   Jans..    „iTi 

de  llcuittluiyn",  lijndraaier.  W'aarnil  kinderen  (waarvan  hel  j(.ni;-ste 
Iieelte:    l'ieler   Roeniersz.,   j^eb.    1531). 

d.  kdenier    l'ietersz.,    testeerde   6   Sept.    1522,    uiu.nde   n])   i\cn   Zeedijk 

„in    de     Koevoet";    tr.    (ieertru)!    Adriaensdr.    van    llaerleni.    Zij 

stierven   Ijeiden   kort  voor   1'ebr.    152?  en  lieten  Iwee  kinderen  na: 
a;i.   (irietc   Roemersdr.,  geb.    150S,  st.   kort  voor  Jan.  1 543,  tr.   1'.  1525 

Jonge    Willem  Schutter  (bij  wicn  zij  drie  kinderen   wmi);   tr.   2^. 

Jan   jacobsz.   Cocckebacker  (zie   Aant.   bij   N°.   65). 
bb.    Anna  Koemerstlr.,  tr.  l'ieler  Jacobsz.  Visscher  (zie  bij  N°.  30,  i5ijl.  1). 

e.  Anna    l'ietersdr.,   begr.   C).    K.    1    Aug.    1  5,S  i ,  tr.  Wouter  1  len.lrieksz. 
Winnen   drie    kiiuleren,    \v.   o.: 

aa.    llendriek    Woulersz.,    tr.     1 5Ó4    Claesgen    Claesdr.,    geb.    1545,    dr. 
van    Claes  Jansz.    „waeit   in   de   vijlt  hamers   buyleil   de    llaerleni- 
merpoorl"   (zie   oolc    .\anl.    bij    N'^.    Sc»)   en    van    Lijsljeth   l'ietersdr. 
Uit   dit    huwel.   sproten    twee   doehlers: 
aaa.    Aefgen    1  lendricksdr.,    geb.     ifo.S,    begr.   O.    K.    i    Jan     iSoS,   tr.    te 
Amster.lam     7     1'ebr,     1  5.SS     Cerard     .\03en,     Arend.sz.,     geb.     te 
llarderuijk,    in     l.vSS    ald.uir    wonende,    daarna    handelaar   in    wol 
te    Amsterdam    ,,in   den   gersijnen    k(jrlt"    (:.') 
Hunne  eeinge   dochter  was: 

Margaretha   No)'en,   tr.   I\Ir.    Pieler   L'loeck,   N".    155. 
bbb.    I.ijsbeth    1  lendricksdr.,   tr.    1°.    llendriek    h'renckinck   (zie  bij    \°.   4, 
Hijl.    1);    Ir.   2'\   ("leurt    Dircksz.   van   lleuningen,   N".    lOtj. 
bb.   llaes   Woulersdr.,   tr.   Claes    h:iberl.sz.   C.oyer  (zie  bij    i\°.  3,  15ijl.  1). 

(./)    Iii.--r,i;irix-y.    l).    K.   i.  .1.    lü  Uit.    1557   en    ■.:   .Scpl.    1 51;.; ;  [/')  „..l.i|l   d.-n    2>S  jMay    1594";   M.   S. 
•Kin!il.,.i-I,.    \...,,nl.     !.,■    \',    ra-.  lM|.|i.  II    ^..i    iii,;  VI    \-Il:.;i.   .1  ■   v.iinl   ,;uv;i    Au,    .\ni.in~   WilU-ni-.. 

li  ll'.l  V  .;;>:i,li>,l  :;,«.v..  i|,i  ,i.,i  Mmi|  |,..,|is,lr  I  ■.,■11 111  Hl;)!  (.1..  \.lli  tl.  .1.,  .K-  A.lllt.  luj  .M-\  1 4, 
cii  ^.m  >t,u.,  ti,,.|,,.l,-.  \rilK-wn).  .lir  lin  Ir.  .,1  u  .1  -  .ii  ,iii,  iii.'!  Kv  ^-i  t  l;,.,wiiulcl.  Wel  v.m.likcni 
.\i.tn,ii,  Willi-iiiv'.  .liL-  iiK-I  .Ie  lic.lnul.U-  .M.iiij  J.K..I...I1-.  Ilciinini;li  ycluiw.l  was,  nia.ir  l.lijtL-ii^  'i  \Vk. 
K.-:;.  S,  [.,.  14;  ,,  hij  lauj;  v  ,mr  /ijii  ii.iain;;L'n...,t  li.iiltL-kuL-  m  ltIl-iIl-h.  Daar  staat  li.l.  .Icii  1611  Juni 
1565  .;ii„,ekt  .lm  iiil,iL-ii^  t.r  Wuc^kainci  .l...,i-  K\crC  ll,,is«  iiuld  vaii  ile-  -oc.k-rcii,  na^-clalL-a  ,Uu,i 
/ijnc  ovltIl-.Icii  liiii,M-,u.«  Maiij  |,ic,l...lr.  Ilciiiiiiu;li,  (beyr.  U.  K.  9  tcl.r.  1565I,  ülm  .Ier  wi-.Iuh  u 
van  Tlii.iiis  Willciiis/.  1  V/u  la.itstc  was  een  zoon  van  Willem  l'ieters/.  (,ie  tij  N".  32,  llijl.  1) 
en  van  Ael  Ilen.lriel.Mli-.  \\.,ii;  (,/)  \Vk.  Re-.  6,  fo.  303;  (e)  \Vk.  l^e-.  4,  I...  J2  \'  ■  (/)  1  le/.e  Anna 
»as  eene  zuster  \aii  l.ainl.eil  Willem^/.  0|,sy  (/ie  Aant.  bij  N".  2),  yeluiwd  met  lireeht  Sim..ns,lr. 
AM.e;  (lesl.i-l  Ke;;isU-ls  van  \.  Witsen  ;  (.'1  IJnijtscli.  11,  f...  24;;  (//)  „Willem  I  .nyti.;e(i.)s/.  Iliiik- 
e,>i.|,(ei)  riell.a)  K.,eme,-,/(,  >.„.)s  ,m>  a^.lr)" ;  Cr.Hilm.  1.  f,,.  260  \\  1512;  (/)  Wk.  Re-.  5,  1.,.  271,; 
(./)   Wk.    R,.j^.   6,   1.,.  2S;  {/.}  ter  C.iiw,   \IM,    \l|,lial..   Re-.,  i.  v . ;  (/)  (  h"jl-"l'.  5,  f...  S;  (,//)  II., eeli 


scutterien    hucL-k,    fu.    ,ól   V",    174;  (/;)   \Vk.    Kck'.   3,   In.    i-l'i;  {•■)   WL.    Kr-,   7,   I...    jo.|    \'  ;  {.'■)   \\1,. 

Rcg.    9,     fo.     166,     16c,     \'^;     (y)     (JiiijlMli.     12,    I...     11.)    \      ;    (/)    Mr/.'    .loJ.lcM     ll.rllr    l,l|0.,ll,    IikmmIi, 

was  t'i--l>.  in  156O,  cii  II-.  15SS  Ccnil  jan  Rl.ii  is/,.i.ii  ,,' ,  Ih,uiIo,.,|„  1 .  Tul  h.iivii  v, .,.;;,!  ».i,l  111 
1569  l.eii.)L-m.l  li.i.ir  .■clituivuMri  liiig  AiituniN  Willciu  .  I;..nicl,.a-  (\VI,.  Kci;.  ilci'  Vu..^.lij.Mi,  A,  i.  .1. 
15  Mnai-t  1569);  (i-)  \Vk.  Kct;.  1,  1...  .(.(4,  472  \  •,  {()  OmMh.lhuul,  iSSj,  |..  24S;  («)  Wk.  K.-.  .;, 
f„.   -24;  [:■)   \\k.   kcK.    5.   I"-  S'J  V';  (j,-)    Re...l.   ll,.|h,ml    1    (kl.    1  S..S,  v  Jan.    15.).!,    l    Mei    15.^9. 

REYNIER  VAN  NECK,  SIMONSZ. 

R.  IS/S— i5cSi;  verkozen  door  de  afijevaardi^ulen  tier  Schutlerijen  27  Mei  iS/M. 

liur^-.    1581. 

Ontvani;er  van  ile  (lenieenelaiidsmiddelen  o\er  de  .stad  en  't  Kwartier 
Amsterdam    1578. 

Overman  van  den   I  hmdbooQclocicn    155'*^. 59  ('O- 

l'^én  der  ze.s   Opperkapileins  tier  liurL^erij   (i5()(i);   een   der  iie-en   (1567). 

Koopman   in   de   Warnu.esslraat   „in   't  i^ulden   IlnuR". 

Was  in  151.0  een  der  hnufdeii  van  de  -erefornieertlen  Ijinnen  Am.sterdam, 
doch  mi.esl  tkiarna  de  wijk  naar  't  buitenland  nemen;  in  157S  Iceertle  hij 
naar   Amsterdam    temt;    (/'). 

J5egr.  (  ).  K.  24  Aui^-.  1581,  zoon  van  Sinion  Lanrensz.  (zie  Aant.,  hieronder) 
en  van   lliile-nnd   Ottensdr.   van   der  SehelHiiLdi. 

Tr.  1°.  Maria  Jacob  RoeK.fszoon.sdr.  Drooeh,  be-r.  O.  K.  7  Nov.  1566, 
dr.  van  Jacc.b  Koelofsz.  (zie  bij  N".  45,  liijl.  1)  en  van  C'lara  Dircksdr,;  tr. 
2°.  Jobt^en  '1'homa.sdr.,  .st.  3  en  beyr.  U.  K.  7  J'ebr.  Jf.il,  Zij  hertr.  Claes 
h'ransz.   (.)etL;ens,   i\'°.    51. 

Kinderen  (uit  het  eerste  huwehjk)  (c):  Simhx  \a.\  Xi:rK,  <;cb.  1355,  leefde 
not;    in     15SS,    zijdelakenkoopcr    (e/);    tr.    9    .April    15.S1     rru)ti.;en   Lleniensdr. 

Coornhert,    be^n-.    N.    K.    21     iJec.     (600,    di'.    van    element    \'olckertsz.    (zie  I 

Bijl.    1,   hieronder)  en  van   Marij    iJirck   Corszocmsdr.  j 

Zij   \vomien   drie   kinderen   (t),   w.   o.: 

Reynier    \'an    \'eck,   L;edt.   (  ).    K,    ^    l-Vbr,    1582,   st.    i('54,   zijdelakenkoopcr,  ' 

daarna     -Secr.     van     ]  luwelijk.sche     Zaken;     wo.mile     ..p    de     I  leeren-racht    „in  '; 

Leeuwarilen"   (i;-);    tr.  9    h'ebr.    ir.2i    Maril-en    l'ietersdr.    Wachter,   i^eb.    1584,  j 

st.    1636  (//),   dr.   van    1'ieter  .Stevensz.,   ..pdeii  Xieuwendijk  „inden  Wachter",  i 

en   van   AlelLjen   Jansdr.  j 

lIli.l.l'iaiMi    Ri.;\MKRSi.R.    VAN    NK(K,   Ir.   Jolian    Pietersz.    Reael,   N°.  79.  1 

i 

.•\\\1.  l'uler  van  Neck,  -eb.  (MiisUoLs  1.150.  st.  kort  v.um'  kebr.  i 
1477  (/),  koopman  te  .\nisleidam  01.  't  Water;  tr.  Alyd  .Simon.sdr.  ' 
Coppens.  , 

Zij   lieten   vier  kinderen   na:  ,1 

a.  (ieertru\-t    1'ietersdr.    van    Neck,    testeerde    25    Jan.     15 19    (/),    tr. 

(ierrit  .Simnn  Janszoonsz.,   st.    14.98. 
Hun   zoon   was: 
Mr.    Simon    tierritsz.    van    iMcck,   iiriester ;   zijne   nalatenschaii   werd 

12   Juli    1542   onder  zijne  erfi^enanieii   \erdeeld. 

b.  JJaernt   1'ietersz.   van   Neck,  t;eb.   25   Jan.    1459  („Conversio  l'auh"). 


c.  Laurens   l'ietcrsz.  van  Neck,  volj^t. 

d,  Clacs    l'ietcrsz.   van   Ncck,   v,ch.    i    i\.)v.    Miq   („I  Icylichniis"),   bc-r. 

in  de  l'aniiisbrneilerskerk  2  Oct.  I4>i7  (/■)■ 
Laurens  I'ieler.sz.  van  Neck  (LH,ven-en..cni.l),  -eb.  ó  Jan.  1463 
(„Dertienendacli"),  .st.  vo.n-  Nov.  151.1,  tr.  ( njsland  Diivk  Ikkt.K  iidr., 
die  testeerde  22  Mei  I5,?()  en  kort  daarop  .i\cik:cd;  had  na  haar 
num's  ddoil  diens  hanilels/.aak  vuurlt;ezet,  dr.  van  Dirck  Sinion 
Jkierdenz.  (zie  Aant.  bij  N°.   17)  en  van  Dieuwer  Jacob  W'aHchszunnsdr. 

Uil   iht    huwek    si)roten   i!e   voli^ende   chic   kin.kacn   (/): 
a.   Albert    Laurensz.    Hrasenian,    leefde  noL;'  in    154()  {/'/),   tr.    i''.   <".riet 
Dirck  Janncndr.,  st.   kort  voor    Dec.    1527   {//).  dr.  van  Dirck  Jan, 
te    Slotcrdijk    (en    zuster    van    Mr.    1  lendrick    Dircksz.,    R.    1525, 
Sch.    1526,    linri^-.    15;/.);   tr.  2°.  I.ijsbetli  1'ictersdr.,  dr.  van  1'ictcr 
Clacsz.    „in    den    Ke\ser"   (zie   bij    N'.   23,    lüjk    1)  en   van   (leer- 
truyt    llendricksdr.   van  der  Schehin-h. 
Uit    het    eerste    iiuwei.    spnmt    eene    dochter,    uil    het    tweede   ver- 
scheidene  kinderen. 

Ij.   Sinion   Laurensz.   C'oi)[)ens  ahas  van    Neck,   \'o1l;1. 

c.    1'ieler    Laurensz.    van    Neck,    klier  -en, lanid    lieer   1'ieler  (van)  Neck, 
.st.    1540,   houtkooper  builen  de  St.   OlofspooiL   in   de  O.  Z.  Hout- 
tuinen;   werd   op   lateren    leeftijd    priester  ;  tr.  (\'oor  l5IO)Dicuwer 
Copwitsdr.    (t>),    dr.   van   Cojjwil  Jansz.   (zie   .\anl.   bij   N°.   76)  en 
van    (liert   Coenendr.   van   der  SchellinL;h. 
Zij    wcMinen   o.    a.   de   vier   \dlL;ende   kinderen    (/>); 
aa.    luie  l'ictcrsdr.  van  Neck,  tr.  Jan  l'ielersz.  Kies  (zie  bij  N°.  76,  ISijl.  2). 
bb.    K.ilrijn    1'ielersdr.   van    Neck  alias  Copwil  of  C'oppil,  tr.  1'ieler  Jansz. 

Spic-el   (zie   Aant.  bij    \^.    50). 
cc.   1'ieter    1'ietersz.   van    Neck   (de  Oude),  beL;r.  N.  Z.  7  Juni    157,-;.  hout- 
kooper; woonde  in   1533  in  de  Kalverslraal  in  't  huis  „Hrederode", 
waar    ,,de    Ljulden    X'ijsel"    uilhiuL;    (,/),    in     1555    (-')    en    bij    zijn 
overlijden    in   de   N.    Z.   Houttuinen;   Ir.   \\'e\-n  Jansdr.   Ooni,   Ge- 
naamd  Oude   \\'e>n   Oom,   be-r,    N.    Z.  .)  Ocl.    1573,   dr.  \an  Jan 
Ooni    Jacobsz.   alias   Nooiii    l'onii.)eniaker  (zie   bij    N'^   47,   Jiijl.    3) 
en  van   Weyn  .Sijbrandsilr. 
Uit  dit  huwel.   sproten   vier  kinderen: 
aaa.   A^nict    l'ictcrsdr.   van   Neck.   tr.   Dink  Jansz.   Graeff,   N°.   22. 
bbb.    \\c>n     l'Mcodi.     v.Mi     Neck.    .di.i.  Jon;.;e    W  cvii   Oom,    be-r.    N.    Z. 
<,   Ocl.    1573,    tr.    r.    Oorncli.    llareiidsz.    „ui   de   halve   Maen"  (zie 
.Aant.   bij    N^'.    lO.S);   Ir.   2^.    I  sCkS   1  lendrick   Com]ui)-sen,   die   kin- 
derloos overleed,    ,,(ïeneraclc   Commissaris  van    de   lleeren  Staten 
(ienerael  van   Herwacrds  over"  (s). 
ccc.   Albert   l'ietersz.  van    Neck,  begr.  N.   K.  9  Sept.    1602,   lioulkooper 
in  de  O.   Z.  Houttuinen;  vertoefde  lange  jaren  in  't  builenland  (/); 
tr.   Katrijn  Jochemstlr.,  st.  kort  vóór  Juli   i  51)4  (//),  dr.  van  Joachim 
Karslensz.  (zie  bij  N".  23,  Bijl.  i )  en  van  Jajsbelli  Jacobsdr.  Scliaep. 
Zij    lieten   vijf  kinderen   na,   \v.  o.   de  volgende   twee  dochters: 


^n 


A.   r,ricL-c  van   Neck,   Ir.  Jan  Clacsx.  van  lln,,in  (zie  Aanl.  bij  N".  154) 
H.   \Vcynti;c  van  NVrk,  Ir.  Jacoh  C'lacsz.  van  I  l..nin  (/.ie  .\anl.  hij  i\".  1  5.1). 
Md.  Jan    1'ictcrsz.   van    Ncck,   i^czcL;.!   Jan    l'nnii.,   -.1.  un-diuwd   iv). 
lKI.    1'ictcr    1'iclcrsz.    van    Ncck   (de  Jon;4e),   Ije-r.   O.    K.    13    .\i)r.    15;.:!, 
niakekiai-    np    den     Hui--\vai     bij    de    .Sinl    Jansstraat;    tr.    (Irielc 
Vranckendr.,   si.   kort   v,h,i-    Dee.    153;,   (w),   dr    van   \-ranck  Zwa- 
ninck.sz.   (zie  l)ii    N".   4?,    l'.ijL    1)  en   van    Marij    (  laeslr.   .SclmL 
llnnne  kinderen   waren: 
aaa.    Dr,    Curneiis    l'ietersz.    .Selr.1,    d,..  |,.r   in   de   Medicijnen,   -el).    154.S, 

l)e-r.    N.    K.    I,.;    .\n-.    Mm»;    {,). 

bbb.    Marij    l'ielersdr.    van    Neck,    Ir.    I'ieler    IJieker   (zie    .\ant.  bij  .N".  57). 

ccc.   Keynoii  l'ietcrsdr.  van  N'eck, -eb.  .Sejit.  1  55 ;,,  be-i'.  .\.  K.  1  |-.\u--.  1  sc/j, 

Udoniie  .i|i  Acn  Aclilerbur-ual  (Aerde  bn.nwerij  van  'l  LeeuwtL^en. 

■Sinion     I.annnsz.    (  nppens   alias   van    .\e.k    (b.i\  en-enneiud)   (  n,   si. 

1540   C),    knnpnian    in   de    W'annoesslraal    „in    'l    -uiden    lloufi";   .Scli. 

1511),    K.     15J1;    ir.   J.S   All--.    1314  (,ia)    llille-ond   OiUiisdr.   van   der 

.Schellin-h,   si.    lO  Juni    1342   {/>/'). 

Zij    wonnen  de   v.,l-ende   vier  kinderen: 

a.  I.anrens    .Simnnsz.     van     .\eck,    -eb.    iqij    i.\),    bi:-r.    <  ).    K.    14   Mei 

137,:;,    knnpman    in   de    \Varni(,esslra:.l    „in    'l   -nlden  1  (nolV  ;  .Scli. 

133,:;;    Ir.     r\     l.ijsbeth     ('i.rnelisdr.     L.ien,    si.    S   Jan.    I  34.5    (<W), 

i\r.     van     Cnrnelis     1  lendricksz.     (zie     Aanl.     bij     .\  '.     ,vS)    en    van 

Lijsbeth     .Andriesdr.    Doelens  ;    Ir.    J'.    .\e-lije    JMans.lr.    Admirael. 

L'il    hel   eersle    luiwel.    spmnt   eene   -eluiwde  d.M:hler ;  uit  hel  lueede 

waren   de   \'(il-ende   \'iei-   kindeien  : 

aa.    Bettcken  Laurensdr.  van  Neck,  tr.  J,in  Thoniasz.  CrcM.nenbnr-,  \  \  f.o. 

bb.   Truyt-en    Lamensdr.    -  an    Neck,    Ir.   Jan    van    lleussen  (zie  .Aanl.  bij 

N°.   40),    wed',    eerst    van    Ael-en   de    W.iel,    daarna    win    l.ijsbeth 

J.in   Dnvcnzonnsdr. 
cc.    inile-,,nd    Laurensdr.    van    Neck,    tr.    1',    J.Mchini    l'nibberna-el   (zie 

bij     N".    20,     liijl.    1),    wetl'.    v,in    l.ijsbeth   J.insdr.  ;    tr.    2:    3    Au- 

I37,S    ll.uis   van    Wesick. 
dtl.    (H-iet-e    Laurensdr.    van    Neck,   -eb.    130.1,    tr.    \\    Wichman    Kerck- 

rinck   (zie   Aanl.    bij    N'".    3S1);   Ir.    2".    te    .\lkniaar   (wa.ir   zij  toen 

woonde),     na     21     Au-,     iriio    te     .Xuisterdani    -edaiie    aanl.    der 

de,     sl.ul     .Mkin.KM      l(H-o,    eeider    ^^.^■.    x.in    kijl-en    J.ui^dr.    uhe 
\ved>-.    w.is   van    Wsbr.ind    Ihn  JiiiKiiisz.    I  )ob)   (,rl. 

b.  Reynier  van    Neck,   Sinn.iisz.,    NA    11. 

c.  (,eerlru>d   .SinioiiMlr.    van    Neck,    tr.    ,\lr.    Cornelis   van   Veen,  Jansz.. 

Ridder,     l'ension.iris    en     in     1303     luir-eni'.    der    stad    Leiden,   in 
1374    wonende   te    .Xnisterdani    ,,op   den    Juirchwal"    (// ). 

d.  Ot  Siinonsz.   van    Neck,   be-r.   O.    K.   2<)   Maart    1302,  hopman  (j,',;,'). 


J5IJI,.     I.    Volckert    Lircksz.    Coornhert    {////),  L;eb.  omstreeks    1400, 
st.    te    Amstealam     13Ó2    (//),    (zoon    van    Dirck    Volckertsz.    en    van 


31 

Acchje  limrlivlict),  was  koopman  te  Aiiistcnlani  in  ilc  Wanuocssh-aat 
„in  de  (.'raccli",  en  Ijczat  cenc  Inouwcnj  te  Naarikn,  ilic  ia  I  3.|(i 
(l.H.r    zijn    zcHMi     I'rans   hclicerd    werd   ( //)  ;    tr.     riu_\i-cn    flcnienlsdr. 

Uil   dit   liuwcl.   .sproten   de   vijf  vol-ende   -ehuwde    kinderen: 
a.   Clement  Volckertsz.   Coornhert,    bet;r.   O.    I\ .    i  S    I  )ec.    1 571),   kds'en- 
kooper  (kk)  op  den    Wester  O.    /,.    AelUei-luni..u  al  (//);  Waardijn 
der    lakenen     155.:;    (i/>iin\    vcsti-de   zich    daarna   te    \'ianen,   doeli 
keerde     later     metterwoon     naar     Amsterdam     teriiL;    en    werd    er 
26    Mei     1562    weder    als    poorter    iiv^esclireven    (////);    tr.    iMarij 
JJirck    Corszoonsdr.    (</<'),    dr.    \\m    ])irck    t.'orsz.   (zie  hij    N".   23, 
IJijl.    I)  en   van  Jacob-en    Wtenh.i-e. 
Ilininc  drie   kinileren   waren: 
aa.   Jaepi;cn    C'lemcntsdr.    Coornhert,    tr.    l'ieter   Spie;^el    (zie   bij    N°.  Sy). 
hb.   'rrii\tL;en  C'lemenlsdr.  (/oornhert,  tr.  .Simon  \an  Neck  (zie  bij  N°.  11, 

hiervoor). 
cc.  Dirck  Clementsz.  Coornhert,  be-r.  .\.  K.  25  k'ebr.  1010,  uerd 
22  .Sepl.  13.S1  <lo<,r  de  .St.iten  san  1  loll.md  l.enoenul  lot  hnnnen 
A-ent  „in  (i.istLuidt"  (//•):  tr.  lo  .\piil  1  37;  .Stijn  Ü.irendsdr.  (,/,/), 
be-r.  .\.  K.  ;  Oct.  1005,  dr.  v.in  l'.arend  Cl.ie.sz.  (zie  .\ant.  bij 
N°.  124)  en  van  Catliarina  .Sinionsdr. 
AX'innen  een   zoon  : 

Volckerl  iJircksz.  Coornhert,  -eb.  I  .vSj,  be-r.  O.  K.  (tenzelfden 
dai^e  als  zijne  hnisvrouw)  4  Au-.  lO^O,  woonde  in  1  óoó  bij  de 
l<eL,Miliers])oorl,  daaina  in  de  llartenstraat  ;  tr.  ten  .Stadlmize  17  .Sepl. 
1606  Anneke  Jïraems,  geb.  15.S5,  be-r.  alsvoren,  dr.  van  1'ieter  Jlraenis, 
wijnkooper  in  do  Warmocsstraat  „in  Ceulen"  (zie  onk  Aant.  bij  N°.  óijj, 
en  van  Lijsbcth  Jacobsdr.   (rr). 

Uit  dit  huw  el.  sproten  vijf  kinderen,  waarvan  het  oudste:  l'ieter 
Coornhert,  -eb.  lóoS,  bei^n".  O.  K.  7  A\v^.  iO-;(.,  wonende  op  i\^\\  .Sin-el 
„in  de  roode  Koe",  -ehuwd  te  Sloterdijk  22  luni  K^j  nut  Criele  C.n  .1, 
geb.  1600,  begr.  Ó.  K.  20  Jan.  1667,  het  geslacht,  tlal  in  de  manlijke 
linie  nog  tot  laat  in  de   1  S'- eeuw  te  Amsterdam  xoortbestond,  voortzette. 

Warmoesstraat   „in   Sint  Jacob"   (.0),   Sch.    1 54i_),    R.    155.S. 

c.    h^-ans    Volckertsz.    Coornhert,    geb.     I5l<)    (//),    woonde    in    1549  te 

Na.-inlen   (kii),   waar  hij   zijns  \'aders  biouwerij   beheerde,  vestigde 

.iJi    d.i.nu.i     te     .\\nsierd.im    en    weid    er   iii    155S   tot   Substituut 

Schout    benoemd,   doch    wijl    hij    geen    poen  ter  was  door  de  \'roed- 

sch;ip    weder    afgezet    (vi') ;    was    in     1 5i,)6    notaris;    Comni.    (van 

lluwel.   Zaken)    l57iS;  daarna    Klerk  der  'Jliesauric  14  Juni  1578; 

Scli.    J5.S0;  Secr.    15.SJ;   Luiti.   der  ]!urgcrij   i5iSo;tr.  (".Lijsbcth 

l'ielersdr.,   geb.   te  Haarlem,   st.   kinderloos  en  begr.  O.  K.  3  Dec. 

15.S0;    tr.    2°.     14    l<"ebr.    1581    Marij    Gerbrandsdr.,   begr.   O.   K. 

25    Oct.    i(33,S,  wede.   van   Hendrick   Claesz.   Kunst. 

üit    het    tweede    huwek    sproot   o.   a.    eene  gelmwile   docliter   (rere): 

Aefge    iM-ansdr.    Coornhert,   pcb.    i  so2,   tr.    lü   .\uril    lOii    C.uilliam 


van    Aerschot.    ^cb.     ,5^0.     Jakcnbcreyclc,"    op    den    S,n,el    b,i    ,1c 

d.   Dirck  Volckeitsz.   Coomhcrt,  -eb.  te  Amstcnlun  j--    st    i    C 

2')  Oct.  ,590,  bc^ar  Kich  >nclUTw.,„n  naar  I  hüuiln  c„  Tr  1 
al^laar  „„lans  1561,  Sccr.  i  sOj,  IV-nsionans  ,^,,4-  werd  v'' ' 
bannen  en  vertn^.  i„  ,5;o  „aar  lunden ;  b,j  ".„„' teru.k.uu.; 
'n  15/j  benoemd  tot  Secretaris  va„  de  .State„  van  1  |ol|  ,„  I 
beroemd  letterk„„dio-e  e„  hcrvorn.er  va„  de  Nederhuulsche  ia  !l  •' 
tr.   Nuclt-e  Simonsdr.   (  ,  r)  ' 

e.   Acff  Volckertsdr.   Ou^^d^ert,   tr.    Ponuvls  Kars.e„s..  (.ie  bij  N°    .3 
iiijl.    l).  ^  ~^' 


^^.  ^30;  (^)  ..,■<;„„„,  vin,  Ai,,i,.,i,.  Re,,,  i.  ..;,,,  wi 

jo  juni    15S.;;  (.)   WK.    u^. 


W)   Itainl.nL-di   sciitio-icn    l.,>cLk,   I 
Kc-K.    S,    f„.    26j:    (,/)  1),„,,,|,.   (I.   K, 

\\  k.    Klm.    2,    (n.    2^5;    {.'.)    (  ;,  lU-.ll.i-  istlic     liiit-'l    •    '    ..  .  !.■  -  ' 


mn.,M  ,.,„..„  i„  „o  o,„,„„..ei,.  .,M.,)  ,.,„..,. J 1;:::,,,::: ', , '  :T  ■",  "'^  "^ 

/.ijn  mocler"  ,l..„k.  J.  3,   X".  3^   ,5^6,.  ,^,   ,„   ,,    ^,     ^    ,,_  ,^^  "       '  ■   "  '^■""-  <  'r"a,c„ 

opiJL-noenuh   l'ictc,    l',ctc,s/.   van   N.ck,  ,1c   |,.„,.c   k  ,|,n    „,   t    |'       T     i    I  ^'"  I"- '''"■  l-"i.lmM 

..,..n„r ,;,..,.  \::z:i::ir:i::  ;;::::.,'':r ;.;:::': '"  v,'^-^-  '■  '■'■ " ' 

.loM    .hulc    i„   .K-n.cirau,  „..u,l.  ,W,-   I    uuxn'       '  ,,,    .x     |     ,         ,       '  1  ''   ''"'"""■   ^"'   '^'^•^■^' 

miU..,rl[jk,.  Ki„a.,.n    n,.,  ,1 ■   |,,n,   vcuckt    l,„  l.„a.  IV..er.ar^  ,,L' tli-'t!!»'!  ."rho.ii'hcl.hT 

!1!V''  '"■^■'^^''■'''  '■"■""  ^'^  ^'"'  '576 1,..  ..„:„l  .an  II '"!;,' K,,;;i^:i";:^^ 

oir  t«aflir   ,l,i.-.-M    l.huR-n    >K-ser    stek-    te  o.ni,„",''ïr,„",'!  ,'  '"    'iT    "■'' " '"■'~^'"  '''  ■s^'"^''-'""  ^'•""   tl'l^-" 
/ijn    mocicr.     r:n(.lc)    us  cv.UcK  • -1  ■    >  „  i^'l'l^-ivn    t.terll  l.nvs   van    Weijn    (>,„neii 

Alhct    Pieter.sz.    van   Xe.k  bchoonle   u  er.l   in    't   l,e     n  ,fi  7'  ^"'■''■■'''"  "'•'''"* 

,|.„    l^a    ,.„.,.,    ,,|,k    inuhii.a.    in'l-  "'''""'        '"'  ''''""'   •'^^tl"''''-''^'--  Setiiifd, 

(k-Jluè.k'n'u    vai,"'i"'|'';'K',l,,„,    r,'i',"'l|"i    "'    ''"'."""'■    ■' I"iii^;>-n    J.niMl,-.   i  ,],  ■    i;,,,,,,    , |^. 


I   .■Pl'^"-/,     Nli.      14^4     til     |ac„l,    Ccn-il    Cu,,|,e,iw.,    • 


15'Ju.   ii.l.:  (Iii   lilaiuv)  c-L-ii  (/i 


::;c:i:r-t'^-;;j:ï,---i:xï,E;:H;;: 


neraam,  ni  >le  i.nlc-l.    lij.l.sjicscl.rirtea;  (rf,/)  Geiieal.  aan 

■■  \'°;  Wk.  Rcjf. 
3   ^q>t.    •S74-   —   Ccrnelis   van    Veen    w 


n:^  ;si  ^^ -:•:!'■„■-..- --  --- .^t:  :::;^?;;:„;:-- 'r 


„pensL-naruis 


licLLeiiclf   (Ie   .nnst  van   vci-..  l„v 

K-ii,-  1. 

■  il,    ,|.lrll,li    ■,,•,■!     /,!, 

lil-.in 

l,l..    ,1e, II 

iii    sijn    citicii    ,...|;,-m",    /i|im'    m.i 

lu      u;, 

,ll    s 

III  1,1,1,11,1  1,1 

■    ,l,„l.l,-| 

\vt    liet  ^'llhlell    1 Il    in    ^i     Wni 

i,-i  .11. 11 

1     ,',    II      VM|.,'      \,    1      l.lll 

Il  ,,. 

i,,,i    |.|,,|,.    ,,. 

,  1  i,i,„'i ,  i\, 

liili    iinl. 

Cillliolyllf   Il-Ii|;ir".    (Irl.n,    ,1,,     1 

.,.,,!, 'M, 

,ll,-    M  ir,  l|,|,ll     II,    , 

|,„  i;i|,i,.  .\, 

.i"-);i.«) 

Vullens    't    M.    S.    It.nl,, 1,    II,.     ; 

,,  »., . 

l,,|    ,,|ii.    in    ,1,-    M,. 

n";   {/.'/,)    \  , 

,:.ll.    ,1.'    i;,-|i 

,.l.,,;isel,e 

aantuckeniiij;i-n  \.iii   v.iii  .i.-i    1  .-1 

V.,11     i 

>,l,l.'...ll,'l  lil  '1  III,  1 

„■1    ^ 

II    ,|,n    II, „. 

,11    l;;i,i,|    v.i 

.\.lel    ie 

's-II,->(;c  wmcil  <lc  oiul.i  .  v.in    \', 

1,1. ,11 

iii.l.   ,,    (■.„,iiil„il: 

1  i|i, 

\  ,,|,  l.rll  ., 

1  .  (, ,  , ,,, 

\'. ,1.1, Il 

en    Nelleken    .Spmn,;)    in    .\,-,  liu 

11,11, 1 

vlh'l     (»l,r     ln,,r,|,'i 

II,  n 

,■,11,  ,11  ii„i 

\  ,,!,  l,,-ii 

eeiie    zuster:    Aecliie,    ,mIi.    in     i 

19     Ml.' 

J.iii    v.,11    ,1,1     l.,l. 

,  i:,' 

.     15,11,    -.1. 

•,7i (, 

1    11, II, '11,1 

j:ms/.    ei,     v:.l,     M.uil,,-    |.,n.,i,. 

\.lll  ,ll 

.Siiiiiliii);;    (//)    Sl.l 

Kiek 

■S'-.!,    1"     , 

.■;  {//\  \\1., 

<e,;.    Ui,. 

M.'lll.    1,    l.i.    Si;   {/.'.)    .Sl.,,|,,,k.    1 

•l'),  1,1. 

uiS    \'    ,    (//)    Kiiil, 

ir.    È, 

(„.    i'.,    \ 

i,i,i.,lii,i   IS', 

/,  1,1,  i.i.i; 

(//;«;!    .N.i.niilij.t    .In     W.i.ii.lijns ; 

Ulllh-f 

.Ki     c;il,leü    U,    N' 

5;  ( 

;//)  Si. 1,1, 1,1, 

IS"-',   !■•■    \ 

\";   I,:') 

WU.  KeK.  y,  f...  jsy;  (//)  kes„l 

II, ,11.1 

,1    1.   ,1.;   (,/,/)   V.il|;e 

IS   i-n 

-.■Ie  ,;rn.Ml,,, 

i.-L'n:    Slim    1 

,ll,'l„ls,ll'. 

Vcnvor;   (;r)    W'li.    Ue^;.    Div.   iMi 

IH.     2, 

,.    i.»i   V;  (.,.1)   Ken 

.■l,r. 

i.i,  1..,  7'>; 

\l.i,lr,-|;,    \\l, 

i,   .1,    1,1 

Juli   1562;  (//)  „VeivlariiiHe  l>i|  1 

IMU-     \. 

II    hul.,-   ^■r,l.n'ii",    1 

.    K. 

i,  .N  .  .s';i' 

//)  WK.  l;,(;. 

1,1,1.  JS7; 

(77')    K,s,,l.    Vn.e,U,li.,|,    1,  f,,,   j, 

1;    (,V,7, 

.,,■    1:,,;.   a.T    li;li,.| 

I,'l,r. 

1,.,   .M,  (II) 

<  liiilr,'iil    ,li' 

1, .'»,.' 1,1,1 

l,l..eavel«Mll|.,,li;,|,    tM■.^>•|l,•|l    N,t1 

ue  Sin 

,,ii,,lr.   .'ii    |,,iil.,r    U 

'in, II 

1  \,iii  r,i,,i. 

l,„l.'               Ui,'l 

,  !,iKil/ii 

u.1-,            /h-    1,1,11    1,'1     IhHUV,    \'I,    j 

CJ.K 

HAKMAN   kODl'NIUIKC.H,  DH  ODDK. 

k.  157,S       1(1(15;  vviki.,','11  (l.ii.i(lc:il;;('v;i,inlii',(Uii  (h  iS.  Imll(  rijen  j;  Mei  157,^. 

N.    Z.    llniszilUimi',    is^'i      '55,    155.S      'd.S,    1  qy.S   („}. 

Overman  vaii  dm  I  l.uulh.Mi-d.H.-k'n  (155.S)  (/^j ;  en  der  /es  ()|i|ici  hapilcins 
der  Jki!->;crij   (iSDO);  een  der   lU'-rii   (15(17). 

„DrapcnicrdLT"  (,)  in  de  KaKusli.i.il  ;  was  in  i5(i,S  iiid  /ijii  hm,, Kr  Jan 
Hclhs/,  kdd.'iil.nndi  ,i,;cn,i,ir  v.m  de  vciwciij  „,!,•  1,1, niu.-  (  liiys"  ,,p  ('l.n 
N.    ■/..    V.n.ilmiv.wal, 

II, 11,111, IM    l„l,,sl    nul    hel    n|,|,.il„'V('l    (,W'1    ,lr    .Si  ,1, 1  ,n  1 , 1 1 1  ic     I57,S. 

licli ,!,■    in     IS'-"    l-'l    '1.'    V. 1.1111,1,1111, Ir    ,i,iii\,.,  1,1,  I  ,    \,,ii   ,!,•   |,r,ilcsl,inlcn 

hiniicii  Aiiisl,  1,1, 1111,  (1,1,  Il  iii.i,',!  il.i.iin.i  11, ,,11  'I  I, ml.  lil. 111,1  de  \u|l:  11,111,11. 
In  15'")  u,M.ii,l.'  liii  1,  ILiiiil.iii:;;  ,1,  n  i;."  Apiil  x.ui  ,l,il  j.i.n  /mid  lii|  l.ij 
den  Ka. ld  v.iii  ll.iiiiliiir;;  ,,11  v,  1 /,i,'k'„  lii  ill  111,  u.i.iiiii  lii|  ,1.  ,,  \ ,  1  I:  l.i.iid.' : 
„d.isz  i,li  nul  il.-m  lu,  liiii,i,  li,  n  ciiin.'  lm  n,  innir  i  l.iiiiidïui  imir;  1111  \  .,1  l.i  1. 11111, K- 
xu  .Xmslcid.iin  ,in,'  l.uiii;,;,'  /,ilt  ;;,:l  1  i,  1  >,  11,  ,l.iiimi  .im  li  111,111  I1.mi./Ii,iw 
vnnd  licl,,'  Klim, Kt  s,  miull  w,.ll  ;;,miI,I  miihI  ,  1  l.diu  n.  .iI-,/.  ,  1/  1,  li  •-,,  ui,  iiinli,  li 
nuinncn  I  )i, 1111,  111  miii,l  ,11111, Kin  ,\  11 1 1,  il  1,  1  n.  u  , .,  li,  iil  li,  li  \l„i  .S,,li/i;;l: 
'1'allcr  vltKiiu'1,  d,irii.in  si,  li  m,imii  li,  1  /u  Amml.nLim  li.ill  ,111,  lul  miiid 
uiKlcrlialtcn",  zijn  v,„  .nuaiicii  Ie  k.  niun  -..il,  iiicl  ;■,.  „  lUmd.  1,  n.,,,  d.  11  K.i.id 
„zii  vori-ci-  Jl.mnilti.'iiiim;.;  d.s/,  1,,,  ,  liina.  liriis  u  k  ,l.i  nml,  I.  n  ,  I,  1  lu  li  .illii,'  zii 
;;uirr,n"  .11  v.iK.I  M,..;,;  li.'l  (Kmi  11.  111  s,  iv,i,il,li;,,d.-  ki  I , ,  11  I  c  1  in  ■;,  ;rn  \ ,  ik. .,  ,- 
|H-n,   e,n   x.ihniiKii   I.'   mie.Mii   :;,l,iml,.n,   >  n/,   (,/),  In    157.^  kcrv^U'  liij  n,iar 

AinsUTd.mi  Ic-iii,;  en  \,rviild,-  ,1  .ds  I ,.  vcllnMnr  ,l,i  sl.id  .■,  n  li,i,,r,li,,l  l,.| 
de   Alteratie  (f). 

St.  20  Juni  1605  i/j,  /.(>(, 11  v.m  ll.inn.m  Cl.ic,/,  (zi,:  ,\,inl,,  liici  ,iii(l(i)  en 
van   Marij    Idoristlr,  den   (  Xler. 

Tr.  Aeclit  Uiicksdr.  van  lleeekelen  (aO,  I-l-''.  N,  /.,  J(.  Juli  15,S,,,  dr.  v,in 
Direk  Jans/..   (zie  (.,,k   Aant  ,   lii(r.,iulei)  en   van    Kenihinvli    l'ielersdr. 

Kinderen  (,..  ;i,)  <//):  II,\i;m\\  K(  nikMiiiKcii,  uk  J(i\(.i,,  drapeiiieiiler  vw 
handelaar  in  Ki^seluit  in  de  K.ilv  ersli.i.il  „in  d,-  Wolspinslei  s"  (/);  ( .e.Kpiihs  r,le 


12.  in  't  ('(jIIcl^c  van  GcdcpLilccnlc  Raden  Ic  (nirinclioni  Ji  Jan.  lï/u;  in  i  S^') 
k,.nil  hij  v.xn-  ais  lA.iilicl^  a-cnl  van  de  Stalen  van  il. .Hand  in  l'.n^cland, 
jjclast  met  liel  onderlKuiden  van  de  Ijetreld.-in-en  tiissclien  liet  Nederlaiidsclle 
n-ezant.schap  aldaar  en  de  Staten  (////);  tr.  i.ijsljetli  Laurensdr.  Spie-el, 
gch.  1547,  dr.  van  I.anien.s  rielersz.  (zie  Aant.  hij  N'.  ;i)  en  van  Anna 
Jansdr.   Gaelï. 

Hun  zonn  was  o.a.: 

Theodore  Rüdenbui-h,  Ridder,  st.  te  .\nt\verpen  ( )et.  164.1,  a-ent  der 
stad  l':nulen  te  I.Diulen  \(>oy,  al'-evaardiL;de  (/.onder  ollicieelen  tilel)  vocu'  tle 
lluUandsehe  kooplieden  naar  't  Hof  van  i'hilipslll,  Konin-  van  Spanje,  1610; 
Con.sul  van  11,  II.  Mo-,  te  I.issahon  1  (  m  j  ;  door  Avn  Konin-  ^A^^  Spanje 
benoemd  tot  Ridder  in  de  orde  van  't  Huis  \an  Hour-ondie  MHJ;  Resident 
van  den  HertoL,^  \an  Sleeswijk-l  lolstein-dottorij  bij  11.  11.  Mol;.  1625  of '26; 
Raad  en  Resident  van  dien  Herto;^  en  van  de  stad  llanibur-  aan  't  Hof 
van  den  Kaulinaal-Infant  te  J5rus.sel  1628  (y) ;  tr.  te  Delft  1;,  .Maart  1621 
Anna   Notc'lni.Liis.    -  -   Wonnen   een  zoon. 

IJ.sitK.WI)  Rn|,|.;Miui«.ll,  tr.  25  No\.  15S5  llreclil  Albertsdr.  Seliilt,  ilr. 
van  Albert  (ierbrandsz.  (zie  Aant.  L.ij  N°.  154)  en  van  Ael  .Me>iulertsdr. 
Huydccoper. 

Uit  dit   luiwel.   si)ruten   vier  kiiuleren,   w  .0. : 

Jan  Rodenbur-h,  L,'edt.  O.  K.  30  Jan.  1504,  be-r.  i\.  K.  14  Dec.  1ÓÓ5, 
in  1619  koekenbakker  in  tie  KaK  erslraat ;  was  in  i(.2i)  en  later  koopman 
..p  de  Heeren-raclit,  naast  de  brouwerij  van  't  Naeht-las  (/■)  ;  tr.  l".  2S  Sept. 
1610  Annet-e  Corneli.sdr.  van  Hemert,  -eb.  te  1  l,irlin-en  1  593,  st.  te  Amster- 
d,im  en  er  be-r.  W'.  K.  12  .\ov.  102c),  dr.  \  an  ('oinelis  IS.u  tliolomeusz.  (zie 
Aant.  bij  N^  ló,:;)  en  van  Trijn  J.uisdr.  IHaeu;  tr.  2'.  2S  Sept.  il>^l  1  lesler 
Willemsdr.  van  Xieuwkerek  (/),  wetK',  met  vier  kinderen  van  Reyer  Claesz. 
Anslo,    l.ikenkooper   op   de    Kolk    ,,in    't    witte    .\neker"   (///). 

l'ajii    zoon    uit   het   tweede   luiwel.    \ol-t: 

Jan  Rodenburtdi,  -eb.  1641,  st.  kiiulerloos  2  Sept.  1690,  klerk  ter  Secre- 
tarie te  Amsterdam  1G66  («);  was  in  K'tJS  l'.oekhouder  der  Admiraliteit 
wegens  do  Cunvoo)'cn  en  lacenten;  Seer.  der  stad  Amsterdam  1677;  Hewindh. 
O.  I.  Conii).  if'vy;  was  tevens  een  voornaam  ossenweider  (c);  tr.  i "".  te 
Slotcrdijk  26  \ov.  1675  Susanna  Heesters,  -eih.  X.  K.  i  l'~ebr.  i6.\6,  be-r. 
N.  K.  5  (Vt.  1676,  dr.  van  David  (zie  bij  i\"".  21,  ]5ijl.  2)  en  van  Clara 
van  l'tïel.-n;  tr.  2°.  \  t,  Jan.  1(178  M.iria  \an  de  Kolk,  -eb.  1648,  st.  kinder- 
loos 2  Sipl.  173;,  ii.ilateiule  leii  veiino|'en  xau  /  loo.OeKX--  (/).  /ij  hcrtr. 
Xov.  l(K)3  ,\lr.  (.■ornelis  Ikieker,  -eb.  te  I  l.iarlem  l()08.  Landdrost  van 
Kemiemerland  l(i8(;,  C'.edep.  ter  Rekenkamer  vau  Holland  we-eiis  de  stad 
llaaiieni    1703,    (ieeomm.    Raad    1707. 

1  I.M.SCI.X    RiihiMiiKCII,   tr.    I'ialthasar  Simonsz.   Appelman,   X'^.    25. 


A.\.\r.    Harman    (van)    Rodenburch    (</),    -eb.    omstreeks    1440,   st. 
Amsterdam   k.nt  vo.ir  Juni    1475   (r),   tr.    Aeff  X.   X. 
Zij   lieten  ilrie   kinderen   na: 


35  1834272 

12.     b.   IMachtcki   ilamiansdr.   Roduibuixh,  -vb.  uiiisliccks  midvasicii  1471. 
c.   llarman   Rudcnburcli,  gcb.  omstreeks  niiiKastfii    1475. 

Acff   Ilarmansdr.    Rodenburch  (bovciit,'cii(.cnKl),  -eb.' 4  Au^.    1468 
(IJartliolomci).  tr.   Clacs  Gacfï,   Clae.sz.,  Scli.    15^01,,  R.  ,5,0,  zoen 
van    Clacs    (zie    bij    N^.    cS2,   J5ijl.    1)  en   van    Wcvn   Óuni   jimsdr. 
Uit  dit  luiwcl.  spinten  twee  kinderen: 

a.  C'laes  ("laefl',   Claesz.   (zie   bij    N"".   82,    Hijl.    1). 

b.  llainian   Claesz.   Rodenbiiixli,   vol^t: 

Jlannan  Claesz.  Rcdenburch  (<n,!:  voorkomende  als:  „  lonclu-e(r) 
II(ar)mc(n)  Gaeff  va(n)  R..ede(n)borch"  (s)),  \vo,.nde  op  den'i\ieu\ven- 
dijk;  tr.  Marij  Florisdr.  ,\cn  Otter,  dr.  van  1'loris  Jansz.  (zie  bij  N°.  38, 
]5iji.    1)  en   van   Alyd  Jan    Hetiisdr.   Zij   licrtr.   Willem   Fransz.   (/).   "'   '■ 

Uit  het  eerste  huwelijk  werden  de  volgende  vijf  kinderen  geboren : 

a.  Moris    Jansz.    alias   llarmansz.   l^odenburgh,  begr.   O.    K.   26  I\hiart 

1591),    verwcr   («),    in    1557   in  tic  W'armoesstraat  (t),  in    1591    en 
bij    zijn   overlijden   in   ile    Kalverstiaat   bij    't   .Sint  Jorishof  „in   de 
blauwe    Handt"    (ïc) ;    tr.     1'^.    (Irict    Jansdr.  :    tr.   '2".    l'Jbrichgen 
^  Cornelisdr.,  wede.   Aris  Muel.  —  Wonnen  drie  Icindercn. 

b.  Clacs   Lambertsz.   alias  Harmansz.  Rodenburgh,  Ir.  Maria  l'llbertsdr. 

die    in    1560    te    Lis.sabon    stierf  (r).   —  J.ictcn  ecne  dochter  na' 

c.  Jan    lïethsz,    Rodenburgh,    geb.    1507,   verwcr  op  den    \.   Z.    \'our- 

burgwal  of  N.  Z.  iMclkniarkt,  tusschen  de  J.Mige  Roeien- en  .Sint 
Lucicnstegen  „in  .\cn  .Schaej^hariler"  ;  was  met  zijn  broeder 
I-Iarman  in  1568  eigenaar  van  de  vcrwcrij  „de  blauwe  Ckiys" 
op  den  N.  Z.  Voorburgwal  (;■);  Overman  van  den  llandboog- 
doelen  I554.'S5  (■:) ;  een  der  zes  Opperkapitcins  der  üurgerij 
(1566);  een  der  negen  (1567);  Kapitein  tier  iiurgerij  1578; 
l-;egent  .St.  Jorishof  l  581, '82;  behoorde  evenals  zijne' beide  b'roc- 
ilcis  l'ioris  en  Ilai man  in  1566  tot  de  voorname  gerclormccrtlcn 
binnen  Amsterdam  (,ui);  tr.  1".  Jamietge  Dircksdr.  \an  llccckclen, 
begr.  N.  Z.  1  Oct.  1567,  dr.  van  Dirck  Jansz,  van  llccckclen,' 
vcrwer  te  Amsterdam,  en  van  Rembin-ch  l'ictcrsdr.  {/>/n;  tr.  2°. 
Griet  Cornelisdr.  de  Vlaming,  geb.  15  Mei  1  524,  st.  9  Juni  1606, 
wech-.  van  Cornclis  Rietersz.  Codde  (zie  bij  N"^  57,  Rijl.  2),  dr. 
van    Cornclis    Cornelisz.    (zie  Aant.   bij   K'.   (i.i)  en  van   Tiet  Jan 

\"an   het   ccr.tc   huwcl.   gc\cn  de  gcncal,.giccn  op:  „hebben  22  zoone 
gehad    waar    van    20  jong  zijn   overlceden".    De  twee   overgeblevenen 
waren  : 
aa.    Dirck    Rodenburgh  (cc),  vestigde  zich  in  1583,  uit  I  lamburg  komende, 
waar  hij   eerst  schijnt  gewoond  te  hebben,  te  Amsterdam  metter- 
woon   (er);    koopman    (,/,/)   op  den   N.   Z.    \'o<,rbm-gwal   of  N.   Z. 
IMclkmarkt    „in    den    .Schaepharder" ;    liailluw    en    Dijkgraaf  van 
Amstelland  1586—1619;  tr.  te  Hamburg  Cornelia  van  ilcn  Heuvel, 
gezegd   Hartolotti,  begr.   O.   K.   6  Aug.    1613,  dr.   \an   Christiaan 
(zie  bij   N°.    126,   Rijk    1)  en  van  Jenne  de  la   Ray. 


,^.t 


I'cn  znnii   uil  dil   huwelijk   was: 

lloiatius    KodcnluM-h,    -ch.     iqSo,   ^,1.   knrl   v.„,r  Maart    1640  (ff), 

Sub.liUml    Fiscaal    van    1  Inllaiul  ;    liailluw    van   de  sia.1   Sch.M.nlu.vcn 

1606—1618;    tr.    ].m.     15.>S   Jaiiiicti^e    ISaicMulsar.,   i;cb.    1  57S,   ilr.   van 

Barend  Klbe^l^z. 

bb.    llarnian    Rudcnbui-li    Jiclhsz,    wo..niK-    iu    i^d.S    in    ,1c  Waimocs- 

sliaal;   wcnl   IvcnUnciski-   \an  den    l'rins  van  f  iianjc  ;  ..Ontfani^cr 

(Icnciaal    van    dj  (Incdcrcn   -aenile  op   X'ijandcn    Landen,   niidls- 

i;aders    van    de    (\n\\.:ycn,   v.ndc   \an   de   \ei iicHi-in-e  der  selver, 

van   L;iiederen   !_;aende   cip   N'ranckrijek,    JMiLjelandl,  ende  ii[)  andere 

1'rcivincien"   te   Amsterdam    15S4--15.S5   (,^'X');  „stLirf  in  luiijelant, 

aldaer    -evludit     siin(de)     cm     de     Leijeestersche    faetie"    (//) ;   Ir. 

Lii-,heth    Andrieselr.    H..elens   ( //),    -eb.    6   Jan.    1  5.^,:;,    be-r.    (.).  K. 

14    Juni     \(>22    (/■/•),    dr.    van     .\ndries   (zie    Aant.    bij    \^    3S)  en 

van   Alyd   Clacsdr.   Smit. 

Zij    wonnen   twee    kinderen,   w.   o.  : 

Cornelis    Rodenbur-h,    -eb.    1572,    wocude   in   de    Keizerstraat,  klerk 
lier     Thesaurie;    Ir.     21     Jan.     U.M     flara    Jausdr.    \ai'    luserude,   -eb. 
15S1,   dr.   van  Jan   en   van   (Iriet  Jan.sdr,    /ij    lierlr.    l.ueas  llendrieksz. 
(zie   Aant.    bij    N".    04),    wed',    van   iXel-c   Claesdr.    llas-.elaer. 
d.    llarman   Kodenbur-h,  de  Oude,   N".    IJ. 
c.    Alyd   llarman.sdr.   Rodenbur-h,  ba-ijn   op   't   Ronde   Hof. 


(„)  .Scl,..q'  tcL-kciU  in  /ijn  Naamlij.t  .l.-r  Ilui./iucnn.Lv.'c,-,  a  a,  ,Ie  .\.  Z.  (M.  S.  ScIkk-,,,  X".  2, 
«em.  aivhief)  .,,ui :  „llanua,.  K,.,!.,,!.,..;  lu.r  ^,.,c„  ..,,  .V  ,551,  h.a,  .57^.?»,  "icu:  Ta,,",  van 
ecu  Vacii.lcl  l.iK-cliku  cii(.k-)  lr,.>k  na  1  lai  lini;.!.-;  (.'■)  Wv  (h,„w,  \1I,  y.  y_,\  ;  (. )  .Sta^Uivk.  1567, 
fo.  14.>;  W)  Dirk  Ku.k-ninug  .lom-  \h-  J  A.  W..r|.;  c  >u.l-l  IwUaii.l.  .Mll,  ]..  O9;  !.•)  tor  (u.uw,  VIII, 
Al])lml..  Na,imi-Cf;.  i.  v.;  (/)  „ol,ijt  .Icn  20  Junij  i(k,5";  .M.  S.  KcirLcck,  .N'aainL  .ki  Vi..c.Ucliap|,L-i. 
voorin;  (^)  Naanil.  ik-r  fnijitkvcn,  15GÜ;  l.a.k-  t  7,  .\  .  4;  [!i\  \Vk.  kcj;.  10,  fn.  251  \  '  ;  (;)  KeiitL-n- 
cii  OiukigL-nlnid;  \an  't  St.  l'ktLT.(.;a^tl,uK  l6u3  '25,  1...  iü6;  Kc--.,!.  ll,,lLin.l  II  Xov.  15.15;  (yl 
t.  a.  i>.  OiulH..naiul  .Xllt,  ]..  ó.j  Lil  N.i\.;  (ï)  \Vk.  Kc-  21,  f.,.  20I.  V' ;  (/)  lichter  \ViUcn]^cl.■.  Nan  j 
Nienwkerck  was  l-l-iic  /n..ta-  ^.u.  .k-i,  vo.,inaiiiu-n  ko..|m.,iii  j.uKt  Wilk-ni-,/.  (san)  Nicuwkeick  (/k  j 
kij    N".     112,    ni,.,t    ,/),    K*-!'-    '>-■  Nijl-crk    15SS,  bl.   ic  AnislLr.kuii   un  er  l.uf^r.  (  1.  K.  3  Mei   1645,  .lic        | 

An,-,ter.k.in  e.i  er  W'^v.  O.  K.  .,  Ai.iil  1630,  .h".  van  J....-.t  en  N.ai  S.aa  TieieiMh-.  Kranen,  eeu  | 
z-.vayer  was  van  ileii  (lichter  J,.o,t  van  <k-ii  Von.k-l;  (//;)  \Vk.  Kcy.  21  fo.  204;  («)  Üiüotm.  5,  fo.  j 
190;  (.')  Rcf.  van  Goede  Mannen,  168S;  N''.  1S15  R.  I.;  (/)  CoU.  Successie,  Kef.  24,  fo.  67;  (y)  j 
lilijkens  liet  a.lellijk  praeilikaat  in  ecne  yelijktij.liye  acte  aan   llarman  (van)  Rodenbureh's  kleinzuun        ] 

.;.:.;,^en  i,„.c:  .1.-  laniilk-  san  .,.klk|l,en  ...  i -|.i ,  a.;;  .....  ren  ,  ...,k  ,■.■,  .1.  ,l..,a  .ki.  IKer  1'.  Ikre.ul-.  | 
A.lle.i.l  e,.n.ii,„-,    ,.|.    'bUiil.,..,  J.i.l    Ie    '-lla-e    ,.|,    .n.;..    v..    ,.,k    in    .Ie   kvi.l  .e.iMer,   san    .Ie   i;,...ali|k-  | 

l.ei.1     san     1K.II..I..1     in-eslel.l    naar    .1.^    ei^^eii.ileii    s,,i>    h.l    llni,  en   ll..l-ta,l    ko.lelil.üri;!.    I..|    l.ei.lcM,         | 
ssa.ira.u,     ik    n. een. Ie   slat    het   Anislenlam-s  he  t;eslaeht   /ijii    n...,n.  ..nlleen.ie  lei.klc  in  dit  ..pzielit  tot         \ 
yeen    resullaat,  .l.iar  als  eiysnaars  van   dit    Huis  .se. kal   Iu  t   l.iaNi  ,k-r   14e  t..t  het  beyin  der  1 6e  eeuw         j 
enkel  v.j.irk.nnen  de  nesl.iehicn  :   san   der   Uoes,  san  /aiu]i.a,t,  van   Uusclniysen  en  van  Zwk-ten;  (;)         j 
Wk.   Rei;.    I,   f...    172;   \s)  L;r,...tni.    I,  fo.  2C0  \^ ;    1512;  (/)  \Vk.   Ke-.   3,  f...  26S  V";  («)  Rcntebr.  iS, 
fo.    iSS   V  ;  (;)   (,ln..l,ier    1557,  f...    i,.i  ;  (r,.)    Kerk    lm.   lU;;.   i    .1.    15  Juni   1591;  (-v)  (.aootm.  2,  fo.  Si         1 
V";  (1)    UcK.   s.in    \  erlinriiii;  .Ier   hiii.cn   van  de  iMiK'a.sen  15(,S,  I,  h..  44  \ ';  (c)  Hamkoecli  scniteriün 
hoeek,  f...    iSS   \'   ,    \ij\   \'" ;  (./,;)   ter  Guuss,   Vlll,  .\l|.li.il..    Ke;;  ,   i.  v.;  (Ar)  (Jnijtseh.    Il,  fo.  7,  7   V; 
(,-.)    „Sterf    scer    ..ut    a"    163*"    teekeiU  Sel.ae|.  ..n.tient    llii.k   R.  aan ;   M     M,   k,.    162;  (././)  Il...,ii!.. 
O.   K.,  i    .1.  7    Mei    I5.,)5;  (.v)  Aant.  san   Mr.   \.  de   K..eser;  [Jj]   Wk.   R.-.   24,   lo.  203;  (•.-)  Res..l. 
Hollan.l,    S  juni    I5,S4,    2ü    Nov.    15S4,    12   Sept.    15S5;  Rcsol.    Vrued-,ehap,   5,   f...  6   V^ ;  [h't)  Kes.,1. 


liljul       1 

.    j„l, 

■5Sv. 

7/1 

rius.lr. 

liuc-lcns 

l,.i.l 

iMJ 

1    n;i    ' 

t    merlij 

,leu    ' 

v.w 

Neck 

WLTcl    /.ij 

I.ijs 

bei 

;  aj  al 

n,Mcllijk 

iTlgc. 

clin 

37 


15SV;  27  A.ii;/io  Sq.l.   1591;  l'.-)  S>I,.K-|,,   M.  M  ;  (//)  l.ijsl„il, 

,l,„     „.,:l,n    ,,11U:111,..-11    V.IIT     K.llincti'L-11     Alullicvlr.     Ilnclin-,. 


13.    EGBERT  ROELOFSZ. 

R.  1  578— 1  5.Sg;  vurkozcii  door  tic  ari;cva;irili;4(.leii  ilcrScluiltcrijcii  2;  Mei  1  57S. 

15uro-.    I  57(),So,82,,S3,,S5,>S7. 

l''.rii  (Ier  ncL^cii   Oppcrkapitciiis  der   I!iirL,'ciij    1567. 

O.   Z.    Ihiiszitlcnm..    1578. 

Koopman   iu  de   Warmocs.slraat   ,,in   tlcii   Ketel"   (</). 

JJehoüRlc  in  1566  tot  de  voornaamste  L^ereformeerden  binnen  Amsterdam; 
was  in    1568  om  den  L,^eloovc  fuLiitief. 

Hegr.  O.  K.  13  Oct.  1  589,  zoon  van  Ki.eloi' l'.-bertsz.  (zie  Aant.,  Inenuuler) 
en  \'an  Jainietgen  Jansdr. 

Tr.  Amia  Cornelisdr.  Grauwert,  L;eb,  1520,  bei^r.  O.  K.  3  Juni  \S^'J,  'li'. 
van   Cornelis  Sijbrants/,   (zie   liiji.    1,   hiei-omler)  en   \an    Neel    Dircksdr. 

Kinderen:  Roi.i.ot   lM;i;i:irrsz.,  N°.  56. 

Jan  \>k  \'k\],  iMilil'iRis/,.  {//),  koopman  in  de  W'armoesstraat  ,,in  den 
Ketel";  Comm.  1586,  Sch.  1592,  Iknt,'.  1596,  98,  lUji,  03,04,06;  Kerkm^. 
U.  K.  1586;  tr.  i".  (kort  v^uir  13  Mei  1574,  op  welken  datum  hij  zijnen 
vader  quitantic  i^af  voor  ontvangen  huw  elijksgoed  U)}  lielitge  l-'rcdericksdr., 
geb.  J547,  begr.  ().  K.  3  .Mei  1589,  dr.  van  iMederiek  (iijsbertsz.  (zie  Aant. 
bij  N°.  90)  en  van  Aet'f  Dircksdr.;  tr.  2".  15  Mei  1591  Silletgen  (Cille) 
W'esselsdr.,  gedt.  O.  K.  30  Oct.  1569,  bcgr.  O.  K.  3  .Aug.  1595,  dr. 
van  We.ssel  Rijck.sz.  (zie  bij  N^  90,  JSijl.  1)  en  van  llendriekgen  Ilen- 
dricksdr.   l'ock. 

Van  hunne  kinderen  volgen  er  uit  het  eerste  luiuel.  drie  en  uit  het  tweede 
ook  drie : 

a.  Jannetge  de  Vrij,   tr.   Abraham    Room,   N°.   89. 

b.  Frederick    de    \'rij,    geb.     1579,    st.     10    Jan.     1646    ((/),   Scli.    1612,    Rurg. 

1620;     Gedep.     ter     Rekenkamer     van     Holland      1617— '19;     (ieconmi. 

Raad     1623 — '25;    woonde    in     lóoi     in    de    W'armoesstraat;    tr.    15   Juli 

1601     Nicsgc    W'illenisdr.    ]5ogaert,    geb.    J580,  st.    17    Nov.    1646  (e),  dr. 

van   Willem    l.ms.-.   (.ie   bij    X''    8(;,    l'.iil.    11  en   van    (iiert   Jansdr.    Vis. 
Hunne   dochter   w,is   0.1.: 
Helitge  de   \'rii,   tr.    r\    Ds.    David   Rutheus  (zie  Aant.  bij   N°.  369);   tr.   2''. 

Dr.   Roetert  F.rnst,  N°.    172. 

c.  Cornelis  de   Vrij,   N^.    151. 

d.  Roelof   de    Vrij,    geb.    1592,    begr.    N.    K.    22    Jan.    1636,  woonde  bij   zijn 

overlijden  op  de  Leliegracht;  Regent  Outle  ALinnen-  en  \'rouwenhuis 
1621;  tr.  4  Sepit.  K'.iO  Maritgen  Hendricksdr.  Servaes,  ged'.  (J.  K. 
14  Maart  1593,  begr.  N.  K.  30  Jan.  1625,  dr.  van  Hendrick  (zie  bij 
N^.  32,   liijl.   2)  en  \'an  Aeltgen  Jansdr.   Hu)-decopei-. 


I 

Zij    wumicn   Lwcc  i^cluiwilc   kiiulcixn:  f 

aa.    Iv^bcil  de   Vrij,   N '.    JJ4. 

bij.  Aclt-c  de  Vlij,  L^cdt.  N.  K.  18  Dcc.  lojj,  bc-r.  O.  iv.  16  N'ov.  lOi.S, 
tr.  20  Aui;.  1647  (lijsljcrl  Adriacnsz.  Vries,  gczei,'d  (".ijsjjert  de  Vries  (7), 
g-eb.  I()i5,  begr.  O.  K.  27  Nov.  1Ó62,  koopman  op  't  Waler  (,;,'■); 
Coiiiin.    1(155;   laiiu.   der   Burgerij    1654,    Kap".    1657. 

e.  Anneke    de    \'rij,    Ir.    Dirck    l'ielersz.    alias    ])iedericiis    1'elreius  (/.ie  Aaiit 

bij   N"".   II  1). 

f.  Wcs^el  de   Vrij,  gcdt.  N.   K.  20  Sept.   1594,  st.  emgeluiwdji  April  i()55(//), 

Coinni.    1658. 
Ni':h:i;K;i-,   I'.ciuktsDK.,   tr.    liendrick   lioelens  (/.ie   .\ant.   bij    N^    .?«).  ' 

IlKNDUiCK    l':(.i;r;Ki>/.,    ij/.erk.»,per    op    den    O.    Z.    \'oorl,urg\val    „in    i\a^'' 

gulden     Appelboom",   testeerde   mutueel    niet   zijne    luiisvrouu'  2  Jan.    15CS5  {i}\' 

tr.    bij    luiwel.    voorw.   d.d.    20   Nov.    156.:;    Marij    Jansdr.    l)...mmer,   geb.    1547,; 

st.   kinderl.   en   begr.   O.    K.   4    l-'ebr.    15S8   (J).   dr.   van  Jan  Jacob.sz.  (zie  Aaiit. 

bij    N°.   3)  en   van   tleert   IJsbrantsdr.    Hem.  I 

A.\,\r.    Roelof    l>;gbertsz.,    liet    ...a.   do   volgende  tlrie  zoons  na,  die' 
allen    te    Amsterdam    gevestigd    waren    {'.): 

a.  Roelof  Ivgbertsz.,    „sclioe(n)maker   oft  h.niteooper"  (/) ;  tr.  Jannetgeii 

Jansdr.    Zij    testeertien    te    Amsterdam    1    .Mei    155J   (w), 
Ihni  znon   was: 
l'gbert   Koelofsz.,   N°.    1,1. 

b.  Joost    Roelofsz.,    begr.    X.     Z.    4    (  )et,    1575,    lakenko,,per ;    Kerkni', 

.\.    Z.    K.;    tr.   Anna    bdlertsdr.,   die   in    1575    n..g   leefle.   dr.   van 
1'dlert  Simonsz.   en   van    I  lillegont   Cierritsdr. 
Wonnen    aclit    kinderen,    waarvan   het   tweede:   Mr.   .Sinuai   Jciosteii, 
prii'sler   was,   en    het   derde    in    1539   geboren    werd   (//). 

c.  .Meynert    Roelofsz.,    w.is   in    1 5  38    bmuwer   (o). 

Hljl..    I.   .Sijbrant   Grauwerr,   liet  o.   a.   de   \'olgendi-   kinderen   na: 

a.  C'ornelis    Sijbrants/,.    (u-auwert    (/>),    ^Lh(ienm:d;er    op    den   Zeedijk; 

tr.     1°.     Neel     Dircksdr.     (zuster   van    Albert    J)ireksz.    de    l'ool,   zie 
bij    N''.    100,   J5ijl.    Ij,   st.   kort  v.u.r   Akiart    \':,2h{,/};  tr.  2'\  Ciricte 
1'ieter.sdr. 
Uit   het   eerste   liuwcl.    sproten   drie   kinderen: 

,l,L  Rexmeiiell  ('omeli.dr.  toanueil.  Ir  Cl.ies  J.mv'.  DnyveM.ae  bij 
N".    (.8.    Hijl,    2). 

bl).  .Sijbrant  Cunelisz.  (oauwert.  g.b.  1  5  1  8,  apotheker  in  de  Warmoes- 
straat  ,,in  de  C'lnm"  {/■)  ii.ia^l  ,,de  roodc  Camcel" ;  tr.  .M.uij 
Jacob.sdr.   \'ivscher,   dr.  van  J.icob  \'isschcr  (zie  bij  N°.  30,  liijl.  ii, 

cc.   Anna  Cornelisdr.   (ïrauwert,   tr.    klgbert   Roelofsz.,   N°.    13. 

b.  Nel   Sijbrantsdr.   (Irauwert,   tr.   Jo..st  N.   N. 
I  lunne  tlochter  was: 

i\Iarij    Joosten,    begr.    O.    K.    8    Nov.     1560    (.),    tr.    (i.ivert    Jansz, 
Glimmer,     huidenkoopcr     in    de    Warmoesstraat    ,,in     't    Wapen    \aii 


Deiiemarckcn"    (/).    1  lij   hcrlr.   (omstreeks    15(55)   1  lillc-unt   W'illenisdr. 

Kuyser,  l)eL;r.   <  >.    K.   2,5  Juni    150,S   {//). 

Uit  het  eerste  luiwel.   waren   aclit   kintk  ren,   \v.   o.: 

i\hiria    (lovertsilr.    tiiinuner,     tr.     Willem    \an    iler    Does   (zie    Aant. 

bij   N°.    104). 
c.   N.   Sijlirantsdr.   Grauwert,   tr.    C'laes    l'.-hertsz.    i'auw. 

{,:)  Zie  o.  :i.  M.  S.  Kuurl.nek,  X.iainlihl  .Ier  Vh.c.ImIi.iiii.lh  \,,.,rni.  ()|>  enkele  M.  S.  re.t;ee- 
nngslijsten  veonlt  F.:;l.eit  Roelul,/.  «el  eel.^  na  ,i-  /iin  uilliaii-l.onl  ^ennenia:  l-'.-l.eit  K,.el,.r,... 
Ketel;  {i)  Jan  de  \-rii,  I'^kerts/.  i,  l.et  eer.te  li.1  der  lanulie  ,lat  .le/eii  laniilienaan,  vuer.le. 
Terwijl  zijne  bnie.lei^  lUH.it  anders  .lan  enkel  kij  han  |.alr>aiiein  ,;'-au,ennl  xwn.len,  k,.inl 
liij  in  alle  aeten  slee.K  ,.,nler  kuvenslaanden  naam  vn,,r.  Wellielit  heetle  .ijne  };i  ..„hnue.ler 
van  vadeis/iide  voluit:  ja„nelj;en  JanMJr.  .Ie  Vnj,  en  «a-,  In,  ,lns  naar  haar  i;en.,enHl;  (, ) 
Faniilie-areliief  van  Ihr.  K.  L-  Kieker  te  Anisteraani ;  (,/)  4e  Ke-.  ,lei  liili  entel.rieven,  f...  4; 
M  2e  Rej;.  der  lijfienteln-.,  fo.  y  V'^;  (/)  Ciijsbeit  .Ie  Vrie.  «er.1  l.ij  /ij).  Inniel,  i^-^'s,isleer.l 
door  Godaevt  van  Dalen,  Kaa.1  Oidinaris  in  den  lluve  van  l'lieLl.t,  /iin  neel;  (:,■)  \VL.  Kei;.  Ji, 
fo.  66  V;  (//)  Kerkelijk  Amsterdam,  p.  493;  (;)  \Vk.  L.  yo,  i.  v,  l>.,nuner.;  (/)  W'k.  Ke-.  II,  I... 
150;  {i)  Deze  drie  zoons  komen  als  elkan.lers  liroeder.s  voor  in  een  Renteljiief  d.  .1.  24  .^ept.  1538 
(Collectie  perk.  brieven,  Cliarterkamer) ;  R.,elof  Kybertsz.,  die  de  oudste  zal  {geweest  /ijn,  is  blijklua, 
naar  zijn  vader  tjenoemd;  (/)  \Vk.  Ret;.  4,  fo.  131.  In  den  liovenyenoeinden  renleliiiel  \aii  24  .Sept. 
1538    wordt    liij    „schoenmaker"    (,'enoenid ;    waar^Lhijnlijk   is  hij   .Ui~  eeist   sJ„Hinnakei    L:euee,l    en 

{o)  Wellicht  is  de/e  dezelhle  als  Meyne.t  KueK.U/  ,  liennrpl,.,..|.e,  in  .!.■  I  .d,  .lee;;,  .lle  IM  .\pnl  ]5I.4 
het    moederlijk    erfdeel    van    zijne    vijf    kinderen    (w...in,in    .Ie    beid,'    .aidi.ii,    t«e.rm;;eii,   in    .545 

inbracht;  (/)  In  enkele  omle  aanteekeninL;en  «..r.lt  .Ie  ^r,,u»  v  ,n.  lad.eit  U..el.ils,.,  aan-.d.nd  l.i| 
den  naam  Grauwert.  Werkelijk  vond  ik  in  .Ie  .Sta.lMek,  van  1545,  1..  .14  ,.11. Ier  .Ie  n..n,eu  .Ier 
lniri;ers,    die    in     1535    a.m    de   sta.1    j^el.l   v .,. a-es.  h. .ten    ha.l.len   v....r  '1    bou»eii   van    't    Kon.le.d    l.ij 

zal  zijn  dan  de  schoenmaker  ('..melis  Sijkraiil^/..  ()..k  in  '1  ija..lii.-i  \,'.l  iii.aen  IVun  15.|<>,  o|)  ': 
Rijksarchief  te  's  Ilajie,  vond  ik  ..p  .Kii  Ze. .bil.  veimelh  „\\\  IJ  (  ..melis  ( ira.  .lu  e.  1".  In  .Ie  aeten 
komen  hij  en  zijne  kinderen  evemi  el  nooit  an.lers  .laa  l.ii  luin  palr..iH.ni  ;;en..eN..I  ^....r•.  (y)  Wk. 
Rey.  3,  Sn.  245  V";  (r)  <,)nohier  1587,  fo.  3.,;  (,,)  Wk.  Re^'.  7,  f...  101  ;  U<  l,hn|l.eh,  26,  1.,  74;  (»l 
Wk.  RcK.  y,  fo.  59  V\ 

14     JACOB  BENNINGH,  JACOBSZ. 

R.  157.S— 15.S1  ;  verkozen  door  de  afLievaardiLirlen  der  Sclnitlerijeii  27  Mei  i57cS. 

Scli.    1578, 

Was  in    i  56Ó   „Commissaris  van   't  incomen    endc  \iiyt;j,aen  \aiit  coren'  (<;) ; 

VVaardijn  der  hikcnen    1580  (/>}. 
Lakenkooper  op  den  O.   Z.  W^orburt^wak 

IViir.  (\  K.  7  Anti.  1581,  zoon  van  jaeol.  (/ie  .\ant.,  hieronder)  en  van 
^kltia   Jaeol.sdr.    \'erheyen. 

l'r.  Wijburcii  Jaiisdr.  van  Hoppen,  tlr.  van  Jan  Claesz.  van  Hoppen,  Sch. 
en  R.    1549,   HuY'^.  "1560. 

Kind  (o.  a.):  AcmüTA  Jacohsdr.  IjENNINi;!!,  tr.  Dr.  Sebastiaen  ICijbcrtsz., 
alias  Sebastianus   l':gberti,   N°.   Ji^. 

Aani'.  C'ierrit  lienninoji,  Gerritsz.,  j^cb.  onbstreeks  1  ^70  (<  )  tr.  I.^<j8(,(') 
J5acrt  Verburch  (e). 

L'it  dit   huwel.   zijn  drie  kinderen   bekend: 


a.  Ccriit   ]k'nniiii;h,   Gcrritsz.,   xol-t. 

b.  lïwck    15ciinii)L;li,    Gcnilsz.,  -eb.    1404,   tr.    i4.-.,S   (ƒ)   {iccrlruy.l   van 

X'lict   (,;'■),   -eb.    14 IJ. 
Ifuiuie  dochter  was: 

iMar-i-ict   Dii-ck.sdr.    J5cnnin-li,   tr.    1  Iciulnck  Ccneiiz.  van  der  Schcl- 
lingh  (/.ie  bij   N^.   23,    Hiji,   2). 

c.  Claes   IJennin-h,   CeiTitsz.,   (-eb.   onisliveks    1410),    tr.   N.    N 
Winnen: 

Jan    Clae,sz.    15ennin;^^h,    (ijeb.    .mistreeks     14.(0),    tr.    N,    N.    die  st 
kort   voor  Au-     1503   (//). 
Zij   lieten   \ier  kintleren  na: 
aa.   .\Lutliijs   l!ennin-h,  Jan.s/..,   -eb.    1482,   .st.   v^.or    1526. 
bb.    lilisabetii  Jansdr,   Jiennin-li,   -eb.    14.S4,  tr.  !\lr.  l.aiirens  Jacobsz.  (z), 
st.    1527.   Mij   liertr.   Geert  IC-bcrtsdr.  {/). 
LMt  het  eerste  hiiwek  si^root  ccne  ccni-e  dochter: 
J'llisabeth    ]5ennin-h,    tr.     1°.    1540  Jacob  Riiy.scii,   die  in    1549  niet 
zijn    tjezin    metterwoon    trok    naar  Weesp,   waar  liij    brouwer  werd  in 
de    brouwerij    van    „den    .Sleutel"    (/■),    zoon    van    Ruxscli  Jansz.  alias 
Ru>-.sch    jan   Jiethsz.,   Sch.    14(17,    ]^    i.|(j,S,    l'uir-.    1513,   en   van    Dieii- 
wer    N.    N.  ;   tr.    2'^    l'ieter    liicker   (zie    .\ant.    bij    N^    57). 
l'it   liet   eerste   hu  wel.    was   eene   eeni-e   d.icliter: 

Dieuwer    Jacobsdr.    Rii).-,ch,    tr.    Andiies   Cl.iesz.    Ji<ielens   (/ie     \:int 
bij    ^■'^    72). 
cc.    Willem   Jiennin-h,  Jansz.,   -eb.    1.(87   (/). 

dd.  Jan    ]',emiin-h,    Jansz.,    -^b.     i4,,o,    st.     1556    (w),     ir.     i^     Katrijn 
Gerrilsdr.   Cop,   st.    kc.rt   v.M.r    \m.    1532   (//),  dr.  van  Gerrit  Jansz. 
en    Win   Geert   Jansdr.;    tr.    2\    Maria    Dircksdr.    {o). 
Hit    het    tweede    huwel.    sproten    zeven    kinderen,    uier   namen    niet 
vermeld    worden;    uit   lu.t   eerste   waren   zes    kinderen,  waarwin  de  twee 
OLuUte,   beide   j.m   i;enaauui,  jon-   stier\  en   en    de   \  ier  anderen  vol-en  : 
aaa.    Duyf   Jansdr.     JJennin-h,    -eb.     1525,    tr.   Jac.b    J'elser,   JaiLsz.,   alia.s 
Jacob  Jansz.    „in   't   Lam",   be-r.   O.    K.  27  April  I  Sgó,  pelterijen- 
handelaar  in  de   Warmoesstraat    „in    't   ver-uiden   Lam";  ijveraar 
voor  de   hervormin-  te   Amsterdam,   werd  verdacht   bij   de  beeld- 
stiirmerij    in    tle    Uude    Kerk    in   Au-,    1566  het   beeld   van  Siiit- 
Kochus  om-cwori>en   te  hebben  (/-),  zoon  van  Oude  Jan  Jansz.  „in 
'l   Hart"  (,/).   Hij  lui  II.    rnjii  Jeioen.Mlr  ,  l.e-r.  O.  K.    15  lAbr.  1 OOO. 
bbb.    Aecht   Jansdr.    Hennin-h,   tr.   Jacob  Jansz.   Coeckebacker  (zie  Aant. 

bij    N".   65). 
ccc.   Gerrit  Jansz.   ]>ennin-h,  -eb.    1529. 

ddd.   Matthijs    Jansz.    Jienningh,  -eb.   Nov.    1531,  was  in    1556  uitlandig. 
Gerrit  Iknnin-h,   Gcrritsz.  (bovengenoemd),  (-eb.  om.streeks   1400), 
tr.    Katrijn    Paulusdr.    van    Neckeren,    (zuster    van    Jan    1'aulusz.    van 
Neckeren,  .Sch.    1437). 

Zij   wonnen   twee  zoons: 
a.    Jan   l!ennin-h,   Gcrritsz.,   vol-t. 


b.  G 

acff   Jlcnii 

in-h 

,    (iei 

•rits 

.    kurl   V 

•,H.r 

Mei 

I4,S7 

(/■) 

w..on 

de   „p 

de    1'hiel! 

,e    il 

1    een 

hii 

li.s    „ 

niil    een 

b( 

)em_i; 

aei  l"  ; 

Se 

h.     i.t; 

■j  ;   ir. 

Klisabcth 

van 

ihu 

idsh 

DoriK 

c,   -enaa 

nid 

buv 

sziiuns. 

,  ali 

a.s    lüi: 

sabeth 

Jiinsilr.   V 

an   Oudls! 

hn,„ 

11,    si 

..    lü  \h 

:c,   1 

5 '  5. 

dr.  va 

n.U 

m  Wol 

(zie   Aant 

bij 

N^  ( 

:n))  ' 

L-n  V. 

m  Wend 

:ehi 

Hiel   i 

Ui  rek.-,, 

Ir.  \ 

,an  W> 

inner. 

Zij    iieitr. 

,   Mi- 

.   Wil 

iein 

AlK 

hiesz. 

LI 

it    het   eci 

■ste 

hiiwe 

\       S| 

iruDl 

een    /au 

111  : 

(ier 

lil    llei 

min 

-h,   >\u 

L'  j,.n-- 

over 

■leed. 

j^' 

lil    Heniiin 

l^ll. 

Gerr: 

itsz. 

,    (b. 

iveii'^eiK 

lein 

d),     ( 

;4eb.    ( 

inist 

;  reeks 

1430), 

Sch. 

1471 ;   tr 

.'  N. 

Jac. 

l)sd! 

•.,   dr 

•.    van   J. 

leui 

j    11e 

ndriek 

Al 

iweisz. 

(s). 

Zij   lieten   vier  kinderen   na : 

a.  Genit   I5ennin-h,  Jansz.,   v.ili^t. 

b.  Mr,    Jan    Hennin-h,   Jansz.,   .Sch.    I4()2,   Sehi>nl    I4()5  ;    Raadsheer  in 

den  Rade  l'ruvinciaal  \an  IhiUand  (voor  151,-;);  hij  en  zijne  vrouw 
bonwden  eene  builenplaats  aan  den  .\mstel,  Hrillenbur-  (laler 
KosUerloren  en  daarna  Ru\-ssclienstein  -eiioemd  (/)),  en  slicht- 
ten iii  1513  het  Clarissenklooster  binnen  .\nislerdani  (//).  Tr. 
Ininie  N.  N.,  „een  boere  tl(oelUe)r  van  1  )ieinen  niaer  seer  rijek" 
(,-').    Zij   oveiietlen    kinderloos. 

c.  K<ilrijil      Uenninidi,     tr.      iMans     Claes     1  lej'iieiiz.     (zie     bij     N°.     17, 

ISijl.    J). 

d.  Mr.  Jacob  lienninj^h,  (i;eb.  omstreeks  1470),  st.  viiiir  1  529,  notaris  (w) ; 

Secr.     1505;    tr.     i\nu    Jacobsdr,,    die    in     1541    als   wede.    op   ^\^:n 
ViJL^endani   woonde  (.1),   dr.   van   Jacob  Simonsz.   (v). 
Hunne  drie  kinderen  voli^en: 
aa.   Jan    lienninyli,  Jacob.sz.,  (Ljeb.  omstreeks   1  500),  bei^r.  .N.  K.   13  A|jr. 
1567,   lakeiikooper  op  ócn   Nieuueiidijk    ,,op  tle  zuyderhouck  van 
Jan   Curten    ste-e",    „in    't   vlie-ende    \'arcken"    (.0);    Waardijn  der 
lakeneii     1546;    tr.     Lielf    Adriaensdr.,    st.    aan    de    pest    in    ISlei 
1567    (acht  da-en   na   hare  dochter   Anna  Jansdr.    llennin-h),   dr. 
van    Adriaen    Michielsz.    (zie    liijl.    1,    hieronder). 
Zij   wonnen  zes  kinderen,  die  vol;j.eii : 
aaa.  Jacob   ]^cnnin<^h,  Jansz.,   N°.  24. 

bbb.  Michiel  Jansz.   Iknningh,  st.   kort  voih'  Juni    1565   (aa),   tr.  Lijsbeth 
Pietersdr.   Codde,  dr.  van   Pieter  Pietersz.   (zie  bij  N°.  57,  Bijl.  2) 
en  van   Nelle  Claesdr.   Boelens.   Zij   hertr.   Otto   Vogel  (zie  Aant. 
/  bij    N-'     .|2). 

Uit   het   eerste    luuvel.    was  een   eeni-e   zoon: 

Michiel    Michielsz.    Ik-nningh,    geb.    Juni     1565,    .st.    te    Haarlem   en 
begr.  te  Amsterdam  N.   K.   29  Oct.    1593. 
ccc.   Myen    Jansdr.    Benningh,    st.    te    Emden    in  of  kort  vnov    1578,   tr. 
(v(H)r     1555)    Matthijs    Matthijsz.,    st.    te    luiiden    in     157.S    (/;/;), 
„cramer"  in  de  Warmoesstraat   ,,in  de  drie   nnide   Roosen". 
Hunne  dochter  was  o.   a. : 

nieuwer  Matthij.sdr.,  tr.    Pieter  Clae.sz.   Calfl"  (zie  bij  N°.  43,  lïijl.  i). 
ddd.    (ieert    Jansdr.     Henningh,    st.     kort     v>H',r     Mei     1569    (,,),    Ir.    I'ieler 


Matlliijsz.,  bc-r.   N.    K.  6  Juni    156;,   luiiclcukuoiH'r  op  Jan  1  lans- 
scii[iad.   —   Hun  celliste  zudii   stierf  joiii;. 
ccc.    ICnu    Jansdr.    liciinin,i;li,    „de    derde    dculUer    \an   Jan   en(de)   laeve 

uil   aecht   da-hen   oft   daer   ciUrenl    nae    luier   luoeiler"   (,/,/). 
f((.    Anna    jansdr.    liennin-h,   si,    vrijster   in    1  so;    „14   lia-liefn)   ui\   om- 

aan    „de   (|Liade   sieelilen"    (d.    i.    de    |iesO. 
bh.    liriel    Jacobsdr.     liennin-h    (,r),    Ir.     1^.    I  )irek    (\unelisz.    Kater,   st. 
5     .Sepl.     15.K1,    aan    een     „i|netsure"    lieni   dcxn-   Claes    Velsernian 
toe-ebrachl  (./ƒ);  Ir.  2".   I  lillebrand  Lu)  tsz.  (zie  bij  .\".  55,  Jiiji.  11. 
üil   liet   eerste   luiwel.    s|iro<,t   een    zoon: 

1'ieler   Uircksz.    Kater,  yeb.    1335,  komt  niet  zijn  oom  Jan  Heiniint^h, 
Jacobsz.,    in     1  51)4    voor    als    vooyd    o\er    de    nnnderjaris^e    na-elaten 
kinderen    \an    Griet    Jacobsdr.    HeiuiinL;li   en    1  lillebrand   I.intsz.   (j;x}'- 
was    WaterLjeus    en    in    1570    luitenant   van   Nicolaes    Ruwh.iver  {////}; 
tr.  Aelti^e  1'ieterstlr.  Spiei;-el,  dr.  van  1'ieter  Jansz.  (zie  .\aiit.  bij  N".  59) 
en   van    Katrijn    1'ietersdr.   van   Neck   alias   Coppit. 
cc.    liartholonieus    l!ennin-h,    Jacobsz.,   bcL;r.    \.    K.    21    \ov.    1563   f/7), 
koopni.in    o[)    <\cn    \'ij-endani    (//}    „in    ile    blinde     W'erelt" ;   tr. 
I.ijsbeth    l'ransdr.   van   Cainpen,   bcL;r.    .\ .    K.    27    .Sept.    157?,   dr. 
van    l'rans    (zie    Aant.    bij    .\  ^    ju)    en    \'an     1  rijn    I  lillebrantsdr. 
i\vn   (»ller. 
Twee   kinderen    werden    uit   dit    huwel.    -eboren : 
aaa.    b'rans   lieiniin-h,   -eb.    1544,   be-r.   O.    K.   -S  Au-.   13S2,  .Sch.  i^Sj; 
tr.  J.S  Dec.  157.S  Marit-e  1  lendricksdr.  ilaeck,  st.  S  Ajiril  i(,ji  (/■/■), 
dr.    van    llendrick   Jansz.   (zie    Aant.    bij    .\'\    -,/)   ^'i    van    Claes-en 
\-sbranlsdr.    Hem.     Zij    hertr.    llen.lrick    llendricksz.    \an    Hron.:k- 
l.orst   (zie    Aant.    bij    N^    19S). 
Uit   het   eerste   luiwel.    was   eene   eeni-e   tU.ehter: 

I.ijsLielh  l'iansdr.  l!ennin-li,  tr.  Jan  Jaiisz.  C'ock  (zie  Aant.  bij  N'^.  134). 

bbb.    luni    liartholomeu.sdr.    liennin-h,    Ir.    Willem    \sbrantsz.    Kieft  (zie 

bij    N^.    5X,   ]5ijl.    1). 

Gerrit    Bcnningli,  Jansz.,   (bovengenoemd),  (geb.  omstieeks   14ÓO),  st. 

kort   voor  Juni    1504  {//),   K.    i4y.S;   tr.   bij   luiwel.   vcjorw.   d.il.  2Ó  Juli 

1401    (WW)    Katrijn    Üirck    Ilevauanszoonsdr.    Ru\-.sch,   dr.   van   Dirck 

lleMuan-.'.,   .seh.    ij^i,    K.    1.(70.  Ihir-.   1  |S  j,  vn  x  an  K.iinjn  1  lendnek 

AuueUzoon.dr. 

L'it    dit    huwel.    sproten    vier    kinderen,     waarvan    de   drie   vol-eiule 
bekend   zijn: 

i52(.;    tr.     Maria    Jacobsdr.     W.rhe^eii    {;/;/),   -eb.    te   Amersfoort, 
st.    te   Amsterdam   en   be,-r.   O.    K.    lu   Ai)ril    1573. 
IJLuuie   kinderen   waren  o.   a.  : 
aa.   jacob   i;emnn-h,  Jacobsz.,    \^    14. 
l.)b.   Jan    llc'nningh,   be-r.   O.K.    1    A11-.    151)7   (,»,»),   Gomm.    1 595  ;  Ir.  1°. 


(omstreeks  1555)  C.riel  Siiuoiisilr.  CliiÜ,  si.  kort  v.inr  |,m.  1574  (/>//); 
ir.  2".  I  i\lrt.  159J  J.ijsbeth  l'raiis>lr.  \-.m  t'anipen,  l^vIj.  te 
Utrcclit    1562.    —    Winnen    versehei.lene    kinderen. 

b.  Cornelis    HenninL^h,    (ierrilsz.,    st.     i()    Mei    \S-\7    „op  niaene(n)da!4e 

\\oniiin;4en    ;'.ieli/.elf    in    een    viaai;    \'an    w.umzin   toei^eljraelit   (,/,/), 

brouwer    n\>    „d'arliier-raehl"    irr);    .Scli.     1  5  ]  8,    R.    1  5  1  .j,,  linr;;. 

i5.:;4;    tr.    Act-e    Vranekemlr.    de    Wael,    st.     15Ó5    (.0),  dr.   van 

Afr.    Vranck  de   Wael,  Jans/,.   (zie   Aant.    bij    N=.   .|.u). 
Zij   verwekten   drie   kinderen: 
aa.    Katrijn    Cornelisdr.     Hennin-h    (de    Oude),    tr.     1'ieter    i'ieter    (k-r- 

brandszoonsz.     I-Jlin-scIi,    st.     te    Leuven     2    juli     IS/'*^,    Scli.    1555, 

-Schout    1566,   Jïur_L;.    157.1,    R.    157Ó. 
bb.    Hillc-unt    Cornelisdr.    liennni-h,    tr.  jon;_;e  Jan    Diixenz.   (zie   .\anl. 

bij   N°.   46). 
cc.    Katrijn    Corneli.sdr.    ])ennin-h    (de    Je)n-e),    tr.    Jan    Verburcli,     \d- 

cobsz.,   N°.   47. 

c.  Jan    IV'nnin-h,    Gerritsz.,    st.     1557,    Sch.     15,^.     „rexsde   na  Jii(e)- 

r(iisa)lem  ni  het  -eleij  v(an)  een  Aut^ustiner  Monniek  en(de)  noch 
2  rcijsbroeders,  alle  4  wt-eschildert  ni  het  tatereel  lot  Jaeob  en 
JJacrtLjc  lienninL;h"  (//);  tr.  I'rijn  .Stansdr.,  st.  k.nt  voor  Au;;. 
'579.  luK^gbejaard  (////),  dr.  van  Stans  (.laes  Stansz.  (zie  bij  N^.  .S2, 
Jiijl.  I)  en  van  Katrijn  ol'  Tru)-  Gorritsdr.  van  .Alckniacr. 
Uit  dit  luiwel.  sproten  o.  a.  de  volgende  vijf  kinderen: 
aa.  Gerrit  liennin-h,  Jansz.,  tr.  JannetL;e  l.ani,  Jacobsdr.,  -eb.  te  Utrecht, 
st.    1604,    na   hertrouwd   te   zijn   niet   Ge]  rit    l-'ransz.    ]5oL;aert. 

aaa.  Sophia  IJennini;!!,  t^eb.  ]5()l,  tr.  Dec.  I5<)l  ('laes  Ment,  ( 'omelisz., 
Ljeb.  1551,  wocuule  bij  zijn  huw  el.  ,,in  tle  brouweiij  van  tien 
Arend",  en  wa.s  dirs  waarschijnliik  in  ilienst  l.jij  ilcn  brouwer  I'ieter 
Dircksz.  llasselaer,  N°.  64,  wiens  zw\u.;er  hij  dooi'  dit  huwelijk 
werti,  zoon  van  (.'ornelis  Jansz.,  bontwerker  ,,in  'l  roeide  Cru_\'s", 
R.  1567. 
k'.ene  ilochtcr   uil  dit   huwel.   was  {vi'): 

ICva  Ment,  i^edi.  O.  K.  1  Jan.  i('jo6,  st.  i(35.S,  tr.  j'.  te  Anister- 
tlain  S  .\pnl  162;  Jan  1'ieters,:  Uoen.  -eh,  te  Hoorn  S  J.ui.  i;^;. 
'  si.  op  'l  Kanteel  IkH.uki  m  dv-n  nachl  tirs-^clu  11  20  en  2 1  Sept.  102. 1. 
GoLiverneur-lieneraal  \  an  ?yederlandsch  C  )osl-lndie  1617  (op-etreden 
i()ic))  -  102:;,  en  van  1624  (op-etreden  i()27)—  zijn  o\erlijden  ; 
]5ewiiulli.  O. -bul.  Cuiip  ter  Kamer  Hoorn  1024;  Ir.  2".  te  /\msterdani 
ló  .Maart  1632  .Marinus  Louysz.,  L^eb.  te'  Middelbi.irL;-  1 598,  koo])man 
Ie  .Amsterdam,  waar  hij  12  April  1639  poorter  werd  (ïc?.'),  ]5ewindh. 
W.-Ind.  Conip.;  tr.  3".  Ie  Graft  22  Aui^ustus  1646  Isaac  J5u\-s,  geb. 
te  Arnenuiideii  1617,  l.icentiaat  in  de  rechten  en  aih'ocaat  op  den 
Sin<^cl  te  Amsterdam, 
bbb.   Mar-riet   Jiennin-h,   tr.    I'ieter  Dircksz.   I  lasselacr,   N°.  64. 


1>1>,  lij.lK-lli  Iknniii-h,  Jaii^dr,,  ir^  Wi-b.nit  de  Wad,  .\...  4... 
cc.  Claos  ]icniiini;h,  Jaiisz.,  -st.  jO  .\ul(.  i  5w4  (''n,  wc.iul.  m|i  .Kn 
liurijwal  „in  de  blaeuwc  l^jsc" ;  was  vciukhmIcIijI,-  liaiidriaai  m|, 
Moscovië:  ccn  van  /.ijnc  /ioons  alllians  bcvoiiil  zich  Icn  lijdr  \aii 
'L  overlijden  zijns  vaders  Ic  Muscou  i/y);  Ir.  Aiincli^c  Willciusdi, 
Dciff,  dr.  van  Willem  L'cuneli.sz.  (zie  hij  \"\  57,  liijl.  i)  en  \,ni 
W'ijve  Claesdr.  liicker. 
ril  dit   luiwel.   sproten  zes  kinderen,   w.o. : 

Jan    Hennini;h,    Claesz.,    -eb.    1S''',S,   woonde  op  den   N.   /..   .Achtcr- 
buri;\val;   tr.    15    Mei    1591    l.ijsbetli    l.ambeitsdr.   Coppens,   L;eb.   1 56S, 
dr.  van  Lanibert  en   van   Lijsbetli    Re)ersdr. 
Van  hunne  zes  kindei-en  volden  er  hier  drie : 
aaa.   W'ijbrich  jansdr.   J5enningh,  geb.    1592,  bet^r.  N.  K.  9  Nov.  1629,  tr. 
24    April    1618   Halthasar  Jansen,  geb.   te  Hamburg  1591,  st.  kort 
voiir  Nov.    1646,  in   1618  lirogist  in  de  1  lalstccg,  daarna  koopman 
en  suikerbakker  in  de  Warmoesstraat    „in  de   witte  Roosecrans". 
Het  gezamenlijk  vermogen  van  hem  eu  van  zijne  huisvrouw  bedroeg 
na  beider  overlijden  in    1646  de  som   van   /'  280.000. —  (:.:). 
Het  jongste  van  hunne  drie  kinderen  was: 
IClisabeth  Jansen,   tr.  Jacobiis  Iveynst  (zie   bij   N°.    122). 
bbb.   Geertruyt   Jansdr.   Jïenningh,   tr.   Johannes  van   Collen   (van   Ceulcn) 

(zie  Aant.  bij    N".   257) 
ccc.   IJsbrant   IkMiningh,   tr.   in    h'rankrijk    h'rancisca   Rensi   {iniii). 
Zij   lieten   vijf  kinderen   na,   w.o.   (l>///>): 

Christina   J5enningli,   tr.   l>;e\-nier  \au   Kuyck   (zie   bij    \^.    7(1). 
M.   ISrechtgcn  Jknningh,  Jansdr.,   tr.    l'ietei-   Rndingh,    .\lbertsz.  (zie  bij 

N°.   23,   ]5ijl.    I). 
ee.    Cirietgc     lienningh,    Jansdr.,    tr.    Jacob    Willenisz.    Stachouwer,   geb. 
te  iJevcnter,   zeepzieder  te   .Amsterdam   (ip   't   \\'ater   „in   't  roode 
.Scharlaken",   zoon  van   Willem    l'dbertsz.   .Stachouwer  (<-<v). 
Hunne   kinderen   waren   .,..a.   (,W,/): 
aaa.    Dr.    llubrecht   .Stachouwer   (zie   bij    \"'     5),    tr.   Truylgen   van    l'dseii 

(de   Oude), 
bbb.    Willem   Jacobsz.   Slachouwer  (zie   bij  N^  5),  tr.  'rru>tgen  van  lilscn 

(tle  Jonge), 
ccc.   Grietge  Jacobsdr.   .Stachouwer,   geb.    1570.  tr.  22  Mei   1590  lialthasar 
Jacobsz     de   (iruMer,   geb.    te    Rotterdam    1 5('>7,   st.  te  Amsterdam 
en   er  begr.    X.    K.   24  .Sept.    1641. 
l':ene  dochter  uit  dit  huwel.   was: 

Catharina   de   (;ru)ter,   tr.    Lucas  Jacobsz.   Rotgans  (zie  bij   N°.   53, 
Bijl.    1). 

Bijl.    i.   Adriaen  Michielsz.,  testeerde  te  Amsterdam    12   Oct.  1541 
(fff),   tr.   N.   N.,   en   liet  twee  dochters  na: 

a.   Lietï  Adriaensilr.,  tr.  Jan   Jienningh,  Jacobsz.  (zie   ;\ant.  bij  N°.  14 
hiervoor). 


b.  (ihcorl  Adriaciisdi-.,  st.  voor  1564,  Ir.  lai.LTl  l'icU.rsz.  alias  l''.lljcrl 
de   Vries,    st.    voor    1562,  zuivclknupcr  in  de    Kalverstr.iat   (fff). 

7a\   verwelvteii   zeven   kinderen,   w  o, : 

Anna  Islbertsdr.,  tr.  Arenl  Curnelisz.  „in  den  .S|)ieL;el"  (zie  Aanl. 
bij    N".    130). 


(,;)    .St;uUrc-k.     15O6,    lu.    Ij7    V'.;  (/-)   Nauii.lihl   iler   \V.i.u,li|n. ;  ar,  liici    .Ier  L;iM.n,   l  ,   \' .   5;  (,) 
Vol^L-iis    .SlIki;!],    i,    H.-iiU    l;rniii.i;;li,    Ccnit-./.,    .licu    liij    lUiuiiii.i;!.    Ccnilv.    nnemi,   iii    l.^Ol    „vn- 

k-.Icn.    Die    k.u,    uict    luist    /,|M,    ,.ani,.c/ica    .iji.   / ■    DIkI.    Ilennin.ul,,  (u-nit./.   iu    1404  .^el.uivn   i.^, 

MijkcM^  ccl,   o|,Ma.,l    v.u,   .Schar,,;   (,/)   Sd,,.r|,;  (,-)    \,,lKn,s  .SJ,,k-|,:   „lianl    v.u,   acr    Ihir,^^   .\,la  ,„-,,  .Il . 

van    .\.lani    van    .k-r    li.iivli    k^"'-    i" ^'«'i    Ür.ikcl"  (.M.    .M.,   y.    171,    146I.   .\Ilii   /ie  mulrciu   .k- 

Lcwcmlü  vcTuaMNclia|,  tus-,ilK-n  .Ie  .\,n.tci,lainsd,c  lainilic  Wili.iixli  en  .Ic  a.k-llijKu  van  .1.  r 
liurdiVii :  N°.  47,  n,...t  <-;  (/)  {-)  Viil.-cn;,  .Sehac|.  vv.i.  /ij  uLnu  .Liclitcr  van  „Cvnit  van  Vli.l, 
Jaiisz.,  Riil.ler,  (,'cli.n-.  A'.  1  ;6S,  ,,l,.  1404  in  KI. uu,  act...  ;6"  lu  van  .Ma.litLl.l  van  .Ier  Mn »  l-,  .lic 
sturf  1421."  (M.  S.  Scli.ic|,,  arcliicf  van  Jhr.  Mi.  C.  II.  r,.,.Lci,  I,,.  10).  I  K,c«  cl  Scli,u|,  aU  ^lclfjaa|• 
van  Ccnit  van  N'licl  1404  ii..cnit  l.'lc  .>.,L  ( i.ni.llu.cvcii)  \cilJa.irt  l,i|  I  ,ccrli  11)  .1,  v.in  « ic  In:  ,cll 
(.pgocft,  .lat  A\  in  I412  k^-'I'""^^"  >-.  t"t  ''jH'-  .L'^lilcr:  |)cnl,cli|k  /.il  .U  na.uii  \.in  \  licl  «cl  ccn 
vci-diclit.se!  zijn,  .licncii.lc  Ier  (.plui^teriiiL;  \an  eciie  ..iil.ekeii.le  i:ccinii>.l  N.  X.;(/;)  \Vk,  Re.^.  2, 
fo.  303  V°.;  (/)  Klapper  op  .leel  J  \.in  .Ie  \Vee^k.  Ke.-istci,,  I.,.  i-j  V.;  (/I  \Vk.  Kck-  j,  1".  24.); 
IVnniiiijliocU  ik-r  Wee^k.,  I...  5  VS;  Re-,  van  Ilni-verk.  en  Uiv.  Men.  .Ier  Weck.  1 509/45,  I...  35 ; 
{k)  StadsrcU.  154.;,  f...  23  V°.;  .Seliacp  M.  M.  p.  17S;  [l\  \V,iar,Ll.i|nlijl  .le/cll.le  aU  .Mr.  Willem 
lieiiningti,  priester,  ,lie  kort  v.S.ir  1542  sticrl,  hij  Kalrijn  Jacl.  I  lii.i;eii/...n,-..lr.  ccn  /...ni  nalateii.lc; 
J.icol)  Hnijen/..,  die  st.  157S,  na  in  1555  ,t;c;r.  te  zijn  met  .Ie  .I.H-liler  van  •rinjinaii  l;ni.'.;en  (Wk. 
Ret'.  4.  f"-  292);  ("')  Hit  liet  \\k.  k.-c.  4.  I".  I'l',  l'lijkt,  .lat  Jan  I  knnin.^li,  j.in-,.  .,p  't  la.,t,t  van 
zijn    k-veii    in    linnneieck-    in,.eil.jklie.lei.    verkeei.le.    Iniiners  »cr.l   .I.M.r  .Ic   naaste   c.UerHanteii   in 

vmninderiiif;  van  't  l.cuijs  van  't  imiclerscrl  van  /ijnc  kin. Ier,  n  nu  het  eerste  l.iiuclijk;  [n]  Wk. 
Rey.  4,  k,.  65  V'.;  (,.)  Wk.  Rei;.  6,  l„s  int;estoken  bla.l  hij  lu.  22.,,;  (/)  Reg.  .Ier  (  onk.^icn, 
N°.    273  R.    I.,   f„.   75;  (^1   Renteln-.    I,   lu.    102;  (r)   Wk.    Re-.   2.   1.,.   31;  (x)  .Schacp,  .M.    .M.,   1,..    14". 


.■p,   .M.    M., 
14;  (-.Ijan 


011, Ie    va, Ier";  (/)  ter  Cniu,   \',   p.  6S;    (/,)   ter  Ci.iiiu,    \lll,   .Mpli.ik.   K.l;.,   i.   \.; 

p.     146;    (7<,)    Wk.     Rc.l;.    4,    1".    9-2    V-.;    (,. )    R,,„ylM,ek,    lu.    3S;  (1,    Wk.    Re,-. 

jac.lis/.    liciininK'li    heliumMe    in     1 5O0    t.it    .Ie   .leclncniers  aan   .Ie  ,I...m    '1    lliir-ei 

seeiile   luterij ;   /ijii    ii.iain   en    het    inutl..,   .lat    hij   evcnal,  elke  .Iceincmer    .,p;;e\en   m.iest,  /ijii  ,il-  \  ..I;; 

opgeteeken.l :    „nyet    is    :.;cuui.len    iet,    s.,ll    ^acii    tut    nyet   .l.itiiieiu   niei  en   sict,   .\1,  .lu   schiet,   -al 

(l.(.terij-hoeek);  (■i,/)  Wk.  Re-.  S,  1,,,  14.,  V".;  Ik-ra.ilre-.  .Ier  W  cesl..,  .\.  /.,  i.  .1. ;  ;WI  Wk.  Rei;.  10 
k..  174  V.;  \f,)  Wk.  RcK'.  ..),  fu.  Iu6  V  .;  (,/,/)  Wee  k.  I..  „7,  ,.  v.  Ik.nninek;  (,v)  „Criet  meesKer 
Jaeuh  lian(n)iiiev  .luchter";  Wk.  Re;;.  4,  1...  i.,,4  \' . ;  ( //')  |ii.iitieiH,ck,  N'.  5(^7  U.  I.,  k..  71  V'. 
(-')  (Jn.jt.,cl,.  4,  h,.  ,26  VS;  (////)  Ier  (;..uu,  VI,  p.  321  ;  (//)  Wk.  U.  .l;.  7,  I.,,  3,-4;  (//)  Ru.,ylM,ck 
f".    93    V'.;    1553;  (Wl   ^^   S.    Ik.cker,  h,.   3.;  (//)  Wk.    Rc.l,^   2,   h..    ,;i.j   \'.;  {,nm)  (leslayt   Re-ister 

van    \.    Witseii;    lus    stuk    vuuriii;   (////)  yic  acte   van    hu»  cl.   \ « .   lusschen   Ant..nis  Willenisz.  ei 

Marie  lai'ul.s.li  lleiinin-h,  Weesk.  k.  V.,  i.  x.  1'ictcrs,.;  (cel  Wk,  Re;;.  12,  lo.  22,1  V°. ;  (//)  Wk 
Re;;.  K.,  1...  3M;  i;;l  l.iMui.kucl,  \'.  51,7  K  k,  1..  15...  , -l  i;,,.,.;ni,  1.  lu.  4:;  (y^l  Ik.ek  xa, 
lliUN.  en  lil;;.  .S|,  l'ieiei  ,.-.1-1  huis  i5(iu/72,  1...  3;  (A'l  Sehaep,  M .  M.,  p.  147;  1/,;,)  Wk.  Re-,  1. 
k>.  219  V".;  \vv)  van  Khe.lc  van  .l.a-  Kluut,  ,1c  I  mum  crncnis-(  lencia.il  etc.  van  Ne.lcrI.  InilieV  p.  3 
011  vcrv. ;  (7i;tc)  l'o..r[crl..iek  K,  h..  .|6.  -  Ken  17e  .euusche  Ak  .S.  yencal.iyie  up  het  Kean.  aieliie 
te  Anistcialani  nuenit  hem:  „Rad  in  u,,stin,lien  ,laer  na  lic»  inihel.l.er  van. Ie  westimlisclic  e.unp." 
[xx)  M.  S.  Hacker,  k..  18//;  [yy)  Reyraalret;.  der  Weesk.,  N.  Z.,  i.  .1.  2  Sept.  15.94;  (,".;)  Wk.  Re^ 
27,  fo.  65;  {tuiti)  Gencal.  Kraiickeii  op  't  jjeiiieente-areliiel',  ki.  2S;  [libh)  Christina  lienniii;,di  «er. 
bij  liare  ondertr.  geassisteeril  duur  hare  twee  neven:  Aluani  van  L'ullcn  (van  leiden)  en  l'iete 
Ikireks/..,  tjelr.  met  Maria  van  Collen  (van  Cenlen,)  Jans.lr. ;  {ccc)  Cna.tm.  2,  ki.  114  ;(,/,/,/)  Reiitclu 
18,  ki.  262  V'.;  [tie\  Weesk.  \..  3.(4,  i-  v,  Micliiels/.;  \fff)  W  k.  Ke.-  S,  1...  N.S  V  .;  (ir.M.tm.  ; 
fo.   22;   Rentekr.   2,   h.l.  242. 


46 

5.    EVERT  CORSZ.  SCHOS. 

R.  1  57S-- I  5S2  ;vcrk../.LMi  do.  U(lc  af-cv.uiRli-iloiulcr . Sdiullcrijcii  27  ^lci  157.S. 
■  Had   rcvds  scdcrl    1573   als   Raad   in   tic   N'n.cdschai)  /.iUiiiL;-. 

Kcrkm'-.  O.    K.    1572;  O.   Z.   llLiis/,ilLciiiii'.    1574. 

Luitenant  tier  L(ccli;4ccrdc  liiirt^ers    1572. 

Hci-L(cvaardcr  (slukvischkoopcr)  in  de  Warnmcssti-aal  „in  'l  -uldeii  Wav-.- 
-cn"    („). 

Wci-tl  24  April  1545  |)o()rtcr  van  Anistcrdam  (/')  en  in  Januari  1574  met 
Jan  Clacsz.  I'ijl  en  eem-e  anklercM  naar  Denemarken  en  de  1  l.mzesteden 
ycdeputccrd  oni  zunwel  te  C'uppenli.iLieil  als  te  llrenien  eii  te  1  laniburj^ 
aan   te  drinj^cn  op  het   uitrusten   \  an   schepen   teilen   de   (".cuzen   (r). 

(ieb.    te    Oudeuater,    st.    te    Amsterdam    en   er   beL;-r.    O.    K.    27    /\ul;.    15.S2. 

Tr.  (vo,-,r  155c.)  Lijsbeth  I  Icndricksdr.,  beL;r.  O.  K.  14  Oct.  I  5.S0,  dr. 
van  Ilendrick  (lerritsz.  „in  de  lloppesack"  (zie  Rijl.  1,  hieronder)  en  van 
l'.n-cl    I.ambertsdr. 

Winnen  Kinderen. 

I^IJI,.  I.  Ilendrick  (^orritsz.,  scheepmaker,  wonende  in  de  Warmoes- 
s'.raat  „in  de  lloppesack",  st.  exenals  zijne  vrouw  in  ol  kort  viiór 
1546  (./);   tr.   luit^el   Lambcrtsdr. 

1  lunne   kinderen   waren  : 

a.  l.ijsbelh    llendricksdr.,   tr.    Ivvert   Corsz.   Schos  (,■),    K°.    15. 

b.  Aef    llendricksdr.,    Ir.   (vo.,r    1540)    Xanrnn-  Jansz     l.ock,   Overman 

van   i\c\\    llandboo^rddelen,    1547-     \[i,   (f). 

c.  Cornelia    llendricksih .,    Ir.   (\'c...r    1546)    Ilendrick   Sinionsz.    lloppe- 

sack,   die    het    huis    van    zijn    schoonvader    bij    de   .scheidin-   van 
diens   nalatenschap  overnam;    Overman    \an   den  1  landb.  i,,L;d.  .elen 

d.  Simon    llendricksz.,    be-r.    O.    K.    2    .\pr.    1573,   tr.    1540  Sijburcli 

Jansdr.,    -eb.     1524,    dr.    van    jan    Willemsz.    ah, is    Jan    haiclui)-.-, 
(of  \an    ICncluiyseii),   zeilenmakei',   en   \'an    Lijsbeth  Simonsdr.  (//). 

e.  lieer    (ierrit     llendricksz.,    -eb.     152(1,    be-r.    O.    K     23    April    1573, 

priester,     werd     begraven     uit     zijns     z\\  a-er's     luiis     „het     t;ulden 
Mars-en". 
r.    Lambert   llendricksz.,   -eb.    15:10. 

(.;)  W.i-sK  I  i:.  1.  V.  i.iia.iMMli'  ;  (/.)  .siniMvK  ivl.S.  I-  J.;  \'  ;  i'l  Mi.Kr.-t.  1574,  lo,  .|S  \-; 
(,/l  \Vk.  U,-;;,  5,  I,.  SS  \-  ;  (,■)  \V.iL;i-.i.cir  en  Ier  Cuii»  n.u-nan  lu-iii  in  Imlilic  iv.L;>vriiit;-.llMoi: 
l-Aci-t    r,,r,/      S.,ij;li.    ,l,.rli    /no    liLH-lIc-    lii'i   iiicl.    II.    I;..U    l.i.-r   .U-   lH-n:iiiiiu;;L-n    M.lv.cn    vv.i.ir.  .ii.lcr   l.i| 

^ 1-""^    ..l-;^^-''    ^'l'"-"    C'Vk.    Ucl;     5,    r„.    S.,;    155(,);    .,lu>-,I    (,„./.    v,,„    0„,l.-„:„.,     1..,KC^  ,u-,  ,1,-,  " 

(St.uKiv!..     r545,    l„.    jj    V);    ,.t;vn<    Kurw.  Sr "  (i,.,,,,!,:,.,     1557,   I,,.   y., ;   l„    ,lu    v.^.^.Wv  /,,.,  .Ir 

iia.Mci.  iiiri  „KM-  „..uul,.-iiriL;lK-ia  ■^.■.\.M  ,l,.n  ,A.-r  't  ,.!;;.iirvii  u,cu  mcI.i  iiikcli|k  »  ,is)  ;  „l-vcrt  t'ui^/. 
.Scl.u^cli  in  l'  inais^cn",  Ki-j^eci  ihi,'-lii-.t  ii>  't  M-  S,  (.l|,sv,  I,..  UJu) ;  „luxTl  Cl.lc^.'.  SiIukIi"  (Nunin- 
lij.t  (Kt  KL-rl.nKv.lLT,  \.\n  ilc  O  K.  I,ij  Cuinincliii,  1.  |.  4441 ;  „t;^-!  t  S,h.,r.,  van  Ouw.Ult"  (KegcL- 
rini;Mijst  in  ilc  M.  S.  jl.in.lv.  van  1532  uit  .k-  r,.|l,  l,u,.l,  M.inii,.  In.  2061 ;  ( /)  Il.unli.ucli  Scuttv 
rivu   l.uL-cK,  r,..    111    \',    127    V,    140;  (_v)   AUvuicn,   I...   2:12    \     ;  (/,)   WK.    Kl-.   5,   Ie    113   V'. 


47 

|6.    CLAES  REYERSZ. 

R.  I  S/S -1  5S4;  vcrk.izcii  donv  de  af--cvaauli-(lon  der  SchuUcrijcn  27  Mei  1  57.S. 

Sch.    15S0. 

l'lcn  der  zes   Opiici-kaijiteins   der    liuriieiij    dSdO);    een    der   iie-eil   (1567). 

Fnbrickmccstcr    157.S  (na  de   Alteialie). 

Korenkiiopei-  op  't  Waler  ,,in  den   Alulensleen"  (<i). 

Hehoorile  tot  1567  tot  de  voornaanisle  -erelornuxiden  binnen  Anisleidain  (/') 
en   was  in    1568   uni   den   i^eloove   fii-itief. 

St.  1  Dec.  1584  ((■),  zoon  van  Re\-er  I'ietersz.  (/.ie  Aant.,  hierontler)  en 
van   Lijsbelh    I''ran.s  Claesdr.   He)-ii. 

l'r.    iMJl-e  Jansdr.   \'eruer,   be-r.   O.    K.    2  1    Jan.    1600. 

Kind  (o.  a.):  Nii;s<;i;\  Ci.xksdu.,  •^eli.  15011,  tr.  17  Dec.  15.S1)  jan  Pieter 
Aeit.sz.  Mastcnbi-oeck,  i;X'b.  1551),  vleesclihouuer  op  lie  N.  /..  Kolk,  Re-ent 
Ras])-  en   'ruchthuis    i(')0(j. 

Hunne  ch'.   was  o.   a.   (7): 

Aef-en  janscb-  Masteiibroeck,  Ir.  (ieibiand  Jacobs,:.  C.elvinck  (zie  Aant. 
bij    N"".    113). 

Aant.  1'ieter  Reyersz.  alias  Lanije  Lijs  (,),  st,  kort  vór>v  Mei 
1515  (/'),  brouwer  op  't  Water;  Sch.  1487,  R.  1311;  tr.  1".  .\.  N.  ; 
tr.  2°.  tlriet  Dirck  Jiacrdendr.,  st.  kort  vonr  .Aki  151.:;  (-),  wed--, 
met  vier  kinderen  van  Jan  lietli,  l)ircksz.,  dr.  \\n\  Dirck  .Sinion 
liaeideiiz.    (zie    .Aant.    bij    .\\    17)   en  \  .in  .Marij  W  illeni    Dirck^z.  m  ,nsdr. 

Uit    elk   der   beide   huwelijken   sprout   een   zoon: 

a.  Rever    I'ietersz.,    Sch.    1512,    R.    1  53  1  ;  tr.  (v.M.r   1  503)  l.ijsbelh   iMans 

llaesdr.    I  le\n    (//),   dr.    vau    JMans   Claes   llexnenz.  (zie  bij   X".   17, 

Jiijl.    2)   en    \aii    Katiijn    JienninL;h. 
Hunne   kinderen   waren  o.   a.: 
aa.    l'ieter   Rejersz,,   leefde   iiolj  in    1560. 

bb.   Clacs   Re>-eisz.   (i),   N^    16.  ■ 

cc.    Katrijii    Re\ersdr.,   tr.  Jon-e    l'ieter   I'ietersz.    .\ckernian   (zie   .Aant. 

bij    X^.   42). 

b.  Pieter   I'ietersz. 

(a)  Uc'^.  <lcr  fuyitiuvfn,  15ÓS,  fu  2y  V'-,  30;  (JuiJKcli-  11,  f,..  224  V^',  —  De  zoo;i>,  cu  vc-rdcrc 
..M.unnKhu:;,,.  v.n.  l  l,u  ,  Urwi  ,.■  ^,.^,,l^^  .Iri,  „unu  ^^n  .-liU  u.l  h.uu;l.,u  .1  ..U  l.uiuh.  11.,  nu,  on 
ii.vui.Kii  ,uli:  ,M,.Ku-,i,vii  lii  mS  ;  uci.1  N. ,,.!..>■.  Uo.'i-.,  .\1, .ka-u  .11  -l.i.l-J.iniiL;ijii  (K--"l    \\>^-^. 

Kc-.  7,  lu.  112  V);  (/■)  ir,  e:>Hivv,  \111,  .MplKil.  1;.-.  i.  V.;  (,)  „ulujl  a'  1 5S4  iIl-ü  ci,lc  1  )ci  Llnhi  is" 
(.NIaunil.  .Ici-  Vi-ou.UlIi.i|,|,cm  M...rui  het  M.  .S.  Kcnnl.ock);  (d)  Zie  oi.L  ile  ( ieslayt  Registers  v.ii,  !S'. 
Witseii,  fu.  21,  22;  (hiijlseli.  11,  Uj.  170;  {d)  Kei,'eei-ingslijst  in  de  M.  S.  llaiulv.  uit  ile  Coll.  Al- 
l.eiaiMgk  Tliiin,;  (/)  \Vk.  \W^;.  3,  In.  ,^j  V'  ;  (.y)  \Vk,  Key.  3,  lu.  66  \  ",  (.8;  (/,)  W  k.  Ue;.;.  4,  f,,, 
261    \";  (;)   „Ckies  Keyei    i'ieteissz."  ( kej^'eet iiiyslijst   in   't   M.  .S.   ()|.sy,  1...    luo). 

17     Mr.  WILHEM  BAERDESEN,  i;cze-d  BARDESIUS. 

R.  1  578—1601  ;  verkozen  door  de  afi,'evaartli.;.iden  der  Schutterijen  27  Mei  i  578. 
Htiri^.    1578,   79,   81,   82,   84,   86,   89,  92,  94,  95,  97,  99,    idoi. 


Gcdcp.  ter  Stalen  ( iciicra.il,  l)cn(iciiKl  22  Mit.  l.S.S.|;  (,r(K|,  iii  ,lrn  K,i,ul 
nevens  Z.  Iv  Robert  iJudley,  (Iraafvan  l.eyeesler,  l.an.K.n.v.d  .Ier  Nr>K  i 
landen  ii  l''ebr.  iq.SÓ— lO  J'ebr.  1 5.S7  (en  als  /.oodani.L;  in  Oct.  1  5,S(,  bei.isl 
met  cenc  zendint;  naar  lMV_;eland  ((/);  (iedep.  in  den  kaad  win  State  lu  l'ebr. 
1587—12   Maart    1588. 

Colonel-Cleneraal   en    Superintendent   der    ISuii^erij    te    Amsterdam    158". 

Ambaehtsheer,  ue-ens  de  stad  Amsterdam,  van  Amstelveen,  N'ieuwer-Anistel, 
Sloten   en  Ostlcr])  {/>). 

Wuonde   up  de    N.    Z.    lloutmarkt    „in   ^cn   ouden    I.ombart"   (c). 

Was  in  1564  een  der  hcHifden  mm\  de  -eref.unieerden  bin.ien  Amsterdam. 
Hij  moest  daarna  de  wijle  naar  't  Laiitenl.md  nemen  en  trad,  weder  in  't 
vaderland  terui^ijekeerd  zijnde,  in  1572  np  als  Raad  en  Stedehouder  van 
Jonker  Diederick  Sonoy  in  'l  Nonrdei  kwartier,  in  Dee.  1577  als  af-evaar- 
dij^de  der  Staten  van  Holland  te  .Amsterdam  i^ekonien,  w.is  hij  26  Mei 
I57cS   de   beleider  der   Alteratie   {d). 

(leb.  152.S  (,■),  st.  21  Maart  \6o\,  zo>in  van  Willem  Dirck  (zie  Aant., 
hieronder)   en   van   Dieuwer   Dircksdr.   (Hiihtini;!!. 

Tr.    Aech-en    W'illemsdr.    Admirael   (ƒ),    be-r.    O.    K.    12    Au-.    K.OO. 


Kind:    Mk.    Wii.i.km    li\i<i.r;sii 
Krabbendam,   -eb.    150:;,   si.    ,S    Mei 

10  Sept.    I(K>7,   dr.    van    Mr.    Alberl 
Uit  dit   liuwel.   si)rolen   vijf  kindi 


A.WT.   ]Jirek   Bacrdenz.,   .Sch.    1419,   JSur-.  1426,  Ir.  llille-ont  .\'.  N. 
Winnen   twee   zoons: 

a.  Simon    Dirck   liaerdenz.,   voli^^t. 

b.  Goossen   Dirck   Jkieidenz.,   Sch.    1442,    Hur--.    14'»),   wiens  zoon :  jan 

Goossen  Jlaertlenz.,  in  1495  uit  Amsterdam  metterwoon  naar 
Utrecht  en  vandaar  naar  Rijnsburg  tmk  {j )  en  een  zoon  naliet, 
ilie  zich  weder  te  Amsterdam  vestJL^de ;  Goossen  Jansz,  Reecalff, 
st.  Mei  1550,  Sch.  1529,  R.  1530,  JJury.  1536,  van  wien  eene 
dochter  bekend  is :  Anna  Goossensdr.  Reecalff,  tr.  Marten  Pietersz. 
Codde  (zie  bij  N°.   57,  Bijl.  2). 

Simon  Duek  il.urden.'..,  (bov  eni;enoemd),  R.  1440,  Sch.  1452;  tr. 
r\  .\ies  N.  X.;  tr.  2^'.  1.(37  l'-hsabelh  l.errit  De)  inansilr.,  dr.  van 
Cierrit   Dej-mansz.,  Sch.    1414,  en   van   Al)t    i\.    N .   (k). 

Kimlcren   uit  deze  huwelijken   (of  Liit  een   van   beide.')   waren: 

a.  Dirck  Simon    Haerdenz.,   vol-t. 

b.  Gerrit  Simon   Baerdenz.,   Sch.    1481,   tr.   N.   N. 
Winnen : 

Hille;4ont  Gerrit  Haerdcndr.,  tr.  Dirck  Hoelenz.  (zie  Aant.  bij  N°.  38). 

c.  Rulph   Simiui    lï.ierdenz.,   ;4enoemd   in    1478. 

d.  rijmen   Simon    Ü.ierdenz.,   -enoemd    in    1475    (/). 


Mer,      1 

n     Warn 

enhuy 

sen    en 

Ir.   (,•■) 

te  W'oe 

Coinelia 

\an    1 

DO,      ,sl. 

m    .Man 

.    v.m 

Ier    MijK 

(//). 

49 

c.   Anna   Sim,,,,    HacdciHlr.,   Ir.   J. „■,,!,   Willnns/.  (.i,.  hij  N'\  ^,  llijl,   ,^ 
f.    M.ii-ricl   Siin.Hi    Ji.icnlciKlr,,    li.    I'i|,;,„ni    |,.n.;c    l.icul.sz.,  Sl  li.  "i  |<,  |, 
/nnii  van  hnv^c  Jacol,,  Sch.  i.|  ,  i ,  Hui.;,  i.,^.','.  ,.',,  van  Nc'l  N.  N.  (m')' 
Mminc    ilodUcr    wa.s: 

A^'clit    l'il-iains.lr.,    l,-.   Jan   jan-,;^     Vcil.nivli    (/„•    .\anl.    hij    .\".  .|-) 
•j;.   Cccrtriiyt    .Sinmn     lïacnlcn.lr,    Ir.     |ar,,|,     |,„i,;c    |ao  .b.s,:.,    y,,.,,,    va,,' 

j'Hi-c  Jao,|>  (zie  o,,k   lucrvun,)  ui   van'xd    V    .\ . 
11.   f.ijsbctl,    Smu.n    Jiacrdcn.lr.,    n-.n    in    i    Maria    MavlalcnalJ,  „,,lc-,  • 
.L^on.H.nul   in    14;,S. 
])"ck   Sinuu,    ]?ac,-acnz.,  (hichovcn   Lan-K,,,.!,,   Scli.    ,.|;5,   i;un..cn 
Iv.    14,S.|;   tr.    ])icL,wcr  jacl.    Wali.hsz,  „  .nsdr.,  ,1,-.  van   |ac.  .1,  WJ.chsv. 
(/ie    lüjl.    I,   hicrunJcr)   en    van    Alar-ricte    .\.    .\. 

llnnne  zes   kiiuleien   waren  : 
a.   (iriet    ])i,-ck    Haenlendr.,   tr.    i\  Jan    Dell,,    Direk^z,,   .Sch.    i  |.S,,;   tr. 

2°.    I'ieter    Reyersz.    (zie    Aant.    laj    .\  '.    |(,). 
1'.    Ucycv    Diivk    Jlaenlenz.,    k.    i:,,S 
^■-    ''Ü-l-ul    I'i.vkl5ae,,kn,lr.,  .r.'l,auren.M',e.e,-,z.  ,anNeek(..:,eAanL 


jjii    \' 


)irek 
-\rni' 

s.:.(/ie  1 
(/ie  iii 

ijl    i.hierumler 
(//)    (.  lara    (  Ik 

<1.    Willen,    Diiek    i;,ieidenz.,   vo|;;L. 

c.   Sini,>n   J)iiek    Daeidenz,,   .si.   ,',,,-,1^^^ 

f.    N.  l)n-ekl;aerden.lr.,t,-.All,end'e\'ee, 

Willen,     l.iirek     llaenlenz.,    (hurvun 
n>A>Ki„lr.,   dr.    van    Claes    llevn    „in   ,1e 

/ij    li.'len    lu.v    kinderen    na: 

a.    Mr.     riaes    lieyn,    Willeinsz.,   .si.    kin.leri,,,,.,    i    A|Mil    l^,"    ,„,     Sel, 

'5.-.    I-     '53,^.    JSui-      ,5.m;    tr.    (v,,„r     ,5^,;    Ceciruvl    |aa,l, 

Ilu3-endr.,    ue.K-.    van    \-sbranL  Jansz.  Hen  (zie  |,ij  X   .  (,;,  Üijl.    1  ). 

!•■    Willen,    iJirek    llaerdesen,    -eb.    14. ,0,    st.te    Dellt    ,  ^,„S,   .Seli.    ,  S-M, 

■S>di,a.t     I5.(j;    tr.     Dieuwer    Diivksdr.    (jninlin-li,'   dr'.    \an    lüivk' 

Jaohsz.    ,zie    lüjl.    I,    hier,. mier)   en  \  an   ,\    j.i,  .  .1,  Wali,lisz,..,ns,lr. 

1  lui,   z,ii)n   \\,is: 

Air.    Wilheiii    Ikierdesen,   L;cze-d    Haidesius,    X'.    17. 

liljl..    1.   Jacl.   Walichsz.,   ,Sel,.    Kj.S.S,    ti'.    Alai-riele    X.    X. 

Zij    ua.nnen   o.   a.   de   \,i|-ende  twee   kiiuleie-n  : 
a.   X.   ja,-,,k   Walicli.sz.iunsdr.,   v.,|,;t. 
!'•    I'i^'""^i     .l."--l>    W,,lid,s.e,.n:dè,    ir.    Du.k    .sini,.i     lïacrdenz.    (.:ie 

X'.     Jaci)|j     Walicliszuoasdr.,    (ljc)veiii;enoenul),     tr.     lïwck     |aci,bsz. 
Quintini^h,  st.  kort  vóór  Mei    1509  (/),  Sch.    1504,   li.    1505. 

Uit  dit  luiwelijk  sproten  zeven   Iciiulercn: 
a.    I'ije    Dircksdr.   (juintin-li. 
1'.   All..ert  ilc   Veer,   Direksz.,   v-l-t. 
c.  Jacob    Walichsz.,    st.    k,.rt    v.n.r    Akiart     I5_ï3    (,;),   Ir.   ecnc  d,jcliter 

\aii   Clae.s   (lerrit    I  )e\-niaiisz.   en    van    Liicie    X.    X. 
(-1.  Jan    Üircksz.   (Juintiii-h,   be-r.   U.    K.   20   April    1554,   ()vern,an  van 


5^^ 

<lcii   llnndboof^rdodcn    1525   (r) ;  tr.    1".  Dnyf  Clacstlr.  v.in  IKhmii, 

st.    k.iiL   v.H.r    (Vt.    151.)    (,v),   dr.  \.m  Cl.us  Siiiicns,:.  (zie  AaiiL  \n\ 

N".  (.3)  en   van   Alyd   Alhcitsdr.    KanUit;  tr.  'S'.  Acclil  l'ictLisdr. 

Uit    hut    oci-.slc    luiwc'l.     wa.s    ccnc    tloLlitei-,    uil    licl   tweede   waren 

drie   kinderen,   die  alle   vuiL;en : 

aa.   Katrijn,    daaina    Dnyf   Jan.sdr.    QuintinL;!!    (/),    |.;eb.    1513,   li'.  (v.h'u- 

1542)   Claes   Splinter, 
bb.   Dirck  Jansz.   (Jnintin-h,   tr.    I.ijsbeth   jansdr.   Verwer  (//). 

Aant.    bij    N '.   (.3). 
M.   Anna    Jansdr.    (juintinL;h,    st.    kurl    v.H.r    Juli     156^    (r),    tr.  Jach 

Jansz.     de     Moes,     be-r.     O.     K.     23     Au-'.     1559,    wonende   in  de 

Warnioes.straat. 
Ilnnne  beide   kinderen   waren: 
laa.   Clara    Jacobsdr.    de    Moe.s,    tr.    Jan    Crnelisz.    ll.u.ft   (zie   .\ant.   bij 

iN^  49)- 
)bb.    Aeü     lacüb.silr.    de    Moe.s,   tr.    lacob    l!K.ker,    1'ielersz.    (zie   Aant.   bij 

c.    Frans   Dircksz.   ( Juintin-li. 

f.    Dicuw-cr     Direksdr.     (Juintin-h,     tr.     Willem     iJink     llaerdesen    (zie 

Aant,    bij    N'^    17,    hiervom). 
i^-.   Anna   JJirek.sdr.   (junilin-h,   st.   \n,\v    1512. 

Albert    de    Veer,    Dircksz.,   (liierwu.r   -encenul),    tr.    .\'.    Dirck    l'.aer- 
dendr.,   dr.   v;in    Dirck  .Sini..n  ll.ierdenz.  (zie  Aant.  bij  \<i.   17,  liierv.H.r) 
en   VAn    Dieuwer  Jacob   Walichszuon.sdr. 
Zij    wonnen  o.a.: 

a.  Albert  de   Veer,   vol-t. 

b.  I'ieler    Albcrtsz.    de    Veer,    alias  Scheel    Tieler,    „drn,,cli,sclieerder" ; 

leel'de    noi;'   in    1550;   tr.    1°.    Dieuwer   Claesdr.,    si.    kort  \  oor  Dec. 
153"  (ü-)';   tl--   ^"-   Marij    (ierbrandsdr.   (.r). 
Dit   hel  eerste  huwel.   sproten  drie   kuideren: 
aa.    Albert   de    Veer,    -eb.    1529. 

bb.    \\e_\ii    1'ielersdr.   de    Veer,   i;eb.    1530,    tr.   Jan    Sini.msz. 
cc.    Claes    1'ietersz.   de   Veer,   i;eb.    1534. 

Albert  de  Veer,  <boveu-enoeni.l)  (  r),  lakenko,,per  op  den  Viji^'U- 
dani  (;.),  leverde  <i.a.  in  1532  hel  roode,  zwarte  en  witte  laken  voor 
de   kleedui;,;   der   sl.idM oedra;;ers   {,nó-    tr.    \\e>  nl-en    l'.llertsdr. 

lluiuie   kineleren    waien   o.a.    (/>/'): 

a.    l-:ilert    of   Albert    ile   Veer,   be-r.   .\ .    K.    ■;   Sept.    15>)9,   woonde  bij 

de    N'ieuwebru-;    assisteerde    in     1501    zijn    zoon    Dr.    Albert  bij 

diens    ondertrouw;    tr.    Coriielrs-en    (.erritsilr.    \  an    Adrichuni   (<v). 

Uit  dil   huwelijk   sproten   twee  zoons: 

aa.    Dr.    Albert   tle    Veer,    Ridder,    lieer   van    Callantsoo-,   -eb.    1 564,   st. 

te    's-IIaL,^c    S    Fcbr.    1620,   Secr.    1 5,SS,    Tensionaris    lóoi     -ióii; 

Extraordinari.s  Ambassadeur,  met  en  bene\'ens  ile  1  leereii  Joi'  JoIkui 

van   Duv.;nvoordc,  Ridder,  |ohaii  llercl;,  lieer  van  (iodschalkoord, 


l'-crslc  Pensionaris  van  I),.iilrcclu,  l'.lias  van  OUluilMrnrvcKll, 
l'cnsidiiaris  van  RuUcnlani,  en  AIIjltL  Jnacliinii,  aan  'l  Hof  \-an 
K(inin-  Jacobns  I  \an  iMi-vlaiul,  die  hum  bij  (leze  -ele-enlieid 
in  April  l()lO  evenals  zijne  mede- Ainbassaileurs  (ut  Ri.lder 
sloe-;  Raadsheer  in  den  II.H.-en  Raa.1  in  Ih.llaiid,  Zeeland  en 
West  friesland  .^O  iMei  K.il;  I  luufd-In-eland  van  de  Heemsler 
1610   (benoemd    nadat   door  een    deel    der  eerste   ondernemers  \an 

breuk  van  Jan.  1610  weder  i,elieel  onder-eloopen  was,  opnieiiw 
drooL;-  te  le-L;en  (,/(/);  hij  was,  Pensionaris  \an  Amsleiilam  zijnde, 
tevens  eigenaar  van  een  iierberi,^  bniten  de  Ueiinlierspoorl  (<i), 
cii  bezat  octrooi  om  door  L;eheel  Holland  alleen  \las  te  m<j;.;en 
kloppen;  bovendien  verzoLlU  hij  l(j  Nov.  1 5,S,S  aan  de  Stalen 
van  Holland  octrooi  \oor  „sijne  Inventie,  \an  mei  een  l'aertll 
te  breecken  Brasilien-liout  ende  aiuleis"  (//").  Tr,  te  Amsterdam 
2,S  Juni  1591  .Sim..nt-en  (daarna  Sinionetta)  Jansdr.  Schaeck  (-.-), 
-eb.  1567,  dr.  van  Jan  (ierritsz.  en  van  Anna  Jacobsdr. 
Zij    lieten    vier   kinderen    na,    w.o.: 

Dr.     ].in    de    \'eer,    -edt.    N.    K.    5    April    15.12,    si.   ..n-eh.    en    be:;r. 

O.    K.    1  I    Mei    1617,   Secr.    1611. 

bb.    Gerrit     de     Veer,     maakte     in     1596     en     '97    den    tocht    ii.iar    Xova 

Zembla   en    tle   o\er\vinlerin-    aldaar  onder  Jacob  \an  lleeinskerck 

en     Willem     üareiulsz.    metie    en     keerde     1     Nov.    1507    behouden 

te    Amsterdam    tem-, 

b.  MarcNirelha    Albertstlr.    de    \'eer,    tr.    Pieter    W'illemsz.    e'orver,   ;^eb. 

1521,  be-r.  N.  K.  15  Jan.  1  5.  >  1 ,  zeepzieder  op  't  Waler  bij  de- 
Karnemelksstee-  „in  den  -uiden  l'enhoorn"  (/'//;,  (  iverman  van 
den  Ilandboo-doelen  1 5r)e-)  (/V),  zoon  van  Willem  Corver,  boek- 
\erkooper  te  Amsterdam  ,,in  de  -nlikn  l.elie"  ( /'/)  (.',0011  \an 
Willem  Corver,  schipper,  en  van  ■Irijnt.L'.en  N.  N.)^  en  van  Nel 
I'el-i.sdr.,  (dr.  van  Kel-is  Cerrilsz.  en  Wiu  Alijd  ( lei  ril.sdr.)  (./f/).  - 
Uit  dit  huwel.   si^root   een   zoon   (//). 

c.  Halich-en    Albertsdr.    de    Veer,    tr.    Pieter  Jac(ib   Lucaszoon.z.   (zie 

bij    N-\    5,    i;ijl.    I). 


Hlil,    2.    flacs   Ileyn   „in   d^n    Arm",   (zoon   van    I  le\n  Meynderlsz., 
„\M.-,cl,ier'  ,    .<cli.     l.|.(l,    en    x  .m    .siijn    Ru\,-clii,    .Scli.    l^oi,    ir.    \.    N , 

Zij   wonnen   o.a.   (w/,:'): 
a.    P'ians    Claes    Heynenz.,    .Sch.     151Ü,   Ümv;    en   U.    1525,   tr.    Katrijn 
Jkainin-h    (uu),    dr.    van    Jan   (lerritsz.   (zie   Aant.   bij    N'.    14)  en 
van   N.  Jacobsdr. 
Zij    lieten   \'erscheidene   l:inderen   na,   w.o.: 
aa.   Nelle     1'rans    Claesdr.     Heyn,    tr.    Clae.s    P.oelensz.    (zie    bij    \^    57, 

liijl.    1). 
bb.   Lijsbetli    iM-ans    Claesdr.    Heyn,    tr.    Re>-er   Pietersz.   (zie   Aant.   bij 
N°.    16). 


/ij    ucnncii   LciK   (Inrliur: 

Katiijn  i;cnnin;-;li.  tr.  i  .^  S  1  WilKn.  Ja.ol.s/,,  r,-,,ni,u-i,  ic  l^iU.nlain 
ikl.  Stijn  Kciinin-ii,  i'raiis.ir.,  tr.  i  '.  (•..rii<lis  l'.uxxk,  Sijhianls/..,  ^t, 
17  \..v.  15Ó0,  Scii.  en  R.  15J5,  lliM-.  l5;o,  1  Jijk-raaf  van  .lm 
Nicuucr-Ainstcl,  \vo-.:iis  .K:  sla.1  h>Kvii,l  nut  dr  A.nl.adits- 
iiLCilijklh.Hkii  1541,  WL,I'.  van  (\ccvlc  <i,riit  \'alJ;cnclr.,  /..,,„ 
van  Sijl.nant  Sijhranls/.,  lUivxk,  k.nvnk.  .opcr  en  knmucr  te 
Anislcnkun,  en  van  \cl  |ao.li-,ilr.  McNslrr  (/•,");  tr.  j\  Siinun 
Ikinckcsz.  Sakcnia  (zie  bij  N'^  47,  J'ajk  1  ),  ucd'.  van  (iiiLt  jansilr. 
Vcrbnrcli, 
I..  Ciara  Claes  llc\-ncn<lr.,  Ir.  Willem  Diiek  liaenUiiz.  (/.ie  Aanl.  l.ij 
N".    17,    liiei-v.ior). 


(-,)  '.ic-.l.  ll,,ll:.,,a  J2  Mit.  I5S-1,  U,  ll.t.  ISSI,;  \\,,v..-n..,.,-,  ,\,n  ,(r,  ,1a  ,„,  lil,  ,..  j6j,  .;6.;;(.'| 
i;r,„.tin.  2,  r...  KiO  \'  .,  212  V-.;  (,-)  \.rli.iini;;  v.ai  .k:  Imi/ni  ,Kr  hi;;iiitA  ui  i;(.S,  i,.  .)  i ;  !■/)  lo 
(louw,   VIII,  .MplKil,.   Ki-;;Mcr.,   i.   v. ;  (, )  „\  >  ivl.u  in;;c-   l.ii   l,.iinc   van    t.nl,i-;c.la,  n",  I..  !■..  ,;,  \  .  V; 

(/)  „I,a,l   -un-.   .\L-l,t   .\ m.wU   Ki.;\.   ^^u....    .lir   .o  i    iiirk    «..,"  |S,!,ar|,,   M.    \l.,  |..   l.]-,);  (^-j/ic 

,H,k  hii  N".  50,  110,. t  <•;  (/()  SJhu-p,  M.  .\l.,  |i.  1.15;  (/)  /iu  .1,-  ,;;.ii,mI.  n.irJ,-.'.,  l.eli  ...n-ii,k-  l.ii  l.n 
ariikcl:  Do  l:,M,lr,cii  te  Ik-iK.,,L-ii  Ic  .Ml.iii.iai-  .lo,.r  I '.  W.  r.riiiin  i .,  iii  hn  .\in  ,tLr>I.Mii  ,,  li  j.i  ,1  hocl-,.- 
1.S.).|,  |,.  15S  cii  Ncii.;  (/)  liia.utln.  5,  f...  j;  (/)  .\l.  .S.  l;.„k,,,  I,..  ;.]  m  ;  (/)  WK.  K>v,  .,  I..I  |.,.,\  ; 
(«)  Zico.a.:  l;ij.lr.,L;o.i  N..,,r  .Ic  (  k-^diKMcis  vaii  't  l;iMl,,i,i  van  II.Knlrn,  .\  .\  1 1,  ,,.  247  ;  (  luiao  I,,i„k  ,, 
l.rk-r  van  't  .Mari.i  .M.iv.,l.ik-iiaK  k  •. 'Mcr  i..l.  O  \[,r\]  i|i.j;  |,/)  II,-  -riicilM^ic  ,kr  l..inilic  l;n,k-s/.  m 
'(  Al,islc,ali,„.,l,  la.rl.  iS.,,)  iyvh  n|,  ,lat  W  ilkan  hirJ.  1  ;.i.  lak'-en,  S.-li.  I  529  01,/.,  ;;,liinul  niet 
|)i,-u»cr  HlrJ.^.h-.  'J'.unüirA,  (.laar  al.ii-iclllil.  „.Ic  Wur"  ;;,-nMLiii,l  I,  orn  .'....n  u  a-,  ^an  I  iin  k  .Siiiuai 
l;aci-.|cn/.,  .■-:.li.  1.17.5,  011  \aii  I  li..-.;»  er  Jac.il>  \Vali.li^/....ii-.,li .  I  i,vc  ..|.;;.ue  i-,  iiit  c<-ii  .  Iir.iii,.l.  )■!  ,.  h 
,M,;;|.nnt  l,l,v.ul.liil..ir|l,  ,.ni,ii-,t:  .K-  ii|.lianinlc  v.ui  54  jaivii  tu.-.-lu-n  lici.l,-  ia  't  hcIhaKi,  x  .m  't  /.-ll.k- 
aillkt,  ,lal    /,)    uaal-.il.ii.illjl.    IVcU  ..|.   l.cIld.l.Lliik   icllj;.li;;eu    l.vlnj.l   ..•illl.ll    l.i.-l,l,;.-.l    1h'I,1..-ii,  is  Ic  L:r...,l. 

l;,,xcii,lioi   \ I  ik  n.'j.   iii  <lc    i.kiiil..  h.  4,  f...  l,il   cii   22:-;  (in  1  5  [5)  ;;ci., ..  ui.l  :  I  1  iim  1  1...  ,  I  Ic>  1 Ir.  als 

lll.a-.kl-  \.UI  .Ic  ;;cl.r-c.l,Ts  Mr.  Cklcs  ll.'jll,  Willclns.-.  en  Willen,  hir.l.  r.ac.lcs.n  (.Icn  .^ell..Ul).  liet 
li;.t    ilus    v.H.r    .Ie    li.ui.1,    .l.a    tnss.hen     Hink    .Sini..n    Haer.len/.,   Silici.eii   in    147;   .11    Willem    Dir.l 


Wilk 


1.  ,ler  alslannnelin;,cn  %.in  jacl.  Wali.  lis/ 
met  .Ie  /nst.-r  ^.ln  ^ijn  kelinu  >l.,.,m  Alker 
selnjiil,    is   het   /ee.'  «el  m..yclijk,  ,l.,„ril.i 


iinniers:  Willems/.  —  i:,,  .Ie  l,e  .clu.ti»  in-  x  .ui  . 
All  men  bemerken,  ,l..l  .Scl,.,ut  Ikier.lesen  -eliu 
.Ie  \'cer,  I  ürel.s/.  Ik.cucl  .lil  ..p  het  <i,,.l;  /..i 
titss.hen  All.erl  .Ie  \  eer  en  /ijne  /.uster  een  aanmerkelijk  v.  1  schil  in  Iccfiij.l  l,.-si...u.  kan  liekl.en  ; 
(.■)  M.  .S.  Keiiil..,  Naaml.  .Ier  Vrce.lseh.i|.|.cn  \..,,rin;  (/)  W  k.  kkr,.  ,;,  kc  55  \'  ;  (-/)  Wk.  Kecc  4. 
I„.  S2;  (/•)  Dr.  C.  W.  Kcinl.amp,  li.mlemantel  I,  |..  171,  n....l;  (v)  Wk.  Ke;;.  3,  lo.  .S2  ;  ((■)  Weesk. 
1..  II,  i.  V.  (J.iintii,;;li;  (;/)  Wk.  Kck.  ij,  f...  7,;;  {■')  Wk.  Kei^.  7,  k,.  250  V  ;  (r..)  W  k.  Kej;.  4,  fo.  171  ; 
(.v)  Wk.  Kc!,'.  Div.  Mcin.  1,  k..  20;  .Me  o..k  het  naann  ci;ister  .,|i  <lit  le-ister;  (  r)  Ni-lgens  .Ie  yeiieak 
,1e  V.'cr  ,l...,r  llir.  |  1'.  I.,  Coencn  \an  's  ( ii  a\,sl...a.  ^  ,,.,rk,.nien,le  in  .Ie  llcr.il.l.  liik.l.  1S74,  heette 
.\ll.crl  .Ic  \.ci,  ;:ch.u..l  met  W.miI-ch  I  kiens;  Miert  .Ie  V.cr,  eii  .-.iii  hij  cc  1  ,'o.,n  i;e»  .e.st  ,ijii 
^an  Mr.  I^cri  ,1c  \  .  .-r,  IVnsk. naris  van  .  ka  c.cliem  14.17,  Kaa.1  1)1. lin.  in  .k  n  Ra.le  van  ll.,llaii.l 
15.14,  .la.iina  Kaa.lshccr  in  ,len  (;n.,,tcn  Uaa.l  te  Meelielen.  Kr  is  evenwel  yeen  tuijlel  Mn  ,.f  de 
m.in  \nn  Weynlijeii  en  .\ll.crt  .Ie  \  eer,  Alkcrtsz.,  ilie  in  1550  voorkomt  als  il«  broeiler  van  1'ietcr 
Alkerts/.  .Ie  Veer  |.,,vcii;.,en..em.l,  ,iin  één  en  ilezelf.le  peisü.m  (Wk.  Kef.  Div.  l\!em.  I,  fo.  26). 
(>..k  het  M.  .S.  Ikicker,  I...  ;,,),  n..eint  Alk.rl  .Ie  Veer,  Direks/.  als  i.;rootva.ler  van  <lcn  rcnsionaris 
Dr.  .\lkcrt  .Ie  \'.-cr.  —  l.iiclc  l'i.t.-r,.h.  l'i.-,,,sf,  «e.liiue  .a,i  Wijkrant  .\|.|.clinaii,  .Ir.  van  l'ielei 
C.errils/.  l '..ei  keka..ker  en  van  Katrijll  Jaiis.lr.  <kiitin,i;li,  M.i.lt  in  lfH.4  -ea  ssi,i.;er.l  .l.,.,r  haren 
neef   .leu    reusi,,n.uis    Di.    Alkeit    .Ie    \  eer  (.,kii|ls.. k.    25,  kc    luu).  ■       llci    uapeii    van   Dr.  Alken 

ve.leien   (.Ie   N'eeil;  2   en   3:   in  f,'.,u.l   een   tiit;;erukte   l.la.lerlo.,/e  ko..m    in    natiiiirliike   kleur   (IMiin- 
tinghl    (/ie:    yene.il..i;ie    .Ie    Veer,     llerakl.    lÜkk    1S74);    (0)  Sta.lsrek.    1541,   k,.  y.j;    (,/„)  Sta.Urek 


53 

I5J-',  f".  -17  V'  ;  (.7)  /ie  .H.k  (h'iilsc:i.  II-,,  f,..  2i,i  V'  ;  (, . )  ^c  Ue;;.  ,l.r  li|l.n.:d,i .  f..^  p  \  ;  (.; 
J.  liunman,  HclijMnK,  u|,l„„„^l  e-n  bloei  v..„  ,1e  l;eei„sU,-,  ,,.  105  ;  (,r)  „een  liuy.  ei,(.l.)  e.  ve  ^t.u■^|, 
cn(ilc)  (,".'li.'«'--il  Ijiiyliii  .Ie  l;ej;üli(r,  |...iiie,  >l,iei  len.K 'ii.),,  ,,f  .■,,11  ,1e  liell.eiKc  \  .111  nu.  llheil 
Veer  ai.  (de)  ziiy.Uij.lc  .  .  ."  en/.  il<enlel,r.  iK,  l„.  i  17,  y.u  .; 'o  ;  15,11);  {//)  .SelupenK.  A,  I,.  Ji  \ 
J7;  IS'J5;  K«ol.  ll..|l.incl  16  N,.v.  15SS;  (-)  Snn,,nlyen  l:ne,.l..  .S.  l,;,eek  wn^  eene  nieht  s;,n  ,1 
Ailniiraill  en  .\ii,.nl|),.,.liei/i.uei-  J;ic.,l.  van  I  leeni.l.erel,,  .iie  in  .ijn  t. -.t.nnenl,  i;e| '.iN-eei  .1  .lan  1,..., 
\an    „ile    VI, „.ie   v.ill  ,,.,r|..t;e  ,l,...r   .Ie    \l,.;;en.le   K :    lleeren   .Sla'en   Cene.ael   ,ler  ijeunieel.le   |.i,ix 


e.lKena.ne  van  ,1.-  ]i,iU  \an  /ijne  nal.ilen  ,l.a|,  l.ein.eni.le,  lei»  ui  lii|  li.iar  ,..,!.  l,-.ileel.le  „,len 
diamant   l.i|   ,len  C.ninel.  van  j,...r  nnj  \ei,.  il"  (W.esK.   I..  _'.|2,  i.N.  \.,n  I  leein^kereK).        He  lie,l,.eM,- 

l'lveit-.li.  Ilnnne  l,n, leren  «.uen  ...  a.:  a.  I'verl  |,,e..l,./.,  !,,.|„-l -laee,-  „|,  ,len  Nieu»  en,li|k  (( Juijl ,.  li, 
26,  f,,.  iX.SI,  in  15,,5  Luiten  Jan  );..,len|„„„  t  .,n,  ,1e  r„l"  ( liej;,  aalVe-,  N.  K.  i.  ,1.  21  Oet.  1595), 
tr.  -IVijn  janMl,-,,  j;el..  1549,  ,1,-.  van  jan  Mieliiels/.  (,-ic  Aant.  Lij  N^  32)  en  van  Siijn  Jae.,1,,,1.. 
van  Wielingen;  I.,  Anna  |.n a.l.s.lr,  tr.  jan  Ceirils/.  Sehaeck  (\Vk.  Rei;.  Div.  Mem.  I,  f...  267; 
(.)milseli.     !(•.,    lo,     icr,).    Winnen    ...  a.:    aa     jae,.l.  jan-,-    Sel.ae.1.,  l..|,er.la.i;ei-  ,.in   .Ie   .\)eu-.la.lt  la| 

1561,  .lienst-  uf  win|..elniaa;',l   ten   l.ni.e   v.,n    l'ieler    W.llem'    c  ■.,rv  ,-i  (.  ,.■  hierv,„,i    l,i:   N   .17,  llijl.  1); 

15S9   M.,iii    I.neaMlr,  t^el..    1567,   xv,nn-n.le  ..p  .len  /.ee,h|k;  .  ,.  .Sn,. .-  :,  i,l.,arna  Si.iu.nella)  Jan,,l,- 

Sehaeek,  Ir.  Il,-,  .Ml.ert  .Ie  \  eer  (/ie  lnerv,.„r  l.ij  N'.  17,  l;i|l  il;  c  Ae,  l.t  j;,e..l,s,l, .,  .t.  k,.U  v..,-,i- 
Jan.  I5S1  (Wk.  Ue-.  lu,  fo.  l(,i,],  tr.  l'.  (iijsl.ell  Hink,'.,  „I'.ei -..v  .lel  ,lei  " ;  11,  2',  I  l.li.lli.  1,  (  ,a- 
nelis/  van  lie.:st  v.in  I  leem -ki ,,  k,  i.;ena,im,l  llemirnk  I  ■.,ineli,.-.  I;,',-I,  ,.,  .-yleni  il.er"  Ie  A  iii,ler,l.ini, 
/,.,.n  van  C.rm-lis  lln.l,-/.,  Ilavcnin''.  van  Delft  1526,  WieMiiL  al,l.  134,.,  S,li.  al,l.  1 542,  en  van  .kiens 
eer,le     M,,nu      Maria     v.vn     ,let     Meer.     lat     liet     t»  eeile    lm»  el.    -|  .r,.len    drie    kilnleren  :    aa.  ja,-,.l.    v  .111 

lleem^kei.k,  (;el..    te   .\m-,ter,kim    I    .M.i.iit    151.7,    >t.    v Cil.iall.ii    M.iart    1607   en   l.e-r.    t.'   Ain^tei- 

.kim    o.    K.    S    jniii    l6.,7,   .\,lmiraal   n.i.ir  (>,,st-ln,lie    l(.i..;;   .\.liniiaal   „ver  een   vl..,.t   van   /evenli.n 

t.i.lit  naar  .\..va.Zeml.la  I590-'y7l  tr.  te  Haarlem  14  .Se|.l.  i(:.04  Cvrtrny.l  Clurnian,  ,lr.  van 
j..lian,  lliiiKem.  van  Haarlem  iCo;,  en  van  rie:ert-e  lieuitMlr.  v.in  .\.lneliem.  Dit  Imvvel.  vv  .,s 
kin.lerl.K.-,;  ld,.  Vranek  van  1  Ieem>kerc  k,  s;el..  157'.  ^l-  ,.n.t;el,nv,  .1  v„.m-  1 5,,;, ;  ee.  ( ■..rneli,  v  an 
lleeniskeiek,  i;el,.  1^7.;,  »...,n.le  „|,  ,1,-n  Nievuv  eiidijk ,  ti.  31  J.n,  11.17  I  len,l  riv  kKen  .Sel.erls,  van 
■-,-llerl.,;;enk..seli,  vve.luue  van  ■|l„.,iias  Jans/.;  (///,)  Kentel.r.  1,  I..  12  \';  (.lliijl-eh  5,  f,..  1.,2; 
(/.)  Ilaml...evli  .Seutt.rien  JM.eHk,  lu.  230;  ij/j  Iv  W.  M..es.  He  .\  m-,ti  r,kini-eke  1.,  .ek,lrnkk,a-s  en 
iiitKeveis  in  ,1e  16e  eiuve,  [,.  >j6 ;  (//)  Wk,  lU-  3,  K.  2,15;  Wk.  Rv-.  I,  f...  317;  W  k.  Re.i;.  2, 
!(..  153  V^';  (//)  He/e  /...a,  vva-,:  Jan  Rieter-/.  Crver,  liiivv.le  te  (kaï.la  en  vesii,;,',  /i.  1,  in  15<.2 
aldaar  (Sladsiek.  1562,  T...  32  \'");  (///■//)  Ceneal.  l'i.imken  ..].  't  j;.an.  ai.  hiel  ie  .\mM.-r,k,iii,  f,.,  .y,; 
{>,„)  W'eesk.  I..  2S3,  i.  V.  RaiemN/.;  (...)  Wk.  R.-;;.  4,  f...  261  V  ;  (//)  .\ni-.terd.un-.eli  Ja.ii  l..,ekje 
1SS8:  Het  c.edaclit    Riiyek   ,l.,..r  .\,  ,1e   Koever   N/.,   p.    iSti. 


i.S.  JAN  DUYN,  CORNELISZ. 

R.  157.S   -  1  5.S,);\cikozcn  cl.xir  do  af-cvaanliLidcn  dor  ScIiiiULTijc-n  27  Afoi  1  57.S. 

Ovoiinan   van   d.ai    I  IandLH,n..,l,K  Ion    1555,   '51'.  (<'). 

ll..pni,m   van  oen    Wiulol   si, ui  —  . 1, lal.  n    i^fS      1  ^^s.-  ^,'i 

/oo|i/.iodor  on  ..liok. ..  .poi   in  vlo  W  ami. ..  ..ti  aal  naasl   ,.vl.n  zilvoron  lioioh"  (O- 

(lob.    13   iMaait    15J5,   st.   lo  '.s-ll,i-o  (Ion  luii/.o  \an  .ijn  srluuinz.i.  m  DiinnKi"; 

cii  bci;r.   to   Am.stoialam   O.    K.   31    Jtiü    iS.Svj  (,/),   z...,n  van  Curnolis  W'illonisz. 

(zie  yXant.,  liiertuuloi)  on   van    KaHijn  Jan    l'"ii|i|)oiulr. 

Tr.  lIillo-(and  O.rnelisdr.  do  VlaniinL;,  t;ob.   Kj  J'obr.   152»,  .st.  17  Juni  I5,S7, 

dr.   van   Curnolis  Jansz.   (zio   Aant.   bij   N^.  <hi)  on  van    liot  Jan  ]{vortsztuaihdr. 

Kinderen    (o.  a.):    i\lR.    CoRNtdlS    Duvn,    AmbaclUshoor  van   CnMiistrijon, 
gob.    5    Nuv.    1550,   bo-r.   N.    K.   4  Sopt.    1613,   adw^caat  up  do   1  Icoron-raolil 


54 

kS.     „achter    L.ui-vrni'-.     I'.icn":    tr.     C,ali,iiiii,,    St.,l|M>a    v.in    .kr    WkIc,  Dn 

huwelijk    bleef  kiluierl.H.s. 

TlKTl.  \)v\\.  w-eb.  .30  Se|)t.  155^,  11-.  ')  j.ni.  i.vSi  Air.  luick  Dimmer, 
Jansz.,  -eb.  te  '..-Ha-e  155J,  aclv.icaat,  daarna  „kae.lt  van  Zijn  l'.xcelK.  den' 
l'rince   \'an   ( )iMiL;nen"   te   '.s-l  lai^e. 

C(»r;.\M,is  \)[\\  alias  dk  Vi.vmim;,  st.  nn-etiouud  en  bi-r.  O,  K.  7  Dec. 
1O17    als   „vrijer   wonende   op   d_\'e    Ileeren-raelu   aeliter    bin;;inesler    l'aw". 

Aam'.  Willem  Dnyn,  -eb.  onlstreek^  1  .^;o,  si.  i<,  [an.  13:2  (z.Hm 
v.u^  r.eter  liicker  Meens  D.n.ssen/.,  zie  Aant.  bij  N".  57,  en  van 
Ael  l)u\-nen),  in  isii.  br.mwer  „aUer  de  nyeuwe  kerck"  (,)  ;  Sch. 
1507,  R.  1509,  Jhir-,  1510;  tr.  (;eertni\il  Hrnynendr.,  ilr.  vanÜriiyn 
Direksz,  „in  Fx'enwenbureh",  wonende  te  .\msterdani  „nelïens  de  kerk 
van  St.  Geertrniden,  do.n-  -enoenideii   üruxn  meeslendeel  -esticht"  (/). 

Zij   wonnen  diie   kinderen: 

a.  (;riele    l)ii\n,    ba-ijn   op    't    Ronde    Hof,   -enuejiul    in    1530  (o), 

b.  Cornelis    Willemsz.    I  )uyn,   st.    132.),   Ir,    Katrijn   Jan    l'oppendr.,  dr. 

Nieuw  endijk   op   tien    Noorderlioelc  \'an  de  Direl:  \an   1  kiss.-ltsteeL;, 
en    van    ]ajsl)eth    (ierritsdr.   {//}.   Zij   hercr.  l.anibert  van  Royen  (/), 
(;aslhuisni>.   van   O.   J..   \'.   (iastluiis    13.10. 
Uit   het   eerste   huwelijk   sproten   de   \ol;.;ende   Zes   kin. leren  : 
aa.    Willem    Du\-n,   -eb.    8    Aki    1322,    ir.    (leerte   Claes.lr.    Waarmt   eene 

d.,chter,   .lie  j,,n-   ..verleed, 
bb.    Akn-riet     Duyn,    -eb.     21     Juni     132,3,    tr.     Alben     k;--es;'..     l'af,   st. 
kiiuk:rlo..s  13  Juli  I3')<'i,  zoon  van  k-.-e  ( u.-rbran.ls/..  kaf,  J.m-.  1540 
cc.    kucia   k)u)-n,   -eb.   2.j  Oct.    1324. 
d.l.    lm    Du\n,   Cornelis/,.,    N^    i.S. 

ee.    i;ru)-n   Duyn,  -eb.    5   Sept.    1327,   st.   in    k'ri.  sknul    13. ,,5,   tr.    Meyns 
J.iostendr.    '1'aeckema,    st.    k.in   \o,ir   Sept.    1603    ( /). 
Zij     lieten     vijl"    kinderen     na,     waarvan     hel    j.)n-ste,     .lal    na    zijns 
vaders  d.)od  -eb.n-en   werd,   v.,I-t: 

liruyn  Ihiij-nsz.  Duyn,  -eb.  130,:;,  st.  te  Ih.orn  vo.)r  1Ó05,  woonde 
eerst  op  't  Water  „in  den  Araen-eappel",  en  vesli-dc  zich  daarn,. 
te  ll.iorn;  omlcrtr.  te  Am-,ter.lam  ter  [nii  23  Alaait  158.;  Anna 
kietersdr.  I  hj..i-hkamer,  -eb.  1 36S,  dr.  van  l'ieler  Kendrick.sz.  alias 
lleynes/..  (zie  .\ant.  bij  .\-\  103)  en  \an  .\.lriaent-en  Adriaensdr. 
i(.    C.nnelis    l)u\n,    -eb.,    na   zijns   v.kK  r-   .lo,,.l,    2. f    kVbr.    13,3.^. 

c.  Mr.     kieter    liicker,    Willenisz.,    be-i,    O.    K.   jy   J,mi    137,:;,   bij   zijn 

overlij.len  „m.ielnaer"  (/■)  .,p  ,k:n  N.  Z.  \'..,oibnr-wal  ;  was 
„machti-  rijck'  en  voerde  een  zeer  -ir.oten  slaat  (/) ;  1  lui.sziltenin'. 
k34'J;  Sch.  1353,  R.  1337;  woonde  in  1 563  in  de  Warmocsstraat 
„in  de  Werelt";  tr.  Akirie  rornelis.lr.,  .st.  te  Utrecht  en  bc-r. 
te  Amster.lam  O.  K.  22  Sept.  1572,  dr.  van  Cornelis  Dirck 
kuuwelszo.Mi.sz.  (zie  bij  i\^  2J,  kijk  1)  en  van  Alachtell  Jansdr. 
van   Jilanckeroort. 


55 

iS.  Uit   dit   huwelijk   sprotLii   vier  kiiuKun  (w.  o,  twee  yodiis,  die  waren  : 

„scci-  werelts,  priiuiiuei  de  oudste"  „een  wilt  w.  rellseli  {..neknian")  (w): 
aa.    Mv.   Cunielis    l'.ieker,   st.   un-eluiwd. 
bb.    iMr.     l'ieter    Jlieker,     1'ietersz.,     w.onde    in    i  SNS   u-   Haarlem   (//),   st. 

ongehuwd. 
cc.   Machtcld    liicker,    L;edt.   (V   K.    I  )ec.    1565,   st.   2    Dee.    \(>2.\,   „-ee.s- 

tei^'ckc   dochter   te    iiaerleni". 
iW.   Willem     liicker,    st.     1  SmS.    tr.     15,,;    k'.lisabeth   v.m    .Mckemade,   st. 

I  5()y,  dr.   \'an  iMr.  Willem  en  van  Anna  \an  Leeuwen.    --  Wonnen 

een    zoon:    Willem    lücker,    tlie    in    1605   op  zevenjarii^en   leeftijd 

stierf. 

{„)  Ihimlmccl.  scmtcrk-ii  l.,.Lvt„  f...  K»  V^  2ixi  V";  (/■)  ter  lloiuv,  VIII,  .\l],I,.ili.  Rl-.  i.  v. ; 
Kcsol.  ll,.ll.iiul  30  Juli  15SÜ;  (,)  C.v.n.Un.  2,  1.1.  130;  UnnyhoL-k  f.i.  130.  -  lli|  «.is  ..uk  fi,;c-u:i;ir  v;in 
i.L-t  „olylniy-,"  o|.  .Il-  O.  Z.  Kolk  ((,),„.li.  1557,  fu.  .,9;  135  V^);  (,/)  Scluei,,  M.  M.,  p.  l85;(.)\Vk. 
Kei;.  3,  lo.  loS;  (/j  S.lKu-p;  (-l  \Vk.  ke-.  3.  lo.  110;  (',)  Sr'.i.iq,,  M.  M,  |k  I4I  ;  (/)  (Juijl>>h  5, 
fo.  2ül;  (/l  \Vk.  Rok-  1-|,  I'".  KS5  V-  (/)  W.Ikcms  /.ij.i  s>  !R|,cii/eL;el  N.o.le  Mr.  i<c\v  V.WUi; 
Willem.sz./fjclcL-UI;  a.  (in  /ilvcr)  twee  (l.lauwe)  niulei.steeiieii,  xoojaiii-  lioveii  elkaii.ler  s,'e|.laatst, 
(lat  .Ie  l.ovenste  een  ije.leehe  van  ,1e  un.le.^le  LeMekt;  1..  (m  Mauw)  .l.ie  ni.i.t  elkan.lev  -epkuU^te 
feotiilen)    iloonitakken    (Ljelieel    aK    l.ij   \  an    <L-n     In.in.leler,   I.   a.   |i.,   |,.   9S).  /„n  dit   u,»|.en   uene 

tnes|.elini:  l.evatlen   „i,  .'ipi    „n„,elnae,  "-srliap  ?;  (/)  l;ij.lraL;en  vu„r  JeCesch.  van  't  lÜMlnni  lla.nleni 
.\,    p.    3t.3,    XVII,    ),.    2SS.    —    \-,,k;ens    .Ie    al.1.    v<..,i  k.unen.le    ,>|n;aven    /..u.len    Mr.    I'ieler   l'.ieker, 

ahlians    «at    Mr.    l'ieter  betreft;  (///)  Zie  ....k:   \Vee,k.   \-...i..L;.liilioek   .\,  i.   .1.   4    A11-.    157S;   Kentelir. 
13,  f...    147;  Mi^emeeii   Ne.lerl.    l.amiliel.la.l    1883/4,   N^.  95,   |,.   3:    l'ielei   likker  heet  .ki.r  al.u.iellijk 

19.    SIMON  HENDRICKSZ.  VERWER  JONCKHEYN. 

R.  I57,S  -I  5.,2;  verkozen  do..r  tle  aft^^'jvaardi-tlen  der. Schutterijen  27  Mei  1  37.S. 

Overman  van  di^n  llandboo-doelen  (155.S)  (,!):  Waanlijn  (K;r  kikeneii 
'573  (''');  Hopman  van  een  Vendel  stadssoldaten  157.S;  Kaïiitein  tkr  Jltir- 
-crij    1579. 

Verwci-  en  k..rcnk.)..pei-  (r)  op  den  N.  Z.  We-.ter  N'oorbiir- wal  bij  tic  .Stil- 
stccg   „in  de   roode   llantll",   naast   „de  blauwe   Clti>-s"   ((/). 

Geb.  1528,  st.  3  Mei  1592  (,),  z.ion  van  lleildrick  l'ietcrsz.  Verwer,  ;ilias 
jonckheyn   tien    Verwer   (zie    Aant.,    hier.mder)   en    van    Nee!    ()nt-ers,lr. 

Tr.  Ael  l'llhertsdr.  <;..\-er,  dr.  van  kllbert  (zie  bij  N^  3,  l'ij'-  U  ^-n  van 
Nies    1'ieter.sdr.    Hem 

Kinderen:   Nu  1  u.i    .simunsim;,    Inxeixiii  \  \,  tr    Re\ii-l  1'ietersz.  (zie  Aant. 

bij     \'.     122). 

(Juiinck;  .Slh(i\M)K.  J(i\i  KlIh.W,  tr.  l'ieter  win  N.  cl;,  1'ietersz.  (zie  y\;int. 
hij   N°.   59). 

MAKrft;k;  Simonsdk.  Jo.xckliia  n,   tr.  Simon  de   l^ijck,   N".    124. 

KliU'RT  Sl.Mt)-\.sz.  JoNCKllKVN,  gcb.  1 564,  st.  20  i'ebr.  lói.S,  Icoopman  op 
den  N.  Z.  Wcster  Voorburt^wal  bij  de  Stilstceg  „in  de  r....de  Handt"  (ƒ); 
mede-oprichter  en  Hewindh.  der  ().-Ind.  Comp.  1602,  na  reeds  in  1  597  zijne 
mcdewerkinL(  verleend  te  hebben  tot  de  lot-staiid-komiuL;-  der  Nieuwe  Com- 
pagnie van  de  vaart  op  Oost-bidie,   waarvan  liij    metle-bewindhebber  was,  en 


56 

IQ.  die  later  met  de  O-Iixl.  Cmip.  s.uneiisnu.Il  ;  N.  Z.  I  luis/.illriiin'-.  K.o,^;  1  leem 
raail  van  den  Nieuwer-Amsul  i'io;;  Kap",  der  IS^ir-..  rij  iduö;  ir.  [•'.  ^  l'\|,t 
•  1591  Clacs-en  Cliij.s,  -eb.  4  April  I5()j,  .st.  ^o  April  1  ViS  t,-),  dr.  vauCl.ic 
Overlaiuler  (/.ie  Aant.  bij  N".  S^)  eii  vaii  'rrijiit-e  Claesdr.  Cliijs;  tr.  2' 
25  Au-.  ,602  Lijsbcth  van  i'.uyl,  -rb.  15S0.  bc-r.  N .  K.  .:;  Au-.  1(104,  ''i'-  vai 
Willem  van  llu\i,  up  't  Water  „iii  ile  ilric  I  leemskindcren"  (/),  cu  van  'Irijl 
Claes  Ge-rrilsvo,insdr.  Cr.». 11":  tr.  r^  te  \'li^sin-cn,  n.i  12  .\u-.  looS  U 
Amslerdau)  -edane  aant.  iK  r  (.ndertn.uw,  .\driana  (.■...'kn,  wed-'.  \an  l.icv( 
I.anipsins  (zie  Aant.  bij  .\  '.  421),  dr.  van  Jan  J  .anib-rt./.  Cu.lcn,  IWu-eiui.  u 
R.  win  \lissin-en, -root  koopman  aldaar  en  mede-oprichter  tier  O, -Ind.  C'omp,  (/) 
Zij  hertr.  Hans  Rombouts  (zie  bij  N°.  97,  Jiijl.  i),  wed'',  wm  .Suvinna  Nicquct 
l'it    liet    eLMSle    huwel.    sproot   u.   a.   eeiic   dochter,   die   vol-t  ;    uit   liet   iler.lt 

a.  Mari.i  jonckhe\-n,   tr.  Jacob   Willen, sz.    iloofi   (zie   .\aiit.   bij    N'\   _i>,), 

b.  Adriana   jonckhe\  n,    tr.    Mr.    Rexnier    l'auw    (zie   bij    .\  '.   ól).  1 

c.  Alida  jonckheyn,   tr.    Mr.   Williem   v.m    Ruytenbur-h,    N  '.    140. 

J.W  Simons/..  Jo.\CKII|;V.\,  -el).  IÏDO,  K  ipilein  op  een  oorlo-s-,cliip  (/■) 
trouwde  (uit  zijns  broeders  huis  „de  roode  Handt"  op.  <lcn  .\.  Z.  W.or- 
bur-uah  15  lan.  15.S,,  Machtc;ld  1  lendricksdr.  Wou,  -eb.  150.,.  dr.  van 
Ilendriek  Andriesz.  (zie  bij  ,\  '.  ,^2,  Rijl.  1;  en  \,in  M.iiij  Simoiis.lr.  Zij 
hertr.     Jan     l'ietersz.     ke) -.er.  Uit     het    eerste    huwelijk     u.is    slechts    eeiiü 

eeni-e   dochter. 

I'llvliacict:  Sl.\lo.\siik.  lo.xrKIIINN,  tr.  W.aiter  Ihoniasz.  (zie  bi|  N ',  62, 
lïijl.    I). 

A.WI.    1'ieler   X'erwer   (/),    liet    tuee   zo<.ns   11,1: 
a.    Ilendriek    l'ieteisz.    W.awer,   .ilias   Joncl.    He)  n  of  J,.ncklu  311  de  Wr- 
uer    (w),    st.    kort    \oor   J.in     1  54S,   \erw.r  op  den    N .   Z.    \'..oi- 
bui-wal,    tlenkelijk    reeds    „in   de    roode    I  k.ndl-     (//);    tr.    1".    Neel 
Uut-ersdr.,    st.   kort   voor  J,.n,    15.42;   tr.   2        krijn    Hareken. 

Het     tweede     hu\vel.     was    kinderloos;     uit    het    eeisle    sproten   drie 


aa.   (  )ut-cr   Hentlricksz.   Verwer,   Ir.   (\k.or    154S)    Ikiert  Jansdr.,  w.iariiit 
een   zoon:   Jan  Out-ersz.   ,, anders  j.m    llubertsz." 

bb.   Siinon   Hendricksz.    X'erwer  J.aickhe>n,    N^    Uj. 

cc.  Jan  Hendricksz.  Verwer  Jonckheyn,  -eb.  1  53;,,  lichtte  3  Au-.  154.S 
uil  het  ter  Weesk.  berustende  hem  toekomende  deel  \an  zijn. 
wukis  nalateiisch.ip  de  som  \,in  32  tailden  en  10  stui\'eis 
„d,iironi(m)e  bij  lie(m)  einde)  bijzijn  stiefnu.eder -ecoft  is  bottel . 
webben,  kase,  spijckers,  vlas  en((le)  zijn  sclleepsclederen  0111 
te  se_\-len  iiae  Span-neii  .  .  .  .  \'.in  weicke  iien(nin-en)  hij  belooft 
heeft  mijn  I  lee(re)n  ile  weesm(eeste)r(e)n  reken(in-)  te  tloeii  ,iN 
hij  weder  omnecomcn  zal  wesen" ;  tr.  Maria  Willemsdr.  Delft, 
dr.  v,in  Willem  Cornelisz.  (zie  bij  N'\  S7-  '''ijl-  D  en  v;m  Wijve 
Claesdr.  liieker.  —  Winnen  kinderen. 
b.   Cornelis    1'ietersz.    Verwer,    verwer  op  den   O.   Z.    \''ooiL)Ui-w,il,   tr. 


57 

IQ.  Maclitclt    Ai-cntsdr.     Kmi    (e),     si.    kort    vncr    l-Vbr.     1552    (/>). 

Zij   wonnen   een  ccnii^cn   zoon: 
Arent    Cornclivz.    Kou,    st.     1556,    tr.   (\  oav    1552)  I.icf  Corncli.sdr., 

dr.   van    C.irnclis   (k-nilsz.   cii   van    ( iiisbLTtL:^  n    Wijnb^csilr. 
Uil   ilit    luiwcl.    waren   ilrie   kinderen: 
aa.    Cornelis    Arenlsz.    Kon,    si.   on-eliuwd    1  57.|. 
bb.    Lijsbelh     Aienlsdr.     Kou,    tf.    (\oor     151,;)    Cerril    |an>z.    van    iiu)!, 

iakenkooper   in   de   Ckisllniisslee-    „in   ilen    üyl". 
cc.    IMaclileil    Ai-enlMlr.     Kou,    tr.   (voor    1571)    l'ieter    l'ool,    beyr.    N.    Z. 
19    Sept.     15S0,    luiiilenkooiier    bij    de    ReL;uiierspoort,    zoon  van 
l'ool    1'ietersz.,   huicienkooper. 

(,7,  ter  Goiuv,  VII,  ]..  j.,1  ;  (/!  N,i,iiiili|-.t  .Ier  Wa.u.liiii-.;  ,i.;il,len.ueliier  U,  N".  5  ;  (,-)  \Vk.  Uef.  Div. 
Mem.  1,  r.,.  21;  (./)  (Jih.h  1557,  lu.  j.i;  (<•)  „„hijt  ,le,i  3  m.iy  (15192";  M  .S.  Keiirl,.,ek,  N..:ii„lij-.t 
der  Vroe.lsihappen  vcoiin;  (/,  lU-ntel.r.  iS,  f.,.  92  V ;  [;;)  4e  Ke-.  de,  liihe